III SA/Łd 191/20

III SA/Łd 191/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-04-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-03-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak
Paweł Dańczak
Teresa Rutkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 772/23 - Wyrok NSA z 2026-01-28
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 361
§ 2 ust. 1, § 4 ust. 1, § 50 ust. 1 i 2, § 58
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
Dz.U. 2010 nr 39 poz 211
§ 1 pkt 2b
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm
Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
§ 2 ust. 1 pkt 3 i 4, § 3,  § 4 ust. 1, 2, 3 i 4, § 7 pkt 2, § 9, § 27 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Dz.U. 2013 poz 173
art. 5 ust. 1 pkt 14, art. 10, art. 21 ust. 1, 2 i 4, art. 30, art. 32
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
Sentencja
Dnia 21 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Paweł Dańczak, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi M.W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 18 grudnia 2019 r. nr 578/2019 w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 oddala skargę. a.l.
Uzasadnienie
III SA/Łd 191/20
Uzasadnienie
W dniu 11 maja 2013 r. M.W. złożył w Zgierskim Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Aleksandrowie Łódzkim wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, w którym zadeklarował realizację pakietu: Rolnictwo ekologiczne w ramach wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawania).
W dniach 1-9 sierpnia 2013 r. przeprowadzone zostały kontrole w gospodarstwie rolnym beneficjenta. W czasie kontroli sprawdzano, czy strona wywiązuje się z wymogów związanych z płatnościami rolnośrodowiskowym oraz wymogów związanych z płatnościami bezpośrednim. Podczas czynności kontrolnych ustalano granice i powierzchnie zadeklarowanych działek rolnych, weryfikowano wskazane przez stronę grupy upraw na tych działkach, sprawdzano czy działki utrzymywane są w dobrej kulturze rolnej oraz realizowanie programu rolnośrodowiskowego zgodnie z wymogami.
Po kilkukrotnym wydaniu decyzji przez organ I instancji oraz po ich uchylaniu przez organ odwoławczy, a także po przeprowadzeniu wielu czynności dowodowych, decyzją z dnia 7 maja 2019 r. Kierownik Zgierskiego Biura Powiatowego ARiMR w Aleksandrowie Łódzkim wydał decyzję o odmowie przyznania M.W. płatności rolnośrodowiskowej.
W odwołaniu od ww. decyzji wnioskodawca zarzucił, że została wydana z naruszeniem:
1/ art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 21 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r. poz. 173), dalej ustawa, w zw. z art. 7, art. 19, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80 w zw. z art. 76 § 3 k.p.a., przez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, a także pominięcie przedstawionych przez skarżącego dowodów przeciwko treści raportu z czynności kontroli nr [...] z 9 sierpnia 2013 r., co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia przez organ l instancji raportu z czynności kontroli nr [...], jako dowodu w sprawie, pomimo że była to czynność dowodowa przeprowadzona przez osoby niebędące ani organem właściwym, ani jego pracownikiem ani biegłym, pomimo tych i innych oczywistych jego nieprawidłowości dotyczących zarówno formy przeprowadzenia czynności kontrolnych na miejscu, jak i treści zamieszczonych w ww. raporcie,
2/ art. 31 ust. 5 i 6 ustawy poprzez wykonywanie czynności kontrolnych w okresie 1-9 sierpnia 2013 r. przez osoby nieuprawnione, a także niesporządzenie raportu z czynności kontrolnych po przeprowadzeniu kontroli gospodarstwa skarżącego w dniu 21 maja 2015 r.,
3/ art. 78 § 1 k.p.a. przez niedopuszczenie wnioskowanych przez stronę dowodów,
4/ art. 138 § 2 w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy przez nieuwzględnienie przez organ I instancji wskazań organu odwoławczego dotyczących okoliczności, jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy,
5/ art. 10 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a w szczególności poprzez nieudostępnienie stronie pełnych danych wektorowych w formacie SHP oraz pliku XML z pomiarów kontrolnych w grudniu 2014 r. oraz z pomiarów dokonanych przez organ w toku czynności kontrolnych 21 maja 2015 r., nieudostępnienie stronie dokumentów finansowych i służbowych będących w dyspozycji Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR,
6/ art. 7 i 8 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy z pominięciem słusznego interesu obywatela,
7/ błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji co do powierzchni działek rolnych kwalifikujących się do przyznania dofinansowania oraz co do przebiegu granic działek rolnych, a także błędne, dowolne przyjęcie, że drzewka beneficjenta nie spełniały wymogów w zakresie jakości materiału szkółkarskiego określonych w przepisach szczególnych, podczas gdy powierzchnia kwalifikująca się do dopłat na ww. działkach rolnych, obsada drzew i ich jakość uprawniały beneficjenta do otrzymania płatności rolnośrodowiskowej zgodnie z wnioskiem na 2013 r.
Decyzją z 18 grudnia 2019 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Jako podstawę wydania decyzji organ odwoławczy wskazał art. 30, art. 32 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2018 r. poz. 1936 ze zm.), dalej ustawa, § 2 ust. 1, § 50 ust. 1 i 2, § 45, § 49, § 58 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361), dalej rozporządzenie z 2013 r., § 2 ust. 1, § 4 ust. 1, 2 i 3, § 8, § 9, § 27 ust. 1, § 35, § 50 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r. Nr 33 poz. 262 ze zm.), dalej rozporządzenie z 2009 r., art. 32, art. 34, art. 73 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz. (WE) z 2 grudnia 2009 r., Nr L 316, str. 65-112, ze zm.), dalej rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1122/2009), art. 4 ust. 1, 2 i 4, art. 13, art. 15, art. 16 ust. 3 i 5 akapit drugi rozporządzenia Komisji (UE) NR 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE L z 2011 r. Nr 25 str.8), dalej rozporządzenie Komisji (WE) Nr 65/2011), art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz. UE Seria L z 2006 r. Nr 368, poz. 15 ze zm.), dalej: rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1974/2006, art. 6, art. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.Urz. UE z 31 stycznia 2009 r., Nr L 030, str. 16-99), dalej rozporządzenie (WE) Nr 73/2009, § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 31 sierpnia 2007 r. w sprawie warunków, jakie powinny spełniać jednostki organizacyjne, którym można powierzyć wykonywanie czynności kontrolnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz.U z 2007 NR 101 poz. 685 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowych określają przepisy wydanego na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.), w brzmieniu sprzed zmiany przepisów wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2014 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2014 r. poz. 324), o czym stanowi § 3 ust. 3 rozporządzenia zmieniającego.
Organ wskazał, że 11 maja 2013 r. skarżący wystąpił o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach Pakietu Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.10-Uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania. Strona zadeklarowała dwie działki rolne: działkę A o powierzchni 62 ha i działkę B o powierzchni 38 ha. Obie działki położone były na części działki ewidencyjnej o nr [...] znajdującej się w obrębie S., gmina R., powiat g., województwo warmińsko-mazurskie. Na ww. działkach rolnych prowadzona miała być uprawa czereśni, stanowiąca część większego kompleksu sadowniczego.
Organ wyjaśnił, że skarżący realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe od 2010 r., a więc złożony w 2013 r. wniosek o przyznanie płatności był wnioskiem kontynuacyjnym. Z uwagi na rozpoczęcie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2010 r. w zakresie działek zadeklarowanych w ramach Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne. Wariant 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania, na podstawie § 50 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r. w sprawie zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r., Nr 33, poz. 262 ze zm.), które zostało uchylone z dniem 15 marca 2013 r. (m.in. § 2, § 4 ust 2, § 7,§ 8, § 9, § 27 i załącznik nr 3 i 7 i 8 ).
Przepis § 58 rozporządzenia z 2013 r. odsyła do rozporządzenia z 2009 r. Natomiast w myśl § 50 ust. 3 rozporządzenia z 2013 r. do kolejnych płatności rolnośrodowiskowych przyznawanych za realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia, z tym że: 1) płatności te są przyznawane, w wysokości ustalonej zgodnie z rozporządzeniem, o którym mowa w § 58, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w rozporządzeniu, o którym mowa w § 58; 2) jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów, o których mowa w ust. 1, płatności te przysługują w danym roku w wysokości zmniejszonej zgodnie z przepisami rozporządzenia, o którym mowa w § 58.
Organ wskazał, że w świetle ww. regulacji producent rolny realizujący wariant 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe, powinien spełniać warunki przyznania płatności, jak i wymogi określone m.in. w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. z 2010 r. Nr 39, poz. 211 ze zm.), który w § 1 pkt 2b stanowi, że grunty rolne na których realizowany jest program rolnośrodowiskowy są utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli okrywa roślinna jest na nich koszona i usuwana w zakresie i terminie określonym w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem EFR na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich lub są na nich wypasane zwierzęta w sezonie pastwiskowym. Zasady ekologicznej produkcji roślinnej określa rozporządzenie Rady (WE) 834/2007 z 28 czerwca 2007 r, które w art. 12 ust. 1 lit g wskazuje, że przy ekologicznej produkcji roślinnej zapobieganie szkodom wyrządzanym przez szkodniki, choroby i chwasty polega przede wszystkim na ochronie ich naturalnych wrogów, doborze gatunków i odmian, stosowania płodozmianu, odpowiednich technik uprawy i zabiegów termicznych.
W myśl § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z 2009 r. rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe przestrzega innych wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu.
Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów są określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia (§ 4 ust. 3 rozporządzenia z 2009 r.).
