III SA/Łd 210/23

III SA/Łd 210/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-10-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-04-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Małgorzata Kowalska
Monika Krzyżaniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
II GSK 49/24 - Wyrok NSA z 2024-07-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 450
art. 130 ust. 5, ust. 10c i ust. 10h, art. 130 ust. 3, ust. 4, ust. 5c, ust. 10, ust. 11 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
Dz.U. 2019 poz 58
art. 95 ust. 1 -4
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 4 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Asesor WSA Anna Dębowska (spr.), , Protokolant asystent sędziego Krystyna Adamczewska-Reguła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2023 roku sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 31 stycznia 2023 roku nr SKO.4141.10.2023 w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 15 grudnia 2022 roku, nr ZDiT-IU.40081.459.1.2020; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego I. S. kwotę 4117 (cztery tysiące sto siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 31 stycznia 2023 r., nr SKO.4141.10.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 15 grudnia 2022 r., nr ZDiT-IU.40081.459.1.2020 ustalającą obowiązek zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu marki Nissan Primera o nr rej. [...] w wysokości 49 947 zł.
W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 15 grudnia 2022 r. orzekł o ustaleniu dla I. S. kosztów związanych z usuwaniem i przechowywaniem pojazdu marki Nissan Primera o nr rej. [...] – w wymiarze 49 947 zł.
W odwołaniu od tej decyzji I. S. zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a. art. 9 k.p.a. polegające na niepoinformowaniu strony o konsekwencjach finansowych nieodebrania auta z parkingu strzeżonego przy ul. [...] w Ł. co doprowadziło do poniesienia przez skarżącego szkody; nie wzięcia pod uwagę, że skarżący jest obywatelem Ukrainy i nie posługuje się biegle językiem polskim;
b. art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli; nie wzięcia pod uwagę, że skarżący jest obywatelem Ukrainy i nie posługuje się biegle językiem polskim;
c. art. 8 k.p.a. poprzez nie przyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa, podczas gdy okres przechowywania auta przypadał na okres pandemii, gdzie wszelkie działania obywateli były utrudnione; skarżący nie miał możliwości przyjechania do Polski; przebywał w tym czasie w Ukrainie; nie było to zależne od niego; ponadto wojna w Ukrainie ograniczyła bardzo mocno możliwości zarobkowe skarżącego; skarżącemu nie wyjaśniono konsekwencji jakie będzie musiał ponieść w związku z odholowaniem jego auta i natychmiastową niemożnością zapłaty kwoty 17 000 zł;
2. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 64 pkt 1 ust 2 ustawy o finansach publicznych poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że wniosek o anulowanie opłaty złożony przez skarżącego 29 lipca 2022 r. należy pozostawić bez rozpoznania i nie ma podstaw do umorzenia w całości tej kwoty, podczas gdy uzasadnione jest to ważnym interesem zobowiązanego i jego trudną sytuacją życiową i finansową.
Organ drugiej instancji uznając, że odwołanie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie podniósł, że w świetle art. 130a ust. 10h i 10i ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 450 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.r.d.", nakładany w drodze decyzji administracyjnej obowiązek poniesienia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu ciąży zawsze na właścicielu pojazdu. Przy czym w sytuacji przewidzianej w art. 130a ust. 10i p.r.d. jest on zobowiązany do pokrycia tych kosztów solidarnie z osobą, która w chwili usunięcia pojazdu z drogi władała nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego. W art. 130a ust. 10i p.r.d. chodzi o jakikolwiek tytuł prawny do pojazdu, z którym wiąże się uprawnienie do używania pojazdu (np. użytkowanie, leasing, najem, użyczenie), a który w określonych przypadkach może powstać na skutek czynności odformalizowanych, w tym w sposób dorozumiany. Ustalenie osób zobligowanych do poniesienia kosztów, o których mowa w art. 130a ust. 10h p.r.d., jest ściśle związane z określeniem stron postępowania prowadzonego w przedmiocie ich zapłaty.
