III SA/Łd 196/23

III SA/Łd 196/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /przewodniczący/
Małgorzata Kowalska /sprawozdawca/
Teresa Rutkowska
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 107, art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 63 § 1, art. 77, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200 i art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 24 sierpnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi P. K. na decyzję Rektora [...] w Łodzi z dnia 17 stycznia 2023 roku nr BDRK.424.1.2023 w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora [...] w Łodzi z 1 grudnia 2022 roku nr DF.424.102.2022.2.SZ; 2. zasądza od Rektora [...] w Łodzi na rzecz skarżącego P. K. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 17 stycznia 2023 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi utrzymał w mocy własną decyzję z 1 grudnia 2022 r., którą w oparciu o art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 574 ze zm.) – dalej "p.s.w.n.", oraz § 6 ust. 1 i § 57 ust. 2 pkt 3 w związku z § 58 ust. 7 Regulaminu studiów w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi (uchwała nr 13/2022 z 28 kwietnia 2022 r. Senatu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi) - dalej "Regulamin studiów"; skreślił P.K. z listy studentów I roku 2 semestru studiów jednolitych magisterskich prowadzonych w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi na kierunku Farmacja z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
P.K. w roku akademickim 2021/2022 rozpoczął, prowadzone przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi, jednolite studia magisterskie na kierunku Farmacja. Zaliczył 1 semestr studiów, nie uzyskał natomiast w terminie zaliczenia 2 semestru studiów z powodu niezaliczenia przedmiotów: "botanika farmaceutyczna" i "język angielski". Sesja poprawkowa w semestrze letnim kończyła się 25 września 2022 r.
26 września 2022 r. student w formie elektronicznej – mailem, zwrócił się do Dziekana Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z wnioskiem o przedłużenie sesji egzaminacyjnej poprawkowej wskazując, że z powodu choroby nie mógł przystąpić do niezdanych egzaminów. Uczelnia wezwała stronę do uzupełnienia powyższego wniosku poprzez dołączenia opinii kierownika przedmiotu, przedstawienie oryginału zaświadczenia o stanie zdrowia oraz do złożenia podania w wersji papierowej.
Strona sprostała powyższym wymaganiom 3 października 2022 r. – składając komplet dokumentów w dziekanacie. W tym samym dniu Prodziekan ds. kierunku Farmacja U.M. w Łodzi uwzględniła prośbę studenta i przedłużyła mu termin sesji poprawkowej do 25 października 2022 r. Skarżący otrzymał informację w tym zakresie 7 października 2022 r. W przedłużonym terminie student 17 października 2022 r. zdał egzamin z języka angielskiego, uzyskał jednak ocenę niedostateczną z wyznaczonego na 24 października 2022 r. egzaminu z botaniki farmaceutycznej.
W konsekwencji powyższego 27 października 2022 r. poinformowano studenta, że zostało wobec niego wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie skreślenia z listy studentów.
3 listopada 2022 r. P.K. złożył wniosek o wyznaczenie dodatkowego terminu egzaminu z przedmiotu botanika farmaceutyczna, ale na mocy rozstrzygnięcia Prodziekan, nie uzyskał zgody ze względu na fakt, iż czas przedłużenia sesji poprawkowej dobiegł końca. Uczelnia argumentowała, że Regulamin studiów nie przewiduje możliwości kolejnego przedłużenia sesji poprawkowej - student zobowiązany jest do zaliczenia przedmiotu w przedłużonym terminie, a gdy tego nie zrobi, przedmiot jest niezaliczony.
3 listopada 2022 r. student złożył również wniosek o warunkowe zaliczenie semestru, ale na mocy rozstrzygnięcia Prodziekan, również nie uzyskał na nie zgody. Uczelnia wskazała na zapis § 21 Regulaminu studiów zgodnie z którym student, który nie uzyskał wymaganych zaliczeń w terminie, o którym mowa w ust. 3, w tym również ze względu na nieobecność usprawiedliwioną zaświadczeniem lekarskim, zobowiązany jest do powtarzania semestru, o ile spełnia wymagania do udzielenia zgody na powtarzanie semestru. Możliwość powtarzania semestru nie dotyczy P.K., gdyż jest on studentem pierwszego roku studiów.
Ponadto 3 listopada 2022 r. P.K. złożył wniosek o wydłużenie sesji egzaminacyjnej poprawkowej do 24 listopada 2022 r., ale - na mocy rozstrzygnięcia Prodziekan - nie uzyskał na nie zgody ze względu na fakt, iż 3 października 2022 r. Prodziekan wyraziła już zgodę na przedłużenie sesji poprawkowej do 25 października 2022 r.