Wynikające z załącznika nr 3 do rozporządzenia (pkt II Pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne) wymogi dla wariantu 2.10. Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), zadeklarowane przez stronę na działce A i B, to:
- wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz przeznaczenie uzyskanego plonu na pasze, do bezpośredniego spożycia przez ludzi lub do przetwórstwa,
- utrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów, która w przypadku czereśni wynosi 125 szt/1ha,
- prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.
Organ dodał, że § 7 pkt 1 rozporządzenia z 2009 r. płatność rolnośrodowiskowa w ramach pakietu Rolnictwo ekologiczne jest przyznawana, jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z 28 czerwca 2007r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 (Dz. Urz. UE L 189 z 20.07.2007, str. 1, ze zm.) oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia, w szczególności w zakresie uprawy roślin.
Ponadto organ wskazał, że zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. płatność rolnośrodowiskowa w ramach wariantu Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.
Wskazane w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. wymagania zostały określone w załączniku nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz.U. Nr 29, poz. 189), zgodnie z którym dla drzewek owocowych wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej; średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania; powinny mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku.
Organ wskazał, że w treści wniosku rolnik wskazuje powierzchnię, w stosunku do której ubiega się o przyznanie płatności na dany rok i rodzaj realizowanego na danym gruncie pakietu oraz zobowiązuje się do przestrzegania norm i wymogów określonych w przepisach regulujących zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowej zaś w toku prowadzonego postępowania organ administracji ustala powierzchnię działek rolnych kwalifikującą się do objęcia płatnością oraz bada czy wnioskodawca spełnia warunki o których mowa w powyżej.
Organ odwołał się do treści art. 32 i art. 34 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 zw. z art. 13 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011.
Dyrektor ARiMR zacytował też poszczególne przepisy rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 31 sierpnia 2007 r. w sprawie warunków, jakie powinny spełniać jednostki organizacyjne, którym można powierzyć wykonywanie czynności kontrolnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U nr 101 poz. 685 ze zm.).
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy organ wskazał, że w gospodarstwie strony przeprowadzona kontrola w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego została wykonywana przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR legitymujących się wskazanymi szczegółowo w decyzji upoważnieniami.
Z czynności kontrolnych został sporządzony raport Nr [...], do którego załącznikiem są szkice z pomiaru działek rolnych oraz dokumentacja zajęciowa. Z raportu z kontroli na miejscu wynika, że skarżący został powiadomiony o kontroli, która rozpoczęła się 1 sierpnia 2013 r. i zakończyła 9 sierpnia 2013 r. W raporcie wskazane zostało również, że osobą obecną podczas kontroli był T.P (pełnomocnik strony). Lokalizacja w terenie obszarów zadeklarowanych do płatności odbyła się na podstawie danych dotyczących działek ewidencyjnych (położenie geograficzne, granice, wielkość), na których strona umiejscowiła w swym wniosku poszczególne działki rolne. Pomiary powierzchni uprawnionych do płatności zostały dokonane przy pomocy odbiorników nawigacji satelitarnej (GPS), umożliwiających odpowiednio dokładne obliczenia dotyczące obwodu i powierzchni kontrolowanego terenu. Ostateczne wyniki tych pomiarów zostały podane z uwzględnieniem tolerancji, której zakres jest uzależniony od wielkości i kształtu mierzonego obszaru oraz charakterystyk urządzeń, którymi wykonano te pomiary.
W toku czynności kontrolnych dokonano następujących ustaleń w zakresie zadeklarowanych działek rolnych:
- dz. rolna A - stwierdzono zawyżenie powierzchni zadeklarowanej we wniosku, powierzchnia stwierdzona działki rolnej wynosiła 47,96 ha i była mniejsza powierzchni zgłoszonej do dopłat o 14,04 ha, co więcej, na powierzchni 1,49 ha stwierdzono nieprawidłowość oznaczoną kodem E6 oznaczającym zgodnie z tabelą "Opis znaczenia kodów pokontrolnych" (str.14 raportu ): "Prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby", poza tym stwierdzono naruszenie oznaczone kodem E2 "Materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań" i kodem E7 ,,Nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów (granica błędu 5% wymaganej obsady",
- dz. rolna B - stwierdzono zawyżenie powierzchni zadeklarowanej we wniosku, powierzchnia stwierdzona działki rolnej wynosiła 32,94 ha (we wniosku 38 ha); na całej powierzchni stwierdzono nieprawidłowości oznaczone kodami: E6 "Prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby", E2 "Materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań" oraz E7 "Nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów (granica błędu 5% wymaganej obsady".
Z informacji zamieszczonych w kolumnie "Uwagi" na stronie 10 raportu wynika, że plantacja czereśni była nieowocująca, jak stwierdzili inspektorzy: "ponad 50% nasadzeń martwych lub niespełniających wymogów". Uzasadniając zastosowanie kodu nieprawidłowości E7 kontrolerzy przestawili stosowne obliczenia w załączniku nr 1 do raportu, wskazując w odniesieniu do każdej działki, jaka powinna być minimalna obsada drzew z uwzględnieniem 5% tolerancji oraz jaka jest faktyczna liczba drzew spełniających wymogi. Ponadto, wykonano liczną dokumentację fotograficzną, obrazującą stan skontrolowanych działek.
Organ wyjaśnił, że w toku postępowania skarżący kwestionował:
a) prawidłowość wykonanych pomiarów działek wskazując, że inspektorzy błędnie odczytali granice jego działek i zmierzyli niecałą zadeklarowaną przez niego powierzchnię,
b) ilość drzew zakwalifikowanych jako spełniające wymogi programu rolnośrodowiskowego i w tym zakresie podnosił m.in., że kwalifikacji drzewek na jego działce dokonywała także kobieta, a w raportach pokontrolnych nie widnieje podpis inspektora terenowego płci żeńskiej,
c) ustalenia kontroli o tym, że część powierzchni zgłoszonych do płatności działek nie była utrzymana w dobrej kulturze rolnej, wskazując, że bardzo długa zima z obfitymi opadami śniegu oraz ciągle deszcze wiosną spowodowały zastoiska wodne na stosunkowo małym i rozdrobnionym terenie, których nie można było wykosić (wyjaśnienia skarżącego z 9 marca 2014 r. i 24 marca 2014 r.)
Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że w toku prowadzonej sprawy zarówno inspektorzy terenowi, jak i Kierownik BKM ARiMR w Łodzi wyjaśnili, że lokalizacji działek, wyznaczenia granic i pomiaru powierzchni działki rolnej A i B dokonano przy pomocy urządzenia pomiarowego GPS CHC X20 z uwzględnieniem danych wektorowych będących w posiadaniu ARiMR i załączników graficznych złożonych przez beneficjenta wraz z wnioskiem o przyznanie płatności. Inspektorzy do pomiaru zakwalifikowali obszar wykorzystywany rolniczo, zgodnie z przebiegiem granic uprawy w terenie i nie uwzględnili powierzchni gruntów nieużytkowanych rolniczo, na których stwierdzono m.in. zadrzewienia oraz obszary niekwalifikujące się do płatności.
Organ wskazał, że składając w 2013 r. wniosek o przyznanie płatności, strona nie tylko wnioskowała o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, ale także o przyznanie płatności bezpośrednich i ONW. Wyznaczenie granic działek rolnych przez stronę winno być dokonane ze szczególną starannością, ale z uwagi na przyjętą skalę załącznika graficznego (w tym przypadku 1:15000) granice będą mieć charakter poglądowy.
Organ wskazał, że 100 ha sadu czereśniowego deklarowanego przez stronę do płatności znajdowało się na działce ewidencyjnej posiadanej w częściach przez trzech rolników. Sad ten był częścią większego kompleksu, deklarowanego także przez innych rolników. Tym samym szczególne znaczenie ma prawidłowe ustalenie granic działek posiadanych przez stronę niniejszego postępowania, a następnie ustalenie wewnątrz nich obszarów spełniających warunki kwalifikowalności i obszarów niekwalifikujących się do płatności.
Mając powyższe na uwadze, organ II instancji postanowieniem nr 155/15 z 2.09.2015 dopuścił do akt sprawy dowód z raportu nr [...], raportu nr [...], raportu nr [...] z czynności kontrolnych przeprowadzonych w gospodarstwie strony przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu ARiMR w Olsztynie, w toku spraw o przyznanie płatności na 2014 r. Jak wynika z ww. dokumentów kontrola na miejscu w 2014 r. została przeprowadzona w obecności rolnika. W uwagach raportu [...] stwierdzono: "Pomiaru działki rolnej dokonano w obecności rolnika. Ze względu na brak widocznej granicy pomiędzy działkami rolnymi użytkowanymi przez innych beneficjentów część granicy działki rolnej A ustalono na podstawie wskazania przez rolnika. Rolnik wyznaczył (w sposób widoczny) w obecności geodety obszar użytkowany prze siebie, poprzez ustabilizowanie punktów granicznych słupkami". Ustalenia ww. kontroli okazały się inne niż kontroli z 2013 r., ale w ocenie organu odwoławczego nie można było ich pominąć, albowiem granice posiadanych przez stronę gruntów powinny pozostać niezmienne, w szczególności gdy prowadzona jest na nich uprawa (wieloletnia) sadu czereśniowego.
