III SA/Łd 183/23

III SA/Łd 183/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Janusz Nowacki
Joanna Wyporska-Frankiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
II GZ 246/23 - Postanowienie NSA z 2023-07-11
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134, art. 145 § 1 lit. a i c, art. 200 i art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 75 § 1, art. 77 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 50, art. 52, art. 53
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 27
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 1999 nr 90 poz 999
art. 4, art. 5
Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim.
Sentencja
Dnia 19 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Asesor WSA Anna Dębowska (spr.), , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2023 roku sprawy ze skargi G. R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 1 lutego 2023 roku nr 59/05/2023/KL w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego G. R. kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 1 lutego 2023 r., nr 59/05/2023/KL, wydaną na podstawie art. 50 ust. 18 i ust. 19 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2561 ze zm.), powoływanej dalej "u.ś.o.z.", Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia ustalił obowiązek poniesienia przez skarżącego G.R. koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych 2 lutego 2018 r., 2 marca 2018 r., 9 marca 2018 r. przez Samodzielny Szpital Wojewódzki im.[...] w P., w łącznej wysokości 18 633,45 zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Organ administracji określił, że w przypadku nieterminowego wykonania obowiązku naliczone zostaną odsetki ustawowe za opóźnienie poczynając od dnia, w którym upłynął termin płatności tej należności. Niezapłacona kwota wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W uzasadnieniu organ administracji podniósł, że w związku z powzięciem informacji o skorzystaniu przez skarżącego ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w wyżej wymienionych dniach, pomimo braku uprawnień do tych świadczeń, wszczął z urzędu postępowanie mające na celu ustalenie obowiązku poniesienia kosztów świadczeń i zobowiązanie do zapłaty należności.
Postępowanie zostało wszczęte w oparciu o informacje zgromadzone przez Łódzki Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia, m.in. w informatycznych systemach rozliczeniowych, jak i w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia, a także w oparciu o elektroniczne zapytanie skierowane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wskazanie okresów ubezpieczenia zdrowotnego i uzyskaną informację zwrotną.
Informacje uzyskane z powyższych źródeł pozwoliły ustalić, że skarżący korzystał ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w rodzaju: ambulatoryjna opieka specjalistyczna 2 lutego 2018 r. o wartości 3 437,06 zł, 2 marca 2018 r. o wartości 5 101,52 zł, 9 marca 2018 r. o wartości 10 094,87 zł, łącznie o wartości 18 633,45 zł.
Skarżący nie posiadał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej realizowanych w systemie publicznym. Tym samym nie miał statusu osoby ubezpieczonej ani osoby uprawnionej w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Organ administracji zwrócił się do świadczeniodawcy o przedstawienie uwierzytelnionych kserokopii dokumentów, o których mowa w art. 50 ust. 16 u.ś.o.z., którymi okazał się skarżący w rozpatrywanych dniach udzielenia świadczeń.
Świadczeniodawca Samodzielny Szpital Wojewódzki im. [...] w P. przedstawił kserokopie "Oświadczeń o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej" – złożonych przez skarżącego w dniach skorzystania ze świadczeń.
Zawiadomieniem z 26 września 2022 r. organ administracji poinformował skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, udzielonych na jego rzecz, we wskazanych dniach.
W zawiadomieniu organ administracji wskazał, że zgodnie z art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., w ciągu 30 dni od dnia odebrania niniejszego zawiadomienia skarżący może dokonać "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w rozpatrywanych dniach.
Zawiadomienie zostało doręczone skarżącemu 3 października 2022 r.
