III SA/Łd 288/21

III SA/Łd 288/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Monika Krzyżaniak /przewodniczący/
Teresa Rutkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Sygn. powiązane
II GSK 870/22 - Wyrok NSA z 2023-05-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 137
art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 106 § 3, art. 134, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2016 poz 471
art. 2, art. 3, art. 4, art. 6, art. 14, art. 89
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 4, art. 80 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 4 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2022 roku na posiedzeniu niejawnym skargi D. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na niezarejestrowanych automatach do gier oddala skargę [pic]
Uzasadnienie
III SA/Łd 288/21
Uzasadnienie
Decyzją z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z [...] o wymierzeniu D. T. kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry w łącznej wysokości 24 000 zł.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.
W dniu 17 stycznia 2017 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego II w Ł. przeprowadzili w lokalu "[...]" ul. A 24 w Ł. kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier, o których mowa w ustawie z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2016 r. poz. 471 ze zm.), dalej ustawa. Jak wynika protokołu kontroli z 18 stycznia 2017 r. w kontrolowanym lokalu znajdowały się dwa urządzenia o nazwach: Apex nr 808 i Adeli nr 1780 o budowie zewnętrznej identycznej jak automaty do gier hazardowych. W wyniku przeprowadzonych oględzin i eksperymentów na ww. urządzeniach stwierdzono, że automaty eksploatowane są w celach komercyjnych, o czym świadczy konieczność użycia środków finansowych do ich uruchomienia. Gry na urządzeniach zawierają element losowości, gracz nie ma wpływu na wynik gry, a o odpowiedniej konfiguracji bębnów decyduje mechanizm urządzenia, a nie działanie gracza. Wynik gry jest nieprzewidywalny dla grającego, a uzyskiwane rezultaty klasyfikują rozgrywane na urządzeniach gry jako losowe. W trakcie prowadzonych gier pojawiły się układy wygrywające implikujące zwiększenie stanu posiadanych punktów (środków pieniężnych), urządzenia wypłacały środki pieniężne.
Postanowieniem z [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry wobec D. S. (obecnie T.), prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" D. S..
Postanowieniem z 22 czerwca 2020 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. włączył do akt sprawy protokół kontroli nr 362000- UDZR.756.4.2017 z 18 stycznia 2017 r. oraz umowę podnajmu lokalu użytkowego z 1 października 2016 r.
Decyzją z [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. wymierzył D. S. (T.) karę pieniężną w wysokości 24 000 zł z tytułu urządzania gier na automatach o nazwach: Apex nr 808 i Adeli nr 1780 poza kasynem gry, tj. w lokalu "[...]" mieszczącym się w Ł. przy ul. A 24.
Od ww. decyzji strona złożyła odwołanie, zarzucając jej:
1/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez niewłaściwą i sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania ocenę zebranego materiału dowodowego, polegający na błędnym przyjęciu, że odpowiedzialność za urządzenie gier na przedmiotowych automatach ponosi skarżąca, w sytuacji gdy urządzenia nie należały do skarżącej, skarżąca nie była użytkownikiem, ani konserwatorem tych urządzeń, jak również nie czerpała z nich korzyści, a który to błąd w ustaleniach faktycznych doprowadził do bezzasadnego przyjęcia, że skarżąca wypełniła dyspozycję art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy, choć nie była urządzającym gry hazardowe, nie współpracowała czynnie z właścicielami urządzeń, nie uczyniła z najmu lokalu stałego źródła dochodu, tym bardziej też nie organizowała przedmiotowej działalności;
2/ naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy, poprzez błędną wykładnię prowadzącą do ustalenia, że odpowiedzialność na podstawie niniejszego przepisu ponosi skarżąca;
3/ naruszenie art. 89 ust. 4 ustawy, poprzez wymierzenie skarżącej kary pieniężnej w wysokości 24 000 zł na podstawie przepisów, które nie obowiązywały w chwili dokonywanych w lokalu przy ul. A 24 w Ł. kontroli.
Ponadto strona wniosła o zobowiązanie organu I instancji do wskazania, czy podczas jakiejkolwiek kontroli ujawniono obecność skarżącej w jakimkolwiek lokalu, które były przedmiotem postępowań prowadzonych przez organ I instancji i dopuszczenie dowodu z zeznań świadka – M. T. na okoliczność wynajmu przedmiotowego lokalu na rzecz osób trzecich, pobierania stałego czynszu z tego tytułu i jego rozliczania i braku urządzania przez skarżącą gier hazardowych. Wniosła także o dopuszczenie dowodu z przesłuchania skarżącej na okoliczności wynajęcia lokalu osobie trzeciej, braku urządzania przez skarżącą gier hazardowych, pobierania stałego czynszu z tego tytułu i zgodnego z prawem rozliczania pobranego czynszu. Wniosła o zobowiązanie organu I instancji do wskazania, czy wobec [...] Sp. z o. o. w G. prowadzone są postępowania w zakresie organizowanych gier hazardowych, ile jest postępowań, czy spółka ta wynajmowała lokale jedynie od skarżącej, czy również od innych podmiotów i czy wobec innych osób, które wynajmowały lokale wskazanej spółce, prowadzone są postępowania i jakie. Dodatkowo wniosła o przesłuchanie przedstawiciela członka zarządu spółki [....] na okoliczność, czy lokal był tej spółce oddany w dalszy najem i czy umowa ta jest nadal obowiązująca i ustalenia, kto faktycznie zajmował lokal przy ul. A 24 w dniu kontroli. Wniosła o zwrócenie się do Izb Skarbowych w Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Krakowie, Lublinie, Olsztynie, Opolu, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie, Wrocławiu i Zielonej Górze o wskazanie, czy wobec spółki [...] prowadzone są postępowania w przedmiocie urządzenia gier hazardowych, o wskazanie, czy najemcą lokali na rzecz tej spółki była skarżąca - na okoliczności bezzasadności twierdzeń, że to skarżąca organizowała gry hazardowe i że automaty do gry były jej własnością, podczas gdy skarżąca była jedynie głównym najemcą lokali i oddawała je w posiadanie zależne innym podmiotom, faktu działania tej spółki na terenie całego kraju, wynajmowania lokali przez wskazana spółkę również od innych osób, braku kierowania przez skarżącą grupą zajmującą się urządzeniem gier hazardowych, braku związku skarżącej ze wskazaną spółką i osobami je reprezentującymi, braku fizycznego i faktycznego uczestniczenia skarżącej w działalności wskazanej spółki i w urządzeniu gier hazardowych.
