III SA/Łd 261/25

III SA/Łd 261/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-07-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk
Katarzyna Ceglarska-Piłat /sprawozdawca/
Małgorzata Kowalska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2483
art. 37a, art. 37ge, art. 37gf
Ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz § 3, art. 200 w związku z art. 205 § 1 oraz art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2009 nr 147 poz 1193
art. 9
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 września 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i  zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 2 - Akwakultura, rybołówstwo śródlądowe, przetwórstwo i obrót  produktami rybołówstwa i akwakultury, zawartą w programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów  rybackich 2007-2013".
Sentencja
Dnia 24 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 roku sprawy ze skargi P. Spółki Jawnej z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 12 lutego 2025 roku nr 1001-IUCKOD-3.4812.418.2024.2 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą 1. uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz P. Spółki Jawnej z siedzibą w K. kwotę 190 (sto dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 12 lutego 2025 r.,1001-IUCKOD-3.4812.418.2024.2, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: "DIAS"), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 21 października 2024 r., 1001-IUCKOD-1.4810.12042.2024.2, odmawiającą uwzględnienia sprzeciwu z 23 września 2024 r. od wezwania z 10 września 2024 r. do wniesienia opłaty dodatkowej.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W związku z naruszeniem obowiązku wniesienia opłaty za przejazd na płatnym odcinku autostrady A2 miejsce: węzeł Stryków 11 marca 2022 r. pojazdu o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) poniżej 3,5 tony, o nr rejestracyjnym [...], pismem z 10 września 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na podstawie art. 37ge oraz art. 37gf ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2483 ze zm., dalej: "ustawa o autostradach") wezwał P., Spółka Jawna w K. (dalej: "strona", "strona skarżąca", "skarżąca") do uiszczenia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Wezwanie do uiszczenia opłaty dodatkowej zostało doręczone stronie 16 września 2024 r.
23 września 2024 r. strona skarżąca złożyła sprzeciw wobec nałożonej opłaty dodatkowej, w którym podniosła "(...) Opłata za przejazd na płatnym odcinku autostrady A2 w dniu 11 marca 2022 r. została uiszczona od pojazdu lekkiego o numerze rejestracyjnym [...] (Peugeot Partner). Jest to numer rejestracyjny pojazdu przed zmianą na [...]. Pojazd o nr. rejestracyjnym [...]i [...]to ten sam pojazd świadczy o tym ten sam numer identyfikacyjny pojazdu (..)". Do sprzeciwu strona dołączyła dowody rejestracyjne wydane dla pojazdu o nr rej. [...] i nr rej. [...]oraz notę obciążeniową nr [...].
Decyzją z 21 października 2024 r. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu. W decyzji przytaczając treść art. 37a ust. 7-9 i ust. 28 oraz art. 37ge ust. 1, 5 i 6 oraz art. 37gf ust. 4 i ust. 5 ustawy o autostradach, wyjaśnił, że powyższe regulacje mają zastosowanie w przypadku przejazdu autostradą rozpoczętego przed 1 lipca 2023 r., na mocy art. 9 ustawy zmieniającej stanowiącego, że w przypadku przejazdu autostradą na zasadach określonych w ustawie zmienianej w art. 1 rozpoczętego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, wyjaśniono, że 11 marca 2022 r. wybrany został błędny numer rejestracyjny pojazdu, tj. [...] zamiast [...], a przepisy regulujące tryb poboru opłaty za przejazd autostradą płatną nie przewidują możliwości zaliczenia opłaty uiszczonej za przejazd autostradą, nawet niezrealizowany, na poczet innego przejazdu lub przejazdu samochodem o innym numerze rejestracyjnym.
8 listopada 2024 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach poprzez błędne i nieuzasadnione przyjęcie, że w sprawie zachodzą przesłanki do pobrania opłaty dodatkowej, oraz naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne i nierzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie i niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. W konsekwencji, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.
Powołaną na wstępie decyzją z 12 lutego 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 21 października 2024 r. odmawiającą uwzględnienia sprzeciwu z 23 września 2024 r. od wezwania z 10 września 2024 r. do wniesienia opłaty dodatkowej.