P.K. odwołał się od powyższych rozstrzygnięć Prodziekan, które zostały utrzymane w mocy przez Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.
Dodatkowo 10 listopada 2022 r. student złożony wniosek dotyczący uzyskania wsparcia w procesie kształcenia w roku akademickim 2021/2022. Powołując się na załącznik nr 1 do Regulaminu Studiów Uniwersytetu Medycznego w Łodzi § 2 ust. 1 P.K. wnioskował o dostosowanie warunków uzyskiwania zaliczeń i składania egzaminów do szczególnych potrzeb wynikających ze stanu zdrowia oraz na podstawie § 7 ust. 2 o przedłużenie sesji egzaminacyjnej poprawkowej do 60 dni. Na mocy rozstrzygnięcia Prodziekan z 22 listopada 2022 r. nie uzyskał jednak zgody na wydłużenie sesji egzaminacyjnej.
Decyzją z 1 grudnia 2022 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi skreślił P.K. z listy studentów wskazując, że powyższe okoliczności nie rokują terminowego i pomyślnego ukończenia studiów przez studenta i dlatego zaistniały przesłanki określone w art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. oraz w § 57 ust. 2 pkt 3 i § 58 ust. 7 Regulaminu studiów, uzasadniające skreślenie strony z listy studentów. Organ argumentował, iż student nie uzyskał w terminie zaliczenia, otrzymał możliwość zaliczenia, poprzez przedłużenie sesji poprawkowej, do 25 października 2022 r., ale w tym terminie nie uzupełnił swoich zaległości.
Dalej organ wskazywał, iż strona, zgodnie z Regulaminem studiów, nie uzyskała zgody na: wydłużenie sesji egzaminacyjnej poprawkowej do 24 listopada 2022 r, wyznaczenie dodatkowego terminu zaliczenia z przedmiotu botanika farmaceutyczna, warunkowe zaliczenie semestru oraz wydłużenie sesji egzaminacyjnej z uwagi na dostosowania warunków odbywania studiów do potrzeb studentów będących osobami niepełnosprawnymi lub przewlekle chorymi. Biorąc pod uwagę wskazane powyżej okoliczności oraz obowiązujące przepisy prawa, Rektor nie znalazł podstaw do odstąpienia od wydania przedmiotowej decyzji. W opinii organu, umożliwianie studiowania osobom niewypełniającym obowiązków związanych z kształceniem w uniwersytecie narusza nie tylko interes społeczny - ze względu na absorbowanie ograniczonych środków finansowych Uniwersytetu, ale także zasadę równości wobec prawa, w szczególności mając na względzie studentów, którzy w sposób właściwy realizują obowiązki wynikające z Regulaminu studiów.
Skutkiem wniesionego 24 grudnia 2022 r. wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzja z 17 stycznia 2023 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi utrzymał w mocy decyzję własną z 1 grudnia 2022 r. w sprawie skreślenia P.K. z listy studentów, z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. W uzasadnieniu decyzji odnosząc się do twierdzeń studenta, że podanie o przedłużenie sesji poprawkowej złożył elektronicznie 26 września 2022 r., a tym samym zastosowane do niego winny znajdować postanowienia "starego" Regulaminu studiów, a nie mniej korzystne dla niego przepisy aktualnego Regulaminu studiów Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi wskazał, że § 6 ust. 8 Regulaminu studiów rzeczywiście wskazuje, że wnioski w indywidualnych sprawach studentów związanych z tokiem studiów składane są w formie papierowej lub elektronicznej. Powołując się na art. 63 § 1 k.p.a. organ podkreślił, że do póki nie ma w uczelni wewnętrznego systemu umożliwiającego składnie podań w formie elektronicznej, to skuteczne złożenie podania w formie elektronicznej do organu publicznego polega na zrobieniu tego za pośrednictwem platformy ePUAP - a P.K. swoje podanie wysłał mailem. Organ wskazał, że w odpowiedzi na swój e-mail P.K. dostał informację, że powinien złożyć podanie papierowo, co uczynił 3 października 2022 r. Ponadto zdaniem Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi decyzja Prodziekan dotycząca przedłużenia sesji poprawkowej jest zgodna z zapisami zarówno "starego", jak i "nowego" Regulaminu studiów. Organ odwoławczy wskazał, iż w § 21 ust. 3 "nowego" Regulaminu studiów można przeczytać, że w uzasadnionych przypadkach Prodziekan może wyrazić zgodę na przedłużenie sesji poprawkowej, jednak na okres nie dłuższy niż miesiąc od dnia jej zakończenia, "stary" Regulamin studiów stanowił o możliwości wydłużenia sesji poprawkowej "na okres nie dłuższy niż 2 miesiące". Organ podkreślał, że decyzja Prodziekan w sprawie zgody na przedłużenie sesji poprawkowej jest decyzją uznaniową, a więc Prodziekan mogła, ale nie musiała jej podjąć na korzyść studenta. W tym przypadku Prodziekan podjęła decyzję pozytywną i wskazała według własnego uznania termin 1 miesiąca przedłużenia sesji poprawkowej, który jest dopuszczalny na gruncie "starego" i "nowego" Regulaminu studiów.
Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi podkreślił, że podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także zebrał, ocenił i rozpatrzył cały materiał dowodowy w sprawie studenta. Uznanie, że student nie rokuje terminowego i pomyślnego ukończenia studiów spowodowane jest tym, że niezaliczenie semestru w toku studiów powoduje, że dany semestr nie jest zaliczony, a więc student nie może zostać wpisany na kolejny semestr. To z kolei powoduje, że tok studiów nie może zostać zakończony, gdyż by ukończyć studia na kierunku Farmacja należy zaliczyć 10 semestrów studiów.
Organ podkreślił, że P.K. pismem z 27 października 2022 r. (doręczonym 31 października 2022 r.), wraz ze stosowymi pouczeniami, został poinformowany o wszczęciu wobec niego postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy studentów. Został również pouczony o tym, że ma prawo złożyć odpowiedź na pismo oraz wyjaśnienia, uczynił składając 3 listopada 2022 r. odpowiednio wniosek o dodatkowy termin egzaminu, warunkowe zaliczenie semestru i wniosek o przedłużenie sesji egzaminacyjnej o kolejny miesiąc oraz 10 listopada 2022 r. wniosek związany ze wsparciem udzielanym osobom niepełnosprawnym i przewlekle chorym. Wszystkie wnioski zostały rozpatrzone negatywnie zarówno przez Prodziekan, jak i Rektora. Regulamin studiów nie przewiduje "dodatkowych terminów" zaliczenia lub egzaminu. Zgodnie z § 19 ust. 6 Regulaminu studiów studentowi przysługuje prawo przystąpienia do zaliczenia lub egzaminu w trzech terminach, przy czym terminy drugi i trzeci są terminami zaliczeń lub egzaminów poprawkowych. W ocenie organu odwoławczego, uczelnia daje możliwość przystąpienia do egzaminu oraz dwóch egzaminów poprawkowych, a student ma obowiązek do nich przystąpić w wyznaczonych terminach w poszczególnych sesjach (egzaminacyjnej i poprawkowej). Sesja poprawkowa w semestrze letnim trwa 3 tygodnie, dodatkowo student ma możliwość przygotowywać się do niej przez 2 miesiące wakacji, co daje naprawdę dużo czasu na przygotowanie do egzaminu. Przedłużenie sesji poprawkowej jest możliwe w wyjątkowych przypadkach, gdy zaistnieją szczególne okoliczności. Przedłużenie każdej sesji poprawkowej jest możliwe raz na okres wskazany przez Prodziekana, ale nie można przedłużać tej samej sesji wielokrotnie. W opinii organu II instancji student ma obowiązek tak rozplanować sesje, by wszystkie egzaminy i zaliczenia zdać w wyznaczonym, przedłużonym terminie. Organ wskazywał, że P.K. nie uzyskał wymaganych zaliczeń w terminie 1 miesiąca od zakończenia sesji poprawkowej (czyli w terminie przedłużenia sesji poprawkowej), nawet jeśli nieobecności były usprawiedliwione. Regulamin studiów nie przewiduje możliwości przyznania zgody na warunkowe zaliczenie semestru po przedłużeniu sesji poprawkowej - jest tylko możliwość powtarzania semestru. P.K. jednak nie ma możliwości uzyskać zgody na powtarzanie semestru, gdyż stosownie do § 28 ust. 6 pkt 1 Regulaminu studiów Prodziekan nie udziela zgody na powtarzanie semestru, jeżeli student nie zaliczył pierwszego roku studiów - w przypadku jednolitych studiów magisterskich lub studiów pierwszego stopnia.
Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi po przeanalizowaniu materiału dowodowego w sprawie studenta uznał, że zastosowanie mniej restrykcyjnych rozwiązań nie jest już w tym przypadku możliwe. Jeżeli P.K. nie uzyskał wymaganych zaliczeń w przedłużonym terminie sesji, nie mógł uzyskać zgody ani na wpis warunkowy, ani na powtarzanie semestru, to nie przysługują mu już żadne "prostudenckie" - chroniące przed skreśleniem z listy studentów - rozwiązania przewidziane Regulaminem studiów.