Decyzją z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że za bezpodstawne należy uznać zarzuty strony o braku podstaw prawnych do wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych poza kasynem gry. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu powstania zobowiązania publicznoprawnego, odpowiedzialność wynikającą z ustawy ponosi "urządzający" gry na automatach poza kasynem gry. Znamię czasownikowe "urządzający" nie posiada legalnej definicji w ustawie. Ustalenie zatem zakresu tego pojęcia winno nastąpić zatem o znaczenie nadane temu określeniu w języku polskim. Zgodnie ze Słownikiem języka polskiego [E.Soból (red) Warszawa 2002. s. 1091], "urządzać" oznacza wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty; rzeczy; zagospodarować; przedsięwziąć; zorganizować np. jakąś wycieczkę, zabawę itp.; zapewnić komuś dobre warunki materialne.
Przez urządzanie gry należy zatem rozumieć realizowanie czynności, które w swoim efekcie doprowadzą do tego, że gra hazardowa faktycznie się odbywa. Przy czym realizowanie nawet jednej z wielu czynności prowadzących finalnie do tego, że gra hazardowa miała miejsce, jest wystarczające do uznania osoby realizującej te czynności, z których każda przyczynia się bezpośrednio i w takim samym stopniu do tego, że gra na automacie w ogóle się odbędzie, za urządzającą grę. Do tych czynności niewątpliwie należą czynności związane z organizacją (stworzeniem warunków) samej gry na automatach, takie jak wyposażenie lokalu (miejsca prowadzenia gry) w automaty do gier, zakup lub wynajem lokalu, w którym prowadzona jest gra na automatach, stworzenie zasad i systemu danej gry, określenie wygranych itp. Do czynności tych należą także czynności związane z nadzorem i zapewnieniem ciągłości przebiegu samej gry hazardowej, w tym bieżąca obsługa automatów do gier (zapewnienie i realizacja wypłat uzyskanym wygranym graczom, zapewnienie warunków, aby gra w ogóle mogła być prowadzona).
Dalej organ wskazał, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależało przede wszystkim od ustalenia, czy istnieją przesłanki do nałożenia kary pieniężnej na podstawie przepisów ustawy, tj. w pierwszej kolejności należało ustalić, czy kontrolowane urządzenia umożliwiały grę na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy. Pierwszą ustawową cechą tak rozumianej gry na automatach jest możliwość wygranych pieniężnych lub rzeczowych, drugą zaś element losowości gry.
W wyniku przeprowadzonych eksperymentów na ww. urządzeniach stwierdzono, że urządzenia eksploatowane są w celach komercyjnych, o czym świadczy konieczność użycia środków finansowych do ich uruchomienia. Gra na urządzeniach zawiera element losowości, grający nie ma wpływu na wynik gry, a o odpowiedniej konfiguracji bębnów decyduje mechanizm urządzenia, a nie działanie gracza. Wynik gry jest nieprzewidywalny dla grającego, a uzyskiwane rezultaty klasyfikują rozgrywane na urządzeniach gry jako losowe. W trakcie gier pojawiły się układy wygrywające implikujące zwiększenie stanu posiadanych punktów (pieniędzy), a automaty wypłacały środki finansowe. Kontrolowany podmiot nie posiadał zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, a automaty eksploatowane w lokalu nie zostały zarejestrowane przez naczelnika urzędu celnego.
Zdaniem organu odwoławczego analiza przeprowadzonych eksperymentów w sposób oczywisty wskazuje, że gry na ww. urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu ustawy. Przez urządzanie gier należy natomiast rozumieć realizowanie czynności, które w swoim efekcie doprowadzają do tego, że gra hazardowa faktycznie się odbywa. Realizowanie nawet jednej z wielu czynności prowadzących finalnie do tego, że gra hazardowa miała miejsce, jest wystarczające do uznania osoby realizującej te czynności, z których każda przyczynia się bezpośrednio i w takim samym stopniu do tego, że gra na automacie w ogóle się odbędzie, za urządzającego grę. Do tych czynności niewątpliwie należą czynności związane z organizacją (stworzeniem warunków) samej gry na automatach, takie jak wyposażenie lokalu (miejsce prowadzenia gry) w automaty do gier, zakup lub wynajem lokalu, w którym prowadzona jest gra na automatach, stworzenie zasad i systemu danej gry, określenie wygranych, itp.
W rozpatrywanej sprawie wystąpiły przesłanki do nałożenia na skarżącą kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r. Jak wynika z akt sprawy skarżąca zawarła 1 października 2016 r. z "[...]" Spółką z o.o. w G. umowę podnajmu lokalu użytkowego, z której wynika, że spółka "[...]" wynajęła od D. S., będącej wynajmującym, 5 m2 powierzchni użytkowej w lokalu. Zgodnie z § 3 i § 4 umowy najemca zobowiązał się do zapłaty na rzecz D. S. czynszu z tytułu najmu w wysokości 184,50 zł do 10-go dnia każdego miesiąca. Ponadto spółka "[...]" zobowiązała się do wnoszenia opłat za zużycie energii elektrycznej, wody i gazu za cały okres najmu oraz do utrzymywania w czystości i należytym porządku terenu przed lokalem.
Ponadto, jak podkreślił organ odwoławczy, stwierdzony przez kontrolujących stan faktyczny jest kolejnym naruszeniem przez stronę ustawy, a trzecim we wskazanej lokalizacji. W lokalu położonym w Ł. przy ul. A 24 miały miejsce trzy wcześniejsze kontrole, tj. 6 października 2016 r., 23 listopada 2016 r. oraz 28 listopada 2016 r., w wyniku których zatrzymano znajdujące się w lokalu automaty.
Decyzją z [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. wymierzył skarżącej karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry - w lokalu przy ulicy A 24 w Ł.. Ze zgromadzonego materiału znajdującego w aktach ww. postępowań wynika, że strona zawierała umowy najmu lokali w różnych lokalizacjach na terenie Ł., w których eksploatowane były automaty do gier hazardowych.
Zatem pomimo posiadania wiedzy o konsekwencjach prowadzenia tego typu działalności, strona wielokrotnie podejmowała decyzję o wstawieniu do wynajmowanych lokali kolejnych automatów do gier, na dużą skalę. Jest to okoliczność szczególnie obciążająca skarżącą, ponieważ świadomie podejmowała współpracę z właścicielami automatów, zapewniając odpowiednio przystosowaną do zainstalowania automatów powierzchnię w lokalach. Tym samym aktywnie brała udział w procederze nielegalnego urządzania gier na automatach.