Interes prawny w tym postępowaniu ma więc zawsze osoba będąca właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia, zaś w sytuacji określonej w art. 130a ust. 10i p.r.d. także osoba wskazana w tym przepisie. W art. 130a ust. 10h p.r.d. określono zakres przedmiotowy kosztów obciążających właściciela usuniętego pojazdu (z zastrzeżeniem ust. 10i) oraz ramy czasowe ich powstania. Niewątpliwie dotyczy on wszelkich kosztów, które powstały od momentu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Użyty w nim zwrot "do czasu zakończenia postępowania" interpretować należy w ten sposób, że właściciela pojazdu, oprócz jednorazowych kosztów usunięcia pojazdu, obciążają koszty przechowywania pojazdu poniesione do zakończenia, w drodze prawomocnego postanowienia sądu, postępowania w sprawie przepadku pojazdu na rzecz powiatu, tj. za okres, w którym pozostawał on właścicielem pojazdu. Zdaniem organu drugiej instancji data uprawomocnienia się wzmiankowanego orzeczenia nie jest jednak miarodajna, gdy chodzi o jednorazowe koszty oszacowania pojazdu, a także koszty jego sprzedaży lub zniszczenia. Sprzedaż lub zniszczenie pojazdu stanowi bowiem uprawnienie jego właściciela, a zatem jest możliwe dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu przyznającego powiatowi własność pojazdu w drodze przepadku. Wycena pojazdu jest czynnością bezpośrednio poprzedzającą podjęcie decyzji, czy z uwagi na wartość majątkową pojazdu zasadna jest jego sprzedaż czy zniszczenie. Taka wykładnia art. 130a ust. 10h p.r.d., która zakładałaby możliwość poniesienia przez powiat kosztów oszacowania, sprzedaży lub zniszczenia pojazdu przed przejściem na niego prawa własności tej rzeczy, prowadziłaby do uznania, że treść tego przepisu jest wewnętrznie sprzeczna. Analizowane unormowania ustawy Prawo o ruchu drogowym nie określają terminu do wystąpienia przez starostę do sądu o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Ograniczają się jedynie do wskazania, że czynność ta nie może być podjęta przed upływem 3 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu (art. 130a ust. 10), a dodatkowo przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia właściciela pojazdu lub osoby uprawnionej o obowiązku odbioru pojazdu (art. 130a ust. 10a). Starosta nie jest związany żadnym terminem w zakresie wystąpienia do sądu o orzeczenie przepadku pojazdu, mając w szczególności na względzie, że w świetle obowiązującego prawa czynność ta musi być poprzedzona powiadomieniem właściciela pojazdu lub osoby uprawnionej o obowiązku odbioru pojazdu i skutkach prawnych jego nieodebrania, co oznacza, że osoby te mają pełną świadomość swojej sytuacji prawnej. W zakresie terminu wydania decyzji w sprawie zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu ustawodawca zastosował rozwiązanie, o którym mowa w art. 130a ust. 10k p.r.d. Postępowanie wyjaśniające w sprawie administracyjnej zapłaty kosztów nie obejmuje okoliczności, o których mowa w art. 130a ust. 10e p.r.d., stanowiących przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, np. czy usunięcie pojazdu było zasadne, czy starosta prawidłowo powiadomił właściciela pojazdu łub uprawnioną osobę o obowiązku odbioru pojazdu. Te i wszystkie inne kwestie poprzedzające orzeczenie o przepadku pojazdu bada z woli ustawodawcy sąd w odrębnym postępowaniu cywilnym. Oznacza to, że prawomocne postanowienie sądu o przepadku pojazdu na rzecz powiatu jest wiążące dla organów administracji publicznej nie tylko w zakresie wynikającym wprost z treści rozstrzygnięcia, ale również w zakresie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę jego wydania. W konsekwencji postępowanie dowodowe przeprowadzane w ramach postępowania administracyjnego powinno skupiać się na kwestiach określonych w art. 130a ust. 10h i 10i p.r.d., tzn. ustaleniu osoby albo osób zobowiązanych do pokrycia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu oraz sprecyzowaniu kosztów objętych tym obowiązkiem i określeniu ich wysokości.