Ze względu na stwierdzone rozbieżności w ustaleniach dokonanych w toku kontroli na miejscu w 2013 r. i 2014 r. organ l instancji dokonał analizy załączników graficznych na 2013 r. oraz szkiców pomiarów z kontroli na miejscu na 2013 r. i 2014 r., w efekcie czego stwierdził, że inspektorzy terenowi w trakcie czynności kontrolnych na 2013 r. błędnie wyznaczyli granice działki A i B. Dyrektor ARiMR zgodził się z ustaleniami organu I instancji, że właściwa granica działek rolnych A i B jest zgodna z przebiegiem granicy tych działek ustalonym w kontroli na miejscu w 2014 r.
Dyrektor wskazał, że organ I instancji słusznie uznał, że nie można w sposób bezpośrednio przenieść ustaleń poczynionych w kontroli w 2014 r. w zakresie powierzchni użytkowanych rolniczo i uznać je jako obszary kwalifikujące się do płatności w roku 2013 ze względu na upływ czasu pomiędzy kontrolami (16 miesięcy) i powstałą w skutek tego zmianą użytkowania obszarów wykluczonych w 2013 r., a uwzględnionych w toku kontroli na 2014 r.
Organ wskazał, że weryfikacja obszarów kwalifikujących się do dopłat nastąpiła w toku kontroli administracyjnej, w oparciu o dostępną w systemie informatycznym ARiMR ortofotomapę z 6.05.2013 r. z uwzględnieniem zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji fotograficznej. Organ ponownie podkreślił, że narzędziem służącym weryfikacji podanych przez stronę w treści wniosku informacji obok kontroli na miejscu są kontrole administracyjne. W toku kontroli administracyjnej powierzchnia, którą deklaruje jako użytkowaną rolniczo, jest weryfikowana przy pomocy systemu informacji geograficznej, o którym mowa w art. 17 rozporządzenia Nr 73/2009. Następnie organ szczegółowo opisał działanie Systemu Identyfikacji Działek Rolnych (LPIS).
W zakresie działki rolnej A organ wskazał, że należy zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że z porównania ustaleń pokontrolnych z roku 2013 i 2014, w odniesieniu do działki rolnej A (oznaczenie z wniosku z 2013 r.), wynika, że większość obszarów wyłączonych, stwierdzonych przez dwa różne zespoły inspektorów, pokrywają się, jeśli chodzi o położenie i zajmowany obszar. Dotyczy to obszarów, które nie zostały włączone do powierzchni działki rolnej A przez stronę, znajdujących wzdłuż granicy z działką rolną B (oznaczenie z wniosku z 2013 r.) oraz obszarów oznaczonych w toku kontroli na miejscu na 2013 jako A_2.1, A_2.2. A.2.3 i A_2.4. (zob. szkic pomiaru). Fotografie wykonane w toku kontroli w 2013 r. (fot. R46, R114, R128, R 153, R154, R155) oraz fotografie z kontroli w 2014 roku (fot. 9, 32, 309, 310, 323, 324) obrazują tereny niekwalifikujące się do płatności, ze względu na znajdujące się na nich zadrzewienia i zakrzaczenia oraz duże zachwaszczenie terenu. Organ podkreślił, że ww. wyłączenia, ich położenie, kształt, powierzchnię odzwierciedla obraz ortofotomapy z 6.05.2013 r.
Zdaniem Dyrektora ARiMR organ I instancji prawidłowo uznał, że pomiędzy datą sporządzenia ortofotomapy (6.05.2013 r.) oraz datą wykonania zdjęć. (1.08.2013 r.) sposób użytkowania na ww. działce nie uległ zmianie i może stanowić ona podstawę do określenia obszarów niekwalifikujących się do dopłat w 2013 r., a przywróconych, ze względu na upływ czasu, do użytkowania w 2014 r.
Następnie organ, opisując szczegółowo kwestię pomiarów zgłoszonych do płatności działek A i B, oraz kwestię wykluczeń z uwagi na stwierdzone w uprawie sadu nieprawidłowości, podsumował, że organ I instancji, opierając się na ortofotomapie z 06.05.2013 r., prawidłowo dokonał oceny i pomiaru powierzchni wyłączonych z użytkowania rolniczego w przedmiotowej sprawie, wykorzystując przy tym pomocniczo dokumentację zdjęciową wykonaną w toku kontroli na miejscu na 2013 r., pozwalającą na prawidłowe zinterpretowanie jej obrazu. Zdjęcia wykonane 1.08.2013 r. potwierdziły istnienie obszarów niekwalifikujących się do dopłat, a widocznych na obrazie ortofotomapy.
Organ podkreślił, że powyżej opisany sposób ustalenia powierzchni, na której prowadzona była działalności rolnicza przez skarżącego w 2013 r., został zaakceptowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 15 maja 2018 r., III SA/Łd 217/18. Ww. orzeczenie zapadło po rozpatrzeniu skargi skarżącego na decyzję nr 744/2017 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z 13 grudnia 2018 r. w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich na 2013 r. i opierało się tożsamych ustaleniach w zakresie użytkowanej powierzchni. Powierzchnia zgłoszona we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej wynosiła 100 ha. Powierzchnia stwierdzona w toku postępowania to 87,19 ha. Konsekwencją zawyżenia powierzchni o 14,69% jest sankcja powierzchniowa odpowiadająca dwukrotnej różnicy. Zatem w sprawie skarżącego, gdyby w wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych organ nie stwierdziłby żadnych innych nieprawidłowości, przysługująca płatność, ze względu na wysokość procentowego zawyżenia o 14,69%, zostałaby pomniejszona, stosownie do art. 16 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, pod warunkiem, że nie zaistniałyby przesłanki wyłączające określone w art.73 ust 2 Rozporządzenia Nr 1122/2009 w zw. z art. 7 Rozporządzenia Komisji Nr 65/2011.
W sierpniu 2013 r. kontrolerzy Biura Kontroli na Miejscu Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR, oceniając spełnienie przez producenta rolnego warunków oraz wymagań dla pakietu Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.10, stwierdzili nieprawidłowości oznaczone symbolami:
- E2 - materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań
- E6 - prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby,
- E7 - nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów.
Odnośnie kod E7 organ wskazał, że dla czereśni wymagana obsada, wynikająca z załącznika 3 do Rozporządzenia z 2009 r. wynosi 125 szt/ha, a z zastosowaniem tolerancji 5% wynosi 119 szt/ha.
Stosownie zaś do § 27 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2009 r., jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia, wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu. Dla wariantu 2.10 "nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady)" skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności.
Uzasadniając zastosowanie kodu E7 inspektorzy terenowi w załączniku 1 do raportu z kontroli z 2013 r. wskazali, ile drzewek spełnia wymogi dotyczące wysokości grubości elitarnego i kwalifikowalnego materiału szkółkarskiego, dla drzewek owocowych, określone w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, a ile drzewek tych wymogów nie spełnia. W przypadku działki A wymagana obsada drzew wynosiła 5707 szt., natomiast stwierdzona w toku kontroli liczba drzewek spełniających wymogi to 2165 szt. W przypadku działki B minimalna wymagana obsada wynosiła 3919 szt., stwierdzona zaś liczba drzewek spełniających wymogi to 1982 szt.
Z powyżej przedstawionych wyliczeń wynika, że weryfikacja minimalnej obsady drzew i krzewów została dokonana przez inspektorów terenowych w oparciu o powierzchnię stwierdzoną w toku kontroli na miejscu w 2013 r., czyli do wyliczeń obsady drzew czereśni, przyjęto powierzchnie: dla działki A- 47,96 ha a działki B - 32,94 ha. Powierzchnie te były zaś wielokrotnie kwestionowana przez stronę, i w rezultacie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji, organ przyjął inne (większe) powierzchnie skontrolowanych działek A i B.
Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że nieprawidłowe wyznaczenie powierzchni w toku czynności kontrolnych przeprowadzonych w sierpniu 2013 r. stanowiło istotną okoliczność mającą wpływ na ustalenia w zakresie minimalnej obsady drzew i krzewów. Zatem organ I instancji prawidłowo odstąpił od nałożenia sankcji za brak spełnienia wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew i krzewów, uznając, że nie może jednoznacznie wykazać, jaka obsada drzew faktycznie była na powierzchni działek rolnych A i B. Organ stwierdził jednak, że zarzuty skarżącego w zakresie słuszności zastosowania kodu E7 są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w zakresie tego wariantu.
Obok powyższej omówionej nieprawidłowości stwierdzono bowiem w gospodarstwie strony uchybienia oznaczone kodem E 2 i E6 - złą kondycję sadu. Według kontrolerów zadeklarowana do płatności rolnośrodowiskowej plantacja była nieowocująca i nie rokowała w najbliższym okresie owocowania, "ponad 50% nasadzeń martwych lub niespełanijących wymogów". W załączniku 1 do raportu 2013 r znajduje się adnotacja: "w ocenie inspektorów terenowych uprawy sadownicze są w złej kondycji, duży odsetek drzewek jest wyschniętych, połamanych i uszkodzonych przez dziką zwierzynę. Sady nie rokują w najbliższym czasie owocowania".
Kondycję sadu dokumentują zdjęcia m.in. R17, R18, R19, R31, R35, R36, R126, R171, R178, R200, R204, R209. Fotografie te przedstawiają uschnięte, uszkodzone sadzonki czereśni, nie posiadające liści (części zielonej), potwierdzając tym samym zły stan fitosanitarnym plantacji. Suche sadzonki wskazują, że system korzeniowy skontrolowanych drzewek był uszkodzony. Na ww. fotografiach utrwalone zostały drzewka, w przypadku których nawet bez pomocy przyrządów pomiarowych, można stwierdzić, że nie spełniają wymagań dotyczących wysokości materiału szkółkarskiego.