Skarżąca posiadała tytuł prawny do dysponowania lokalem, w którym urządzane były gry hazardowe. Wynajmowała część lokalu podmiotowi, który wstawiał automaty do gier i pośrednio z tytułu urządzanych gier w ramach zawartej umowy czerpała zyski w prowadzonej w lokalu działalności, co zostało potwierdzone w zgromadzonym materiale dowodowym.
Pomimo wcześniejszych kontroli i zajęć automatów do gier hazardowych w lokalu pod wskazanym powyżej adresem, skarżąca nie wypowiedziała spółce "[...]" umowy podnajmu lokalu zawartej 1 października 2016 r. Gdyby nie zawierała umów z podmiotami organizującymi gry hazardowe, to w należących do niej lokalach, w szczególności w lokalu przy ul. A 24 w Ł., nielegalne gry hazardowe nie odbywałyby się.
W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie zaistniały podstawy do odmowy zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art.14 ust. 1 ustawy. Odmowa zastosowania przepisów ustawy w odniesieniu do skarżącej spowodowałaby uniknięcie przez nią odpowiedzialności za świadome łamanie prawa, co nie jest korzystaniem ze swobód traktatowych i nie ma związku z funkcjonowaniem rynku wewnętrznego, przed zakłóceniem którego chronić ma prewencyjna kontrola przewidziana w dyrektywie 98/34/WE.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ odwoławczy podkreślił, że przez urządzanie gry należy rozumieć realizowanie czynności, które w swoim efekcie doprowadzają do tego, że gra hazardowa faktycznie się odbywa. Fakt, że analiza zebranego materiału dowodowego nie przyniosła oczekiwanych przez stronę rezultatów nie może być powodem kwestionowania rzetelności poczynionych ustaleń przez organy lub zasadności zajmowanego stanowiska w sprawie.
Organ raz jeszcze podkreślił, że nie była to pierwsza i jedyna kontrola funkcjonariuszy urzędu celno-skarbowego w lokalu, do którego tytuł prawny posiada skarżąca, skutkująca stwierdzeniem niezgodności stosowania przepisów ustawy. Skarżąca zawierała umowy najmu lokali w różnych lokalizacjach na terenie Ł., w których eksploatowane były automaty do gier hazardowych. Niniejsze postępowanie nie jest jedynym postępowaniem prowadzonym wobec skarżącej. Na dzień wydania niniejszej decyzji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wydał wobec skarżącej 20 decyzji wymiarowych (w tym także zgodnie nowym brzmieniem art. 89 ustawy).
W ocenie organu podjął on wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 181 O.p. dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności księgi podatkowe, deklaracje złożone przez stronę, zeznania świadków, opinie biegłych, materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin, informacje podatkowe oraz inne dokumenty zgromadzone w toku czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej oraz materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.
Skarżąca mogła na każdym etapie postępowania zweryfikować poprawność działania organów przez pryzmat ww. przepisów, miała zapewniony udział w postępowaniu i możliwość zapoznania się z całością zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Organ odwoławczy nie przychylił się do wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu, ponieważ stosownie do art. 180 § 1 O.p. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi podatkowemu z urzędu nie wymagają dowodu.
Zgodnie z art. 188 O.p., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem Wniosek o przeprowadzenie dowodów, o których mowa w odwołaniu, nie dotyczył zdaniem organu odwoławczego, okoliczności mających znaczenie dla niniejszej sprawy, przeprowadzenie wskazanych dowodów nie miałoby wpływu na treść rozstrzygnięcia, a pkt 6 pisma dotyczy działalności innego podmiotu i wykracza poza niniejsze postępowanie.
Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła D. S. (obecnie T.), wnosząc o jej uchylenie zaskarżonej i zarzucając jej naruszenie:
1/ art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w sposób jasny i zrozumiały przesłanek, jakimi kierował się organ przy wydawaniu rozstrzygnięcia, szczątkowe uzasadnienie decyzji oraz brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wszechstronnego rozważenia przez organ wszystkich przepisów i okoliczności związanych z przedmiotową sprawą, w zakresie jakim lokal, w którym ujawniono automaty, nie był w posiadaniu skarżącej, a skarżąca nie prowadziła w lokalu żadnej działalności;
2/ art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. polegające w szczególności na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z [...]., a także na wybiórczej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów oraz dowolności w wydaniu decyzji poprzez niedostateczne i niepełne uzasadnienie skarżonej decyzji;
3/ art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w sposób wszechstronny i wyczerpujący,
4/ art. 107 § 3 i art. 77 § 4 k.p.a. poprzez nieuzasadnione powtórzenie stanowiska organu I instancji i niewyjaśnienie podstawy prawnej decyzji oraz niewskazanie dowodów, na których oparł się przy wydaniu rozstrzygnięcia; w szczególności organ nie przedstawił dowodów potwierdzających faktyczne prowadzenie w lokalu działalności przez skarżącą dowodów, że to ona była faktycznym posiadaczem lokalu, jak również nie wykazał, aby skarżąca podejmowała czynności związane z obsługą automatów, a organ wydając decyzje działa jedynie z automatu i z domniemania,
5/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez niewłaściwą i sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania ocenę zebranego materiału dowodowego, polegający na błędnym przyjęciu, że skarżąca jest posiadaczem lokalu "[...]" przy ul. A 24 w Ł., a tym samym, że ponosi odpowiedzialność za urządzanie gier na automatach, w sytuacji gdy urządzenia te nie należały do skarżącej, skarżąca nie była użytkownikiem, ani konserwatorem tych urządzeń, jak również nie czerpała z nich korzyści, nie była też posiadaczem zależnym lokalu w myśl art. 336 k.c.; ten błąd w ustaleniach faktycznych doprowadził do bezzasadnego przyjęcia, że skarżąca wypełniła dyspozycję art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy, w sytuacji gdy skarżąca była głównym najemcą lokalu, podnajmowała go zaś innemu podmiotowi, a na urządzeniach wskazani byli ich właściciele;
6/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez niewłaściwą i sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania ocenę zebranego materiału dowodowego w postaci umowy podnajmu zawartej ze spółką [...], polegający na błędnym przyjęciu, że skarżąca była posiadaczem lokalu " [...]" przy ul. A 24 w Ł. w chwili kontroli i czerpała korzyści z gier, podczas gdy umowa podnajmu zawierała swoje elementarne postanowienia zgodne z prawem, jak również podstawowe obowiązki stron wynikające z oddania lokalu w dalszy najem, a tym samym to nie skarżąca była urządzającym gry na automatach;
8/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez niewłaściwą i sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania ocenę zebranego materiału dowodowego w postaci umowy podnajmu zawartej ze spółką [...] prowadzące do bezzasadnego przyjęcia, że to skarżąca była faktycznym posiadaczem lokalu w chwili kontroli, podczas gdy lokal był przedmiotem dalszej umowy podnajmu, a faktycznym posiadaczem lokalu była spółka [...]