Organ powołując na wstępie treść przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji, tj. ustawy o autostradach, wskazał na te, które regulowały tryb poboru opłaty za przejazd autostradą płatną w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r., tj. art. 37a ust. 1, ust. 7, ust. 8, ust. 9, ust. 10, ust. 11, ust. 28 pkt 1, art. 37ge ust. 1, ust. 5, ust. 6 a także przepisy art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 645 z późn. zm., dalej: "ustawa o drogach publicznych", jak również § 3 ust. 1., § 3 ust. 2., § 3 ust. 3, § 4 ust. 1, § 5 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 8 czerwca 2021 r. w sprawie opłat elektronicznych pobieranych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS oraz przekazywania kar pieniężnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1058), obowiązującym od 15 czerwca 2021 r. do 17 grudnia 2022 r. Organ II instancji wyjaśnił przy tym, że zacytowane wyżej regulacje mają zastosowanie do przejazdów autostradą rozpoczętych przed dniem 1 lipca 2023 r. na mocy art. 9 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1193, dalej: "ustawa zmieniająca").
DIAS wskazał dalej, że od 1 grudnia 2021 do 30 czerwca 2023 r. za przejazd na państwowych autostradach płatnych A2 (Konin-Stryków) i A4 (Wrocław-Sośnica), zarządzanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA), obsługiwanych w systemie e-TOLL, można było płacić za pomocą: e-biletu autostradowego – wydawanego elektronicznie na stronie bądź w aplikacji eTOLL PL BILET lub w aplikacji partnerów systemu e-TOLL (lista partnerów dostępna była na stronie /lekkie/w zakładce Partnerzy – Sieć dystrybucji e-biletu autostradowego) albo wydawanego w punktach stacjonarnych (bilet papierowy) u partnerów systemu e-TOLL (na stacjach paliw PKN Orlen S.A. oraz GRUPY LOTOS S.A.), etoll.gov.pl etoll.gov.pl – przez aplikację e-TOLL PL oraz urządzenia pokładowe ZSL lub OBU – opłata naliczana była na podstawie danych geolokalizacyjnych pojazdu, które transmitowane były do systemu e-TOLL. W przypadku przejazdu państwową autostradą płatną A2 (Konin – Stryków) i A4 (Bielany Wrocławskie – Sośnica) samochodem osobowym o łącznej DMC poniżej 3,5 tony, realizowanego przed dniem 1 lipca 2023 r., opłatę za przejazd autostradą należało wnieść, co do zasady, przed rozpoczęciem przejazdu. Opłaty tej można było dokonać m.in. w formie biletu autostradowego. Jak wynika z art. 37a ust. 9 i ust. 28 pkt 1 lit. a) ustawy o autostradach w związku z art. 9 ustawy zmieniającej, przejazd autostradą mógł być wykonywany na podstawie biletu autostradowego, a w przypadku jego braku kierujący pojazdem nie powinien rozpoczynać przejazdu. Opłatę za przejazd można było realizować m.in. również w trybie przedpłaty dokonywanej przed rozpoczęciem korzystania z autostrady. Przedpłatę wnosiło się na konto rozliczeniowe korzystającego z autostrady w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na pokrycie opłaty za przejazd w całości. Opłata za przejazd pobierana była automatycznie przez system e-TOLL. Automatyczny pobór opłaty był możliwy, jeśli urządzenia mobilne, takie jak telefon komórkowy, zewnętrzne systemy lokalizacyjne ZSL lub urządzenia pokładowe OBU, zainstalowane w pojeździe, służące do transmisji danych geolokalizacyjnych, były włączone podczas przejazdu, ich włączenie następowało po użyciu przycisku "Rozpocznij przejazd" (przez co dane geolokalizacyjne pojazdu automatycznie trafią do systemu e-TOLL) przed wirtualnymi bramownicami i prawidłowo przekazały dane do Systemu Poboru Opłat Elektronicznych KAS (SPOE KAS) oraz jeśli na indywidualnym koncie rozliczeniowym użytkownika znajdowała się odpowiednia kwota wystarczająca na pokrycie tej opłaty. System odnotowywał wykonane przejazdy oraz kwoty naliczone za te przejazdy i kwoty te automatycznie pobierał z konta rozliczeniowego. W przypadku, jeśli na koncie występowało ujemne saldo środków pieniężnych, wtedy system nie miał możliwości pobrania opłaty, a jedynie odnotowywał przejazd i obliczał kwotę należną do zapłaty. Jeśli w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu klient uzupełnił konto odpowiednią brakującą kwotą, wtedy system pobierał opłatę za przejazdy za 3 dni wstecz. Potwierdzeniem powyższego były zapisy obowiązującego wówczas Regulaminu i polityki prywatności aplikacji e-TOLL PL, którego akceptacja była wymagana przed zainstalowaniem aplikacji