Zdaniem Dyrektor ARiMR, mając na uwadze dokumentację fotograficzną działki A i B, organ I instancji zasadnie przyjął, że w dniu kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym strony w 2013 r. nie był spełniony warunek, że wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego oraz prawidłowo stwierdzono zły stan fitosanitarny plantacji.
Organ dodał następnie, że strona, podważając ustalenia kontrolerów w zakresie naruszenia warunków i wymogów realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w ramach pakietu 2.10, podnosiła zarzut co do udziału w czynnościach kontrolnych osoby (kobiety), która liczyła i dokonywała oceny w zakresie stanu drzew, a której nie wymieniono w raporcie z kontroli, a więc nie powinna być obecna przy wykonywaniu czynności kontrolnych. Mając na uwadze tak postawione zarzuty strony organ I instancji przeprowadził w tym zakresie postępowanie wyjaśniające.
Przesłuchani jako świadkowie inspektorzy terenowi zgodnie oświadczyli, że czynności kontrole w gospodarstwie strony zostały przeprowadzone przez osoby tylko wymienione w raporcie i nie uczestniczyła w nich żadna osoba trzecia. Kontrolerzy podzieleni byli na dwa zespoły, w których co do zasady jedna osoba zajmowała się oceną, liczeniem i fotografowaniem drzewek, druga zaś pomiarami kontrolowanej działki. Fakt podziału kontrolerów na dwa zespoły oraz okoliczność wykonywania zdjęć podczas kontroli potwierdzili w toku zeznań świadkowie strony. Niemniej jednak organ odwoławczy dostrzega rozbieżności w zeznaniach świadków w zakresie składu osób przeprowadzających kontrolę.
Według B.K. oraz P.K. w każdym dwuosobowym zespole uczestniczyła kobieta, czemu jednoznacznie zaprzeczyli inspektorzy terenowi. Jednocześnie jeden z kontrolerów, tj M.B, przyznał, że w miejscy noclegu, przez okres jednego tygodnia, towarzyszyła mu żona, z która kilkukrotnie spotkał się także w czasie wykonywania czynności kontrolnych u skarżącego, mogła ona także wsiadać do samochodu służbowego. Okoliczność pobytu żony M.B w miejscu noclegu potwierdził również P.R. W ocenie organu odwoławczego zeznania inspektorów w zakresie składu osobowego, który przeprowadził kontrolę, są przekonywujące. Organ podkreślił, że treść zeznań w zakresie składu osobowego zespołu kontrolerów jest zbieżna z ich wcześniejszymi wyjaśnieniami zawartymi w notatkach służbowych z 26.05.2014 r. i z 2.10.2014r.
Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że obecność żony jednego z inspektorów terenowych w miejscu noclegu nie miała wpływu na przebieg czynności kontrolnych, jak również na ustalenie stanu faktycznego uprawy znajdującej się na kontrolowanych działkach.
Organ zauważył, że w pierwszych pismach procesowych z 12.09.2013 r. oraz 17.10.2013 r. skarżący nie podnosił zarzutów w zakresie składu osobowego zespołu kontrolerów, jak również nie podważał stwierdzonych uchybień w zgłoszonej uprawie, a jedynie wyjaśniał na przyczyny tego stanu rzeczy. W pismach tych skarżący wskazywał, że zła kondycja sadu i braki w obsadzie drzew na działkach rolnych A i B były spowodowane czynnikami zewnętrznymi od niego niezależnymi i przez niego niezawinionymi. Odnosząc się do pism skarżącego organ wskazał, że strona nie kwestionowała faktu, że na jego działkach rolnych występowały drzewka, które nie spełniają norm, a jedynie wyjaśniała na okoliczności, które spowodowały uszkodzenie drzewek.
W przypadku wieloletnich plantacji trwałych uznaje się je za utrzymywane zgodnie z normami, jeśli są utrzymywane w stanie niezachwaszczonym. Stanowi o tym § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm. Zasady ekologicznej produkcji roślinnej określa rozporządzenie Rady (WE) Nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych. Art. 12 ust. 1 lit. g tego rozporządzenia wskazuje, że przy produkcji ekologicznej powinno zapobiegać się szkodom wyrządzanym przez szkodniki, choroby i chwasty. Rolnik zgodnie z § 2 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego - zobowiązany jest do realizacji zobowiązania zgodnie z wymogami przez cały okres jego trwania, tzn. przez 5 lat.
Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu l instancji, że fotografie wykonane przez inspektorów terenowych w kontroli na miejscu z 2013 r. w sposób oczywisty dokumentują niespełnienie na części plantacji wymagań określonych dla materiału szkółkarskiego, jak również potwierdzają zły stan fitosanitarny sadu (m. in. fot. Nr R17, R18, R19, R31, R35, R36, R126, R171, R178, R200, R204, R209). Wprawdzie w toku postepowania strona podważała moc dowodową zdjęć działek A i B, wskazując na błędne ich oznaczenie, jak i brak możliwości określenia ich położenia, jednak na podstawie szkiców pomiarów stanowiących załącznik do raportu z 2013 r. jednoznacznie można określić miejsce i kierunek wykonania każdej fotografii, a fakt, że kwestionowane zdjęcia wykonane w sierpniu 2013 r. przedstawiają działki skarżącego, potwierdzają zdjęcia wykonane w toku kontroli na 2014 r. Okoliczność, że zdjęcia stanowiące załączniki do raportu z 2013 r. obrazują stan faktyczny na działkach strony nie budziła również wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi III SA/Łd 217/18.
Zdaniem organu brak jest też podstaw do przyjęcia, że fotografie działki A i B zostały wykonane przez osoby nieuprawnie. Okoliczność przebywania żony jednego z inspektorów w miejscu noclegu, czy też jej wizyty w miejscy pracy męża, nie miała wpływ na ustalenia dokonane w toku kontroli.
Zauważono także, że w trakcie czynności kontrolnych przeprowadzonych przez BKM ARiMR w Olsztynie w 2014 r. również stwierdzone zostały naruszenia oznaczone symbolami E2 (materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań) oraz E7 (nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów). Ze względu na termin przeprowadzenia kontroli (grudzień 2014 r.) nie weryfikowano natomiast żywotności drzew.
Odnosząc się do przedłożonej przez stronę Opinii na temat przyczyn obumarcia drzew owocowych w gospodarstwie ekologicznym strony w miejscowości M., gmina R., sporządzonej przez I.O w S. z 25.08.2014 r,. organ wskazał, że nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Dotyczy bowiem udatności upraw na zadeklarowanych działkach rolnych w lipcu 2014 r. Co więcej, potwierdza, że wiele drzewek wypadło z uprawy oraz wskazuje możliwe przyczyny złego stanu sadu, tj. trudne warunki atmosferyczne, czyli mrozy, susze wiosną, itd.
W ocenie organu II instancji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy jest również opinia sporządzoną przez Rzeczoznawcę Okręgowego Ośrodka Rzeczoznawstwa i Doradztwa SITR Dr. inż. B.M., bowiem dotyczy oceny stanu plantacji strony w 2014 r. Dodatkowo rzeczoznawca również wskazuje na złą kondycję sadu czereśniowego spowodowaną, w jego ocenie, niestosowaniem uprawy do panujących w miejscu jej realizacji warunków klimatycznych i glebowych. Wnioski zaprezentowane w tej opinii sugerują zaprzestanie działalności z uwagi na jej całkowitą nieopłacalność.
Organ odwoławczy zgodził się z oceną organu I instancji, że dołączona przez stronę 24.03.2014 r. dokumentacja fotograficzna mającą przedstawiać działki rolne beneficjenta, w tym rzeczywisty stan plantacji czereśni, zawarta na płycie CD, nie może stanowić dowodu w sprawie, bowiem na przedmiotowych zdjęciach nie ma żadnego odniesienia mogącego potwierdzić, że są to działki należące do strony, a fotografie przedstawiające sadzonki nie pozwalają na określenie kondycji drzewek w okresie wegetacyjnym.
W związku z powoływaniem się przez skarżącego na protokół z kontroli na miejscu przeprowadzonej przez jednostkę certyfikującą Centrum Jakości A. Sp z o.o. w dniu 24.08.2013 r., z którego wynika, że odwołujący spełniał wymagania dotyczące rolnictwa ekologicznego, co jego zdaniem miałoby potwierdzać prawidłowość gospodarowania na działkach rolnych objętych wnioskiem, a tym samym podważyć zasadność zastosowania przez inspektorów terenowych kodu E6, E7, organ wyeksponował różnicę między celem kontroli na miejscu wykonywanej przez jednostkę certyfikującą, a celem kontroli na miejscu wykonywanej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2009 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz.U. z 2017 r. poz. 1054) dokumenty sporządzane przez jednostkę certyfikującą nie mogą stanowić w pełni skutecznych przeciwdowodów dla protokołów z kontroli na miejscu wykonywanej przez inspektorów ARiMR, gdyż kontrole jednostki certyfikującej przeprowadzane są na innej podstawie prawnej, tj. rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007, rozporządzenia Komisji (WE) 889/2008 oraz ustawy o rolnictwie ekologicznym. Jednostka przeprowadzając kontrolę w gospodarstwie producenta weryfikowała sposób prowadzenia produkcji pod kątem zgodności z obowiązującymi w tym zakresie ww. przepisami unijnymi dotyczącymi produkcji ekologicznej. Jednostka ta nie weryfikowała prowadzonej działalności rolniczej pod kątem spełnienia wymogów Programu rolnośrodowiskowego, określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym. Uprawnienie do weryfikowania i kwalifikowania poszczególnych działek jako właściwych do płatności rolnośrodowiskowej należy wyłącznie do kierownika biura powiatowego ARiMR.