Organ drugiej instancji podniósł następnie, że 2 kwietnia 2019 r. wydana została dyspozycja usunięcia pojazdu marki Nissan Primera o nr rejestracyjnym [...] nr [...], na podstawie, której został usunięty z drogi pojazd i umieszczony na parkingu strzeżonym (S., ul. [...]). Kierującym pojazdem był I. S. 25 lipca 2022 r. skarżący odebrał pojazd z parking strzeżonego. Organ pierwszej instancji 13 września 2022 r. poinformował skarżącego w wszczęciu postępowania, a 15 grudnia 2022r. wydał zaskarżoną decyzję. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 5 grudnia 2018 r., sygn. akt K 6/17 (Dz. U. poz. 2322) uznał art. 130a ust. 5c p.r.d. w zakresie, w jakim przewiduje, że pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych w art. 130a ust. 1 i 2 p.r.d. pozostaje na parkingu strzeżonym wyznaczonym przez starostę do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Skoro Trybunał Konstytucyjny negatywnie ocenił kwestię zatrzymania pojazdu do czasu uregulowania należności za usunięcie i parkowanie pojazdu, to w istocie pojawiłaby się luka w postaci braku procedury dla egzekwowania opłaty za usunięcie i przechowywanie (parkowanie) pojazdu na parkingu strzeżonym, w przypadku gdy usunięty z drogi pojazd został odebrany z parkingu strzeżonego, ale bez uiszczenia tej opłaty. W celu umożliwienia ustawodawcy wprowadzenia takiej procedury Trybunał Konstytucyjny odroczył więc utratę mocy obowiązującej art. 130a ust. 5c p.r.d. w zakresie wskazanym w sentencji tego wyroku oraz art. 130a ust. 7 pkt 1 p.r.d., o dziewięć miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Pomimo jednak, że sentencja została ogłoszona 12 grudnia 2018 r., to system prawa nie został dostosowany do wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem organu drugiej instancji w celu wypełnienia powstałej luki uznać należy za zasadne zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, gdzie pojazd został ostatecznie odebrany z parkingu strzeżonego, regulacji z art. 130a ust. 10h oraz art. 130a ust. 10j p.r.d. Treść art. 130a ust. 10h p.r.d. może odpowiednio objąć swą dyspozycją nieuiszczoną opłatę za usunięcie i przechowywanie (parkowanie) na parkingu strzeżonym pojazdu, który został ostatecznie z tego parkingu odebrany. Zabieg ten umożliwi konkretyzację i realizację obowiązku wynikającego bezpośrednio z przepisów prawa, w sytuacji gdy nie została jeszcze wprost określona procedura umożliwiająca wyegzekwowanie tego obowiązku. Rozpatrywany stan faktyczny podlega dyspozycji art. 130a ust. 10h p.r.d., który zobowiązuje starostę do wydania decyzji administracyjnej o zapłacie kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałych od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, które to koszty ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i.
Organ drugiej instancji za prawidłowy uznał mechanizm ustalonej opłaty oraz cezury czasowe, w jakich tą opłatę naliczono. Podniósł przy tym, że Prezydent Miasta Łodzi wskazał, że na opłatę (49 947 zł) składają się: koszty usunięcia pojazdu w wysokości 296 zł (§ 1 ust. 1 pkt 3 uchwały nr LXXIX/2123/18 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 14 listopada 2018 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usuwanie i przechowywanie pojazdów usuniętych z dróg na terenie miasta Łodzi w 2019 r. – Dz. Urz. Woj. Łódzk. poz. 6361), koszty przechowywania pojazdu na parkingu strzeżonym od dnia usunięcia, tj. 2 kwietnia 2019 r. do dnia odbioru pojazdu z parkingu strzeżonego, tj. do 25 lipca 2022 r. w łącznej kwocie 49 651 zł.
