III SA/Łd 18/23

III SA/Łd 18/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Janusz Nowacki /sprawozdawca/
Joanna Wyporska-Frankiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 423
art. 24 ust. 4, 5a i 5f, art. 28 ust. 3 i 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Dnia 13 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz Sędziowie Asesor WSA Anna Dębowska Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 października 2022 roku nr UP-825/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 20 października 2022 r., nr UP-825/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.) dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 2 sierpnia 2022 r., nr 1626/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia I.K. należności z tytułu składek.
Jak wynika z akt sprawy w dniu 19 maja 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I.K. złożył wniosek o umorzenie w całości należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazał, że zaległości te dotyczą roku 2014 oraz kolejnych lat i wynikają ze złej interpretacji przepisów prawa i niekorzystnych wyroków sądu. Podał, że obecnie znajduje się trudnej sytuacji, nie posiada żadnych oszczędności oraz łatwo zbywalnego majątku, który pozwoliłby na uregulowanie tak wysokiego zadłużenia. Oświadczył, że obecnie uzyskiwane dochody pokrywają jedynie wydatki związane z utrzymaniem, spłatę zobowiązań kredytowych i alimentacyjnych. Nadmienił również, że jego sytuacja finansowa znacznie się pogorszyła w związku z przebytym w 2015 r. zawałem serca i wykonaną koronografią i angioplastyką. Wskazał, że zdiagnozowano u niego chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu Il oraz hiperlipidemię, zalecono oszczędny tryb życia oraz systematyczne przyjmowanie leków.
Decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 70 047,47 zł oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 4 326,99 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie analizy zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, że w CEIDG wnioskodawca figuruje jako osoba prowadząca działalność rachunkowo-księgową, doradztwo podatkowe, a zadłużenie na koncie płatnika składek powstało z związku z niewywiązywaniem się z obowiązku opłacania składek. Oprócz wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek strona w dniu 16 maja 2022 r. złożyła również wniosek o rozłożenie zaległości na raty.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 26 kwietnia 2022 r, wnioskodawca podał, że z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej uzyskał następujące przychody:
- za 2019 r. przychód wyniósł 159 466,3 zł, koszty 113 125,65 zł, dochód 40 442,15 zł
- za 2020 r. przychód wyniósł 116 992,16 zł, koszty 87 165,79 zł, dochód 29 836,37 zł,
- za 2021 r. przychód wyniósł 169 197,82 zł, koszty 119 245,94 zł, dochód 49 951,88 zł.
Wyniki finansowe za 2021 r. potwierdził wyciągiem z książki przychodów i rozchodów oraz rozliczeniem podatkowym za 2021 r. Z przedłożonego zeznania podatkowego wynika, że w 2021 r. uzyskał jeszcze dochód z emerytury-renty w wysokości 26 162,66 zł i działalności wykonywanej osobiście (umowa zlecenia) w kwocie 1 654,84 zł. Majątek firmy na koniec 2021 r., oszacował na kwotę 5 000 zł, a posiadane zobowiązania określił w wysokości 420 000 zł, w tym prywatne wynoszą 20 000 zł. Z kolei zgodnie z wyciągiem przychód z działalności gospodarczej za I kwartał 2022 r. wyniósł 20 653,62 zł , a wydatki stanowiła kwota 21 958, 46 zł.
Wnioskodawca pobiera również emeryturę w wysokości 1 932,99 zł netto. Nie wykazał innych źródeł dochodów, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Z informacji zawartych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że świadczenie emerytalne wypłaca Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA, a jego wysokość od marca 2022 r. wynosi 2 124,16 zł. Ponadto w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 1 grudnia 2021 r. zgłoszony był do ubezpieczeń jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że w ramach łagodzenia skutków epidemii COVID-19 w 2020 r. i 2021 r. strona otrzymała wsparcie w łącznej wysokości 97 965,47 zł. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną – R.K., której dochody oszacował na kwotę 6 500 zł netto. Z informacji zawartych w Kompleksowym Systemie informatycznym ZUS wynika, że R.K. od 1 lipca 2010 r. podlega ubezpieczeniom jako osoba prowadząca działalność, a dodatkowo od 1 marca 2021 r. zgłoszona jest do ubezpieczeń jako pracownik z podstawą wymiaru składek 3 600zł. Koszty utrzymania strona oszacowała na kwotę 3 250,00 zł, tj. opłaty eksploatacyjne - 600 zł, koszty leczenia - 450 zł i inne wydatki (alimenty) 2 200 zł. Wnioskodawca udokumentował jedynie kwotę płaconych alimentów przedkładając wyrok sądu z dnia 22 maja 2017 r. Podał, że obecna kwota zobowiązań wynosi 474 900 zł, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów - 430 000 zł, u osób fizycznych - 19 500 zł oraz alimenty - 26 400 zł. Poinformował, że reguluje powyższe zobowiązania, a łączna miesięczna kwota spłaty wynosi 9 825 zł. Wnioskodawca nadmienił również, że w 2015 r. przeszedł zawał serca, w następstwie którego wykonano koronografię oraz angioplastykę, zdiagnozowano chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu II oraz hiperglikemię. W toku postępowania wnioskodawca nie przedłożył jednak żadnej dokumentacji medycznej.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalił, że strona nie posiada nieruchomości, a z danych zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika, że jest właścicielem motoroweru Aprilia rok prod. 1999 i samochodu ciężarowego Dodge RAM 1 500, rok prod. 2002, które jak wyjaśnił wnioskodawca w piśmie z dnia 12 maja 2022 r. zostały sprzedane.