Odnosząc się do zarzutu strony, iż zostały jej niewykorzystane terminy egzaminu z przedmiotu "botanika farmaceutyczna", Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, wyjaśnił, że brak zaliczenia kolokwium z tego przedmiotu spowodował, że P.K. nie został dopuszczony do egzaminu z "botaniki farmaceutycznej" w 1 terminie zdawania egzaminu, co jest równoznaczne z jego niezdaniem. Do 2 terminu przystąpił dopiero w czasie przedłużonej sesji poprawkowej, a więc nie starczyło mu czasu na przystąpienie do 3 terminu egzaminu.
P.K. złożył skargę na powyższą decyzję Rektora do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Łodzi wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej oraz umorzenie postępowania, a także zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym całkowite pominięcie, iż skarżący w toku postępowania w przedmiocie skreślenia go z listy studentów złożył na piśmie wyjaśnienia z 10 listopada 2022 r, a także całkowite pominięcie, iż skarżący działał według wytycznych przekazywanych mu przez pracowników uczelni, a mimo tego to on ponosi negatywne konsekwencje ich działania; jak również nie wzięcie w ogóle pod uwagę, że skarżący został wprowadzony w błąd przez pracownika Dziekanatu odnośnie złożonego podania o przedłużenie poprawkowej sesji egzaminacyjnej oraz wniosku o warunkowe zaliczenie semestru, a nadto organ nie wziął pod uwagę, że pracownik Dziekanatu nieprawidłowo zastosował przepisy k.p.a. odnośnie uzupełniania braków formalnych podania w konsekwencji czego zastosowano do sytuacji skarżącego przepisy Regulaminu studiów obowiązujące od 1 października 2022 r., a nie właściwego dla skarżącego Regulaminu studiów obowiązujące do 30 września 2022 r.;
2. art. 8 k.p.a. poprzez brak prowadzenia postępowania w sprawie w sposób budzący zaufanie, bez kierowania się zasadami bezstronności i równego traktowania, co przełożyło się na utrzymanie w mocy decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów, pomimo tego, że został wprowadzony przez pracownika dziekanatu w błąd, a inni studenci w sytuacji, gdy nie zdali egzaminu 3 razy uzyskali zgodę na 4 termin egzaminu, a skarżący zostaje skreślony z listy studentów pomimo tego, że uczelnia nie umożliwiła mu przystąpienia do wszystkich przysługujących terminów zaliczenia;
3. art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów;
4. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Rektora z 1 grudnia 2022 r.;
5. art. 157 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez brak wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1 grudnia 2022 r., w sytuacji gdy z analizy materiału dowodowego w sprawie wynika, iż decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na brak zastosowania przepisu Regulaminu studiów obowiązującego w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przedłużenie poprawkowej sesji egzaminacyjnej oraz brak zastosowania w sprawie art. 64 § 2 k.p.a. przez organ w sytuacji, gdy istniały do tego przesłanki do wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych pisma;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego:
1. art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 w zw. z art. 23 ust. 4 p.s.w.n. oraz § 57 ust. 2 pkt 3 w zw. z § 58 ust. 7 i § 6 ust. 1 Regulaminu studiów, poprzez utrzymanie w mocy decyzji o skreśleniu z listy studentów, pomimo tego, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do jej wydania;
2. § 6 ust. 8 Regulaminu studiów obowiązującego do 30 września 2022 r. poprzez utrzymanie w mocy decyzji o skreśleniu z listy studentów i w konsekwencji uznanie przez organ, iż brak przyjęcia podania przez organ o przedłużenie poprawkowej sesji egzaminacyjnej złożonego w formie elektronicznej było prawidłowym działaniem organu pomimo tego, że zgodnie z tym przepisem złożenie podania w formie elektronicznej jest dopuszczalne i skuteczne;
Skarżący wskazał także na błędy w ustaleniach faktycznych, polegające na przyjęciu, że w sprawie zachodzą przesłanki do skreślenia go z listy studentów, w sytuacji, gdy student powinien mieć przedłużoną poprawkową sesję egzaminacyjną o 2 miesiące, a nie o 1 miesiąc oraz w sytuacji, gdy bez swojej winy nie przystąpił do zaliczeń z przedmiotu botanika farmaceutyczna, a to uczelnia powinna mu umożliwić przystąpienie do wszystkich terminów zaliczeń z tegoż przedmiotu w okresie przedłużonej poprawkowej sesji egzaminacyjnej; nadto, że złożył podanie o przedłużenie poprawkowej sesji egzaminacyjnej 3 października 2022 r., a nie 26 września 2022 r., co skutkowało negatywnym dla skarżącego rozstrzygnięciem i skróceniem przysługującego mu okresu poprawkowej sesji egzaminacyjnej do jednego miesiąca, zamiast dwóch miesięcy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2429 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Kontroli sądowej poddana została decyzja Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z 17 stycznia 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z 1 grudnia 2022 r., o skreśleniu skarżącego z listy studentów I roku 2 semestru studiów jednolitych magisterskich prowadzonych w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi na kierunku Farmacja z powodu nie uzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy powołanej na wstępie ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w szczególności zaś jej art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3. Zgodnie z którymi student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, zaś skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Powieleniem regulacji zawartej w art. 108 ust. 2 pkt3 p.s.w.n. jest zapis § 57ust. 2 pkt 3 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji Regulaminu studiów w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi (przyjętego uchwałą Senatu nr 13/2022 z dnia 28 kwietnia 2022 r.). Zgodnie zaś z § 6 ust. 1 4 Regulaminu decyzję administracyjną w sprawie skreślenia z listy studentów podejmuje Rektor lub prodziekan działający z upoważnienia Rektora. Decyzja w sprawie skreślenia z listy studentów wydawana jest w formie papierowej, wywołuje skutki od chwili jej doręczenia, które mam miejsce zgodnie z przepisami k.p.a.Od decyzji tej przysługuje wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, składany w terminie 14 dni od jej doręczenia.
W tym miejscu należy także podkreślić, że student jako strona postępowania administracyjnego w sprawie wymienionej w art. 108 ust. 2 p.s.w.n. jest jednocześnie uczestnikiem (destynatariuszem) zakładu administracyjnego, jakim jest uczelnia wyższa, i że przyjęcie go w poczet uczestników danej uczelni uwarunkowane jest m.in. złożeniem ślubowania, w którym kandydat na studenta przyrzeka w szczególności przestrzegać postanowień regulaminu studiów. Z tego względu podstawę prawną decyzji kierowanych do studentów stanowią nie tylko przepisy powszechnie obowiązujące, ale również wydane na podstawie delegacji ustawowych akty normatywne właściwych organów szkoły wyższej. Tym samym ocena legalności decyzji w sprawach studenckich przez sąd administracyjny musi uwzględniać nie tylko regulacje prawne rangi ustawowej, ale także postanowienia zawarte w regulaminie studiów. Regulamin ten określa organizację studiów oraz prawa i obowiązki studenta.
Stosownie do art. 107 p.s.w.n. student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i przepisami obowiązującymi w uczelni (ust. 1), a w szczególności do: 1) uczestniczenia w zajęciach zgodnie z regulaminem studiów; 2) składania egzaminów, odbywania praktyk zawodowych i spełniania innych wymagań przewidzianych w programie studiów (ust. 2). Obowiązki, o których mowa w art. 107 ust. 1 p.s.w.n., są na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi szczegółowo określone w Regulaminie studiów, stanowiącym każdorazowo załącznik do uchwały Senatu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Podkreślenia wymaga także, że przepisy Regulaminu obowiązują (nie tylko) studentów, ale i pracowników Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (§ 1 ust. 5 Regulaminu studiów).
Z cytowanych wyżej przepisów p.s.w.n. oraz Regulaminu studiów wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie skreślenia z listy studiów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie ma charakter fakultatywny i podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola takich aktów jest ograniczona. Zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a jego ramy określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając akt o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu. Ustawodawca pozostawił decyzję w tym zakresie do uznania organom uczelni, mając na uwadze zasadę autonomii uczelni. Wskazana regulacja pozostawia decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów, w przypadku zaistnienia co najmniej jednej z przyczyn w nim wskazanych, swobodnemu uznaniu kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej w szczególności po to, ażeby mógł on uwzględnić wystąpienie po stronie studenta przyczyn, które usprawiedliwiają niedopełnienie ciążących na nim obowiązków i tym samym przemawiają za odstąpieniem od skreślenia go z listy studentów. W postępowaniu dotyczącym skreślenia z listy studentów organy uczelni powinny ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania tego zaliczenia (por. wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4974/21, LEX nr 3332783).
Skreślenie z listy studentów jest bardzo daleko idącą i dotkliwą sankcją. Organy uczelni obowiązane są zatem zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. szczegółowo i wnikliwie przeprowadzić postępowanie dowodowe, zebrać wyczerpująco materiał dowodowy i wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że student dopuścił się naruszenia obowiązków uzasadniającego wydanie decyzji o skreśleniu z listy studentów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 27 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Lu 556/18, LEX nr 2618308). W utrwalonym orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyrok NSA z 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 2006/10, wyrok WSA w Olsztynie z 27 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 376/14, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w takim postępowaniu podjęto kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z 20 kwietnia 2010 r. sygn. I OSK 130/10 LEX nr 595054 i z 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK1981/14 LEX nr 1769229).