W odpowiedzi na powyższe, do organu 10 października 2022 r. wpłynęła korespondencja elektroniczna zawierająca wyjaśnienia skarżącego. Skarżący podniósł, że pytał w Narodowym Funduszu Zdrowia czy przysługuje mu leczenie biologiczne. Potwierdzono, że tak w innym przypadku szpital nie wydałby mu zastrzyków. Skarżący załączył kserokopie następujących dokumentów: pierwszej strony zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego Narodowego Funduszu Zdrowia – Łódzki Oddział Wojewódzki w Łodzi z 26 września 2022 r., skierowanego do skarżącego certyfikatu, wystawionego przez pracodawcę H. z 22 marca 2019 r., zgodnie z którym skarżący posiadał status pracownika od 24 stycznia do 20 października 2018 r., potwierdzenia zatrudnienia skarżącego przez Urząd Pracy i Polityki Socjalnej (NAV), z którego wynika, że skarżący był zatrudniony w firmie H. w okresie: 24 stycznia – 20 października 2018 r., umowy o pracę, zawartej pomiędzy skarżącym a firmą H. 25 lutego 2018 r. na okres zatrudnienia: 24 stycznia – 20 października 2018 r., rozliczenia listy płac, wystawionego przez pracodawcę z terminem płatności 28 lutego 2018 r. w odniesieniu do skarżącego, rozliczenia listy płac wystawionego przez pracodawcę z terminem płatności 2 marca 2018 r. w odniesieniu do skarżącego, informacji o karcie podatkowej wystawionej przez norweski Urząd Podatkowy – S., wydanej 8 lutego 2018 r., w odniesieniu do skarżącego G.R. (2 egz.) formularza U1, w odniesieniu do skarżącego z 27 listopada 2018 r., zgodnie z którym był ubezpieczony na terenie Norwegii w okresie: 24 stycznia – 20 października 2018 r. Z powyższego dokumentu wynika, że przyczyną ustania stosunku pracy skarżącego jest wygaśnięcie umowy i nie przysługuje mu zasiłek dla bezrobotnych z urzędu wydającego ten dokument, wystawiany w celu ubiegania się o zasiłek dla bezrobotnych, wzoru formularza U1, w języku angielskim.
12 października 2022 r. do organu administracji wpłynęła korespondencja zawierająca kserokopie pierwszej strony zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, certyfikatu, umowy o pracę, formularza U1 (2 egz.), rozliczeń list płac i informacji o karcie podatkowej (2 egz.).
13 października 2022 r. organ administracji zwrócił się do skarżącego o przedstawienie dokumentów, potwierdzających posiadanie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej na terenie Polski, a wystawionych przez norweską instytucję ubezpieczeniową w terminie do 5 grudnia 2022 r. Organ administracji poinformował, że zgodnie z informacją zawartą w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z 26 września 2022 r. dokumentami takimi mogą być:
- w przypadku świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych w trybie nagłym i niezbędnych z medycznego punktu widzenia – Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego, aktualna w dniach udzielenia świadczeń bądź Certyfikat Tymczasowo Zastępujący Kartę EKUZ wystawiany przez norweską instytucję ubezpieczeniową ze wskazaniem okresu posiadania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej,
- w przypadku świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych w trybie planowym na podstawie skierowania – formularz przenośny S2 wystawiany przed udzieleniem świadczeń opieki zdrowotnej przez norweską instytucję ubezpieczeniową, potwierdzający wyrażenie zgody na leczenie na terenie Polski i pokrycie kosztów tego leczenia przez norweską instytucję ubezpieczeniową.
W odpowiedzi na powyższe do organu administracji 18 października 2022 r. wpłynęła korespondencja elektroniczna skarżącego. Skarżący wyjaśnił, że gdy pobierał w szpitalu program biologiczny, czyli zastrzyk, nikt od niego nie wymagał takich dokumentów. Na podstawie jego umowy o pracę zezwolono mu na kontynuację leku biologicznego, który bierz od wielu lat. Był wtedy ubezpieczony. Zasięgał nawet opinii w Narodowym Funduszu Zdrowia i nikt mu nie powiedział, że ma przedstawiać inne dokumenty. Narodowy Fundusz Zdrowia nie chce wystawić kopii europejskiej karty zdrowia.