przez użytkownika. Z § 1 pkt 3 regulaminu wynikało, że aplikacja służy do pozycjonowania i rozliczania przejazdów realizowanych przez pojazd na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazywanych za pośrednictwem aplikacji, pozwalających ustalić położenie pojazdu objętego poborem opłat za przejazd po płatnych odcinkach dróg w Polsce. Z kolei § 2 pkt 3 regulaminu stanowił, że w przypadku rejestracji w IKK konta umożliwiającego uiszczanie opłat w trybie przedpłaconym, przejazd po drodze płatnej i uiszczanie opłat przy użyciu aplikacji jest możliwe po uprzednim zapewnieniu odpowiedniej ilości środków pieniężnych na koncie przypisanym do pojazdu realizującego przejazd. W przypadku korzystania z urządzenia mobilnego, na użytkowniku aplikacji ciążył obowiązek kontrolowania prawidłowości działania urządzenia, w którym zainstalowano aplikację, w tym kontrolowania prawidłowości danych wprowadzanych do aplikacji, a w szczególności numeru rejestracyjnego pojazdu. Po zakończonym przejeździe w aplikacji pojawiało się podsumowanie przejazdu, w którym widoczna była m.in. data i godzina oraz oznaczenie pojazdu: marka, model, nr rejestracyjny. Aplikacja umożliwiała również zapoznanie się z historią dotychczas zrealizowanych przejazdów w okresie trzech poprzednich miesięcy. Z kolei w przypadku zainstalowania w pojeździe urządzenia pokładowego typu ZSL, należało pamiętać, aby korzystając z takiego urządzenia zarejestrować się w systemie e-TOLL i przypisać w Internetowym Koncie Klienta (IKK) dane urządzenie ZSL do pojazdu, w którym jest ono zainstalowane.
Organ przenosząc następnie powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazał, że przejazd pojazdu o łącznej DMC poniżej 3,5t o nr rej. [...] został zarejestrowany 11 marca 2022 r. o godzinie 07:28 na płatnym odcinku autostrady A2, miejsce: węzeł Stryków, tj. przed wejściem w życie przepisów ustawy zmieniającej, dlatego w sprawie zastosowanie mają przepisy dotychczasowe. Z uwagi na to, że w dniu odnotowania strona była właścicielem pojazdu o numerze rejestracyjnym [...], to skarżąca była odpowiedzialna za uiszczenie opłaty za ww. przejazd. Opłaty tej jednak system SPOE KAS nie odnotował. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że 11 marca 2022 r. skarżąca korzystała ze sposobu wnoszenia opłat za autostrady w trybie przedpłaty. Z systemu CRM Service, który gromadzi dane dotyczące przejazdów państwowymi autostradami płatnymi A2 i A4, opłacanych w trybie przedpłaty wynika, że 8 października 2021 r. skarżąca zarejestrowała pojazd o nr rejestracyjnym [...] i przypisała do niego urządzenie o nr [...]. Nota obciążeniowa nr [...]z 6 kwietnia 2022 r., jaka została wystawiona za okres 1 marca 2022 – 31 marca 2022 r. uwidacznia, że opłata za przejazdy była naliczana na podany przez stronę nr rejestracyjny [...]. W sprzeciwie strona skarżąca wyjaśniła, że pojazd o nr rej. [...], którego dotyczy wezwanie do wniesienia opłaty dodatkowej, wcześniej posiadał nr rej. [...]. Organ II instancji wskazując w tym miejscu na treść art. 13ia ust. 10 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, wyjaśnił, że to na użytkowniku aplikacji ciążył obowiązek wprowadzenia prawidłowych danych dotyczących pojazdu i dokonywania ich aktualizacji we właściwym terminie. Użytkownik aplikacji powinien był kontrolować prawidłowość przekazywanych danych do systemu SPOE KAS i w razie zaistnienia nieprawidłowości, dokonywać korekt błędów poprzez IKK. Na koncie strony w systemie e-TOLL zmiana nr rejestracyjnego ww. pojazdu została dokonana dopiero 5 grudnia 2022 r. Rozliczenie przypisanego konta następowało na podstawie danych podanych do systemu, w tym wypadku błędnych. Organ II instancji wyjaśnił, że niniejszej sprawie nie ma znaczenia, że chodzi o ten sam pojazd, który strona identyfikuje na podstawie numeru VIN. Konto rozliczeniowe utworzone zostało dla pojazdu o nr rej. [...], dlatego opłata pobrana na pojazd o tym nr rejestracyjnym nie może zostać zaliczona na pojazd o innym nr rejestracyjnym, czyli [...]. Jak to zostało wskazane w decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 21 października 2024 r. przepisy regulujące tryb poboru opłaty za przejazd autostradą płatną nie przewidują możliwości zaliczenia opłaty uiszczonej za przejazd autostradą, nawet niezrealizowany, na poczet innego przejazdu lub przejazdu pojazdem o innym numerze rejestracyjnym.