8/ art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy poprzez błędną wykładnię prowadzącą do ustalenia, że odpowiedzialność na podstawie niniejszego przepisu ponosi skarżąca;
9/ art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy poprzez błędną wykładnię prowadzącą do ustalenia, że odpowiedzialność na podstawie niniejszego przepisu ponosi skarżąca jako posiadacz zależny, podczas gdy lokal był oddany w dalsze posiadanie spółce [...]
10/ art. 6 ust. 4 ustawy poprzez jego niezastosowanie i pominięcie okoliczności, że odpowiedzialność na podstawie art. 89. mogą ponosić jedynie podmioty wskazane w art. 6 ust. 4 ustawy.
Ponadto skarżąca ponowiła w skardze wnioski, które sformułowała w odwołaniu. Wniosła o zobowiązanie organu I instancji do wskazania, czy podczas jakiejkolwiek kontroli ujawniono obecność skarżącej w jakimkolwiek lokalu, które były przedmiotem postępowań prowadzonych przez organ l instancji na okoliczności braku posiadania lokali i oddania ich w posiadanie zależne osobą trzecim. Wniosła także o zobowiązanie organu I i II instancji do ustalenia, czy wobec spółki [...] prowadzone są postępowania w zakresie organizowanych gier hazardowych, ile jest takich postępowań i czy spółka ta wynajmowała lokale jedynie od skarżącej, czy również od innych podmiotów, o wskazanie czy wobec innych osób, które wynajmowały lokale spółce, prowadzone są postępowania i jakie. Zwróciła się także o zobowiązanie organów obu instancji o wskazanie, czy dokonano przesłuchania przedstawiciela członka zarządu spółki [...] na okoliczności ustalenia, czy zawarta pomiędzy stronami umowa podnajmu nadal obowiązuje i kto faktycznie zajmował lokal przy ul. A 24 w chwili kontroli, jeśli nie - to dlaczego od tej czynności odstąpiono. Wniosła o zwrócenie się do Izb Skarbowych w Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Krakowie, Lublinie, Olsztynie, Opolu, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie, Wrocławiu i Zielonej Górze o wskazanie, czy wobec spółki [...] prowadzone są postępowania w przedmiocie urządzenia gier hazardowych, o wskazanie, czy najemcami lokali na rzecz tej spółki była skarżąca - na okoliczności bezzasadności twierdzeń, że to skarżąca organizowała gry hazardowe i aby jej własność stanowiły automaty do gry, podczas gdy skarżąca była jedynie głównym najemcą lokali i oddawała je w posiadanie zależne innym podmiotom, faktu działania tej spółki na terenie całego kraju, wynajmowania lokali przez wskazaną spółkę również od innych osób, braku kierowania przez skarżącą grupą zajmującą się urządzeniem gier hazardowych, braku związku skarżącej ze wskazaną spółką i osobami je reprezentującymi, braku fizycznego i faktycznego uczestniczenia skarżącej w działalności wskazanej spółki i w urządzeniu gier hazardowych.
Skarżąca wniosła również o dopuszczenie dowodów z zeznań świadków – M. T., K. P. - Prezesa spółki [...], na okoliczności ustalenia, kto faktycznie zajmował lokal w chwili kontroli oraz zobowiązanie organu I instancji do wskazania skąd posiadał wiedzę, że pod wskazanym adresem prowadzone są gry na rzekomych automatach, kto urządzał gry na rzekomych automatach, w jaki sposób pracownicy organu weszli do środka pomieszczenia, czy pomieszczenie to było zamknięte czy otwarte, o której godzinie nastąpiło wejście do lokalu przez pracowników organu, czy po wejściu do lokalu pracownicy wykonani dokumentację z wnętrza lokalu, jeśli nie - to dlaczego niniejszego nie wykonali, czy do czynności wezwano właściciela, najemcę lub użytkownika lokalu, jeśli nie - to dlaczego tego zaniechano, czy do przeprowadzenia eksperymentu wezwano właściciela, najemcę lub użytkownika lokalu, jeśli nie - to dlaczego tego zaniechano, czy urządzenia były sprawne, czy miały zabezpieczenia, jeśli tak - to jakie, jak je ominięto, czy wystąpiono do Prokuratury o zatwierdzenie dokonanych czynności, w jaki sposób zabezpieczono urządzenia - na okoliczności braku udziału skarżącej w toku sprawy z winy organu, poprzez brak informowania jej o czynnościach, na okoliczności bezprawnego działania pracowników organu.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie oraz oddalenie wniosków dowodowych zawartych w skardze, ponieważ nie spełniają przesłanek określonych w art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.z [...]., jak i poprzedzająca ją decyzja Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z [...] w przedmiocie wymierzenia skarżącej kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, wydane zostały z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Na wstępie wyjaśnić należy, że z dniem 1 kwietnia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 88). W niniejszej sprawie podstawę prawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r. pomimo, że decyzje zarówno organu pierwszej, jak i drugiej instancji wydane zostały po wejściu w życie ustawy zmieniającej ustawę o grach hazardowych, która znacząco zmieniła brzmienie art. 89 ustawy, a w szczególności wysokość kar pieniężnych. Zdaniem sądu, w rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. prawidłowo przyjął, że ocena zachowania podmiotu urządzającego gry hazardowe z naruszeniem przepisów prawa winna odbywać się w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie stwierdzenia naruszenia prawa przez stronę.
Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 października 2012 r., II GSK 1354/11, że zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega na tym, że nowe przepisy należy stosować do wszelkich stosunków prawnych i zdarzeń, które powstaną po ich wejściu w życie, jak również tych, które powstały wcześniej, ale nadal - pod ich rządami - trwają. Stosowanie nowego prawa do stosunków prawnych i zdarzeń, które zostały w pełni ukształtowane w trakcie obowiązywania poprzedniej regulacji, jest zaś możliwe jedynie wtedy, gdy ustawodawca wprowadził stosowne przepisy przejściowe, czego nie uczynił odnośnie do regulacji zawartej w art. 89 ustawy. Co do zasady więc w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w tej kwestii w przepisach przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej ale trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy.