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, sąd uznał, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym miejscu należy podkreślić, że stan faktyczny sprawy jest niesporny w tym zakresie, że skarżący faktycznie nie uzyskał zaliczenia z przedmiotu: botanika farmaceutyczna w dniu 24 października 2022 r. w terminie przedłużonej do 25 października 2022 r. sesji poprawkowej, co skutkowało niezaliczeniem semestru w określonym terminie.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Powołana regulacja ma o tyle istotne znaczenie w niniejszej sprawie, że kwestionowane przez skarżącego decyzje zapadły w konsekwencji rozstrzygnięcia właściwego organu uczelni, który co do zasady nie podlega kognicji sądów administracyjnych, stanowiąc tzw. akt władztwa wewnętrznego uczelni dotyczący realizacją toku kształcenia, którym to aktem w kontrolowanej sprawie była decyzja Prodziekan z 3 października 2022 r. o przedłużeniu skarżącemu terminu sesji poprawkowej do 25 października 2022r. Przyjęcie, iż tego rodzaju akt nie podlega żadnej kontroli prowadziłoby do sytuacji, w której cześć decyzji mających status administracyjnych, w tym dotyczących skreślenia z listy studentów - zwłaszcza wydawanych w ramach uznania administracyjnego - nie poddawałaby się faktycznej kontroli, gdyby uniemożliwić ocenę legalności także tych działań organów uczelni, które stanowiły jej pierwotną podstawę faktyczną (por. wyrok WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 846/22, LEX nr 3517298). W analizowanej sprawie, wspomniane rozstrzygnięcie dotyczące przedłużenia terminu sesji poprawkowej kreuje stan faktyczny sprawy, a więc de facto jego treść stanowi element materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, na bazie którego organ administracji wydał kwestionowane skargą rozstrzygnięcie. Tym samym rolą sądu jest ocenić, czy tak wytworzony i zgromadzony materiał dowodowy mógł stanowić podstawę wydania władczego rozstrzygnięcia wobec jednostki, tj. czy pozyskano lub wytworzono go w sposób zgodny z prawem, a jego ocena nie wykroczyła poza granicę oceny swobodnej, tj. zgodnej z art. 80 k.p.a., co prowadziłoby do arbitralności działania organu, a w konsekwencji także przekroczenia granic uznania administracyjnego, które choć ze swej istoty zakłada pewien luz decyzyjny, to jednak nie może przeistoczyć się w dowolność. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno zatem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały ustalone, rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w art. 108 ust. 2 pkt 3 przewiduje tylko "możliwość" skreślenia studenta w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Dlatego, to nie tylko fakt niezaliczenia przedmiotu musi być niewątpliwy, ale także organ powinien ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić, tak jak w rozpoznawanej sprawie, obiektywną możliwość uzyskania tego zaliczenia. Zdaniem sądu, tego w niniejszej sprawie zabrakło.
Jak wyżej wskazano 26 września 2022 r. student złożył do Dziekana wydziału farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi w formie elektronicznej (wiadomość mailowa podpisana podpisem elektronicznym) wniosek o przedłużenie sesji egzaminacyjnej. Uczelnia wezwała stronę do uzupełnienia powyższego wniosku m.in. obligując do złożenia wniosku w wersji papierowej. Strona odpowiedziała na wezwanie 3 października 2022 r. i wniosek, ze wszystkimi tego konsekwencjami, uznano za złożony z dniem 3 października 2022 r. W tak zarysowanym stanie faktycznym, w przekonaniu organu, do wniosku skarżącego należało zastosować przepisy "nowego" Regulaminu studiów, tj. Regulaminu wprowadzonego uchwałą Senatu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi nr 13/2022 z 28 kwietnia 2022 r. w sprawie Regulaminu studiów w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi – dalej "nowy" Regulamin, gdyż uprzedni Regulamin, wprowadzony uchwałą nr 38/2021 z 29 kwietnia 2021 r. Senatu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi w sprawie Regulaminu studiów w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi – dalej "stary Regulamin", stracił moc z dniem 30 września 2022 r. (§ 2 "nowego" Regulaminu studiów). Konsekwencją powyższego było zaś wydłużenie skarżącemu sesji poprawkowej o maksymalny przewidziany w § 21 "nowego" Regulaminu studiów termin 1 miesiąca.
Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z § 65 ust. 1 "nowego" Regulaminu studiów regulamin ten wchodził w życie wchodzi z dniem 1 października 2022 r. i ma zastosowanie także do studentów, którzy rozpoczęli studia przed rokiem akademickim 2021/2022, z zastrzeżeniem § 66. Stosownie zaś do § 66 ust. 1 "nowego" Regulaminu wnioski studentów dotyczące toku studiów, złożone przed 1 października 2022 r., podlegają rozpatrzeniu na zasadach dotychczasowych.
Złożony przez skarżącego 26 września 2022 r. wniosek o przedłużenie sesji poprawkowej stanowił wniosek związany z tokiem studiów, o którym mowa w § 6 ust. 6 pkt 3 obowiązującego w tym dniu "starego" Regulaminu studiów w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi. Zgodnie z § 6 ust. 5 "starego" Regulaminu rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach studentów związanych z tokiem studiów, określonych w Regulaminie, podejmuje prodziekan na mocy upoważnienia udzielonego przez Rektora. Od rozstrzygnięcia przysługuje odwołanie do Rektora, składane w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia, za pośrednictwem prodziekana, który je wydał. Wnioski w indywidualnych sprawach studentów związanych z tokiem studiów składane są w formie papierowej lub elektronicznej - § 6 ust. 8 "starego" Regulaminu. W myśl zaś § 21 ust. 4 "starego" Regulaminu wniosek o przedłużenie sesji poprawkowej student zobowiązany jest złożyć w dziekanacie nie później niż w ostatnim dniu tej sesji lub w dniu następnym, gdyby na ten dzień przypadał dzień wolny lub dzień, w którym dziekanat jest zamknięty dla studentów. Sesja poprawkowa w przedmiotowej sprawie kończyła się 25 września 2022 r.
Nie ma racji uczelnia odwołując się do art. 63 § 1 k.p.a. i wskazując, iż złożenie podania w wersji elektronicznej wymagało złożenia go za pośrednictwem platformy e-PUAP uczelni. Przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie nakazują stosowania przepisów k.p.a. do podejmowanych przez organy szkoły wyższej rozstrzygnięć związanych z tokiem studiów. Nie budzi też wątpliwości sądu, że uczelnia wydając swoje rozstrzygnięcie dotyczące przedłużenia skarżącemu sesji poprawkowej przepisów tych nie stosowała. Strona mailowo została wezwana do uzupełnienia braków podania, a rozstrzygnięcie Prodziekan z 3 października 2022 r, o przedłużeniu skarżącemu sesji poprawkowej stanowi jednozdaniową odręczną notatkę na podaniu studenta. Rozstrzygnięcia podejmowane w związku z tokiem studiów w ramach tzw. "władztwa zakładowego" uczelni znajdują swoje oparcie w wewnątrzzakładowych źródłach praw tj. statucie uczelni lub regulaminie studiów i nie stosuje się do nich przepisów k.p.a., chyba, że co innego wynika z regulaminu lub statutu. W rozstrzyganej sprawie zarówno sposób jaki forma złożenia wniosku o wydłużenie sesji poprawkowej zostały uregulowane w przywołanych powyżej zapisach obowiązującego regulaminu i w ocenie sądu skarżący zgodnie z nimi w prawidłowej formie i z zachowaniem obowiązującego go terminu złożył wniosek o przedłużenie sesji poprawkowej. Trafnie też skarżący wskazuje, że zgodnie z § 21 ust. 3 "starego" Regulaminu przysługiwała mu możliwość przedłużenia terminu sesji poprawkowej na okres nie dłuższy niż dwa miesiące od dnia jej zakończenia.
W tym miejscu wskazać należy, że rację ma organ wskazując, że decyzja o wydłużeniu terminu sesji poprawkowej jest decyzją uznaniową Prodziekan i, że w związku z tym udzielając skarżącemu zgody także pod rządami "starego" Regulaminu Prodziekan mogła ją wyrazić na okres jednego miesiąca. Organ nie dokonał jednak, zdanemu sądu, rzetelnej oceny, czy przedłużenie to było wystarczające aby umożliwić stronie zaliczenie zaległych przedmiotów (język angielski i botanika farmaceutyczna). W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z zapisami "starego" jak i "nowego" Regulaminu (§ 19 ust. 6-7) studentowi przysługuje prawo przystąpienia do zaliczenia lub egzaminu w trzech terminach, przy czym terminy drugi i trzeci są terminami zaliczeń lub egzaminów poprawkowych. Drugi i trzeci termin zaliczenia lub egzaminu może być wyznaczony nie wcześniej niż w 7. dniu od poprzedniego terminu zaliczenia lub egzaminu, przy założeniu, że studentowi wynik zaliczenia lub egzaminu został ogłoszony na co najmniej 3 dni przed kolejnym terminem tego zaliczenia lub egzaminu. W rozstrzyganej sprawie organ nie wyjaśnił dlaczego drugi z trzech przysługujących studentowi terminów egzaminu z przedmiotu botanika farmaceutyczna został przez prowadzącego przedmiot wyznaczony na dzień 24 października 2022 r. poprzedzający ostateczny termin zakończenia przedłużonej sesji poprawkowej. Powyższe de facto uniemożliwiało skorzystanie przez stronę z przysługującego mu trzeciego terminu i skutkowało brakiem zaliczenia z tego przedmiotu. Wskazane okoliczności bez wątpienia powinny być wzięte pod uwagę przy wydaniu uznaniowej decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów.