Organ odnosząc się do zarzutu nierzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego i niewyczerpującego zebrania i rozparzenia całego materiału dowodowego uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Organ stwierdził, że materiał dowodowy zebrany w sprawie jest wystarczającą podstawą do ustalenia, że opłata za przejazd płatnym odcinkiem autostrady nie została prawidłowo i skutecznie uiszczona, bowiem strona skarżąca nie dokonała aktualizacji danych wprowadzonych do systemu e-TOLL, co było konieczne do prawidłowego naliczania opłaty za przejazd. Niewniesienie wymaganej opłaty za przejazd autostradą skutkowało nałożeniem opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Opłata dodatkowa nie była naliczana, gdy opłata za przejazd autostradą została wniesiona w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu. Opłata taka mogła być wniesiona w postaci doładowania konta odpowiednią brakującą kwotą, jak również w postaci biletu autostradowego wykupionego z mocą wsteczną. Opłata dodatkowa nie była naliczana także w przypadku, gdy na kierującego pojazdem podczas kontroli na drodze nałożona została kara grzywny w drodze mandatu karnego za brak ważnego biletu autostradowego lub brak prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do SPOE KAS. Organ odwoławczy wskazał, że to na wykonującym przejazd spoczywał obowiązek dołożenia należytej staranności odnośnie do uczynienia zadość wymogom wykonywania tego przejazdu tak, aby zapewnić efektywne uiszczenie opłaty należnej za ten przejazd, co nie jest przecież, ani niemożliwe, ani też nadmiernie utrudnione, ani też nieproporcjonalne, gdy chodzi o sposób wykonania obowiązku, o którym mowa w przywołanych przepisach prawa.
Organ II instancji w odniesieniu do powołanego w piśmie z 23 stycznia 2025 r. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2022 r., II GSK 294/22, który zapadł na gruncie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych i dotyczy nałożenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej wskazał, że zasady pobierania opłat za przejazd autostradami oraz obowiązki związane z tymi opłatami i odpowiedzialność za naruszenie tych obowiązków określa ustawa o autostradach (art. 1 ust. 1 pkt 2). Natomiast art. 37ga ustawy o autostradach stanowi, że zasady poboru opłat w systemie elektronicznym określają przepisy ustawy o drogach publicznych. Ustawa o autostradach w art. 37ge ust. 1 wyraźnie wskazuje, że za niewniesienie opłaty, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł. Nie sposób z przepisów mających zastosowanie w tej sprawie wywieść, że opłata dodatkowa jest karą pieniężną, do której ma zastosowanie ustawa o drogach publicznych. Ustawa o autostradach wyraźnie wskazuje, że za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą (...) pobiera się opłatę dodatkową. Nie jest to kara pieniężna, o jakiej mowa w ustawie o drogach publicznych. Organ podkreślił, że powstanie obowiązku wniesienia opłaty dodatkowej za nieopłacony przejazd autostradą nie dotyczy jedynie sytuacji, gdy opłata w ogóle nie została wniesiona, ale także sytuacji jak w tej sprawie, gdzie opłata za przejazd została uiszczona w sposób nieprawidłowy, a za taki z pewnością należy uznać opłacenie przejazdu pojazdem o nr rej. [...] zamiast [...]. W świetle powyższego nie można więc w ocenie organu II instancji uznać, że opłata za przejazd autostradą A2 w dniu 11 marca 2022 r., odnotowany o godz. 07:28 na węźle Stryków pojazdem o nr rej. [...], została uiszczona. Tym samym organ stwierdził, że nie można odstąpić od naliczenia opłaty dodatkowej.