Z akt sprawy wynika, że taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, gdyż stwierdzone przez organ naruszenie przepisów ustawy zakończyło się w dniu kontroli, tj. 17 stycznia 2017 r., w którym zatrzymano automaty do gier. Przyjęcie więc stanowiska, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy nowej ustawy, które weszły w życie od dnia 1 kwietnia 2017 r., a więc nie obowiązywały w dacie stwierdzonego naruszenia, prowadziłoby do naruszenia zasady lex retro non agit.. Przepisy nowej ustawy, co jest już jednolicie przyjmowane w orzecznictwie, są ponadto mniej korzystne dla osób urządzających gry na automatach. Prawidłowo zatem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zastosował w niniejszej sprawie - obowiązujący w dacie stwierdzenia naruszenia prawa przez skarżącą- art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzenia kontroli stanowiący, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry oraz, że wysokość tej kary wynosi 12 000 zł od każdego automatu.
Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. W myśl art. 2 ust. 4 ustawy, wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana, polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej, uzyskanej w poprzedniej grze. Stosownie zaś do art. 2 ust. 5 ustawy grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy.
Z treści art. 3 ustawy wynika natomiast, że urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach jest dozwolone wyłącznie na zasadach określonych w ustawie. Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry. Z kolei w myśl art. 14 ust. 1 ustawy urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, w tym turniejów gry pokera, gier w kości oraz gier na automatach jest dozwolone wyłącznie w kasynach gry na zasadach i warunkach określonych w zatwierdzonym regulaminie i udzielonej koncesji lub udzielonym zezwoleniu, a także wynikających z przepisów ustawy. Ustawa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) określa kasyno gry jako wydzielone miejsce, w którym prowadzi się, m.in., gry na automatach, na podstawie zatwierdzonego regulaminu, przy czym liczba zainstalowanych automatów wynosi od 5 do 70 sztuk. Na dzień dokonania kontroli i zatrzymania przedmiotowych automatów, tj. 17 stycznia 2017 r., art. 14 ust. 1 ustawy również stanowił, że urządzanie gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry.
Dla stwierdzenia odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 ustawy i istnienia podstaw do nałożenia kary pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 2 ustawy nie jest konieczne nawiązywanie wprost do art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 ustawy. Jakkolwiek bowiem przepis określający obowiązek dla urządzającego grę pozostaje w związku z przepisem określającym sankcję za jego naruszenie, to jednak art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy samodzielnie określa działanie mające postać deliktu administracyjnego, podlegającego ustalonej w nim odpowiedzialności administracyjnej. Odpowiedzialność ta nie jest uzależniona od winy i ma charakter obiektywny, a dla jej ustalenia wystarczające jest stwierdzenie naruszenia, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy. Istotą kary wskazanej w tej regulacji jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów wynikających z przepisów prawa. Dla stwierdzenia w postępowaniu prowadzonym przez właściwe organy wskazanej odpowiedzialności administracyjnej konieczne jest zatem ustalenie, czy gry prowadzone poza kasynem spełniały przesłanki z art. 2 ust. 3 lub art. 2 ust. 5 ustawy, a nie rozstrzyganie o obowiązku wynikającym z art. 6 ust. 1 lub art. 14 ust. 1 ustawy.
W niniejszej sprawie organy dokonały takiej kwalifikacji, uznając, że gry urządzane na automatach objętych postępowaniem, tj. APEX nr 808 i Adeli nr 1780 wypełniają definicję gier opisaną w art. 2 ust. 3 ustawy Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na spornych automatach prowadzone były gry spełniające kryteria określone tym przepisem. Podczas czynności kontrolnych podjętych w celu sprawdzenia przestrzegania przez skarżącą przepisów regulujących urządzanie gier hazardowych, które poprzedzały wszczęcie postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej, wykazano, że przedmiotowe automaty są urządzeniami elektronicznymi, w których zainstalowano gry komputerowe. Materiał dowodowy w postaci protokołów z oględzin przedmiotowych automatów do gier oraz z przeprowadzonych eksperymentów polegających na przeprowadzeniu gier próbnych na urządzeniach potwierdza, że urządzenia eksploatowane były w celach komercyjnych, o czym świadczy konieczność użycia środków finansowych do ich uruchomienia. Wygrana w grze na przedmiotowych automatach nie zależy od umiejętności (zręczności) grającego, bądź jego zdolności psychomotorycznych, a gracz nie miał wpływu na jej wynik. O odpowiedniej konfiguracji bębnów decydował mechanizm urządzenia, a nie działanie gracza. W trakcie gier na urządzeniach pojawiły się układy wygrywające implikujące zwiększenie stanu posiadanych punktów (środków pieniężnych). Automaty wypłacały środki pieniężne.
Wnioski wyprowadzone z ustaleń poczynionych przez organy znajdują potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych, że cechę losowości ma gra, której wynik jest nieprzewidywalny dla grającego, przy czym nieprzewidywalność taką należy oceniać według warunków standardowych, w jakich znajduje się grający, nie zaś przez pryzmat warunków szczególnych (atypowych). Wykładnia użytego w art. 2 ust. 5 ustawy określenia "charakter losowy" pozwala twierdzić, że odnosi się ono nie tylko do sytuacji, w której wynik gry zależy od przypadku, ale także do sytuacji, w której wynik gry jest nieprzewidywalny dla gracza, choć nie jest obiektywnie przypadkowy, gdyż powstał jako pochodna zaprogramowania urządzenia w określony sposób. Podkreślić należy również, że organy celno-podatkowe, przeprowadzając postępowanie dowodowe w oparciu o unormowania zawarte w Ordynacji podatkowej, są uprawnione do samodzielnego dokonywania ustaleń, czy dana gra jest grą na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 5 ustawy.
Organy prawidłowo oceniły, że skarżąca urządzała gry na automatach poza kasynem gry, tj. w lokalu użytkowym "[...]" mieszczącym się w Ł. przy ul. A 24 w Ł.. Wynika to z okoliczności ustalonych przez organy. Poczynione ustalenia prawidłowo uznane zostały przez organy za wypełniające znamiona czynu opisanego w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem. Przepisy ustawy nie definiują pojęcia "urządzanie gier". Należy w tym zakresie, tak jak słusznie przyjęły organy, odwołać się do znaczenia słowa "urządzać" w języku potocznym. "Urządzić" to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie. Pojęcie "urządzanie" rozumiane jest jako synonim pojęć takich jak; "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). W tym kontekście "urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie (aktywnych) działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy. Urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 ustawy to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Uznać należy, że w praktyce w odniesieniu do takiej działalności jak urządzanie gier na automatach obejmuje ono w szczególności zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowania go do danego rodzaju działalności, nadzór i utrzymywanie automatów w stanie aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych (w stosunku do automatów, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy), czynności związane z obsługą urządzeń, czy zatrudnieniem odpowiedniego przeszkolonego personelu (jego szkolenie), ale także umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy.