Organ drugiej instancji podniósł, że postępowanie zostało wszczęte 13 września 2022 r., tj. już po odebraniu przez skarżącego pojazdu, które miało miejsce 25 lipca 2022r. Prawa strony postępowania wynikające z art. 9 k.p.a. realizują się w toku postępowania administracyjnego i nie ma podstaw do ich stosowania, poza tym postępowaniem, w szczególności przed jego wszczęciem. Postępowanie w przedmiocie umorzenia kosztów może być wszczęte dopiero wówczas, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja nakładająca na skarżącego wskazanego obowiązku zapłaty określonej należności.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I. S. zaskarżył ją w całości i wniósł o zasądzenie kosztów sądowych.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego:
- poprzez niezastosowanie art. 130a ust. 10c p.r.d., w sytuacji gdy nieodebranie pojazdu nastąpiło z przyczyn niezależnych od właściciela;
- art. 64 ust. 2 pkt 1 ustawy o finansach publicznych poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że wniosek o anulowanie opłaty złożony 29 lipca 2022 r. należy pozostawić bez rozpoznania i nie ma podstaw do umorzenia w całości tej kwoty, podczas gdy uzasadnione jest to ważnym interesem zobowiązanego i jego trudną sytuacją życiową i finansową;
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 9 k.p.a. polegające na niepoinformowaniu skarżącego o konsekwencjach finansowych nieodebrania auta z parkingu strzeżonego przy ul. [...] w Ł., co doprowadziło do poniesienia przez niego szkody; nie wzięcia pod uwagę, że skarżący jest obywatelem Ukrainy i nie posługuje się biegle językiem polskim;
- art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli – nie wzięcie pod uwagę, że skarżący jest obywatelem Ukrainy i nie posługuje się biegle językiem polskim;
- art. 8 k.p.a. poprzez nie przyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa, podczas gdy przechowywanie auta przypadało na okres pandemii, gdzie wszelkie działania obywateli były utrudnione. Skarżący nie miał możliwości przyjechania do Polski. Przebywał w tym czasie w Ukrainie. Nie było to zależne od niego. Wojna w Ukrainie ograniczyła bardzo mocno możliwości zarobkowe skarżącego. Skarżącemu nie wyjaśniono konsekwencji, jakie będzie musiał ponieść w związku z odholowaniem jego auta i natychmiastową niemożnością zapłaty kwoty 17 000 zł.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do powołanych wyżej przepisów sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem celowości czy słuszności. Badanie legalności zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego i ich wykładni przez organ administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji. Dokonując kontroli działalności administracji publicznej sąd administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznego załatwienia sprawy i posiada jedynie uprawnienia kasacyjne.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji sąd stwierdził naruszenie przez organy administracji obu instancji przepisów prawa w stopniu powodującym konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji.
Ze znajdującej się w aktach sprawy dyspozycji usunięcia pojazdu skarżącego wynika, że została ona wydana 2 kwietnia 2019 r. na podstawie art. 130 ust. 4 p.r.d. przez Wojewódzki Inspektorat Transportu Drogowego z uwagi na brak środków na uiszczenie kaucji na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 58 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.t.d.".
Powołany w podstawie prawnej dyspozycji usunięcia pojazdu art. 130a ust. 4 p.r.d., określa, że dyspozycję przemieszczenia lub usunięcia pojazdu z drogi wydaje:
1) policjant – w sytuacjach, o których mowa w ust. 1-3;
2) strażnik gminny (miejski) – w sytuacjach, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 4 i 5;
3) osoba dowodząca akcją ratowniczą – w sytuacji, o której mowa w ust. 3.
