III SA/Łd 308/24

III SA/Łd 308/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk
Ewa Alberciak /przewodniczący/
Paweł Dańczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 5, art. 6, art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 17a, art. 18 ust. 1, art. 19, art. 22 ust. 1, art. 24 ust. 1, art. 35 ust. 4, art. 49 ust. 1
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1199
art. 10a, art. 29
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 412
art. 167
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53, art. 56
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1 ust. 2, art. 3 ust. 1, ust. 3
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 2 ust. 2, art. 54
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Dz.U.UE.L 2021 nr 435 poz 187 art. 104 ust. 1 lit. a) pkt iv)
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013
Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 4 ust. 1
Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajem
Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
Sentencja
Dnia 1 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, , Protokolant asystent sędziego Krystyna Adamczewska-Reguła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2024 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 5 kwietnia 2024 roku nr 107/2024 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 5 kwietnia 2024 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, z późn. zm.), dalej: "k.p.a.", art. 10a, art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1199), dalej: "ustawa o ARiMR", art. 5, art. 6, art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 17a, art. 18 ust. 1, art. 19, art. 22 ust. 1, art. 24 ust. 1, art. 35 ust. 4, art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1775), dalej: "ustawa o płatnościach", w związku z art. 167 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 r., poz. 412, z późn. zm.), dalej: "ustawa o Planie Strategicznym", art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53, art. 56 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2383), dalej: "Ordynacja podatkowa", art. 1 ust. 2, art. 3 ust. 1, ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z 23 grudnia 1995 r. str. 1 z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie nr 2988/95", art. 2 ust. 2, art. 54 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3 52/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie nr 1306/2013", w związku z art. 104 ust. 1 lit. a) pkt iv) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz. Urz. UE. L. 435 z 06.12.2021, str. 187), dalej: "rozporządzenie 2021/2116", art. 4 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014, str. 48 z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie nr 640/2014", w związku z art. 13 lit. b) rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/1172 z dnia 4 maja 2022 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej oraz stosowania i obliczania wysokości kar administracyjnych w związku z warunkowością (Dz. Urz. UE z 8 lipca 2022 r., Nr L 183, str. 12), dalej: "rozporządzenie 2022/1172", art. 7 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie nr 809/2014", w związku z art. 14 lit. b rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 2022/1173 z dnia 31 maja 2022 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej (Dz. Urz. UE. L. 183 z 08.07.2022, str. 23), dalej: "rozporządzenie nr 2022/1173", utrzymał w mocy decyzję z 17 stycznia 2024 r. wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. o ustaleniu K.S. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, uzyskanych na podstawie decyzji z 10 marca 2023 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 oraz decyzji z 23 marca 2023 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022, wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., w łącznej wysokości 3082,25 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej na 2021 r. w wysokości 1564,04 zł oraz z tytułu jednolitej płatności obszarowej na 2022 r. w wysokości 1518,21 zł.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Sprawa z wniosku z 15 kwietnia 2021 r. K.S., o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 rok:
15 kwietnia 2021 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2021. We wniosku strona ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej do powierzchni 3,54 ha, w tym do działki rolnej A o powierzchni 1,55 ha, położonej na działce ewidencyjnej nr 1006 na obszarze obrębu ewidencyjnego S., gminy S., powiatu [...].
1 lutego 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021, w której przyznał:
1. jednolitą płatność obszarową w wysokości 1521,37 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 87,77 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia,
2. płatność za zazielenienie w wysokości 1079,96 zł,
3. płatność redystrybucyjną w wysokości 22,14 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 33,22 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia.
7 lutego 2022 r. do Biura Powiatowego ARiMR w P. wpłynęło odwołanie strony od powyższej decyzji.
Organ I instancji 9 lutego 2022 r. wystosował wniosek do Wydziału ds. GIS Biura Kontroli na Miejscu Łódzkiego Oddziału Regionalnego o analizę w systemie LPIS zasadności modyfikacji danych referencyjnych dla działki nr 1006. W odpowiedzi 15 lutego 2022 r. Wydział do spraw GIS udzielił informacji na temat wartości maksymalny kwalifikowany obszar (MKO) dla wskazanej działki ewidencyjnej.
Decyzją z 3 marca 2022 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję kierownika biura powiatowego ARiMR i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
8 marca 2022 r. strona wniosła sprzeciw od powyższej decyzji. Postanowieniem z 21 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił sprzeciw od decyzji. 1 sierpnia 2022 r. strona wniosła zażalenie na postanowienie sądu. Postanowieniem z 23 września 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.
10 marca 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w której przyznał:
1. jednolitą płatność obszarową w wysokości 1564,04 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 69,49 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia,
2. płatność za zazielenienie w wysokości 1 096,32 zł,
3. płatność redystrybucyjną w wysokości 38,29 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 26,30 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia.
20 marca 2023 r. do Biura Powiatowego ARiMR w P. wpłynęło odwołanie strony od powyższej decyzji.