W świetle powyższego, zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, wszystkie niezbędne etapy stosowania normy prawnej, zarówno etap wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i etap wykładni i ustalenia stanu prawnego, przeprowadzone zostały w przedmiotowej sprawie w sposób prawidłowy, odpowiadający postawionym przed organem zasadom.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym poprzez błędne i nieuzasadnione przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do pobrania opłaty dodatkowej oraz nieuzasadnione zastosowanie tego przepisu, podczas gdy nie nastąpiło zdarzenie uzasadniające takie działanie;
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1, art. 7 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne i nierzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego na okoliczność uiszczenia opłaty za przejazd na płatnym odcinku autostrady A2: węzeł Stryków, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia dowolnego.
W oparciu o wskazane zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych kryteriów, kontrola legalności wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie a zaskarżona decyzja wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego.
Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 12 lutego 2025 r. odmawiająca uwzględnienia sprzeciwu skarżącego od wezwania organu do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.
Zarejestrowany 11 marca 2022 r. o godzinie 07:28 na płatnym odcinku autostrady A2, miejsce: węzeł Stryków, przejazd pojazdu Peugeot Partner o łącznej DMC poniżej 3,5 t o nr rej. [...] stanowiącego własność strony skarżącej dotyczył tego samego pojazdu, który w aplikacji 8 października 2021 r. został zarejestrowany jako pojazd nr identyfikacyjny [...] o nr rejestracyjnym [...] – przypisano do niego urządzenie o nr [...]. Skarżący korzystał ze sposobu wnoszenia opłat za autostrady w trybie przedpłaty. Z noty obciążeniowej nr [...]z 6 kwietnia 2022 r. za okres 1 marca 2022 – 31 marca 2022 r. wynika, że opłata za przejazdy była naliczana na podany przez stronę nr rejestracyjny [...], pod którym pojazd o nr. identyfikacyjnym [...] był zarejestrowany do dnia
Powyższe okoliczności faktyczne nie budzą wątpliwości w sprawie, nie zostały również zakwestionowane przez organ.
Zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy o autostradach, w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania spornego przejazdu, tj. 11 marca 2022 roku za przejazd autostradą są pobierane opłaty. Stosownie do art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany:
1) właściciel pojazdu albo
2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988, 1002, 1768 i 1783), albo
3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym
- zwany dalej "wnoszącym opłatę".
Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, może być wniesiona: 1) w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (art. 37a ust. 8 ustawy o autostradach). Przejazd autostradą, na której jest pobierana opłata, o której mowa w ust. 7, może być wykonywany na podstawie biletu na jeden przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zwanego dalej "biletem autostradowym", wydanego przed rozpoczęciem tego przejazdu. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, jest pobierana w momencie wydania biletu autostradowego (art. 37a ust. 9 ustawy o autostradach). Bilet autostradowy jest ważny do zakończenia danego przejazdu autostradą lub jej odcinkiem, jednak nie dłużej niż 48 godzin od daty i godziny początku okresu ważności wskazanej na tym bilecie (art. 37a ust. 11 ustawy o autostradach). Bilet autostradowy zawiera: 1) numer rejestracyjny pojazdu; 2) kraj rejestracji pojazdu, jeżeli jest inny niż Rzeczpospolita Polska; 3) kategorię pojazdu, o której mowa w ust. 6 – w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą ze względu na tę kategorię; 4) wskazanie autostrady lub jej odcinka, za przejazd którymi została pobrana opłata; 5) liczbę osi pojazdu – w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na liczbę osi;
6) poziom emisji zanieczyszczeń – w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na ten poziom; 7) datę i godzinę początku okresu ważności tego biletu; 8) datę i godzinę końca okresu ważności tego biletu; 9) liczbę kilometrów oraz kwotę opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem; 10) unikalny numer (art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach). Bilety autostradowej wydaje: 1/Szef KAS lub 2/przedsiębiorca działający w imieniu i na rzecz Szefa KAS, z którym szef KAS zawarł umowę na ich wydawanie. W tym drugim przypadku, bilety autostradowe są wydawane przy użyciu systemu teleinformatycznego zintegrowanego z Systemem Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (art. 37a ust. 13 i 14 ustawy o autostradach).
W okresie od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. za przejazd można było płacić za pomocą: e-biletu autostradowego wydawanego elektronicznie w aplikacji e-TOLL PL BILET lub w aplikacji partnerów systemu e-TOLL (lista partnerów dostępna na stronie etoll.gov.pl) albo wydawanego w punktach stacjonarnych u partnerów systemu e-TOLL biletu papierowego (na stacjach paliw PKN Orlen S.A. oraz GRUPA LOTOS S.A.), a także przez aplikację e-TOLL oraz urządzenia pokładowe ZSL lub OBU – opłata naliczana była na podstawie danych geolokalizacyjnych pojazdu, które transmitowane były do systemu eTOLL.