Z kolei stosownie do art. 95 ust. 1 u.t.d. w przypadku stwierdzenia naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego przez podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem osoba przeprowadzająca kontrolę na drodze zatrzymuje, za pokwitowaniem, dokumenty podlegające kontroli i kieruje lub usuwa pojazd, na koszt podmiotu wykonującego przewóz drogowy, na najbliższy parking strzeżony, jeżeli: 1) nie pobrano kaucji – w przypadku podmiotu, o którym mowa w art. 94 ust. 3, 2) nie usunięto stwierdzonych nieprawidłowości, lub 3) zakaz lub ograniczenie ruchu uniemożliwia dalszą jazdę. Zgodnie z art. 95 ust. 2 u.t.d. w zakresie postępowania w związku z usuwaniem pojazdu stosuje się odpowiednio przepisy art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Jak stanowi z kolei art. 95 ust. 3 u.t.d. zwrot pojazdu z parkingu następuje, odpowiednio po: 1) przekazaniu kaucji przez podmiot wykonujący przewóz drogowy, na zasadach, o których mowa w art. 94 ust. 4 i 5, lub 2) usunięciu przyczyny umieszczenia pojazdu na parkingu. W myśl art. 95 ust. 4 u.t.d. jeżeli pojazd nie zostanie odebrany z parkingu w ciągu 30 dni od dnia nałożenia kary pieniężnej, stosuje się odpowiednio przepisy działu II rozdziału 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314, 1356, 1499, 1629, 2192 i 2193) dotyczące egzekucji należności pieniężnych z ruchomości.
Z kolei art. 94 ust. 3 u.t.d. stanowi, że w przypadku gdy podczas kontroli stwierdzone zostanie naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego przez zagraniczny podmiot mający siedzibę lub miejsce zamieszkania w państwie, z którym Rzeczpospolita Polska nie jest związana umową lub porozumieniem o współpracy we wzajemnym dochodzeniu należności bądź możliwość egzekucji należności nie wynika wprost z przepisów międzynarodowych oraz przepisów tego państwa, funkcjonariusz lub pracownik organu przeprowadzającego kontrolę pobiera kaucję w wysokości odpowiadającej przewidywanej karze pieniężnej, określonej w załączniku nr 3 lub 4 do ustawy.
Z przepisów tych wynika, że w przypadku gdy podczas kontroli stwierdzone zostanie naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego przez zagraniczny podmiot mający siedzibę lub miejsce zamieszkania w państwie, z którym Rzeczpospolita Polska nie jest związana umową lub porozumieniem o współpracy we wzajemnym dochodzeniu należności bądź możliwość egzekucji należności nie wynika wprost z przepisów międzynarodowych oraz przepisów tego państwa, funkcjonariusz lub pracownik organu przeprowadzającego kontrolę nie pobierze kaucji w wysokości odpowiadającej przewidywanej karze pieniężnej, określonej w załączniku nr 3 lub 4 do ustawy, to zatrzymuje za pokwitowaniem, dokumenty podlegające kontroli i kieruje lub usuwa pojazd, na koszt podmiotu wykonujące przewóz drogowy na najbliższy parking strzeżony. Zwrot pojazdu z parkingu następuje odpowiednio po przekazaniu kaucji przez podmiot wykonujący przewóz drogowy lub usunięciu przyczyny umieszczenia pojazdu na parkingu. Jeżeli natomiast pojazd nie zostanie odebrany z parkingu w terminie 30 dni od dnia nałożenia kary pieniężnej organ winien odpowiednio zastosować przepisy działu II rozdziału 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o egzekucji należności pieniężnych z ruchomości. W zakresie postępowania w związku z usuwaniem pojazdu stosuje się odpowiednio przepisy art. 130a p.r.d.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji uznały, że starosta nie jest związany żadnym terminem w zakresie wystąpienia przez starostę do sądu o orzeczenie przepadku, a w sprawie ma zastosowanie art. 130 ust. 10h p.r.d.
Wobec tego wskazać należy, że stosownie do art. 130 ust. 10h p.r.d. koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Przepis ten określa zatem zakres obowiązku poniesienia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, podmiot zobowiązany do ich poniesienia oraz kompetencję organu administracji do wydania decyzji.