19 października 2022 r. organ administracji poinformował skarżącego, że w sytuacji, gdy jest ubezpieczony na terenie innego niż Polska kraju członkowskiego UE/EFTA, to ten kraj (w tej sytuacji Norwegia) powinien wystawić kartę EKUZ (bądź Certyfikat Tymczasowo Zastępujący Kartę EKUZ), a nie Narodowy Fundusz Zdrowia, a w sytuacji posiadania pozwolenia na kontynuację leczenia, wydanego przez kraj, w którym były opłacane składki zdrowotne – formularz S2 i poprosił o jego przedstawienie. Świadczeniodawca nie jest uprawniony do odmowy udzielenia opieki medycznej bez względu na posiadane ubezpieczenie zdrowotne, a w celu korzystania bezpłatnie z usług medycznych finansowanych ze środków publicznych niezbędne jest przedstawienie u świadczeniodawcy odpowiednich dokumentów (wymienionych w wiadomości e-mail z 13 października 2022 r.) lub podpisanie oświadczenia o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, na którego zweryfikowanie Narodowy Fundusz Zdrowia, zgodnie z ustawą, posiada 5 lat.
Następnie zawiadomieniem z 19 stycznia 2023 r. organ administracji poinformował skarżącego o zakończeniu postępowania oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz uzyskiwania wyjaśnień, składania wniosków i zastrzeżeń przed wydaniem decyzji.
W odpowiedzi na powyższe do organu administracji 27 stycznia 2023 r. wpłynęła korespondencja skarżącego zawierająca te same dokumenty, które skarżący przesłał wcześniej.
Organ administracji stwierdził, że w toku postępowania skarżący nie zakwestionował świadczeń udzielonych na koszt Funduszu. Ubiegając się o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej, skarżący podpisał oświadczenia, które zasugerowały świadczeniodawcy, że skarżący mógł być osobą ubezpieczoną, co jednak nie miało miejsca. Skarżący korzystając ze świadczeń opieki zdrowotnej w rozpatrywanych dniach objętych prowadzonym postępowaniem był informowany przez świadczeniodawcę, że figuruje w systemie komputerowym EWUŚ jako osoba nieubezpieczona. Na skarżącym ciążyła powinność zapoznania się z obowiązkami prawnymi dotyczącymi ubezpieczenia zdrowotnego. W razie wątpliwości co do treści zasad prawnych dotyczących prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, skarżący, jak i inni obywatele RP ma możliwość zwrócenia się z zapytaniem do odpowiednich jednostek terytorialnych Narodowego Funduszu Zdrowia, które w zakresie swoich kompetencji udzielają stosownych wyjaśnień. Skarżący nie dochował należytej staranności w ocenie swojej sytuacji prawnej, co do posiadania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych udzielonych w rozpatrywanym dniach objętych postępowaniem administracyjnym.
W ocenie organu administracji z zebranego materiału dowodowego w sprawie nie wynika, że skarżący działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, co do posiadanego ubezpieczenia zdrowotnego. Brak jest podstaw do przyjęcia, że w chwili składania oświadczeń u świadczeniodawcy 2 lutego 2018 r., 2 marca 2018 r., 9 marca 2018 r. po stronie skarżącego mogło powstać uzasadnione błędne przekonanie co do przysługującego mu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Nieznajomość przepisów prawa nie może być usprawiedliwieniem dla nieprzestrzegania prawa jako obywatel. W dniach udzielenia świadczeń skarżący podpisał oświadczenia o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej, co jest jednoznaczne z otrzymaniem komunikatu z systemu EWUŚ o braku ubezpieczenia zdrowotnego. Organ administracji 13 października 2022 r. poprosił skarżącego o przedstawienie karty EKUZ bądź Certyfikatu Tymczasowo Zastępującego Kartę EKUZ lub formularza S2 w terminie do 5 grudnia 2022 r., lecz skarżący nie przedstawił żadnego z nich. Skarżący nie wykazał inicjatywy w celu wyjaśnienia swojego statusu ubezpieczeniowego w związku z udzielonymi świadczeniami opieki zdrowotnej.
