III SA/Łd 301/23

III SA/Łd 301/23 - Postanowienie WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
I GSK 1256/23 - Postanowienie NSA z 2023-11-10
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 3 par. 1, par. 2, par. 2a, par. 3, art. 5, art. 58 par. 1 pkt 1 i par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 180 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 83 ust. 1, ust. 2 i ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie: Przewodniczący Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców w Warszawie na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 października 2022 r. w przedmiocie dokonania na koncie płatnika składek korekty rozliczeń postanawia: odrzucić skargę.
Uzasadnienie
Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców w Warszawie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Łodzi wykonaną 7 października 2022 r., polegającą na dokonaniu na koncie płatnika składek B. P. korekty rozliczeń wpłat składek za miesiące marzec, kwiecień, wrzesień, październik 2018 r. oraz kwiecień, maj, lipiec, sierpień i wrzesień 2019 r., o podjęciu której skarżący uzyskał wiedzę 29 marca 2023 r.
Zaskarżonej czynności skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 k.p.a., art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s." oraz § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1771) poprzez bezpodstawne przyjęcie, że zapisy te upoważniają organ do dokonywania korekt zaliczenia wpłat płatnika składek, w sytuacji, w której przepis wskazuje wyłącznie na kompetencję do dokonania zaliczenia wpłaty, wyraźnie przy tym odróżniając wprowadzenie danych od korekty danych.
Wobec powyższego skarżący wniósł o stwierdzenie bezskuteczności czynności.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie skargi.
W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że B. P. jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą. W 2022 r. złożyła korekty dokumentów rozliczeniowych za miesiące marzec – kwiecień 2018 r., wrzesień – październik 2018 r. oraz za miesiące styczeń – maj 2019 r., sierpień – wrzesień 2019 r. Zgodnie z wolą uczestniczki postępowania korekty deklaracji zostały wprowadzone do systemu komputerowego. Korekty zostały zapisane na koncie zgodnie ze wskazanym identyfikatorem, czyli numer PESEL, NIP wskazanym w deklaracji. Nastąpiło to w okresie od 19 lipca do 14 września 2022 r. W złożonych korektach dokumentów rozliczeniowych zostały wykazane wyższe składki niż w dokumentach pierwszorazowych. Złożenie korekt na wyższe kwoty spowodowało powstanie niedopłaty za miesiące będące przedmiotem skargi. Tym samym skutkowało to "wypadnięciem" z ubezpieczenia chorobowego osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą od pierwszego miesiąca nieopłaconej składki. Osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie na swój wniosek. Każdorazowe spóźnienie się z terminem płatności czy też opłacenie tej składki w niepełnej wysokości powoduje automatyczne "wypadnięcie" z ubezpieczenia. Jeżeli dochodzi do rozliczenia konta płatnika to zasadą jest pokrywanie w pierwszej kolejności składek na ubezpieczenia obowiązkowe. W składanych dokumentach rozliczeniowych wskazywane są składki należne za wszystkich ubezpieczonych, w tym również za pracowników. Każda wpłata rozliczna jest proporcjonalnie za wszystkich. 16 września 2021 r. wnioskodawczym w związku z ugodą z 30 lipca 2020 r. zawartą przed sądem powszechnym złożyła dokumenty ZUS ZUA zgłaszające pracownika do ubezpieczeń społecznych. Dokumenty ZUS ZUA są tylko dokumentami zgłoszeniowymi natomiast nie deklaracjami rozliczającymi składki na ubezpieczenia społeczne. Te zostały przedłożone później. Deklaracje rozliczeniowe zostały przedłożone do organu przez B. P.. Zostały wprowadzone do systemu komputerowego i przetworzone zgodnie z obowiązującymi regułami. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że na organie spoczywa korygowanie deklaracji i zaliczanie wpłat. Stanowisko skarżącego jest o tyle bezzasadne, że w powyższej sprawie to wnioskodawczyni złożyła druki korygujące. Zmiany, zgodnie z jej wolą, zostały wprowadzone na koncie. Wygenerowało to zmiany w dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym. Ponieważ automatycznie rozliczyło się konto z uwzględnieniem złożonych deklaracji za nowego pracownika – ZUS ZUA, na które powołuje się skarżący. W tym zakresie zostały wydane decyzje w przedmiocie zasiłków chorobowym. Odwołanie od tych decyzji przysługuje stronie o sądu powszechnego. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że została również wydana decyzja w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym. W tym zakresie wnioskodawczyni również przysługuje prawo odwołania się do sądu powszechnego. To przede wszystkim decyzja o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu będzie decydowała o ostatecznym podleganiu lub nie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Po prawomocnym rozstrzygnięciu tej sprawy konieczne będzie uporządkowanie konta i jeżeli będzie to niezbędne także przedłożenie nowych deklaracji korygujących.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.