Zdaniem Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie potwierdza, że takie aktywne działania były przez skarżącą podejmowane. Jak wynika z akt sprawy skarżąca (jako najemca) zawarła w dniu 1 października 2016 r. z "[...]" Spółką z o.o. w G. (będącą wynajmującym) umowę podnajmu lokalu użytkowego. Przedmiotem podnajmu była część lokalu użytkowego (pawilonu) o powierzchni użytkowej 5 m2, położonego w Ł. przy ul. B (§ 1 ust. 1 umowy). Z § 2 pkt 1a wynika, że przedmiot najmu oddany został najemcy do wykorzystywania na cele handlowo- usługowe. Zgodnie z § 3 i § 4 umowy, najemca zobowiązał się do zapłaty na rzecz wynajmującego czynszu w wysokości 184,50 zł miesięcznie, płatnego z góry do 10-go dnia każdego miesiąca, którego płatność dotyczy na podstawie faktury lub rachunku wystawionych przez wynajmującego. W przypadku opóźnienia płatności z przyczyn zawinionych przez najemcę, wynajmującemu miały przysługiwać ustawowe odsetki za każdy dzień zwłoki. Wszelkie opłaty miały być dokonywane gotówką na konto. Najemca zobowiązał się do ponoszenia opłat za zużycie energii elektrycznej, wody i gazu za cały okres najmu na podstawie faktur wystawionych przez dostawców przesłanych wynajmującemu, przestrzegania terminów wnoszenia ww. opłat, a wszelkie koszty wynikłe z opóźnienia w płatnościach obciążać będą najemcę. Najemca zobowiązał się także do okazywania wynajmującemu na żądanie opłaconych rachunków za energię elektryczną i opłat za koszty administracyjne oraz do utrzymywania w czystości i należytym porządku terenu przed lokalem (§ 5 umowy). Umowa zawierała zastrzeżenie, że najemca bez pisemnej zgody wynajmującego nie ma prawa zmienić przeznaczenia przedmiotu najmu ani przeprowadzić modyfikacji i adaptacji, które naruszałyby substancję lokalu. Wynajmujący wyraża zgodę na adaptację lokalu przez najemcę - niezbędne do prowadzenia przez niego działalności handlowej po wcześniejszym zaakceptowaniu projektu i zakresu tych prac (§ 6 umowy). Umowa została zawarta na czas nieokreślony z możliwością dwumiesięcznego wypowiedzenia, chyba że strony postanowią inaczej (§ 7 umowy). Jednocześnie zgodnie z § 8 ust. 1 umowy, wynajmujący wyraził zgodę na oddanie części lub całości przedmiotu najmu w podnajem lub użyczenie osobom trzecim, ponadto ww. firmom przysługuje prawo dalszego podnajmu powierzchni.
Podnajęta przez skarżącą spółce "[...] powierzchnia w lokalu użytkowym (tj. 5 m2) stanowiła, jak ustalono w toku innych postępowań prowadzonych wobec skarżącej, część pawilonu o powierzchni 16 m2, który firma "[...]" D. S. wynajęła od firmy "[...]" K. S. na cele użytkowe.
Ponadto, jak wynika z załączonego do akt sprawy protokołu przesłuchania z dnia 20 grudnia 2016 r. (o czym mowa w decyzji organu I instancji) do sprawy karno-skarbowej o sygn. [...] skarżąca zeznała, że "czasem osobiście odwiedzała podnajmowany lokal oraz że spółka "[...]" po ostatniej kontroli celników wstawiła kolejne automaty, gdyż nadal obowiązywała umowa podnajmu".
Zdaniem Sądu przedstawione powyżej okoliczności faktyczne potwierdzają stanowisko organu, że skarżąca brała udział w urządzaniu gier na automatach i bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że skarżąca nie była właścicielem kontrolowanych urządzeń, ich użytkownikiem, czy konserwatorem. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy kara pieniężna może być nałożona zarówno na właściciela automatu, jak i na inną osobę, która zorganizowała przedsięwzięcie polegające na urządzeniu gier na automatach poza kasynem, w sytuacji gdy osoba taka była zaangażowana w proces urządzenia gier, w tym czerpała z nich zyski. Przepis ten jest bowiem adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy stanowi podstawę wymierzenia kary każdemu, kto urządza gry na automatach, bez względu na formę prowadzonej działalności, poza miejscem wyznaczonym treścią art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy
Skarżąca, jako dysponent lokalu, w którym prowadziła własną działalność gospodarczą, zapewniała klientom lokalu swobodny dostęp do urządzeń w godzinach otwarcia lokalu. Pomimo twierdzeń skarżącej, że jej czynności sprowadzały się wyłącznie do podnajęcia części powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier i nie przyjęła na siebie żadnych obowiązków związanych z funkcjonowaniem automatów, istotny jest fakt, że to skarżąca stworzyła techniczne i organizacyjne warunki umożliwiające sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzeń używanych do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych, takich jak samo udostępnienie powierzchni w lokalu - w tym przypadku 5 m2 - pod zainstalowanie urządzeń, zapewnienie ciągłości dostępu energii elektrycznej, otwieraniu i zamykaniu lokalu, a przez to organizacji urządzania gier na automatach.
Zdaniem Sądu, bez zgody skarżącej na wstawienie do lokalu urządzeń, urządzanie gier na automatach w rozumieniu art. 89 ust.1 pkt 2 ustawy przez dysponenta automatów nie byłoby w ogóle możliwe. Warunkiem niezbędnym do urządzania gier na automatach o niskich wygranych jest postawienie automatu w miejscu ogólnodostępnym dla nieograniczonej ilości potencjalnych graczy. Podmiot, który w swoim lokalu, w którym prowadzi własną działalność handlową, usługową, czy gastronomiczną umożliwia postawienie automatu do gier w celu czerpania z tego faktu korzyści materialnych w różnej formie i współpracuje z dysponentem urządzeń, w celu zapewnienia niezakłóconego działania urządzeń poprzez udostępnienie powierzchni lokalu pod zainstalowanie urządzeń, zapewnienie ciągłości dostępu energii elektrycznej, otwieraniu i zamykaniu lokalu, organizacji czasu pracy lokalu, a przez to organizacji czasu pracy urządzeń gier na automatach - współuczestniczy w urządzaniu gier na automatach. Można mówić w takim przypadku o współdziałaniu obu podmiotów, w celu uzyskania określonych korzyści majątkowych, w tym przypadku jednak nielegalnych.