Organ administracji powołując się na dane zawarte w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych wskazał, że skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego m.in. w okresach:
- od 1 kwietnia 2017 r. do 13 października 2017 r. jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, posiadając jeszcze trzydziestodniowy okres prawa do bezpłatnych świadczeń, zgodnie z regulacją określoną w art. 67 ust. 4 u.ś.o.z,
- od 17 października 2017 r. do 28 stycznia 2018 r. jako osoba pobierająca zasiłek przyznany na podstawie przepisów o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym, którego nie zalicza się do podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, zgodnie z regulacją określoną w art. 67 ust. 6 u.ś.o.z.,
- od 23 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r. jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium, posiadając jeszcze trzydziestodniowy okres prawa do bezpłatnych świadczeń, zgodnie z regulacją określoną w art. 67 ust. 4 u.ś.o.z.
Organ administracji stwierdził, że w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym zasadne jest obciążenie skarżącego kosztami udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w łącznej wysokości 18 633,45 zł na podstawie art. 50 ust. 18 u.ś.o.z.
W skardze na powyższą decyzję skarżący G.R. wniósł o jej uchylenie, umorzenie postępowania przed Prezesem Narodowego Funduszu Zdrowia i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową i niepełną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a co doprowadziło do błędnego ustalenia, że skarżący nie posiadał prawa do uzyskania świadczenia i nie pozostawał w usprawiedliwionym przekonaniu odnośnie posiadania prawa do świadczenia;
- naruszenie art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sytuacja skarżącego nie uzasadniała przyjęcia, że działał on w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczenia.
W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że nie kwestionuje udzielenia mu świadczeń zdrowotnych 2 lutego, 2 marca i 9 marca 2018 r. w Samodzielnym Szpitalu Wojewódzkim im. [...] w P. Organ błędnie dokonał oceny materiału dowodowego oraz nieprawidłowo wyłożył przepisy prawa materialnego, mające zastosowanie w sprawie. Skutkowało to nieprawidłowym nałożeniem na skarżącego obowiązku zwrotu kosztów udzielonych świadczeń zdrowotnych. Organ administracji w swoich rozważaniach pominął dokument wydany przez organ rentowy w N., tj. formularz A1 oraz U1, które odpowiednio stanowią poświadczenie podlegania pod ubezpieczenie społeczne w kraju zatrudnienia oraz okres ubezpieczenia w takim kraju, a więc w takim przypadku – w Norwegii. Nie było więc wątpliwości odnośnie faktu zatrudnienia skarżącego na terenie Norwegii oraz podlegania pod ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Skarżący był wielokrotnie zapewniany o przysługującym mu prawie do świadczenia i podejmował dodatkowe starania, czy na pewno nic więcej nie musi przedstawić przed przystąpieniem do leczenia. Otrzymał zapewnienie, że gdyby nie był ubezpieczony, to nie uzyskałby świadczenia. Nie ma racji organ, że świadczeniodawca nie jest uprawniony do odmowy udzielenia opieki medycznej. Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza-dentysty, lekarz ma obowiązek udzielać pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia. Tej okoliczności nie było w sprawie, przy czym organ nie dokonywał w ogóle ustalenia w tym zakresie. Zwłoka w udzieleniu świadczenia nie musiała nieść niebezpieczeństwa utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Świadczeniodawca nie miał obowiązku udzielenia świadczenia w takiej sytuacji, a zatem powinien był uzyskać wszelkie niezbędne dokumenty przed przystąpieniem do udzielenia świadczenia. Organ administracji dokonywał ustaleń na podstawie dokumentów w języku obcym. Wszelkie dokumenty znajdujące się w aktach sprawy winny być przetłumaczone na język polski, czy to przez organ, czy też skarżącego co nie miało w sprawie miejsca, a już sam ten fakt powinien spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ niezwykle lakonicznie dokonał oceny odnośnie przesłanek wynikających z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Skarżący