6 kwietnia 2023 r. w gospodarstwie rolnym strony przeprowadzono oględziny działek referencyjnych, których celem była terenowa ocena stanu użytkowania działki, realizowana w procesie weryfikacji obszaru kwalifikowanego do płatności. Z przeprowadzonych oględzin sporządzono protokół, w polu uwagi zamieszczono między innymi informację, że: " (...) Na dz. 1006 stw. Nieużytek – liczne samosiewki drzew liściastych i iglastych, (...) skupiska dzikiej jeżyny, kępy przerośniętej trawy, zadrzewienie. Działka nieużytkowana rolniczo co najmniej 2 lata.".
Decyzją z 11 maja 2023 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję kierownika biura powiatowego ARiMR i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
18 sierpnia 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, na mocy której:
odmówił przyznania stronie:
1. Jednolitej Płatności Obszarowej na 2021 rok i nałożył sankcję w wysokości 163,35 zł;
2. Płatności redystrybucyjnej na 2021 rok i nałożył sankcję w wysokości 61,82 zł; oraz przyznał:
I. Płatność za zazielenienie - 2021 w wysokości 651,25 zł
i stwierdził, że strona uczestniczy w systemie dla małych gospodarstw.
Kwota, stanowiąca różnicę pomiędzy sumą płatności na rok 2021, przekazaną na rachunek strony 25 października 2021 r., 23 lutego 2022 r., oraz 31 marca 2023 r. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z 10 marca 2023 r., a sumą tych płatności przyznanych w ostatecznej decyzji wydanej przez ten organ z 18 sierpnia 2023 r., stanowi płatności pobrane nienależnie, w tym:
- z tytułu jednolitej płatności obszarowej - 2021 w wysokości 1564,04 zł,
- z tytułu płatności za zazielenienie - 2021 w wysokości 445,07 zł, (1096,32 zł - 651,25 zł = 445,07 zł),
- z tytułu płatności redystrybucyjnej - 2021 w wysokości 38,29 zł.
Sprawa z wniosku z 29 kwietnia 2022 r. K.S., o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 rok:
29 kwietnia 2022 r. strona złożyła wniosek o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej i uzupełniającej płatności podstawowej.
23 marca 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał decyzję, na mocy której:
II. odmówił stronie przyznania płatności redystrybucyjnej - 2022 i nałożył sankcję w wysokości 13,55 zł;
III. przyznał stronie:
1. jednolitą płatność obszarową - 2022 w wysokości 1518,21 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 217,12 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia,
2. płatność za zazielenienie - 2022 w wysokości 1164,66 zł;
IV. stwierdził, że strona uczestniczy w systemie dla małych gospodarstw;
V. przyznał stronie uzupełniającą płatność podstawową w wysokości 75,62 zł.
31 marca 2023 r. strona złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji. W złożonym odwołaniu strona, m.in. nie wyraziła zgody na dalszy uporczywy reżim finansowy i wskazała, iż niezgodności obszarowe budzą wiele kontrowersji.
W związku z wnioskiem z 3 kwietnia 2023 r., dotyczącym zweryfikowania powierzchni MKO, przeprowadzono 7 kwietnia 2023 r. oględziny, których celem była terenowa ocena stanu użytkowania działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności.
Decyzją z 26 kwietnia 2023 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
25 sierpnia 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 rok, w której:
odmówił przyznania stronie:
1. Jednolitej Płatności Obszarowej na 2022 rok i nałożył sankcję w wysokości 173,53 zł;
2. Płatności redystrybucyjnej na 2022 rok i nałożył sankcję w wysokości 65,71 zł;
3. uzupełniającej płatności podstawowej
oraz przyznał:
4. Płatność za zazielenienie na 2022 rok w wysokości 691,84 zł i stwierdził, że strona uczestniczy w systemie dla małych gospodarstw.
Kwota, stanowiąca różnicę pomiędzy sumą płatności na rok 2022, przekazaną na rachunek strony 7 listopada 2022 r. oraz 4 kwietnia 2023 r. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z 23 marca 2023 r., a sumą tych płatności przyznanych w ostatecznej decyzji wydanej przez ten organ z 25 sierpnia 2023 r., stanowi płatności pobrane nienależnie, w tym:
- z tytułu jednolitej płatności obszarowej - 2022 w wysokości 1518,21 zł,
- z tytułu płatności za zazielenienie - 2022 w wysokości 472,82 zł, (1164,66 zł - 691,84 zł),
- z tytułu uzupełniającej płatności podstawowej - 2022 w wysokości 75,62 zł.
Sprawa ustalenia kwoty nienależnie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego:
Pismem z 14 grudnia 2023 r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności bezpośrednich oraz poinformował stronę o prawie do czynnego udziału w postępowaniu.
W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie 18 grudnia 2023 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęły dwa pisma strony z 18 grudnia 2023 r. z załącznikami.
17 stycznia 2024 r. organ I instancji wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 3082,25 zł.
23 stycznia 2024 r. strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Pismem z 4 marca 2024 r. organ II instancji poinformował stronę o prawie do czynnego udziału w postępowaniu.