Organ wskazał, że płatność rolnośrodowiskowa jest zobowiązaniem wieloletnim polegającym m.in. na tym, że w ciągu całego okresu jego trwania mają zostać zachowane jego warunki. Beneficjent programu rolnośrodowiskowego zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnośrodowiskowego musi być oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Wymogi i warunki nałożone na stronę w programie rolnośrodowiskowym wiążą stronę przez cały okres trwania zobowiązania. Warunki przyznania pomocy zostały określone ogólnie w § 2 ust. 1 rozporządzenia z 2009 r., a szczegółowo (w odniesieniu do poszczególnych pakietów) w kolejnych przepisach rozporządzenia (§ 9 rozporządzenia z 2009 r.). Wymogi natomiast zostały określone w § 4 ust. 2 i w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2009 r. Różnica między warunkami przyznania pomocy a wymogami przejawia się przede wszystkim w skutkach, jakie są związane z ich niespełnieniem lub nieprzestrzeganiem. Konsekwencją niespełnienia warunków przyznana pomocy jest odmowa jej przyznania, natomiast konsekwencją nieprzestrzegania wymogów jest zasadniczo zmniejszenie płatności rolnośrodowiskowej w danym roku (§ 27 rozporządzenia z 2009 r.)
Organ wyjaśnił, że na gruncie rozpoznawanej sprawy strona naruszyła warunki przyznania płatności w ramach pakietu określone w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. Stosownie bowiem do treści tego przepisu płatność rolnośrodowiskowa w ramach wariantu 2.10 jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, pod warunkiem, że wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.
Jak wskazano powyżej, w toku kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie strony w dniach 01-09.08.2013 r. stwierdzono złą kondycję deklarowanej uprawy. Sad był nie owocujący Tylko część drzewek na zadeklarowanych na działkach do wariantu 2.10 w 2013 r. spełnia wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego i była ukorzeniona.
Zdaniem Dyrektora ARiMR z uwagi na fakt, że warunki dotyczące Programu Rolnośrodowiskowego dotyczące uprawy sadu czereśniowego w wariancie 2.10 nie zostały przez stronę dochowane w 2013 r. organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanej płatności rolnośrodowiskowej.
Organ wskazał, że wbrew twierdzeniom strony podnoszonym w toku całego postępowania, dla rozstrzygnięcia istoty sprawy nie ma znaczenia okoliczność błędnego, zdaniem strony, ustalenia powierzchni działek A i B, na których realizowała podjęte w 2010 r. zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, wariantu 2.10. Uprawy sadownicze i jagodowe. Odmowa przyznania płatności rolnośrodowiskowej była bowiem wynikiem stwierdzenia naruszenia warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r., a nie skutkiem zawyżenia powierzchni.
W związku z argumentem dotyczącym uszkodzenia drzewek przez dziką zwierzynę oraz wystąpieniem długiej i ostrej zimy, nawalnych deszczów wiosną suszy latem na zadeklarowanych działkach organ odwoławczy wyjaśnił, że w przypadku płatności rolnośrodowiskowej, zgodnie z art. 7 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, nie znajduje zastosowania art. 75 Rozporządzenia Nr 1122/2009, gwarantujący producentowi rolnemu zachowanie prawa do płatności w pełnej wysokości ,w sytuacji gdy nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) Nr 73/2009 pod warunkiem poinformowania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w ciągu dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskał taką możliwość o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności oraz złożenia dowodów potwierdzających ich wystąpienie.
Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 dotyczy sytuacji, w których producent rolny realizujący 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie będzie zobowiązany do zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu jego naruszenia.
Organ wskazał, że zgodnie z ww. przepisem, jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, nie jest wymagany zwrot przyznanej pomocy. Jednak, żeby nie dochodziło do nadużywania tych możliwości wprowadzone zostały reguły formalne dotyczące powoływania się na te okoliczności. Zgodnie z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 rolnik zobowiązany jest powiadomić Kierownika BP o zaistniałych okolicznościach, w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności wraz z dowodami potwierdzającymi wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.
Organ wskazał, że w aktach sprawy brak stosownego oświadczenia. Dopiero składając zastrzeżenia do wyników z kontroli na miejscu na 2013 r., w piśmie z 12.09.2013 r., a następnie w piśmie z 09.03.2014 r., strona wskazała na trudne warunki atmosferyczne oraz działalność dzikich zwierząt jako przyczynę stwierdzonych nieprawidłowości na skontrolowanych działkach.
Organ wskazał, że przepisy regulujące zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowych, w tym zastosowany w sprawie § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r., nie przewiduje możliwości odstąpienia od zastosowania pomniejszeń płatności, gdy stwierdzone zostaną nieprawidłowości upraw objętych programem. Okoliczności dotyczące przyczyn powstania na gruntach złego stanu upraw będą miały ewentualnie znaczenie dopiero w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych płatności za lata poprzednie.
Odpowiadając na zarzuty postawione w odwołaniu, dotyczące braku szczegółowego i wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz niedopuszczenia wnioskowanych przez stronę dowodów, organ II instancji podkreślił, że organ I instancji wydając zaskarżone rozstrzygnięcie wziął pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego. Jednocześnie dokonana w analizowanym stanie faktycznym ocena dowodów nie przekroczyła granic swobody, przewidzianej art. 80 k.p.a. Organ zauważył, że strona kwestionowała w toku postępowania zarówno przyjęty przez inspektorów przebieg granic działek zgłoszonych przez niego do płatności, jak i przyjętą do płatności powierzchnię użytków rolnych. Zarzuty zgłoszone przez stronę doprowadziły do uznania przez organ I instancji granic działek A i B wskazanych przez stronę w trakcie kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego w 2014 r. Jednakże fakt, że inspektorzy przyjęli w 2013 r. inny przebieg granic działek, co mogło wynikać z braku wyraźnych granic w terenie między gospodarstwami beneficjantów, nie oznacza, że wszystkie ustalenia z kontroli na miejscu w tym dokumentacja zdjęciowa są niewiarygodne. Dyrektor stwierdził, że organ I instancji słusznie nie uwzględnił szczegółowo wskazanych w decyzji wniosków dowodowych strony. Organ I instancji zasadnie także odmówił żądaniu strony w zakresie wystąpienia do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach o nadesłanie i załączenie do akt przedmiotowej sprawy dokumentów w postaci raportów z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni, raportów z czynności kontrolnych dotyczących programu rolnośrodowiskowego oraz raportów z czynności kontrolnych w zakresie wzajemnej zgodności znajdujących się w aktach spraw prowadzonych przez Kierownika BP ARiMR w Pabianicach, dotyczących kontroli przeprowadzonej przez BKM na przełomie lipca i sierpnia 2013 r. u następujących beneficjentów:D.H., W.F., M.F., M.S., na okoliczność przeprowadzenia czynności kontrolnych w tym samym czasie u wielu producentów rolnych, braku możliwości rzetelnego przeprowadzenia kontroli w tak krótkim czasie u tylu producentów, braku zachowania procedur związanych z zakończeniem kontroli u jednego producenta i rozpoczęciem kontroli u innego producenta, nieprawidłowe dokumentowanie czynności kontrolnych, w tym nieodzwierciedlenie w raportach czynności kontrolnych dokonywanych czynności faktycznych, wykonanie czynności kontrolnych w sposób przypadkowy i losowy, nieprawdziwych ustaleń faktycznych zawartych w raportach z czynności kontrolnych przeprowadzonych u wnioskodawcy na przełomie lipca i sierpnia 2013 r.
Organ odwoławczy wskazał, że zakres danych o które wnosił skarżący, dotyczy osób trzecich, niebędących stroną postępowania, a kwestia wykonywania kontroli u kilku beneficjentów, których działki znajdują się w jednym dużym kompleksie, została potwierdzona przez samym inspektorów podczas przesłuchań i nie jest negowana przez organ. Weryfikacja zaś przebiegu granic działek rolnych, jak i ustaleń dotyczących powierzchni działek rolnych i stanu fitosanitarnego plantacji została dokonana na podstawie innych dowodów.
Odnosząc się do stawianych zarzutów naruszenia art. 10 k.p.a., organ poinformował, że w postępowaniu strona wielokrotnie miała możliwość zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, organ na wniosek strony udostępniał kserokopie poszczególnych dokumentów oraz strona uzupełniała materiał dowodowy na poszczególnych etapach postępowania. O wszelkich czynnościach podejmowanych przez organ strona była pisemnie informowana oraz umożliwiano stronie czynny udział w tych czynnościach. Przed wydaniem decyzji kończącej całe postępowanie organ również zawiadomił stronę o prawie do czynnego podziału postępowaniu.
Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł M.W, zarzucając jej:
1/ naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:
a ) naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 21 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy w zw. z art. 7, 19,77 § 1,78 § 1 i 2, 80 w zw. z art. 76 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organy obowiązku zebrania materiału dowodowego i jego wszechstronnego rozważenia, pominięcie przedstawionych przez skarżącego dowodów przeciwko treści raportu z czynności kontroli nr [...], co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia przez organy obydwu instancji raportu z czynności kontroli nr [...] jako dowodu w sprawie, pomimo jego oczywistych nieprawidłowości dotyczących zarówno formy przeprowadzenia czynności kontrolnych na miejscu, w szczególności udział w czynnościach kontrolnych osób nieuprawnionych, jak i treści zamieszczonych w ww. raporcie;
b) naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 21 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez niespójność logiczną i wewnętrzną sprzeczność zaprezentowanych w części motywacyjnej ustaleń i argumentów,
c) naruszenie art. 31 ust. 5 i 6 ustawy poprzez wykonywanie czynności kontrolnych w okresie 1-9.08.2013 r. przez osoby nieuprawnione, a także niesporządzenie raportu z czynności kontrolnych po przeprowadzeniu kontroli gospodarstwa skarżącego 21.05.2015 r.,
d) naruszenie art. 78 § 1 k.p.a. poprzez niedopuszczenie wnioskowanych przez stronę dowodów,
e) naruszenie art. 138 § 2 w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy poprzez nieuwzględnienie przez organ I instancji wskazań organu odwoławczego dotyczących okoliczności, jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy,
f) art. 10 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania a w szczególności poprzez nieudostępnienie stronie pełnych danych wektorowych w formacie SHP oraz pliku XML z pomiarów kontrolnych w grudniu 2014 r. oraz z pomiarów dokonanych przez organ w toku czynności kontrolnych w dniu 21.05.2015 r. w ramach przedmiotowego postępowania, nieudostępnienie stronie dokumentów finansowych i służbowych będących w dyspozycji Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR,
g) naruszenie art. 7 i 8 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy z pominięciem słusznego interesu obywatela,
2/ błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę decyzji co do powierzchni działek rolnych kwalifikujących się do przyznania dofinansowania oraz co do przebiegu granic działek rolnych, a także błędne, dowolne przyjęcie że drzewka beneficjenta nie spełniały wymogów w zakresie jakości materiału szkółkarskiego określonych w przepisach szczególnych, a nadto błędne ustalenia, że beneficjent prowadził produkcję rolną niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą i nie zachował należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby, podczas gdy powierzchnia kwalifikująca się do dopłat na ww. działkach rolnych, obsada drzew i ich jakość, a także utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej i należyta dbałość o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby uprawniały beneficjenta do otrzymania płatności rolnośrodowiskowej zgodnie z wnioskiem na 2013 r.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Postanowieniem z 18 sierpnia 2020 r., III SA/Łd 191/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne.
W ocenie Sądu celowe było zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej M.W. wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 maja 2018 r., III SA/Łd 217/18, który zapadł w analogicznym stanie faktycznym (choć sprawa dotyczyła płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za 2013r.) i dotyczy problemu, który jest tożsamy z problemem, jaki wystąpił w niniejszej sprawie. W ww. sprawie kwestią kluczową kwestionowaną przez M.W. były ustalenia z raportu kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym skarżącego, w tym dotyczące ustalenia przebiegu granic zgłoszonych do płatności działek, jak i przyjętej do płatności powierzchni użytków rolnych, które udokumentowane zostały w raporcie z kontroli z 2013 r., dokumentacji fotograficznej i ortofotomapie obrazującej stan działek na 6 maja 2013 r.
W zaskarżonym wyroku Sąd stwierdził, że ustalenia poczynione w trakcie kontroli w zakresie powierzchni użytkowanych rolniczo w 2013 r. udokumentowane fotografiami są wiarygodne i zostały przez organ prawidłowo ocenione i wykorzystane przy weryfikacji obszarów kwalifikujących się do dopłat w toku kontroli administracyjnej, w oparciu o dostępną w systemie informatycznym ARiMR ortofotomapę z 6 maja 2013 r. Zdaniem Sądu nie było podstaw, aby przyjąć stan użytkowania rolniczego działek zgłoszonych do dopłat z 2014 r. w roku 2013, ponieważ, jak trafnie wskazał organ, stan ten mógł być już inny z uwagi na upływ czasu i możliwość doprowadzenia do właściwego stanu terenów wykluczonych z płatności w roku 2013 r. Mogła nastąpić zmiana granic upraw i przywrócenie użytkowania rolniczego części terenów nieużytkowanych rolniczo w 2013 r. dlatego, zdaniem Sądu, oparcie ustaleń, w zakresie powierzchni upraw zakwalifikowanych do płatności terenów wyłączonych z uprawy na materiale fotograficznym z kontroli z 2013 r. i ortofotmapie obrazującej stan na 6 maja 2013 r. było prawidłowe.
Przedstawione powyżej stanowisko Sądu, z którym nie zgadza się skarżący, znalazło odzwierciedlenie w zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 18 grudnia 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania M.W. płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r.
Wyrokiem z 4 listopada 2022 r., I GSK 3008/18, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 maja 2018 r., III SA/Łd 217/18. W uzasadnieniu wyroku NSA uznał za w pełni prawidłowe stanowisko sądu I instancji, że ustalenia poczynione trakcie kontroli w 2013 r. w zakresie powierzchni użytkowanej rolniczo, są wiarygodne, a nieprawidłowość zawarta w raporcie z 2013 r. była tylko częściowa, dotyczyła przebiegu granic. Ta kwestia została zresztą uwzględniona przez organ i nie stanowi przedmiotu sporu. Brak jest natomiast podstaw, aby z powodu tej częściowej wadliwości, dezawuować całość ustaleń. Raport był bowiem prawidłowy pod względem formalnym. Innymi słowy, uznanie części wyników kontroli za niemiarodajne dla sprawy nie dyskwalifikuje reszty ustaleń. Tym bardziej, że zostały one poparte pozostałym materiałem dowodowym. Sąd I instancji wskazał przy tym, że są to szkice, fotografie i ortofotomapa. Odniósł się przy tym do zarzucanej przez skarżącego kwestii nieczytelności tych fotografii. Wskazał, że na podstawie szkiców pomiaru można zlokalizować fotografowane miejsca, a w razie dalszych wątpliwości, można je porównać z fotografiami, które stanowią ich powielenie, a mają czytelny opis. Wnioski te znajdują pełne odzwierciedlenie w aktach sprawy.
NSA wskazał także, że kolejną nieprawidłowość kontroli skarżący kasacyjnie upatrywał w obecności dodatkowej osoby, nieuprawnionej do przeprowadzania czynności kontrolnych. Jak trafnie wskazał sąd I instancji, obecność jakiejś kobiety w czasie kontroli gospodarstwa w 2013 r. nie ma znaczenia dla oceny materiału dowodowego. Skarżący kasacyjnie nie wykazał przy tym, w jaki sposób ta okoliczność miałaby dyskredytować ustalenia organu.
NSA stwierdził, że ustalenia kontroli zostały uzupełnione wynikami z analizy ortofotomapy. W tym zakresie sąd I instancji przedstawił szeroką argumentację wyjaśniającą walor tego środka dowodowego. Zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące takie postępowanie sądu nie zawierają jednak żadnego argumentu podważającego ustalenia sądu. Nie stanowi tego argument, że ortofotomapa została załączona do akt sprawy na zbyt późnym etapie, bo po wydaniu zaskarżonej decyzji. skarżący miał przecież możliwość kwestionowania jej wyników, co sukcesywnie czynił. Na przeszkodzie do jej uwzględnienia nie stoją, wbrew zarzutom, jakość obrazu, czy data sporządzenia. Warunki techniczne mapy nie przeszkodziły w przyjęciu ustaleń z niej wynikających. Data jej sporządzenia, czyli 6 maja 2013 r., mogła stanowić podstawę do określenia obszarów wyłączonych z powierzchni użytkowanych rolniczo. Jak trafnie zauważył sąd I instancji, aprobując w tym zakresie wnioski organu, sposób użytkowania spornych terenów w okresie między sporządzeniem mapy a datą kontroli nie mógł w sposób istotny ulec zmianie. Jest to wniosek logiczny i dlatego należy go zaakceptować.
W ocenie NSA łączna ocena ustaleń prawidłowo sporządzonego raportu w 2014 r. w zakresie granic działek oraz ustaleń prawidłowo sporządzonego raportu w 2013 r. w zakresie powierzchni użytkowanej rolniczo, uzupełniona szkicami, fotografiami i ortofotomapą, dawała umocowanie do ustalenia zakresu upraw kwalifikujących się do przyznania pomocy za 2013 r. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, sąd I instancji wyjaśnił przy tym, dlaczego ocena ta nie mogła uwzględniać wyników kontroli jednostki certyfikującej A. , a argumenty w tym zakresie zasługują na pełną akceptację. Trafnie wskazano, że jej ustalenia nie są adekwatne dla niniejszej sprawy, a ponadto zostało przeprowadzona dwa tygodnie po kontroli wykonanej z ramienia organu, i w tym czasie część zachwaszczeń i zakrzaczeń mogła zostać usunięta.
Stan faktyczny ustalony przez organ, a zaakceptowany przez sąd I instancji, nie budził wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. W zakresie zaś wniosków dowodowych strona skarżąca kasacyjnie wskazała na ich nieuwzględnienie, niemniej w żadnym zakresie nie sprecyzowała ich choćby potencjalnego wpływu na ustalenia poczynione w sprawie. To sprawia, że zarzuty w tym zakresie pozostają bezzasadne. Ten sam wniosek należy poczynić w sprawie zarzutu niezapewnienia stronie udziału w każdym stadium postępowania.
Postanowieniem z 11 stycznia 2023 r., III SA/Łd 191/20, Wojewódzki Sad Administracyjny w Łodzi podjął zawieszone postępowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej p.p.s.a., w myśl którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie są decyzje organów obydwu instancji w przedmiocie odmowy przyznania M.W. płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. Zatem, stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2018 r. poz. 936), zastosowanie w sprawie mają przepisy tej ustawy.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1/ stoi na straży praworządności;
2/ jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4/ zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (ust. 2)
Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (ust. 4).