podniósł, że skoro był zapewniany o możliwości skorzystania ze świadczenia (nie ratującego życia), dopytywał czy nie musi przedstawiać dodatkowych dokumentów, to wskazany przepis został przewidziany na takie właśnie sytuacji. Skoro szpital wyraził zgodę na udzielenie świadczenia, a w tamtym momencie Narodowy Fundusz Zdrowia nie wymagał od niego przedstawienia dodatkowych dokumentów, to skarżący pozostawał w usprawiedliwionym przekonaniu, że ma prawo do świadczenia w ramach publicznej służby zdrowia. Organ nie dokonywał żadnych ustaleń dotyczących sytuacji osobistej skarżącego, zarówno na etapie udzielenia świadczeń: zdrowotnych, jak i obecnej. Nie ustalał jego sytuacji rodzinnej, społecznej, zawodowej. Nie ustalał czego dotyczyło leczenie, jakiego schorzenia i jaki miało to wpływ na możliwość pozyskania dokumentów. W tej sytuacji doszło do przedwczesnej oceny przesłanek wynikających z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 z dnia 30 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do powołanych wyżej przepisów sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem celowości czy słuszności. Badanie legalności zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego i ich wykładni przez organ administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji. Dokonując kontroli działalności administracji publicznej sąd administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznego załatwienia sprawy i posiada jedynie uprawnienia kasacyjne.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji sąd stwierdził naruszenie przez organ administracji przepisów prawa w stopniu powodującym konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.
Z art. 50 ust. 1 u.ś.o.z. w brzmieniu obowiązującym w dacie udzielania skarżącemu świadczeń świadczeniobiorca wynika, że ubiegający się o udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej obowiązany był przedstawić:
1) kartę ubezpieczenia zdrowotnego – w przypadku ubezpieczonego oraz osób, do których stosuje się art. 67 ust. 4-7;
2) dokument, o którym mowa w art. 54 ust. 1 – w przypadku świadczeniobiorcy innego niż ubezpieczony.
Z kolei art. 50 ust. 3 u.ś.o.z. stanowił, że prawo do świadczeń opieki zdrowotnej może zostać potwierdzone na podstawie dokumentu elektronicznego, o którym mowa w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2017 r. poz. 570), sporządzonego, na podstawie numeru PESEL, przez Fundusz dla świadczeniodawcy lub niebędącej świadczeniodawcą osoby uprawnionej w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy o refundacji i przesłanego za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2017 r. poz. 1219) z zapewnieniem integralności i poufności zawartych w nim danych oraz uwierzytelnieniem stron uprawnionych do przetwarzania tych danych.
Według art. 50 ust. 6 u.ś.o.z. w przypadku niepotwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w sposób określony w ust. 1 lub 3 świadczeniobiorca po okazaniu dokumentu, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, może przedstawić inny dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a jeżeli takiego dokumentu nie posiada, złożyć pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej.
W aktach sprawy znajdują się oświadczenia skarżącego z 2 lutego, 2 i 9 marca 2018 r., o których stanowi powołany art. 50 ust. 6 u.ś.o.z.
Jak stanowi art. 50 ust. 16 u.ś.o.z. w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku: 1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo 1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo 2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 6 – osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1 (świadczenia gwarantowane z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej).
Regulacja zawarta w art. 50 ust. 16 u.ś.o.z. niewątpliwie łączy obowiązek uiszczenia kosztów udzielonego świadczenia, za wyjątkiem świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, z brakiem prawa do tych świadczeń.
Natomiast w myśl art. 50 ust. 18 u.ś.o.z. koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne pomiędzy stronami, że skarżący uzyskał świadczenia zdrowotne w Polsce, w czasie gdy był zatrudniony w Norwegii.