W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie 12 marca 2024 r. do Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęło pismo strony z 6 marca 2024 r., w którym strona, m.in. podniosła: "(...) Oświadczam i domagam się stuprocentowego oczyszczenia mojej osoby z poświadczenia nieprawdy... Tego domagam się od 12.05.1998 r. w sądach powszechnych i organach administracji państwowej (...)".
14 marca 2024 r. do Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęło pismo strony z 6 marca 2024 r. o tożsamej treści, co pismo, które wpłynęło 12 marca 2024 r. do Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR.
Decyzją z 5 kwietnia 2024 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję z 17 stycznia 2024 r. wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P.
W uzasadnieniu decyzji z 5 kwietnia 2024 r. organ odwoławczy wyjaśnił, że zasady i tryb dochodzenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności reguluje art. 29 ustawy o ARiMR, z kolei zasady i tryb przyznawania rolnikom płatności do gruntów rolnych na 2020 r. i 2021 r. określał art. 7 ust. 1–2, art. 8 ust. 1, art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy o płatnościach.
Organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotem niniejszego postępowania nie są ustalenia, będące podstawą do wydania decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 i 2022 rok. Ponadto w postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 rok i 2022 rok, wydane po stwierdzeniu nieprawidłowości, dotyczących braku użytkowania rolniczego działek rolnych na działce nr 1066, stały się ostateczne w związku z brakiem zaskarżenia ich przez stronę. Zatem organ odwoławczy uznał, że organ I instancji zasadnie wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności zaliczkowych na poczet płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2021 i 2022 rok.
Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy zauważył, iż zgodnie z art. 49 ustawy o płatnościach, kierownik biura powiatowego ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013, tj. gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro, nie licząc odsetek, przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013. Zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu walutowego ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana.
W odniesieniu do sprawy przyznania płatności na rok 2021 organ odwoławczy wyjaśnił, że kurs wymiany euro na 30 września 2021 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej C Nr 398/06, wynosi 4,6197 zł. Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 461,97 zł. Kwota, stanowiąca równowartość 100 euro, od ustalenia której odstępuje kierownik biura powiatowego ARiMR, dotyczy poszczególnych schematów pomocowych w ramach sprawy o przyznanie płatności w ramach jednej kampanii, dla tego samego rolnika i jest ustalana oddzielnie dla schematów pomocowych. W rozpatrywanej sprawie na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności w wysokości: 1564,04 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej, 445,07 zł z tytułu płatności za zazielenienie oraz 38,29 zł z tytułu płatności redystrybucyjnej. W związku z powyższym organ I instancji zasadnie stwierdził, iż kwota 1564,04 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej przekracza kwotę, stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczona na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Natomiast z uwagi na to, iż kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 445,07 zł z tytułu płatności za zazielenienie oraz 38,29 zł z tytułu płatności redystrybucyjnej nie przekraczają kwoty, stanowiącej równowartość 100 euro, tj. 461,97 zł, organ prawidłowo odstąpił od jej ustalenia. W związku z powyższym kwota nienależnie pobranych płatności za 2021 rok ustalonych niniejszą decyzją wyniosła 1564,04 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej.
W odniesieniu do sprawy przyznania płatności na rok 2022 organ odwoławczy wyjaśnił, że kurs wymiany euro na 30 września 2022 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej C Nr 379/02, wynosi 4,8483 zł. Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 484,83 zł. Kwota, stanowiąca równowartość 100 euro, od ustalenia której odstępuje kierownik biura powiatowego ARiMR, dotyczy poszczególnych schematów pomocowych w ramach sprawy o przyznanie płatności w ramach jednej kampanii, dla tego samego rolnika i jest ustalana oddzielnie dla schematów pomocowych. W rozpatrywanej sprawie na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności w wysokości: 1518,21 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej, 472,82 zł z tytułu płatności za zazielenienie oraz 75,62 zł z tytułu uzupełniającej płatności podstawowej. W związku z powyższym organ I instancji zasadnie stwierdził, iż kwota 1518,21 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej przekracza kwotę, stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Natomiast z uwagi na fakt, iż kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 472,82 zł z tytułu płatności za zazielenienie oraz 75,62 zł z tytułu uzupełniającej płatności podstawowej nie przekraczają kwoty stanowiącej równowartość 100 euro, tj. 484,83 zł, organ prawidłowo odstąpił od jej ustalenia. W związku z powyższym kwota nienależnie pobranych płatności za 2022 rok ustalonych niniejszą decyzją wynosi 1518,21 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej.
Jak wskazał organ odwoławczy łącznie kwota do zwrotu wynosi: 1564,04 zł za rok 2021 + 1518,21 zł za rok 2022 = 3082,25 zł.
W ocenie organu odwoławczego w przypadku nienależnie pobranej jednolitej płatności obszarowej za rok 2021 oraz 2022 nie zaistniały także przesłanki, wykluczające obowiązek zwrotu, określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 w zw. art. 14 lit. a rozporządzenia nr 2022/1173.
Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji słusznie zauważył, że płatności za rok 2021 wypłacone 25 października 2021 r., 23 lutego 2022 r. i 31 marca 2023 r. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z 10 marca 2023 r., płatności za rok 2022 wypłacone 7 listopada 2022 r., oraz 4 kwietnia 2023 r., nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydawania ww. decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż strona użytkowała grunty rolne na mniejszej powierzchni niż tej zadeklarowanej we wniosku o przyznanie płatności na lata 2021 i 2022. Wiedzę taką organ uzyskał dopiero w wyniku przeprowadzonych oględzin działek rolnych 7 kwietnia 2023 r. Wobec powyższego brak było podstaw do uznania, iż płatność została dokonana na skutek błędu właściwego organu.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 w zw. art. 14 lit. a rozporządzenia nr 2022/1173, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Strona, składając wniosek o przyznanie płatności na 2021 r. i odpowiednio na 2022 r., oświadczyła, iż znane są jej zasady przyznawania dopłat i konsekwencje ich niewykonania w trakcie z realizacji programu. Zobowiązała się też do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie lub wypłacenie wnioskowanych płatności do gruntów rolnych, jak również o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań. Obowiązki strony zostały zatem wprost wyartykułowane w treści formularza wniosku, są jasno wyrażone, w sposób niebudzący wątpliwości co do ich zakresu nawet dla osoby nieposiadającej doświadczenia. Omawiane powinności wynikają z przyjętych uregulowań prawnych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zatem strona miała świadomość, iż do dopłat kwalifikuje się tylko powierzchnia użytkowana rolniczo. W przedmiotowej sprawie miało miejsce przedeklarowanie powierzchni. Strona zadeklarowała w 2021 i 2022 r. działkę rolną o powierzchni 1,55 ha na działce ewidencyjnej nr 1066, na której nie prowadziła działalności rolniczej, co nie jest okolicznością niemożliwą do wykrycia przez rolnika.
W ocenie organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 w zw. art. 14 lit. a rozporządzenia nr 2022/1173, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności bezpośrednich przyznanych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego decyzją z 10 marca 2023 r. na rok 2021 oraz decyzją w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z 23 marca 2023 r. na rok 2022, wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., w łącznej wysokości 3082,25 zł.
W opinii organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń o zwrot kwot nienależnie pobranej jednolitej płatności bezpośredniej i płatności na zazielenienie, tj. art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95. Z akt sprawy wynika, iż nieprawidłowość została wykryta przez organ I instancji już po wypłacie płatności za 2021 i 2022 rok. W sprawie o przyznanie płatności na 2021 rok naruszenie prawa nastąpiło 15 kwietnia 2021 r., tj. w chwili złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją, natomiast szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce 25 października 2021 r., 23 lutego 2022 r. oraz 31 marca 2023 r. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z 10 marca 2023 r. Ponieważ początek biegu termu przedawniania wyznacza zdarzenie, które miało miejsce jako ostatnie (w analizowanym przypadku jest to moment powstania szkody, czyli 31 marca 2023 r.), to należy stwierdzić, iż 4-letni termin przedawnienia roszczeń o zwrot płatności przyznanych na mocy decyzji w wysokości 1564,04 zł nie minął, gdyż decyzja kierownika biura powiatowego ARiMR z 17 stycznia 2024 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 3082,25 zł została doręczona stronie 22 stycznia 2024 r., czyli przed upływem okresu przedawnienia, który upłynie najwcześniej 31 marca 2027 r. Jednakże w sprawie doszło do przerwania okresu przedawnienia poprzez doręczenie stronie 30 sierpnia 2023 r. decyzji. Należy zatem liczyć termin przedawnienia na nowo. W sprawie o przyznanie płatności na 2022 rok naruszenie prawa nastąpiło 29 kwietnia 2022 r., tj. w chwili złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją, natomiast szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce 7 listopada 2022 r. oraz 4 kwietnia 2023 r. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z 23 marca 2023 r. Ponieważ początek biegu termu przedawniania wyznacza zdarzenie, które miało miejsce jako ostatnie (w analizowanym przypadku jest to moment powstania szkody, czyli 4 kwietnia 2023 r.), to należy stwierdzić, iż 4-letni termin przedawnienia roszczeń o zwrot płatności przyznanych na mocy decyzji w wysokości 1518,21 zł nie minął, gdyż decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z 17 stycznia 2024 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 3082,25 zł została doręczona stronie 22 stycznia 2024 r., czyli przed upływem okresu przedawnienia, który upłynie najwcześniej 4 kwietnia 2027 r. Jednakże w sprawie doszło do przerwania okresu przedawnienia poprzez doręczenie stronie 30 sierpnia 2023 r. decyzji. Należy zatem liczyć termin przedawnienia na nowo. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że nie doszło do przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 2988/95.
Organ odwoławczy dodał również, iż w niniejszej sprawie nie zostały także spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych zgodnie art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014 w zw. z art. 13 rozporządzenia 2022/1172 oraz art. 3 rozporządzenia 2021/2116. W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiły okoliczności wyłączające konieczność zwrotu nienależnie pobranych płatności. Ponadto strona nie zgłaszała wystąpienia siły wyższej czy innych okoliczności wyjątkowych. Brak jest zatem możliwości odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w oparciu o art. 3 rozporządzenia 2021/2116 oraz art. 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 640/2014 w zw. z art. 13 rozporządzenia 2022/1172.
Organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki zgodnie z art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 53 § 4, art. 56 § 1, art. 56d Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR. Odpowiednie zastosowanie przywołanych powyżej regulacji do należności z tytułu nienależnie pobranych płatności oznacza, że w przypadku niewpłacenia przez stronę kwoty 3082,25 zł nienależnie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji organu I instancji z 17 stycznia 2024 r. (data doręczenia decyzji 22 stycznia 2024 r.), od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności, od kwoty nienależnie pobranych płatności nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Płatności należy wpłacić na rachunek bankowy ARiMR.
Organ odwoławczy dodał, że w myśl art. 10a ust. 2 pkt 4 ustawy o ARiMR, strona miała zapewniony udział w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym i mogła zgłaszać żądania. Strona korzystała z uprawnień, składając pisma w sprawie, ale argumentacja w nich zawarta i w samym odwołaniu od zaskarżonej decyzji, zdaniem organu nie mogła zostać uwzględniona z punktu widzenia rozstrzygnięcia w sprawie, ponieważ oprócz ogólnego zakwestionowania decyzji, strona przedstawiła argumenty oraz przedkładała kopie pism kierowanych do innych instytucji, nie mające związku z prowadzonym przez organy ARiMR postępowaniem.
Pismem z 10 kwietnia 2024 r. K.S. złożyła skargę na powyższą decyzję z 5 kwietnia 2024 r. Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR. W uzasadnieniu skargi skarżąca opisała, do jakich innych organów władzy publicznej przedkładała pisma, które w jej ocenie miały związek z prowadzonym postępowaniem przez organy ARiMR.
W pismach z 17 maja 2024 r., 17 czerwca 2024 r., 21 czerwca 2024 r. i 16 lipca 2024 r. skarżąca kontynuowała opis, do jakich innych organów władzy publicznej przedkładała kolejne pisma.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga nie była zasadna.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie bowiem do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Odnotować należy, iż na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzona w niniejszej sprawie ocena zgodności z prawem poddanych kontroli sądu decyzji administracyjnych wg wyżej wskazanych kryteriów wykazała, że nie doszło do naruszenia prawa w takim stopniu, które by skutkowało ich uchyleniem.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Dyrektora Oddziału ARiMR utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego o ustaleniu skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2021 oraz 2022 w łącznej wysokości 3082,25 zł.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji organu stanowił, m.in. art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Według art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Należy wskazać, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Do płatności nienależnej zalicza się wszelkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika, np. deklaracja we wniosku niezgodna ze stanem faktycznym, brak realizacji obowiązków związanych z utrzymaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów, czy też zaniechanie realizacji zobowiązania w odniesieniu do płatności w ramach PROW. A więc są to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nienależnej wysokości.
Przedmiotem postępowania toczącego się przed organem jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków.
Jako przesłanka działania w tym trybie organów ARiMR jawi się więc tylko fakt ustalenia, że beneficjent otrzymujący dopłaty realizowane z funduszy unijnych (współfinansowanych z funduszy krajowych), otrzymał pomoc w sposób nienależny lub też otrzymał ją w nadmiernej wielkości (por. np. wyrok NSA z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2715/16, wyrok WSA w Szczecinie z 8 września 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 168/16, czy wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 1 września 2016 r., sygn. akt II SA/Go 419/16; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).
W konsekwencji jeżeli organ stwierdzi na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, że kwota została przyznana beneficjentowi jest kwotą nienależną, to wówczas jest on zobowiązany do wydania decyzji opartej na art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.
Zauważyć należy, że ustalenia, będące podstawą wydania takiej decyzji, mogą wynikać z przeprowadzonej kontroli przez stosowne komórki ARiMR, w czasie których zostaną stwierdzone nieprawidłowości, czy też niezgodności, ale może też być podstawą wydania takiej decyzji fakt, że decyzja, na podstawie której dana pomoc została przyznana, została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego.
Podkreślić trzeba, że w tym drugim przypadku, organ nie jest uprawniony w postępowaniu ustaleniowym do kontrolowania zasadności uchylenia decyzji, przyznającej pomoc, a jedynie jest zobligowany do ustalenia faktu, wynikającego z jej uchylenia, a mianowicie tego, że pomoc taka jest kwotą pobraną nienależnie lub też w nadmiernej wysokości.
Jeżeli zatem kwota pomocy została przyznana na podstawie decyzji wyeliminowanych następnie z obrotu prawnego, to obowiązkiem organu jest ustalić obowiązek jej zwrotu.
Podsumowując, celem przeprowadzonego przez organy postępowania jest zatem zbadanie:
1) czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości,
2) czy istnieje obowiązek ich zwrotu oraz
3) czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot.
Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest więc samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, w którym następuje określenie nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Przy czym ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne. Zatem w postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR organ ma za zadanie zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, co ma miejsce w postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie danej płatności. Zaznaczenie odrębności postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności ma istotne znaczenie, bowiem w jego ramach organ ma za zadanie ustalenie, że doszło do dokonania nienależnej płatności oraz czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość żądania jej zwrotu (por. wyrok NSA z 23 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1201/13, CBOSA).
Mając powyższe na uwadze, w ocenie sądu poczynione w niniejszej sprawie ustalenia dawały organom ARiMR wystarczającą podstawę do przyjęcia, że środki otrzymane przez skarżącą w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2021 i 2022 w łącznej wysokości 3082,25 zł zostały nienależnie wypłacone, zatem musiały podlegać zwrotowi w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR.
W niniejszej sprawie istotne jest dokonanie chronologicznego uporządkowania najistotniejszych zdarzeń procesowych.
Jeżeli chodzi o określenie nienależnie pobranych płatności za 2021 r., to decyzją organu odwoławczego z 3 marca 2022 r. uchylono decyzję organu I instancji z 1 lutego 2022 r. i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. Postanowieniem z 21 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił sprzeciw od decyzji z 3 marca 2022 r. Postanowieniem z 23 września 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. Organ I instancji wydał decyzję z 10 marca 2023 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, którą organ odwoławczy uchylił decyzją z 11 maja 2023 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z 18 sierpnia 2023 r. organ I instancji wydał decyzję, na mocy której odmówił przyznania stronie jednolitej płatności obszarowej i płatności redystrybucyjnej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021.
Odnośnie określenia nienależnie pobranych płatności za 2022 r., to decyzją organu odwoławczego z 26 kwietnia 2023 r. uchylono decyzję z 23 marca 2023 r. i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. 25 sierpnia 2023 r. organ I instancji wydał decyzję, na mocy której odmówił przyznania stronie jednolitej płatności obszarowej, płatności redystrybucyjnej i uzupełniającej płatności podstawowej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022.
W kwestii zaś sprawy ustalenia kwoty nienależnie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, to 17 stycznia 2024 r. organ I instancji wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 3082,25 zł. Decyzją z 5 kwietnia 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy ww. decyzję z 17 stycznia 2024 r. Organ odwoławczy doszedł do wniosku, że łączna powierzchnia przedeklarowana wynosi 1,55 ha, a płatność za ww. powierzchnię niekwalifikującą się do jej przyznania stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności i podlega zwrotowi w łącznej wysokości 3082,25 zł.
Podkreślić należy, że granice sprawy administracyjnej wyznacza zatem wskazana wyżej decyzja, dotycząca ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, tj. decyzja z 17 stycznia 2024 r., utrzymana w mocy decyzją z 5 kwietnia 2024 r. Jest to samodzielne rozstrzygnięcie wydawane w niezależnym postępowaniu administracyjnych (w trybie zwykłym), formalnie odrębnym od postępowania w sprawie przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Co prawda odnoszą się one do jego wyniku, jednak w ramach postępowania, dotyczącego ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, nie może dojść do badania kwestii zasadności przyznania lub ograniczenia beneficjentowi płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, prowadząc ponownie postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, zasadnie opierały się na funkcjonującej w obrocie prawnym ostatecznej decyzji z 18 sierpnia 2023 r. organu I instancji odmawiającej przyznania stronie jednolitej płatności obszarowej i płatności redystrybucyjnej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 oraz ostatecznej decyzji z 25 sierpnia 2023 r. organu I instancji odmawiającej przyznania stronie jednolitej płatności obszarowej, płatności redystrybucyjnej i uzupełniającej płatności podstawowej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022.
Podkreślić należy, że kwota nienależnie pobranych płatności stanowi różnicę pomiędzy wypłaconą rolnikowi kwotą płatności a należną mu kwotą płatności, wynikającą z ostatecznej decyzji w sprawie przyznania płatności lub wynika z zaistnienia przesłanek skutkujących powstaniem obowiązku zwrotu pobranych płatności w całości lub w części.
Organ słusznie wskazywał, że z treści art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ARiMR wynika wprost, iż przedmiotem postępowania toczącego się przed organem administracji publicznej jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy przyznane rolnikowi uprzednio kwoty płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, może wynikać z ustaleń dokonanych przez organ w toku postępowania, toczącego się w oparciu o k.p.a. na podstawie art. 29 ust. 1 ww. ustawy. Jednocześnie jest to postępowanie toczące się niezależnie od ewentualnego postępowania w przedmiocie prawidłowości przyznania rolnikowi płatności.
Organ w obszernym uzasadnieniu wskazał źródła dowodowe, w tym materiały z innych postępowań, które wziął pod uwagę i ocenił wydając decyzję o określeniu kwoty nadmiernie pobranych środków. Ta wynikała zaś wprost z porównania kwot z decyzji organu I instancji z 10 marca 2023 r. oraz ostatecznej decyzji organu I instancji z 18 sierpnia 2023 r. (płatności na rok 2021) oraz porównania kwot decyzji organu I instancji z 23 marca 2023 r. oraz ostatecznej decyzji organu I instancji z 25 sierpnia 2023 r. (płatności na rok 2022). Sposób ustalenia i wyliczenia kwot nienależnie pobranych płatności organ odwoławczy szczegółowo zilustrował i omówił, zaskarżona decyzja w tym zakresie nie budzi żadnych zastrzeżeń sądu w składzie rozpoznającym sprawę.