Należy też wskazać, że stosownie do art. 130a ust. 5c pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych w ust. 1-2 oraz art. 140ad ust. 7 umieszcza się na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie, z uwzględnieniem ust. 7. Przepis ten jednak częściowo został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2018 r., sygn. K 6/17 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2322) z dniem 13 września 2019 r. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim przewiduje, że pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych w art. 130a ust. 1 i 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym pozostaje na parkingu strzeżonym wyznaczonym przez starostę do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawa nie wskazuje, kiedy właściciel pojazdu powinien odebrać dokument określający wysokość opłaty za usunięcie pojazdu i parkowanie. Po drugie, ustawa nie określa terminu, w którym opłata staje się wymagalna. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wyeliminowanie normy uzależniającej wydanie pojazdu od uprzedniego uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie nie oznacza zwolnienia właściciela pojazdu z obowiązku uregulowania stosownych należności, będących dochodem budżetu powiatu.
Organ administracji przed wydaniem decyzji winien zatem ustalić okoliczności mające wypływ na ustalenie obowiązku poniesienia opłaty przez skarżącego i jej wysokość.
Podkreślić należy, że na podstawie art. 130a ust. 11 pkt 1 i 2 p.r.d. zostało wydane obowiązujące w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu (tj. 2 kwietnia 2019 r.) rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie usuwania pojazdów, których używanie może zagrażać bezpieczeństwu lub porządkowi ruchu drogowego albo utrudniających prowadzenie akcji ratowniczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2285), powoływane dalej jako "rozporządzenie z 22 czerwca 2011 r.". Z art. 130a ust. 10 p.r.d. i § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r. wynika obowiązek powiadomienia właściciela pojazdu o skutkach jego nieodebrania. Przy czym § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r. stanowi, że podmiot, który wydał dyspozycję, po usunięciu pojazdu powiadamia o tym niezwłocznie właściciela pojazdu. Powiadomienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, powinno mieć formę pisemną; przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) o doręczeniach stosuje się odpowiednio (§ 3 ust. 2 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r.). Wzór powiadomienia, o którym mowa w ust. 2, stanowi załącznik nr 2 do rozporządzenia (§ 3 ust. 3 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r.). Według tego wzoru powiadomienie powinno zawierać pouczenie o tym, że kosztami związanymi z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałymi od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania obciąża się każdorazowo właściciela lub posiadacza pojazdu (solidarnie) — nie dotyczy to sytuacji, gdy wyłączną przyczyną usunięcia pojazdu była prowadzona akcja ratownicza zgodnie z art. 130a ust. 3 p.r.d.
Z kolei stosownie do art. 130 ust. 10c p.r.d. przepisu ust. 10 nie stosuje się, gdy okoliczności wskazują, że nieodebranie pojazdu nastąpiło z przyczyn niezależnych od właściciela lub osoby uprawnionej.