W myśl art. 37a ust. 28 ustawy o autostradach kierujący pojazdem:
1) nie rozpoczyna przejazdu autostradą lub jej odcinkiem w przypadku braku:
a) ważnego biletu autostradowego lub
b) prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS;
2) podczas przejazdu autostradą lub jej odcinkiem nie może mieć w pojeździe zakrytych lub ozdobionych tablic rejestracyjnych lub nie może mieć z przodu lub z tyłu pojazdu znaków, napisów lub przedmiotów, które ograniczają czytelność tych tablic, oraz nie może umieszczać na pojeździe tablic rejestracyjnych w innych miejscach niż konstrukcyjnie do tego przeznaczone.
Zdaniem Sądu art. 37a ust. 7 w związku z art. 37ge ust. 1 i 7 ustawy należy wykładać w ten sposób, że zobowiązuje on do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, jak również pozwala dochodzić opłaty dodatkowej, od podmiotów w nim wskazanych. Z przepisów tych nie wynika jednak, że opłata dodatkowa stanowi administracyjną karę pieniężną. Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z 14 marca 2024 r., II GSK 1818/23 i II GSK 1819/23) zgodnie z którym, jeżeli z art. 37a ust. 1 ustawy wynika, że za przejazd autostradą są pobierane opłaty, w tym w sposób, o którym jest mowa w ust. 8 lub ust. 9, zaś wysokość opłaty za przejazd autostradą stanowi iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu (art. 37a ust. 5–6 w związku z art. 37e), to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że opłata ta ma charakter świadczenia wzajemnego, a mianowicie ponoszonego w zamian za przejazd pojazdu autostradą, a więc drogą I klasy technicznej przeznaczoną do szybkiego przemieszczania się pojazdów. Z powołanego wyżej art. 37a ust. 28 pkt 1 ustawy o autostradach wyraźnie wynika, że to na kierującym pojazdem ciąży obowiązek wykupienia ważnego biletu autostradowego lub prawidłowego działania urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS lub urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS.
Uwzględniając, że opłata za przejazd autostradą, o której mowa art. 37a ust. 7 ustawy (a mianowicie autostradą, za przejazd którą opłatę pobiera Szef KAS) jest pobierana w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, z wykorzystaniem usługi EETS w rozumieniu art. 4 pkt 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, na zasadach określonych w tej ustawie lub w formie biletu autostradowego, który zawiera między innymi numer rejestracyjny pojazdu (art. 37a ust. 12 pkt 1), za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że opłata ta jest związana z przejazdem i ruchem konkretnego pojazdu autostradą lub jej odcinkiem płatnym co w niniejszej sprawie miało miejsce, bowiem za pojazd o nr. ewidencyjnym [...] uiszczono opłatę w kwocie 19,80 zł.
Jakkolwiek Sąd w pełni akceptuje orzecznictwo, zgodnie z którym to na wykonującym przejazd spoczywa obowiązek dołożenia należytej staranności uczynienia zadość wymogom wykonywania tego przejazdu tak, aby zapewnić efektywne uiszczenie opłaty należnej za ten przejazd, co nie jest przecież ani niemożliwe, ani też nadmiernie utrudnione, ani też nieproporcjonalne, gdy chodzi o sposób wykonania obowiązku, o którym mowa w przywołanych przepisach prawa (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2022 r., II GSK 1856/18, LEX nr 3339190), to w niniejszej sprawie uznał, że nałożenie na skarżącego opłaty dodatkowej byłoby przejawem nadmiernego formalizmu oraz prowadzenia postępowania sprzecznie z zasadą pogłębiania jego uczestników do władzy publicznej, kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania – już choćby z tego powodu, że przez przejazd pojazdu, co do którego została uiszczona opłata, nie doszło do naruszenia interesów fiskalnych Skarbu Państwa.
Ponieważ zdaniem Sądu w niniejszej sprawie brak było podstaw do nałożenia na skarżącego kary dodatkowej za przejazd pojazdem samochodowym płatnym odcinkiem drogi krajowej – bowiem co do ww. pojazdu faktycznie doszło do uiszczenia należnej opłaty elektronicznej a skierowanie przez organ działania przeciwko stronie skarżącej było bezprzedmiotowe, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz § 3 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie administracyjne.
O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a, zasądzając od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej rzecz skarżącego kwotę 190 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika.
eg