Rozpoznając niniejszą skargę Sąd uznał, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, a postępowanie zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z przytoczonych wyżej przepisów ustawy.
W myśl art. 10 ustawy pomoc jest przyznawana:
1/ na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;
2 jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.
W dniu 11 maja 2013 r. M.W. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych wraz z załącznikami graficznymi. Producent wystąpił o przyznanie płatności do pakietu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania do dwóch działek rolnych (A i B).
Zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowych określają przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.), w brzmieniu sprzed zmiany przepisów wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2014 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2014 r. poz.324), o czym stanowi § 3 ust. 3 ww. rozporządzenia zmieniającego.
W myśl § 2 ust 1 rozporządzenia z 2013 płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit, a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, ze zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej (pkt 3) oraz spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu (pkt 4).
Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2013 zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest realizowane w ramach co najmniej jednego z pakietów wymienionych w tym przepisie.
M.W. realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe od 2010 r., a więc złożony 11 maja 2013 r. wniosek o przyznanie płatności był wnioskiem kontynuacyjnym.
Z uwagi na rozpoczęcie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2010 r. w zakresie działek zadeklarowanych w ramach Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne. Wariant 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania, na podstawie § 50 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r. w sprawie zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.), które zostało uchylone z dniem 15 marca 2013 r.
Przepis § 50 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r. stanowi bowiem, że rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 58, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia, o którym mowa w § 58.
Przepis § 58 rozporządzenia z 2013 r. odsyła do rozporządzenia z 2009 r.
Natomiast w myśl art. 50 ust. 3 rozporządzenia z 2013 r. do kolejnych płatności rolnośrodowiskowych przyznawanych za realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia, z tym że:
1/ płatności te są przyznawane, w wysokości ustalonej zgodnie z rozporządzeniem, o którym mowa w § 58, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w rozporządzeniu, o którym mowa w § 58;
2/ jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów, o których mowa w ust. 1, płatności te przysługują w danym roku w wysokości zmniejszonej zgodnie z przepisami rozporządzenia, o którym mowa w § 58.
Zatem w świetle powyższych regulacji producent rolny realizujący wariant 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe, powinien spełniać warunki przyznania płatności, jak i wymogi określone w rozporządzeniu z 2009 r.
Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia z 2009 r. płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem, jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych (pkt 3) oraz spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu (pkt 4).
Stosownie do art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009 "działalność rolnicza" oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt dla celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska, zgodnie z art. 6, który stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, aby wszystkie grunty rolne, a w szczególności grunty, które nie są już wykorzystywane do celów produkcyjnych, były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska. Państwa członkowskie określają, na poziomie krajowym lub regionalnym, wymogi minimalne w zakresie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska na podstawie ram ustanowionych w załączniku III, uwzględniając szczególne cechy odnośnych obszarów, włączając w to warunki glebowe i klimatyczne, istniejące systemy gospodarki rolnej, użytkowanie gruntów, zmianowanie upraw, metody uprawy roli oraz strukturę gospodarstw. Państwa członkowskie nie określają wymogów minimalnych, które nie są przewidziane w tych ramach. Normy wymienione w trzeciej kolumnie załącznika III są dobrowolne z wyjątkiem przypadków gdy:
a) państwo członkowskie przed dniem 1 stycznia 2009 r. określiło dla takiej normy wymóg minimalny dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska; lub
b) przepisy krajowe dotyczące tej normy są stosowane w państwie członkowskim.
Zgodnie z § 3 rozporządzenia z 2009 r. podstawowymi wymaganiami o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 są:
1/ wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;
2/ minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005 wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia,
3/ inne odpowiednie wymogi obowiązkowe, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005, wymienione w załączniku nr 2 .
Wymogi takie zostały określone m.in. w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz.U. Nr 39, poz. 211 ze zm.), który w § 1 pkt 2 b stanowi, że grunty rolne, na których realizowany jest program rolnośrodowiskowy, są utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli okrywa roślinna jest na nich koszona i usuwana w zakresie i terminie określonym w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem EFR na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich lub są na nich wypasane zwierzęta w sezonie pastwiskowym. Zasady ekologicznej produkcji roślinnej określa rozporządzenie Rady (WE) 834/2007 z 28 czerwca 2007 r, które w art. 12 ust. 1 lit g wskazuje, że przy ekologicznej produkcji roślinnej zapobieganie szkodom wyrządzanym przez szkodniki, choroby i chwasty polega przede wszystkim na ochronie ich naturalnych wrogów, doborze gatunków i odmian, stosowania płodozmianu, odpowiednich technik uprawy i zabiegów termicznych.
W myśl § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z 2009 r. rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe przestrzega innych wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu.
Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów są określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia (§ 4 ust. 3 rozporządzenia z 2009 r.).
Wynikające z załącznika nr 3 do rozporządzenia (pkt II Pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne) wymogi dla wariantu 2.10. Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) to wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz przeznaczenie uzyskanego plonu na pasze, do bezpośredniego spożycia przez ludzi lub do przetwórstwa (pkt a), utrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów, która w przypadku czereśni wynosi 125szt/ha (pkt b) oraz prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby (pkt c).
Zgodnie z brzmieniem § 7 pkt 2 rozporządzenia z 2009 r. płatność rolnośrodowiskowa w ramach pakietu Rolnictwo ekologiczne jest przyznawana, jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 (Dz. Urz. UE L 189 z 20.07.2007, str. 1, z późn. zm.) oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia, w szczególności w zakresie uprawy roślin. Z kolei art. 12 ust. 1 lit. g rozporządzenia Rady (WE) Nr 834/2007 stanowi, że przy produkcji ekologicznej powinno zapobiegać się szkodom wyrządzanym przez szkodniki, choroby.
W przypadku pakietu Rolnictwo ekologiczne, w wariancie 2.10 szczegółowe warunki przyznania płatności reguluje § 9 rozporządzenia z 2009 r.
Zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. płatność rolnośrodowiskowa w ramach wariantu Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.
Wskazane w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. wymagania zostały określone w załączniku nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz.U. Nr 29, poz. 189), zgodnie z którym dla drzewek owocowych:
- wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej;
- średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania;
- powinny mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku.
Płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1-6 i 8 (§ 8 pkt 1 rozporządzenia z 2009 r).
Składając 11 maja 2013 r. wniosek (tzw. kontynuacyjny) o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2013 r., skarżący wystąpił o przyznanie płatności do pakietu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania, do następujących działek rolnych:
- działa rolna A - czereśnia;
- działka rolna B - czereśnia;
Podczas kontroli w 2013 r., na podstawie wyników której organ podjął zaskarżone rozstrzygnięcie, stwierdzono dla obydwu działek rolnych A, B nieprawidłowości zawarte w raporcie z kontroli nr [...] oznaczone symbolem Kod E6 - prowadzenie produkcji rolnej nie jest zgodne z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, nie zachowano należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby; Kod E2 - materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań.
Na stronie 10 raportu z czynności kontrolnych stwierdzono, że plantacja jest nieowocująca. Jak stwierdzili inspektorzy: "ponad 50% nasadzeń martwych lub niespełniających wymogów". Uprawy sadownicze są w złej kondycji, duży odsetek drzewek jest wyschniętych, połamanych i uszkodzonych przez dziką zwierzynę. Sady nie rokują w najbliższym czasie owocowania". Powyższe ustalenia zostały udokumentowane dokumentacją fotograficzną, wymienioną skrupulatnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ww. dokumentacja fotograficzna obrazuje niespełnienie na części plantacji wymagań określonych dla materiału szkółkarskiego i potwierdza ustalenia dokonujących kontroli inspektorów w zakresie naruszeń kodów E2 i E6, tj. jednoznacznie potwierdzają ustalenia z kontroli dotyczące złego stanu fitosanitarnego zgłoszonego sadu oraz niespełnienie wymagań dla materiału szkółkarskiego.
Organ u uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślił, że uschnięte sadzonki czereśni, które w okresie wegetacyjnym nie posiadają liści (części zielonej), nie wskazują na dobry stan fitosanitarny plantacji, a taki stan rzeczy został utrwalony na fotografiach wykonanych podczas kontroli na miejscu w 2013 r. Na fotografiach utrwalone zostały sadzonki, w przypadku których nawet bez pomocy przyrządów pomiarowych można stwierdzić, że nie spełniają wymagań dotyczących wysokości materiału szkółkarskiego. Prawidłowo zatem uznano, że w dniu kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym M.W. w 2013 r. nie został spełniony warunek, że wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego. Prawidłowo stwierdzono również zły stan fitosanitarny plantacji. Potwierdza to obszerna dokumentacja fotograficzna wykonana w sierpniu 2013 r.
Zmniejszenie płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 100% ma również zastosowanie w przypadku uchybienia polegającego na prowadzeniu produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną oraz niezachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby (tj. załącznik nr 7 do rozporządzenia z 2009 r.).
Sąd, kontrolując decyzję o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, celowo koncentruje się wyłącznie na kwestii ukorzenienia uprawianych drzew i spełniania przez nie wymagań dotyczących wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, a zatem na stanie fitosanitarnym plantacji (złym – jak wynika z protokołu kontroli nr [...]).