W rozpoznawanej sprawie z akt sprawy i uzasadnień wydanych decyzji nie wynika jednak, w jakim trybie i na jakiej konkretnie podstawie pojazd został usunięty na parking strzeżony przez Wojewódzki Inspektorat Transportu Drogowego. Nie ustalono, czy w sprawie została na skarżącego nałożona kara pieniężna w sytuacji, o której stanowi art. 94 ust. 3 u.t.d., a jeżeli tak to, czy nie zachodziła podstawa do zastosowania art. 95 ust. 4 u.t.d. z uwagi na to, że pojazd nie został odebrany z parkingu w ciągu 30 dni od dnia nałożenia kary pieniężnej. Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżący został niezwłocznie powiadomiony na piśmie przez podmiot, który wydał dyspozycję usunięcia pojazdu na piśmie w sposób określony w § 3 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r., a więc niezwłocznie o tym, że zostanie obciążony kosztami związanymi z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałymi od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania. Z akt sprawy nie wynika także, dlaczego dopiero 20 lipca 2020 r., a więc po ponad roku od usunięcia pojazdu, organ pierwszej instancji skierował do skarżącego zawiadomienie o usunięciu pojazdu oraz skutkach jego nieodebrania. Przy czym zawiadomienie to zostało skierowane na adres skarżącego określony w umowie kupna-sprzedaży samochodu z 5 grudnia 2018 r., podczas gdy skarżący w tym czasie miał przebywać w Ukrainie, której jest obywatelem. W uzasadnieniach wydanych decyzji nie odniesiono się do twierdzeń skarżącego, że nie wyjaśniono mu konsekwencji, jakie będzie musiał ponieść w związku z nieodebraniem pojazdu z parkingu i nie posługuje się biegle językiem polskim. Nie rozważono, czy wcześniejsze nieodebranie pojazdu nastąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącego, chociaż wskazywał on, że od września 2019 r. przebywał w Ukrainie, w okresie pandemii nie miał możliwości przyjechania do Polski, zaś wybuch wojny w Ukrainie w lutym 2022 r. bardzo mocno ograniczył jego możliwości zarobkowe.
Organy administracji tych kwestii w kontekście zasady prawdy obiektywnej, zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli i zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej w ogóle nie rozważyły. Naruszenie przez organ administracji powinności sprawnego prowadzenia postępowania nie może powodować negatywnych skutków dla strony. Zasada ta znajduje normatywne uregulowanie w art. 2 Konstytucji RP. Naruszałoby standardy rzetelności prawa, gdyby ocenę zachowania administracji oprzeć na założeniu, że ryzyko zaniedbań, błędów czy opieszałości administracji należy umiejscowić w sferze interesów i praw stron postępowania (por. E. Łętowska, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2003 r., V SA 1131/02, OSP 2003/7-9/93).
Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że nie jest dopuszczalna w państwie prawa sytuacja, w której organ administracji nie wykonuje czynności, do których jest zobowiązany w racjonalnym terminie i wskutek jego bezczynności generowane są koszty obciążające zobowiązanego w stopniu mogącym spowodować jego finansową ruinę (por. wyroki NSA z 12 kwietnia 2018 r., I OSK 2331/17; z 25 maja 2018 r., I OSK 2990/17). W postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia kosztów organ administracyjny nie jest zwolniony z przestrzegania ogólnych przepisów procedury administracyjnej. Dotyczy to w szczególności zasad wyrażonych w art. 7 i art. 8 k.p.a., tj. zasady prawdy obiektywnej, zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli i zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej. Obowiązkiem organu jest rozważenie i uwzględnienie uchybień w realizacji obowiązku niezwłocznego powiadomienia właściciela pojazdu o skutkach usunięcia pojazdu (por. wyroki NSA z 28 maja 2020 r., I OSK 1810/19; z 10 lipca 2020 r., I OSK 2672/19; z 16 lutego 2023 r., I OSK 465/20).
Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.).
Zdaniem sądu brak wskazanych ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, a w konsekwencji prawidłowo zastosowane przepisy prawa materialnego. Wskazane wyżej braki i ogólnikowość uzasadnień decyzji naruszają nie tylko art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ale również art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie wskazanych wyżej okoliczności ma decydujące znaczenie dla ustalenia, czy i za jaki okres winna być naliczona opłata za przechowywanie pojazdu, ponieważ, jak już wyżej wskazano, skarżący nie może być obciążany skutkami zaniechania podjęcia przez organy administracji właściwych czynności.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.
W ponownym postępowaniu organ administracji usunie wskazane braki, a następnie swoje stanowisko organ przedstawi w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, jakimi przesłankami kierował się podejmując rozstrzygnięcie.
O zwrocie kosztów postępowania od organu administracji na rzecz skarżącego sąd orzekł na mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Zasądzona od organu administracji na rzecz skarżącego w wysokości 4 117 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania obejmuje uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, będącego adwokatem w wysokości 3 600 zł oraz zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
ds