Tytułem wstępu należy wskazać, że sąd zobowiązany jest do zbadania z urzędu dopuszczalności skargi, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.". Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której skarga dotyczy, w kognicji sądu administracyjnego.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Warunkiem merytorycznego rozpatrzenia skargi jest złożenie jej w odniesieniu do aktu lub czynności objętych zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 § 2, 2a i 3 p.p.s.a. Przepisy te konkretyzują w głównej mierze zasadę pozytywnego określania właściwości sądów administracyjnych.
Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 5 p.p.s.a. sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach: 1) wynikających z nadrzędności i podległości organizacyjnej w stosunkach między organami administracji publicznej; 2) wynikających z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi; 3) odmowy mianowania na stanowiska lub powołania do pełnienia funkcji w organach administracji publicznej, chyba że obowiązek mianowania lub powołania wynika z przepisów prawa; 4) wiz wydawanych przez ministra właściwego do spraw zagranicznych lub konsulów, z wyjątkiem wiz: a) o których mowa w art. 2 pkt 2-5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Wizowy (kodeks wizowy) (Dz. Urz. UE L 243 z 15.09.2009, str. 1, z późn. zm.), b) wydawanych cudzoziemcowi będącemu członkiem rodziny obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2021 r. poz. 1697); 5) zezwoleń na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego wydawanych przez konsulów.
Z powyższych przepisów wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w ograniczonym zakresie.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 180 § 1 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Stosownie do art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 1a) ustalania płatnika składek; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
W myśl art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten ustanawia zatem regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez Zakład w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wyposażenie sądu ubezpieczeń społecznych w kompetencję merytorycznego rozstrzygania spraw ubezpieczenia społecznego dotyczy każdej sprawy, także sprawy dotyczącej ustalenia wymiaru składek i ich poboru, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Powołane wyżej przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwe są sądy powszechne. Zasadą jest więc orzekanie przez sąd powszechny w postępowaniu cywilnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych o prawach lub obowiązkach stron na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego (por. wyrok SN z 8 stycznia 2014 r., II UK 242/13). Wyjątki określone zostały w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., który stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę tylko zakres przedmiotowych spraw określony w powołanym art. 83 ust. 4 u.s.u.s. został poddany kognicji sądownictwa administracyjnego. Przy czym dodatkowo należy wyjaśnić, że wyłącznie sprawy z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 u.s.u.s., zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, z późn. zm.), mocą rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.) zostały przekazane wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 487/08 wskazał, że na tle przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w myśl którego kontroli sądownictwa administracyjnego podlega decyzja ZUS przyznająca świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzja odmawiająca przyznania takiego świadczenia, a także decyzja w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinno być wątpliwości, co do tego, że od pozostałych decyzji ZUS przysługuje prawo wniesienia odwołania do sądu powszechnego, co szczególnie odnosi się do decyzji w przedmiocie ustalenia wymiaru składek i ich poboru (art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.). Powyższe stanowisko, sąd w składzie orzekającym w pełni podziela i przyjmuje do zastosowania w niniejszej sprawie.
Nie budzi zatem wątpliwości, że rozpoznawana sprawa, tj. skarga na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z "7 października 2022 r." polegającą na dokonaniu na koncie płatnika składek B. P. korekty rozliczeń wpłat składek, o podjęciu której skarżący uzyskał wiedzę 29 marca 2023 r., jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c., a nie sprawą, o której mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Jak stanowi bowiem art. 1 k.p.c., kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Dodać należy, że w istocie 7 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wysłał do uczestniczki postępowania pismo informujące ją o skutkach dokonanych korekt dokumentów rozliczeniowych.
Uwzględniając powyższe, stwierdzić należy, że sprawa niniejsza nie podlega kognicji sądu administracyjnego, bowiem nie należy do kategorii spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W konsekwencji sąd administracyjny nie może również orzekać, co do czynności podjętych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawie, która nie mieści się w zakresie jego właściwości rzeczowej.
Zwrócić należy w tym miejscu uwagę, że z odpowiedzi na skargę wynika, że następstwem złożenia przez uczestniczkę postępowania druków korygujących była nie tylko korekta rozliczeń, ale również wydanie na tej podstawie decyzji, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego.
Mając powyższe na uwadze, sąd uznał skargę za niedopuszczalną i stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.
e.o.