Podkreślenia wymaga przy tym, że wydane decyzje z 18 sierpnia 2023 r. i 25 sierpnia 2023 r. mają walor wstecznych, a zatem wykonalnych. Zarówno same te decyzje, jak i akta postępowania, w wyniku których zostały wydane, mogą stanowić źródło w oparciu, o które ustalona została kwota nienależnie pobranych środków. Decyzje nie zostały w żaden sposób podważone. Są to nadal akty ostateczne, a więc wiążące i wykonalne. Powyższe wymaga podkreślenia w kontekście zasady trwałości decyzji ostatecznej, wynikającej z art. 16 k.p.a. Decyzja ostateczna wywiera skutki prawne, chyba że zostanie uchylona w przewidzianym prawem trybie, co nie miało w niniejszej sprawie miejsca.
Organy w procesie ustalania kwot nienależnie pobranych środków były nie tylko uprawnione, ale wręcz zobowiązane do odwołania się do ostatecznych decyzji na nowo ustalających wymiar płatności, tj. decyzji Kierownika Biura Powiatowego z 18 sierpnia 2023 r. i 25 sierpnia 2023 r. w sprawie przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Poza granicami niniejszej sprawy jest zaś kwestia prawidłowości wydania decyzji. Kwestie prawidłowości ustaleń czynionych na gruncie postępowań zakończonych tymi decyzjami pozostają poza granicami niniejszego postępowania.
W ocenie sądu materiał dowodowy, który posłużył organowi do rozstrzygnięcia, jest dostatecznie wyczerpujący, a jego ocena nie pozwala na przyjęcie dowolności w analizie dowodów. Nie została w związku z tym naruszona zasada obiektywnej prawdy materialnej, a posłużenie się przy uzasadnieniu decyzji przez organ odwoławczy dowodami i wnioskami organu I instancji, nie naruszyło zasady własnej autonomicznej analizy zebranych dowodów, gdyż organ II instancji przedstawił własne rozumowanie i własną ocenę całokształtu okoliczności sprawy.
Sąd zauważa także, że skarżąca podniosła szereg okoliczności związanych w istocie z tym, do jakich innych organów władzy publicznej przedkładała pisma, które w jej ocenie miały związek z prowadzonym postępowaniem przez organy ARiMR. Organy ustosunkowywały się do tych kwestii, jednakże wyjaśnić należy, że na gruncie przedmiotowej sprawy, okoliczności dotyczące ogólnego zakwestionowania decyzji i przedstawienia kopii pism kierowanych do innych instytucji, nie miały związku z prowadzonym przez organy ARiMR postępowaniem.
Niezależnie od powyższego wymaga zaznaczenia, że w niniejszej sprawie jeżeli dopłaty przyznane w decyzjach ostatecznych są niższe niż pierwotnie przyznane, zawsze będzie dochodziło do ustalenia nienależnie pobranych kwot lub pobranych nadmiernie. Podkreślenia wymaga również, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja ma charakter w znacznej mierze obliczeniowy i co do zasady sprowadza się do wskazania, że kwoty ustalone w decyzjach do zwrotu stanowią różnicę między kwotą pobraną a kwotą należną (decyzja ma charakter matematyczny, kalkulacyjny). Jak już wyżej wskazano sąd zaaprobował w pełni sposób wyliczenia kwot nienależnie pobranych przez skarżącą.
Należy podkreślić, że sąd nie stwierdził innych, niepodnoszonych w skardze naruszeń, bowiem organ zachował wszelkie wymagane reguły, dotyczące prawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z zachowaniem wymogów, jakie w tym zakresie statuują, m.in. regulacje k.p.a.
Sąd podziela również stanowisko organu co do braku podstaw do ograniczenia odpowiedzialności skarżącej na podstawie art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 w zw. art. 14 lit. a rozporządzenia nr 2022/1173. Zgodnie z brzmieniem ww. przepisu obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.
Wskazać należy na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 22 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2071/18, CBOSA, zgodnie z którym celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna. Stanowisko tożsame z wyżej przedstawionym zajął organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że wypłacone na podstawie decyzji z 10 marca 2023 r. i 23 marca 2023 r. środki finansowe nie wynikały z pomyłki ARiMR, gdyż organ orzekał na podstawie złożonego przez skarżącą wniosku, a odpowiedzialność za rzetelne i prawidłowe deklaracje użytkowanych gruntów spoczywa na wnioskodawczyni. Strona podpisując wniosek jednocześnie oświadczyła, że znane jej są zasady przyznawania płatności. Zdaniem sądu nawet w przypadku stwierdzenia, iż płatność została dokonana na skutek błędu ARiMR, dla zastosowania przytoczonej powyżej regulacji konieczne jest jednoczesne stwierdzenie, iż błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez stronę. Organ zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez stronę, gdyż nie dołożyła ona należytej staranności podczas wypełniania wniosku, która to czynność powinna zostać poprzedzona zweryfikowaniem stanu i wielkości faktycznie rolniczo użytkowanej powierzchni. Wskazane wyżej stanowisko organu podziela skład orzekający w niniejszej sprawie. Słuszna jest także konstatacja organu odwoławczego, że to skarżąca błędnie zadeklarowała powierzchnię upraw w swoim wniosku na rok 2021 i 2022, co zostało ujawnione już po wydaniu decyzji z 10 marca 2023 r. i 23 marca 2023 r. Tym samym stwierdzić należy, że organ rozpoznający wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, działał w zaufaniu do wnioskodawczyni i opierał się na danych przedstawionych przez nią we wniosku.