Wprawdzie skarżący w skardze dużą uwagę przykłada również do kwestii pomiarów działek A i B (w jego ocenie wadliwych), jak i związanej z tym kwestii minimalnej obsady drzew na tych działkach, jednakże w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wprost stwierdził, że podzielił stanowisko organu I instancji, że nieprawidłowe wyznaczenie powierzchni w toku czynności kontrolnych przeprowadzonych w sierpniu 2013 r. stanowiło istotną okoliczność mającą wpływ na ustalenia w zakresie minimalnej obsady drzew i krzewów. W związku z powyższym organ I instancji prawidłowo odstąpił od nałożenia sankcji za brak spełnienia wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew i krzewów uznając, że nie może jednoznacznie wykazać, jaka dokładna obsada drzew faktycznie znajdowała się na powierzchniach działek A i B. Jednakże brak spełnienia wymogów minimalnej obsady został skonsumowany przez sankcję odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej z uwagi na niespełnienie warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu płatność rolno-środowiskowa w ramach wariantu 2.10 jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, pod warunkiem, że wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.
Skoro kwestia powierzchni działek zadeklarowanych we wniosku o płatność, jak i kwestia minimalnej obsady tych działek nie stanowiła podstawy odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r., to argumenty przywołane w skardze na tę okoliczność pozostają bez prawnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a Sąd nie jest zobligowany w tej sytuacji kontroli decyzji w tym zakresie.
Odnosząc się zatem do stwierdzonego złego stanu fitosanitarnego uprawianych drzew owocowych, co stanowiło wyłączną przesłankę odmowy przyznania płatności, Sąd podkreśla, że w tej kwestii skarżący podaje argumentację kwestionującą jedynie prawidłowość dokonanych czynności kontrolnych w trakcie kontroli w sierpniu 2013 r. Tymczasem kwestia prawidłowego przebiegu owej kontroli było już badana przez sądy administracyjne (zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - prawomocny wyrok z 18 lutego 2022 r., III SA/Łd 824/21 – dotyczący wprawdzie innej płatności i innego rolnika, ale sąd oceniał te samą kontrolę i ten sam sad, położony w większym kompleksie, jak i przez Naczelny Sąd Administracyjny – wyrok z 4 listopada 2022 r., I GSK 3008/18, dotyczący już bezpośrednio M.W. w sprawie płatności bezpośrednich za 2013 r.), stanowiła ona bowiem podstawę do wydawania przez organy decyzji w sprawach innych płatności za 2013 r. dotyczących działek rolnych położnych w obrębie większego kompleksu, na obszarze którego położone było również przedmiotowe działki A i B. Oczywiście choć podstawą odmowy przyznania płatności skarżącemu w tych sprawach były inne przesłanki, bowiem wnioski dotyczyły innej płatności, to jednak odmowne decyzje (uznane prawomocnie za legalne) opierały się na tym samym raporcie z kontroli z sierpnia 2013 r.
Zatem w sprawie niniejszej Sąd, opierając się m.in. na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2022 r., I GSK 3008/18, również uznał, że okoliczności wynikające z raportu nr [...] zostały przez organ wystarczająco udokumentowane. W rozpoznawanej sprawie podstawową kwestią było ustalenie, czy wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i czy spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, a zatem czy plantacja jest w dobrym stanie fitosanitarnym. Sąd podzielił poczynione przez organ ustalenia, że stan ten był zły. Ustaleń tych dokonano po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego, uwzględniającego dowody z dokumentów (fotografii wykonanych w czasie kontroli, ortofotomap, raportów z kontroli). Przedstawiony w tym zakresie w kontrolowanej decyzji tok rozumowania organów Sąd uznał za logiczny, zgodny ze wskazaniami wiedzy i zasadami prawidłowego rozumowania. Zdaniem Sądu ocena okoliczności sprawy dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa i logiczna, zaś wnioski z niej płynące konsekwentne, jasne i zrozumiałe. Zajęte przez organ stanowisko w zakresie złego stanu fitosanitarnego plantacji zostało przekonująco uzasadnione. Wyciągnięte przez organ z analizy zgromadzonego materiału dowodowego wnioski nie były dowolne, lecz przedstawiały rzeczywisty obraz sytuacji występującej na gruntach zgłoszonych przez stronę do płatności rolnośrodowiskowej w 2013 roku. Sąd podkreśla, że formułowane przez stronę w toku postępowania oraz w skardze zarzuty koncentrowały się jedynie na wybranych elementach zeznań świadków, abstrahując od całości materiału dowodowego. Prawidłowości wyciągniętych przez organy wniosków w zakresie złego stanu fitosanitarnego plantacji na zgłoszonych przez stronę do płatności działkach nie mogły podważyć zeznania zgłoszonych przez stronę świadków, bowiem nie dotyczyły one kwestii ukorzenienia wszystkich drzew, czy spełniają one wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego oraz czy spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego. Na przykład zeznania świadków dotyczyły ilości osób wykonujących czynności kontrolne. Zdaniem Sądu zeznania świadków zgłoszonych przez stronę nie dowodziły wykonywania przez osoby trzecie (kobiety) czynności kontrolnych podczas kontroli na miejscu w 2013 r. Zeznania te mogły co najwyżej wskazywać, że poza czterema osobami upoważnionymi do kontroli na terenie działek znajdowały się osoby trzecie. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został przez organy ustalony prawidłowo. W sytuacji, gdy z zebranego przez organy materiału dowodowego wynikało, że stan fitosanitarny sadu był zły, a jednocześnie nie przedstawiła ona dowodów, które mogłyby podważyć stanowisko organów w tej kwestii, to samo kwestionowanie ustaleń kontroli na miejscu i kontroli administracyjnej nie mogło stanowić przesłanki do uzyskania wnioskowanej płatności.
Jeszcze raz podkreślić należy, że w powołanym wyroku w sprawie I GSK 3008/18 NSA stwierdził, że nieprawidłowość zawarta w raporcie z 2013 r. była tylko częściowa - dotyczyła przebiegu granic. Ta kwestia została zresztą uwzględniona przez organ i nie stanowi przedmiotu sporu. Brak jest natomiast podstaw, aby z powodu tej częściowej wadliwości, dezawuować całość ustaleń. Raport był bowiem prawidłowy pod względem formalnym. Innymi słowy, uznanie części wyników kontroli za niemiarodajne dla sprawy nie dyskwalifikuje reszty ustaleń. Tym bardziej, że zostały one poparte pozostałym materiałem dowodowym - są przede wszystkim fotografie szczegółowo w decyzji wymienione, opatrzone odrębnymi numerami dla każdej z nich.
Należy się zgodzić również z organem, że przyczyny złego stanu fitosanitarnego sadu, a więc - jak argumentował skarżący – wynikający z położenia części terenu w zagłębieniach wypełnionych wodą, czy też z uwagi na szkody wyrządzone przez dziką zwierzynę, nie mogły stanowić okoliczności, które sprawiłyby, że płatność rolnośrodowiskowa jednak powinna zostać przyznana.
Sąd za prawidłowe uznał wyjaśnienia organu, że w przypadku płatności rolnośrodowiskowej, zgodnie z art. 7 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, nie znajduje zastosowania art. 75 Rozporządzenia Nr 1122/2009, gwarantujący producentowi rolnemu zachowanie prawa do płatności w pełnej wysokości w sytuacji, gdy nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) Nr 73/2009, pod warunkiem poinformowania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w ciągu dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskał taką możliwość, o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności oraz złożenia dowodów potwierdzających ich wystąpienie.
Organ, odwołując się do art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 oraz § 45 rozporządzenia z 2013 r., wyjaśnił, że jeżeli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, nie jest wymagany zwrot przyznanej pomocy. Jednak żeby nie dochodziło do nadużywania tych możliwości wprowadzone zostały reguły formalne dotyczące powoływania się na te okoliczności. Zgodnie z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 rolnik zobowiązany jest powiadomić Kierownika BP o zaistniałych okolicznościach w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności wraz z dowodami potwierdzającymi wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Skarżący nie poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wystąpieniu siły wyższej lub okolicznościach nadzwyczajnych w terminie 10 dniu roboczych od dnia ustania tych okoliczności. Dopiero składając zastrzeżenia do wyników z kontroli na miejscu w 2013 r. wskazał na trudne warunki atmosferyczne, niesprzyjające (pagórkowate) ukształtowanie terenu oraz działalność dzikich zwierząt jako przyczynę stwierdzonych nieprawidłowości na skontrolowanych działkach, jednocześnie nie przedstawiając żadnych dowodów potwierdzających ich wystąpienie.
Dodatkowo kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności dotyczą innego rodzaju postępowania, a mianowicie postępowania w kwestii ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 nie stanowi bowiem podstawy do przyznania płatności, mimo niespełniania warunków do jej otrzymania, a jedynie zwalnia beneficjenta z obowiązku zwrotu otrzymanej nienależnie pomocy.
Podsumowując, prawidłowe są ustalenia organu, że na zadeklarowanych do płatności działkach sadzonki czereśni są w złej kondycji. Była to plantacja w trzecim roku realizacji programu, zatem nasadzenia o wysokości 80 cm dokonane w 2010 r. winny osiągnąć znaczny przyrost wysokości pnia/łodygi. Składając wniosek o przyznanie płatności wnioskodawca zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. W toku postępowania strona nie wywiązała się z podjętego zobowiązania i nie zgłosiła zmiany sposobu użytkowania gruntów na skutek zaistnienia niekorzystnych warunków atmosferycznych.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
A.M