Dla prawidłowej oceny zaistniałej sytuacji istotne znaczenie mają regulacje prawne zawarte w przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. z 30 kwietnia 2004 r., L 166, s. 1), powoływanego dalej jako "rozporządzenie nr 883/2004", rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. z 30 października 2009 r., L 284, s. 1). Rozporządzenia te mają zastosowanie do państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a więc także do Norwegii, w której skarżący był zatrudniony w czasie udzielania mu świadczeń.
Zgodnie z art. 17 rozporządzenia nr 883/2004 ubezpieczony lub członkowie jego rodziny, którzy mają miejsce zamieszkania w innym Państwie Członkowskim niż państwo właściwe Państwo Członkowskie, otrzymują w Państwie Członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, świadczenia rzeczowe udzielane, w imieniu właściwej instytucji, przez instytucję miejsca zamieszkania, zgodnie z przepisami stosowanego przez nią ustawodawstwa tak, jak gdyby byli oni ubezpieczeni na mocy tego ustawodawstwa.
Jednym z podstawowych założeń koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest możliwość korzystania ze świadczeń w miejscu zamieszkania. Dotyczy to również świadczeń z tytułu choroby, przy czym komentowany przepis obejmuje ich szczególną kategorię – świadczenia rzeczowe. Ubezpieczony lub członkowie jego rodziny, jeśli mają miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, mogą domagać się realizacji świadczeń rzeczowych od instytucji miejsca zamieszkania tylko z tego tytułu, że nabyli do nich uprawnienia w państwie właściwym. Osoby takie należy zatem traktować tak, jakby były objęte ubezpieczeniem na terytorium państwa miejsca zamieszkania. Przesłankami zastosowania wskazanego przepisu jest: 1) posiadanie statusu ubezpieczonego lub członka rodziny i 2) zamieszkiwanie w innym państwie członkowskim niż państwo właściwe (K.Ślebzak, Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Komentarz, WKP 2012).
Jak stanowi art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 o ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, ubezpieczony udający się do innego Państwa Członkowskiego w celu uzyskania świadczeń rzeczowych w czasie tego pobytu ubiega się o zezwolenie właściwej instytucji. Ubezpieczony, który uzyskał zezwolenie właściwej instytucji na udanie się do innego Państwa Członkowskiego w celu poddania się leczeniu odpowiedniemu do jego stanu, otrzymuje świadczenia rzeczowe udzielane, w imieniu instytucji właściwej, przez instytucję miejsca pobytu, zgodnie z przepisami stosowanego przez nią ustawodawstwa tak, jak gdyby był on ubezpieczony na mocy wspomnianego ustawodawstwa. Zezwolenie zostaje wydane, jeżeli przedmiotowe leczenie należy do świadczeń przewidzianych przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, w którym zainteresowany ma miejsce zamieszkania oraz jeżeli nie może on uzyskać takiego leczenia w terminie uzasadnionym z medycznego punktu widzenia, z uwzględnieniem jego aktualnego stanu zdrowia oraz prawdopodobnego przebiegu choroby (art. 20 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004).
Zgodnie z art. 52 ust. 1 u.ś.o.z. osobie uprawnionej do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji, w celu korzystania z tych świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, Fundusz wydaje dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, zwany dalej "poświadczeniem". Jak stanowi art. 53 ust. 1 u.ś.o.z. dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej osoby uprawnionej do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji jest poświadczenie wydawane przez Fundusz lub dokument potwierdzający prawo do tych świadczeń, wystawiony przez zagraniczną instytucję właściwą. W przypadku wydania poświadczenia, o którym mowa w ust. 1, prawo osoby uprawnionej do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji może zostać potwierdzone w sposób określony w art. 50 ust. 1 lub ust. 3 (art. 53 ust. 1a u.ś.o.z.).