Dokonana przez organy subsumcja zachowania skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy jest, zdaniem Sądu, prawidłowa. Sąd podziela prezentowany już w orzecznictwie pogląd, że "istotny jest fakt stworzenia technicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzenia i używanie go do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych, takich jak udostępnienie powierzchni lokalu pod zainstalowane urządzenia, zapewnieniu ciągłości dostępu energii elektrycznej, otwieraniu i zamykaniu lokalu, a przez to organizacji czasu urządzania gier na automatach" (por. wyroki NSA: z 14 marca 2019 r., II GSK 125/17, z 13 kwietnia 2018 r., II GSK 420/18 i II GSK 429/18). Taka natomiast sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Sąd podziela również stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 ustawy może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia, bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji, np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu, jako element wspólnego przedsięwzięcia.
Istotna w niniejszej sprawie jest również podniesiona przez organ odwoławczy okoliczność, że skarżąca posiadała wiedzę, że prowadzona przez spółkę "[...]" działalność jest niezgodna z prawem i pomimo tego nie wypowiedziała umowy podnajmu lokalu zwartej 1 października 2016 r. Jak wskazał Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w lokalu położonym w Ł. przy ul. A 24 miały miejsce trzy wcześniejsze kontrole, tj. 6 października 2016 r., 23 listopada 2016 r. oraz 28 listopada 2016 r., w wyniku których zatrzymano znajdujące się w lokalu automaty. Także niniejsze postępowanie, jak wskazał organ, nie jest jedynym postępowaniem prowadzonym wobec skarżącej. Według stanu na dzień wydania niniejszej decyzji w stosunku do skarżącej wydano 20 innych decyzji wymierzających kary pieniężne z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry w lokalach, do których dysponowała tytułem prawnym. Całokształt okoliczności, na które wskazywały organy, w tym charakter działalności skarżącej polegający na wynajmowaniu/podnajmowaniu lokali, w których urządzone były gry hazardowe, uzasadnionymi czyni wnioski organów, że skarżąca urządzała gry na automatach nie tylko w lokalu przy ul. A 24 w Ł.. Skarżąca świadomie ignorowała przepisy dotyczące koncesjonowanego charakteru działalności w zakresie hazardu i zawierała kolejne umowy dotyczące wynajmu części powierzchni lokali pod instalację urządzeń. Prowadząc działalność gospodarczą świadomie we wcześniejszych i w kolejnych latach udostępniała powierzchnię lokali do wstawienia automatów do gier hazardowych. Zawarcie w treści umowy zastrzeżenia, że przedmiot najmu może być wykorzystywany na cele handlowo- usługowe i bez zgody wynajmującego nie można zmienić przeznaczenia przedmiotu najmu, nie może zmienić tej oceny, skoro skarżąca wiedząc, że wynajęta powierzchnia służy do urządzania gier na automatach nie wypowiedziała umowy. Przeciwnie, działalność skarżącej polegała właśnie na wyszukiwaniu właściwego lokalu, spełniającego określone kryteria i warunki do zainstalowania automatów do gier hazardowych i z tego procederu uczyniła ona sobie stałe źródło dochodu. Uprawniony jest również w okolicznościach przedmiotowej sprawy wniosek, że można mówić o faktycznym współdziałaniu skarżącej ze spółką dysponującą automatami do gier i dzieleniu się zyskami z tego nielegalnego procederu, nawet jeżeli umowa pisemna mówi tylko o dzierżawie (czy podnajmie) części powierzchni lokalu. Nazwa umowy nie ma tutaj decydującego znaczenia, a jej rzeczywistą treść należy oceniać poprzez konkretne ustalone w sprawie okoliczności.
W konsekwencji należy stwierdzić, że skarżąca wielokrotnie już uczestniczyła w zorganizowaniu warunków umożliwiających korzystanie z wstawionych do pozostających w jej dyspozycji lokali automatów, co oznacza, że systematycznie wraz z właścicielami urządzeń urządzała gry hazardowe poza kasynami gry. Jednocześnie, dysponując wiedzą o nielegalnym charakterze prowadzonej działalności, w związku z kolejnymi kontrolami w jej lokalach, nie podjęła żadnych działań, by odstąpić od udziału w nielegalnym procederze urządzania gier na automatach. Była to świadoma i celowa działalność zarobkowa. Z tego procederu skarżąca uczyniła sobie stałe źródło dochodu.
Należy zwrócić uwagę, co sądowi jest wiadome z urzędu, że niniejsza sprawa jest kolejną sprawą toczącą się w tutejszym sądzie, której przedmiotem jest wymierzenie D. T. z domu S.( w dniu 8 maja 2021r. skarżąca wyszła za mąż i przyjęła nazwisko męża T.) kary pieniężnej za urządzanie nielegalnych gier hazardowych na automatach do gier. Dotychczas w tutejszym sądzie toczyło się lub toczy się około 20 spraw z jej skargi na decyzje organów podatkowych o wymierzeniu jej kar pieniężnych za nielegalne urządzanie gier hazardowych (sygnatury spraw: III SA/Łd 736/19, 759/19, 789/19, 945/19, 12/20, 13/20, 24/20, 104/20, 338/20, 347/20, 587/20, 588/20, 1094/20, 83/21, 188/21, 444/21, 447/21, 667/21,887/21). Z uzasadnień wyroków w których skargi zostały oddalone wynika, że skarżąca urządzała nielegalne gry hazardowe w różnych lokalach na terenie całej Ł. (między innymi w lokalach przy ul. C 23, przy ul. D 1, przy ul. E 134 "[...]", przy ul. F 55, przy ul. G 85 i innych). Wynika też, że sposób urządzania gier hazardowych przez skarżącą był w zasadzie prawie identyczny we wszystkich sprawach. D. T. wyszukiwała odpowiednie lokale na terenie Ł. i zawierała umowy ich najmu (dzierżawy) na dłuższy okres czasu. Następnie jako najemca zawierała umowy podnajmu z podmiotami, które wstawiały do tych lokali automaty do gier hazardowych (z reguły były to te same podmioty w różnych lokalach). W ocenie składów orzekających w wymienionych sprawach skarżąca współurządzała w ten sposób nielegalne gry hazardowe czerpiąc z tego korzyści finansowe
Podkreślenia wymaga też fakt, że skarżąca urządzała gry na automatach w tym samym punkcie mimo wcześniejszych zatrzymań automatów przez organy celno- podatkowe, co wskazuje na jej lekceważący stosunek do obowiązujących przepisów.