Jednocześnie w ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły również zdarzenia, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116. Aby dane zdarzenie mogło zostać uznane za siłę wyższą, należało zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014 w zw. z art. 13 rozporządzenia 2022/1172 zgłosić je na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Strona nie zgłosiła wystąpienia siły wyższej w tym zakresie w postępowaniu przed organami.
Za słuszną uznać należy również ocenę organów także w kwestii przedawnienia. W tym zakresie wskazać trzeba, że organ odwoławczy zasadnie powołał art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, według którego obowiązek zwrotu płatności nienależnej przedawnia się cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. Zgodnie z art. 3 akapit 2–4 rozporządzenia nr 2988/95 w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. W przypadku skarżącej nieprawidłowość stwierdzono już po wypłacie płatności za 2021 i 2022 rok. W sprawie o przyznanie płatności na 2021 rok naruszenie prawa nastąpiło 15 kwietnia 2021 r., tj. w chwili złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją, natomiast szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce 25 października 2021 r., 23 lutego 2022 r. oraz 31 marca 2023 r. na podstawie decyzji organu I instancji z 10 marca 2023 r. Ponieważ początek biegu termu przedawniania wyznacza zdarzenie, które miało miejsce jako ostatnie (w analizowanym przypadku jest to moment powstania szkody, czyli 31 marca 2023 r.), to należy stwierdzić, iż 4-letni termin przedawnienia roszczeń o zwrot płatności przyznanych na mocy decyzji w wysokości 1564,04 zł nie minął, gdyż decyzja organu I instancji z 17 stycznia 2024 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 3082,25 zł została doręczona stronie 22 stycznia 2024 r., czyli przed upływem okresu przedawnienia, który upłynie najwcześniej 31 marca 2027 r. Jednakże w sprawie doszło do przerwania okresu przedawnienia poprzez doręczenie stronie 30 sierpnia 2023 r. decyzji. Należy zatem liczyć termin przedawnienia na nowo. W sprawie o przyznanie płatności na 2022 rok naruszenie prawa nastąpiło 29 kwietnia 2022 r., tj. w chwili złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją, natomiast szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce 7 listopada 2022 r. oraz 4 kwietnia 2023 r. na podstawie decyzji organu I instancji z 23 marca 2023 r. Ponieważ początek biegu termu przedawniania wyznacza zdarzenie, które miało miejsce jako ostatnie (w analizowanym przypadku jest to moment powstania szkody, czyli 4 kwietnia 2023 r.), to należy stwierdzić, iż 4-letni termin przedawnienia roszczeń o zwrot płatności przyznanych na mocy decyzji w wysokości 1518,21 zł nie minął, gdyż decyzja organu I instancji z 17 stycznia 2024 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 3082,25 zł została doręczona stronie 22 stycznia 2024 r., czyli przed upływem okresu przedawnienia, który upłynie najwcześniej 4 kwietnia 2027 r. Jednakże w sprawie doszło do przerwania okresu przedawnienia poprzez doręczenie stronie 30 sierpnia 2023 r. decyzji. Należy zatem liczyć termin przedawnienia na nowo. Sąd podziela ocenę powyższą, obszernie przedstawioną w uzasadnieniu decyzji.
Reasumując, w rozpoznawanej sprawie organy miały oczywiste podstawy prawne do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych, wypłaconych na podstawie ostatecznej decyzji dotyczącej płatności, czego wyraz dały w zaskarżonych przez skarżącą rozstrzygnięciach, które są aktualnie przedmiotem kontroli. W konsekwencji organy prawidłowo zastosowały w sprawie przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W uzasadnieniach decyzji organ odwoławczy wprost wskazał przepisy konkretnych aktów prawnych jako uzasadnienie działań organów ARiMR, podkreślając zwłaszcza brzmienie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Organy te dokonały także, m.in. prawidłowej wykładni i odmówiły zastosowania art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 w zw. art. 14 lit. a rozporządzenia nr 2022/1173, art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116 oraz art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, z przyczyn wskazanych w zaskarżonej decyzji. Stanowisko to sąd zaakceptował w niniejszym wyroku.
Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonych decyzji wykazała zatem, że decyzje te są zgodne z prawem, nie naruszają bowiem ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Wobec powyższego sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
bg