Poświadczenie o prawie do świadczeń zdrowotnych wydawane jest przez Narodowy Fundusz Zdrowia osobom, dla których instytucją właściwą jest instytucja innego państwa członkowskiego UE/EFTA. W wyniku poświadczenia wydanego przez oddział NFZ do formularza wystawionego przez instytucję innego państwa członkowskiego osoba taka może w Polsce korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej na takich samych zasadach jak polscy ubezpieczeni. Poświadczenie sporządzane jest przez NFZ w języku polskim i zawiera dane określone w art. 52 ust. 2 u.ś.o.z., a w szczególności: nazwę instytucji zagranicznej, na koszt której będą udzielane świadczenia opieki zdrowotnej; adres miejsca zamieszkania lub pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; zakres świadczeń opieki zdrowotnej przysługujących uprawnionemu w rozumieniu przepisów o koordynacji; okres przysługiwania świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Poświadczenie wydawane jest na podstawie zaświadczenia (formularze serii E lub dokument S1 wystawionego przez instytucję właściwą państwa członkowskiego UE/EFTA (A. Pietraszewska-Macheta, red. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Komentarz, wyd. III WKP 2018). Poświadczenie jest wystawiane przez zagraniczną instytucję właściwą na formularzu S2 lub E 112, w którym instytucja ta wyraża zgodę na kontunuowanie leczenia lub na planowane leczenie w Polsce.
Z akt sprawy wynika jednak, że w odpowiedzi na wezwania organu do przedłożenia dokumentów potwierdzających prawo do udzielonych świadczeń, skarżący przedstawił dokumenty sporządzone w języku norweskim i angielskim. W aktach sprawy brak jest jednak ich przetłumaczenia na język polski. Organ administracji nie dokonał ich uwierzytelnionego tłumaczenia przez tłumacza przysięgłego i nie zwrócił się do skarżącego, aby takie tłumaczenie przedstawił.
Bez ich tłumaczenia sąd nie może zweryfikować ich znaczenia dla niniejszej sprawy, co czyni niemożliwym kontrolę zaskarżonej decyzji. Sąd dokonując oceny legalności wydanej decyzji musi mieć możliwość samodzielnej oceny ustalonego stanu faktycznego, a ustalenia organu winny znaleźć odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Brak tłumaczeń dokumentów obcojęzycznych o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy nie pozwala na ocenę całokształtu zebranego materiału dowodowego.
Jak stanowi art. 27 Konstytucji RP w Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski. Przepis ten nie narusza praw mniejszości narodowych wynikających z ratyfikowanych umów międzynarodowych. Wyjątki od tej zasady są więc możliwe jedynie ze względu na ochronę praw mniejszości narodowych. Zakres podmiotowy obowiązku posługiwania się językiem polskim jako językiem urzędowym określa obecnie art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zm.). W zawartym tam katalogu organów, instytucji i urzędów wykonujących zadania publiczne mieści się niewątpliwie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia. Wspomniana ustawa nakazuje wszystkim podmiotom realizującym zadania publiczne na terenie Polski dokonywania wszystkich czynności urzędowych w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 5 ust. 1). Przepisy szczególne, tak zresztą jak i zobowiązania międzynarodowe, nie mogą, z uwagi na treść art. 27 Konstytucji, przewidywać podejmowania przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia czynności urzędowych w języku obcym.
Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia czynności urzędowych. Pomocą w wyjaśnieniu tej kwestii służyć może uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 14 maja 1997 r., W 7/96 (OTK 1997 nr 2, poz. 27), podjęta na gruncie dekretu z 30 listopada 1945 r o języku państwowym i języku urzędowania rządowych i samorządowych władz administracyjnych (Dz. U. Nr 57, poz. 324) Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zachowującym aktualność pod rządami obecnie obowiązującej ustawy o języku polskim czynności urzędowe to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, chyba że z istoty tych czynności wynika konieczność posłużenia się językiem obcym. Pojęcie czynności urzędowych obejmuje zatem bez wątpienia czynności podejmowane przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w postępowaniach administracyjnych (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 1 lipca 2014 r., VI SA/Wa 363/14). W orzecznictwie wskazuje się, że organ administracji publicznej zobligowany jest do dokonywania w języku polskim zarówno czynności ustnych, jak i do prowadzenia w tym języku dokumentacji postępowania, a to oznacza prawną powinność posługiwania się w postępowaniu administracyjnym przetłumaczonymi dokumentami. Konstytucyjna zasada, której odzwierciedleniem są przepisy ustawy o języku polskim, stanowiąca, że językiem urzędowym jest język polski, warunkuje, aby dokumenty – tak jak w rozpatrywanej sprawie – będące zasadniczym dowodem wpływającym na rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zostały przetłumaczone na język polski, umożliwiając tym samym prawidłową ocenę wyniku badania treści takiego dokumentu. Innymi słowy, aby obcojęzyczny dokument mógł mieć wartość dowodową w świetle art. 75 § 1 k.p.a., dowód taki musi odpowiadać warunkom normatywnym (por. wyroki NSA z 10 października 2008 r., I GSK 1088/07; z 14 października 2009 r., I GSK 894/08). Brak tłumaczeń dokumentów obcojęzycznych nie pozwala na ocenę całokształtu materiału dowodowego nakazującego organom administracji publicznej dokonywanie wszystkich czynności urzędowych w języku polskim, a więc także czynności zbierania i oceny materiału dowodowego (por. wyrok NSA 10 stycznia 2006 r., I GSK 134/05). W świetle art. 75 § 1 k.p.a. obcojęzyczne dokumenty, bez ich urzędowego przetłumaczenia na język polski, nie mogą być uznane za dowód w sprawie, gdyż posługiwanie się nimi w postępowaniu prowadzonym przez organ administracji publicznej jest sprzeczne z prawem, tj. art. 27 Konstytucji RP oraz art. 4 pkt 3 i art. 5 ust. 1 ustawy o języku polskim. Przepisy te obligują organy do posługiwania się urzędowymi tłumaczeniami obcojęzycznych dokumentów (por. wyrok NSA z 15 września 2016 r., I FSK 268/15).
Tak więc w ocenie sądu wszelkie dokumenty znajdujące się w aktach sprawy winny być przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego, czy to przez organ, czy też skarżącego.
Z uwagi na fakt, że podstawowe dokumenty w sprawie mające świadczyć w przekonaniu skarżącego o jego uprawnieniu do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji, nie zostały przetłumaczone, koniecznym było uchylenie zaskarżonej decyzji, gdyż sąd nie mógł zapoznać się z całym stanem faktycznym sprawy co narusza art. 7, art. 75 § 1, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli sądu. Dopiero niewątpliwe ustalenie, że świadczenia opieki zdrowotnej zostały udzielone pomimo braku do nich prawa umożliwia rozważenie, czy skarżący korzystający ze świadczeń działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada do nich prawo (art. 50 ust. 17 u.ś.o.z.).
Sąd zwraca uwagę, że w celu realizacji zasad prawdy obiektywnej, uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli organ administracji zobowiązany jest z urzędu lub na wniosek strony podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Ustawodawca w celu umożliwienia organom administracji realizacji tych zasad wprowadził do Kodeksu postępowania administracyjnego regulację o europejskiej współpracy administracyjnej – przepisy działu VIIIa art. 260a i n. Z akt sprawy nie wynika, aby organ administracji zwracał się norweskiej instytucji ubezpieczeniowej, aby wyjaśnić zaistniałe wątpliwości co do treści przedłożonych przez skarżącego dokumentów oraz zgody na jego leczenie w Polsce 2 lutego, 2 i 9 marca 2018 r.
Z tych względów sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które to wady uniemożliwiają pozostawienie jej obrocie prawnym.
Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji zastosuje się do rozważań zawartych w niniejszym uzasadnieniu.
O zwrocie kosztów postępowania od organu administracji na rzecz skarżącego w wysokości 3 600 zł sąd orzekł na mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Zasądzona od organu administracji na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów postępowania obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, będącego radcą prawnym w wysokości 3 600 zł.
d.j.