Weryfikując prawidłowość poczynionych przez organy ustaleń faktycznych, Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania wartości dowodów, w oparciu o które organ przyjął ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Należy podkreślić, że w postępowaniu prowadzonym przez organy celno-podatkowe obowiązuje zasada otwartego katalogu środków dowodowych, dopuszczająca jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 O.p.). Dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności; księgi podatkowe, deklaracje złożone przez stronę, zeznania świadków, opinie biegłych, materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin, informacje podatkowe oraz inne dokumenty zgromadzone w toku działalności analitycznej Krajowej Administracji Skarbowej, czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej oraz materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe (art. 181 O.p.). Z powyższych przyczyn zarzuty skargi wskazujące na błędne przypisanie skarżącej przymiotu urządzającego gry na automatach nie zasługują na uwzględnienie.
Odnosząc się natomiast do kolejnych zarzutów skargi należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 89 ust. 1 pkt. 2 ustawy karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Przepis ten nie zawiera żadnego dalszego doprecyzowania w zakresie rodzaju podmiotów urządzających gry na automatach poza kasynem gry, ani też rodzaju i formy działalności, w ramach której gry takie są urządzane poza kasynem. Zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna powyższego przepisu nie daje podstaw do przyjęcia, że określonej w nim odpowiedzialności nie podlegają podmioty prowadzące działalność gospodarczą jako osoby fizyczne. W powyższym zakresie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 16 maja 2016 r., II GPS 1/16 (publ. w ONSAiWSA 2016/5/73), wskazując, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry i to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której – jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy – nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Z powyższego wynika, że na gruncie art. 89 ust.1 pkt 2 ustawy penalizowane jest zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, wbrew twierdzeniom skarżącej, stanowi więc podstawę wymierzenia kary każdemu kto urządza gry na automatach, bez względu na formę prowadzonej działalności, poza miejscem wyznaczonym treścią art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy Z powyższych przyczyn niezasadny jest zarzut naruszenia art. 6 ust. 4 ustawy poprzez jego niezastosowanie i pominięcie okoliczności, że odpowiedzialność na podstawie art. 89 ustawy mogą ponosić jedynie podmioty wskazane w art. 6 ust. 4 ustawy.
Podkreślić również raz jeszcze należy, że dla przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ustawy bez znaczenia pozostaje podnoszony w skardze fakt, że skarżąca nie była właścicielem kontrolowanych urządzeń, ich użytkownikiem, czy konserwatorem. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy kara pieniężna może być nałożona zarówno na właściciela automatu, jak i na inną osobę, która zorganizowała przedsięwzięcie polegające na urządzeniu gier na automatach poza kasynem, w sytuacji gdy osoba taka była zaangażowana w proces urządzania gier, w tym czerpała z nich zyski. Jak już bowiem wyżej wskazano przepis ten jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, urządza gry na automatach.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 4, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. podkreślić należy, że postępowaniu dotyczącym wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem stosuje się przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Wynika to z treści art. 91 ustawy, zgodnie z którym do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Zarzuty zatem dotyczące naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego są niezasadne.
Zdaniem sądu w kontrolowanej sprawie organy podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a dokonanej ocenie zebranego materiału dowodowego nie można zarzucić dowolności. Materiał ten nie budził wątpliwości w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia i dał podstawę do uznania, że gry rozgrywane na kontrolowanych w sprawie automatach miały charakter losowy, a skarżąca będąca dysponentem lokalu przy ul. A 24 w Ł. była podmiotem urządzającym gry na automatach. Podkreślić trzeba, że w myśl zasady określonej w art. 191 O.p., organy podatkowe nie są skrępowane regułami dotyczącymi wartości poszczególnych dowodów, orzekają na podstawie własnego przekonania, popartego zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Zasada ta nakłada też na organy podatkowe obowiązek oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów, każdego z osobna i we wzajemnym związku. Organy nie mogą więc z dowodów wyciągać wniosków, które z nich nie wynikają. Muszą też wyjaśnić przyczyny dokonanej oceny w sposób logiczny, zgodny z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2011 r., I FSK 17/11). W rozpoznawanej sprawie wyciągnięte przez organy celno-skarbowe wnioski są logiczne i merytorycznie uzasadnione. Pomimo przeciwnych sugestii skarżącej, zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne. Poszczególne dowody poddano szczegółowej analizie i ocenie w powiązaniu z innymi dowodami. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób budzący zaufanie do organów, które udzielały stronie niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawach mających związek z prowadzonym postępowaniem i zasadności przesłanek, którymi kierowały się przy załatwianiu sprawy.
Zdaniem sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie budzi żadnych wątpliwości w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia i stanowił wystarczającą podstawę do stwierdzenia, że skarżąca była podmiotem urządzającym gry na automatach w kontrolowanym lokalu.
Należy zaznaczyć, że skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji wniosła o przeprowadzenie szeregu dowodów, a których organ odwoławczy nie przeprowadził, uzasadniając takie stanowisko w zaskarżonej decyzji. Sąd podzielił argumentację organu przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności trafnie podniesiono, że okoliczności na które miałyby zostać przeprowadzone wnioskowane dowody zostały już udowodnione wystarczająco innymi dowodami. W ocenie Sądu materiał zgromadzony przez organ podatkowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Organy podjęły niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zaś ocenie zebranego materiału dowodowego nie można zarzucić dowolności. Materiał ten dał podstawę do uznania, że skarżąca urządzała nielegalne gry hazardowe w lokalu przy ul. A 24. Organ trafnie wskazał, że okoliczności, na które powołuje się skarżąca zostały udowodnione innymi dowodami i nie było potrzeby przeprowadzania kolejnych, a okoliczności dotyczące spraw innego podmiotu nie mają wpływu na rozstrzygnięcie i zmierzały do przedłużenia postępowania.
Sąd także nie uwzględnił wniosków dowodowych zawartych w skardze o zażądanie szeregu wyjaśnień i informacji oraz o dopuszczenie dowodów z zeznań świadków.
Sądy administracyjne w zasadzie nie prowadzą postępowania dowodowego. Postępowanie przed sądem nie jest dalszym ciągiem postępowania dowodowego rozpoczętego przed organami administracji. Jedynie wyjątkowo sąd może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentu jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, co wynika z art.106 § 3 p.p.s.a. W niniejszej sprawie przesłanki, o których mowa w wymienionym przepisie, nie zostały spełnione. W związku z czym Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych zawartych w skardze.
Wobec powyższego Sąd, , na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę
Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).
a.l.