W ocenie sądu uznaniowość decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów wymaga ustalenia wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na konieczność uwzględnienia interesu uczelni, ale także słusznego interesu studenta. Zatem wyjaśnienia wymagała także podniesiona przez stronę okoliczność związana ze zmianą osoby prowadzącej przedmiot botanika farmaceutyczna, która uniemożliwiła mu wcześniejsze podejście do egzaminu, którego termin wszak wyznacza wykładowca nie student. W prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu organ winien zbadać czy Prodziekan prawidłowo ustalił czas przedłużenie sesji i czy taka decyzja była racjonalna z punktu widzenia czasu potrzebnego na uzyskanie zaliczenia przez studenta. Fikcyjnym bowiem jawi się rozstrzygnięcia o przedłużeniu sesji poprawkowej, gdy student bez swojej winy nie może wymaganego zaliczenia uzyskać, z uwagi na zmianę prowadzącego zajęcia, czy chociażby na ograniczony czy utrudniony z nim kontakt. W sytuacji, gdy decyzja o skreśleniu z listy studentów, jest wypadkową czynności i rozstrzygnięć wewnętrznych organu, w tym decyzji Prodziekan o przedłużeniu sesji czy też ustalenia przez kierownika przedmiotu terminu egzaminu, organ zobowiązany jest zbadać czy zostały one podjęte w sposób prawidłowy i uwzgledniający interes studenta.
Jak wynika z utrwalonego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego, działając w ramach uznania administracyjnego, organ nie przestaje być związany podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, do jakich zalicza się zasada prawdy materialnej (obiektywnej) - obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Wiąże się z tym następnie wymóg właściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.), które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno zatem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały ustalone, rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. A zatem to nie tylko fakt niezaliczenia przedmiotu musi być niewątpliwy, ale także organ powinien ustalić i rozważyć wszystkie okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym przede wszystkim ocenić obiektywną możliwość uzyskania spornego zaliczenia (por. wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4974/21, LEX nr 3332783).
W ocenie sądu zaskarżone decyzje nie spełniają powyższych wymogów. Z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ nie dokonał pełnych i prawidłowych ustaleń związanych z prawidłowością przedłużenia sesji poprawkowej i możliwością uzyskania zaliczenia z przedmiotu botanika farmaceutyczna oraz nie przeprowadził i nie ocenił w sposób bezstronny wszystkich dowodów niezbędnych do prawidłowego rozpoznania sprawy. Brak pełnych i prawidłowych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, świadczy o dowolności w działaniu organu, wykraczającej poza granice dopuszczalnej swobody organu w podejmowaniu rozstrzygnięć w ramach uznania administracyjnego. Obowiązkiem organu administracji jest zarówno wnikliwe ustalenie, jak i należyte udokumentowanie stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, czego w niniejszej sprawie zabrakło.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny uwzględnić dokonaną powyżej ocenę prawną, czyli w pierwszej kolejności organy będą zobowiązane do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez należyte zbadanie prawidłowości działań pracowników uczelni względem studenta, w tym czy działali oni zgodnie z zapisami Regulaminu oraz czy pracownicy ci byli dostępni dla studenta w okresie wyznaczonego czasu sesji poprawkowej (tj. ustalić czy zaliczenie przedmiotu było w ogóle możliwe, a jeśli tak to - czy w tak krótkim okresie), a następnie powinny dokonać wszechstronnej oceny całego materiału dowodowego pod kątem możliwości skreślenia skarżącego z listy studentów.
Wobec powyższego w ocenie sądu zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z 1 grudnia 2022 r. wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. co doprowadziło do nieuprawnionego bo co najmniej przedwczesnego zastosowania art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.
d.j.