ZUS ustalił, że należności z tytułu składek od kwietnia 2014 r. do grudnia 2016 r. i od kwietnia 2021 r. do marca 2022 r. nie zostały skierowane do egzekucji, jednak wystąpiły przesłanki powodujące zawieszenia biegu 5 - letniego okresu przedawnienia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 2 października 2017 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wydania decyzji dotyczącej podlegania ubezpieczeniom i podstaw wymiaru składek za okres od stycznia do kwietnia 2014 r. i od maja 2014 r. do grudnia 2016 r. oraz podstaw wymiaru składek wobec ubezpieczonych za okres za okres od lipca 2014 r. do grudnia 2016 r.
W dniu 2 listopada 2017 r. Zakład wydał decyzje, które zostały stronie doręczone w dniu 20 listopada 2017 r. i uprawomocniły się w dniu 30 lipca 2020 r. oraz 29 marca 2021 r. Ponadto za zobowiązania za osobę prowadzącą działalność w dniu 24 listopada 2020 r. strona zawarła umowę o rozłożeniu na raty, która została rozwiązana w dniu 12 kwietnia 2022 r. Z kolei w przypadku należności za okres od kwietnia 2021 r. do marca 2022 nie upłynął jeszcze 5 - letni okres przedawnienia.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności faktyczne ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymieniona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Strona nie wykazała zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego oraz że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń lub stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Od powyższej decyzji w dniu 1 września 2022 r. I.K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podkreślił, że przyczyną powstania zaległości nie było umyślne działanie, lecz wyłącznie błędna interpretacja przepisów prawa. Nadmienił, że ma 66 lata i przy aktualnym oprocentowaniu nie będzie w stanie spłacić należności. Podkreślił również, że jego sytuacja finansowa i majątkowa nie zmieniły się od dnia złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 r. ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując na wstępie, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS podkreślił, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 26 kwietnia 2022 r. wynika, że skarżący jest żonaty i jest mikroprzedsiębiorcą, a sytuacja finansowa firmy na przestrzeni lat kształtowała się następująco:
- rok 2019 - przychód 159 466,30 zł, koszty 113 125,65 zł, dochód 40 442,15 zł, zaliczka na podatek dochodowy 3 112,07 zł, majątek firmowy ok. 60 000 zł, zobowiązania firmowe ok. 300 000 zł, zobowiązania firmowe krótkoterminowe 70 000 zł, zobowiązania prywatne ok. 35 000 zł,
- rok 2020 - przychód 116 992,16 zł, koszty 87 165,79 zł, dochód 29 836,37 zł, zaliczka na podatek dochodowy 2 282,00 zł, majątek firmowy ok. 20 000 zł, zobowiązania firmowe ok. 400 000 zł, zobowiązania firmowe krótkoterminowe ok. 65 000 zł, zobowiązania prywatne ok. 45 000 zł,
-rok 2021 - przychód 169 197,82 zł, koszty 119 245,94 zł, dochód 49 951,88 zł, zaliczka na podatek dochodowy 3 783,00 zł, majątek firmowy ok. 5 000 zł, zobowiązania firmowe ok. 400 000 zł, zobowiązania firmowe krótkoterminowe 65 000 zł, zobowiązania prywatne ok. 20 000 zł.
Skarżący nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1 932,99 zł netto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu: opłat eksploatacyjnych w kwocie 600 zł, koszty leczenia w kwocie 450 zł i inne (alimenty) w kwocie 2 200 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – R.K., która uzyskuje dochód w wysokości 6 500 zł netto, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie ok. 430000 zł, które spłaca w kwocie 6 000 zł miesięcznie, u osób fizycznych za 2022 r. w kwocie ok. 19 500 zł, które spłaca w wysokości 1 625,00 zł miesięcznie oraz alimentacyjne za 2022 r. w kwocie 26 400 zł, które spłaca w kwocie 2 200 zł miesięcznie. Nie posiada nieruchomości, ani majątku ruchomego, posiada inne składniki mienia ruchomego, tj. komputer, telefon, sprzęt RTV o wartości szacunkowej ok. 5 000 zł. Nie posiada żadnych wierzytelności, a w związku z wprowadzeniem nowych zasad podatkowych prognozuje, że zwiększą się dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, a sąd obniży alimenty na byłą żonę. Poinformował, że kilka biur rachunkowych jest zainteresowanych współpracą, a pomoc w spłacie umowy ratalnej zadeklarowała również żona. Uregulowanie należności strona upatruje zawarciu układu ratalnego.
W 2015 r. skarżący przebył zawał serca, wykonano koronografię oraz angioplastykę wieńcową; zdiagnozowano chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu II oraz hiperglikemię. Ze względu na stan zdrowia oraz choroby współistniejące, w czasie pandemii C0VID-19 lekarz zalecił ograniczenie kontaktów międzyludzkich, co przełożyło się na uzyskiwane dochody.
Na podstawie danych zawartych w CEIDG, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalono, że prowadzi działalność rachunkowo-księgową, doradztwo podatkowe. Skorzystał z Tarczy Antykryzysowej w latach 2020-2021 r., która miała na celu łagodzenie skutków epidemii - pomoc rekompensująca negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19 w łącznej kwocie 97 965,47 zł. Żona skarżącego – R.K. prowadzi działalność gospodarczą Biuro Rachunkowe R.K., jest zatrudniona jako pracownik u płatnika Biuro Rachunkowe "W." Spółka z o.o., a podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w ostatnich miesiącach kształtowały się następująco: za czerwiec 2022 r. – 3 600 (ok. 2 765,86 zł netto), za lipiec 2022 r. – 240 zł (ok. 188,46 zł netto), od 4 do 17 lipca 2022 r. wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z powodu choroby finansowane ze środków pracodawcy w kwocie 1.095,36 zł; od 18 lipca do 30 września 2022 r. przebywała na zasiłku chorobowym z ubezpieczenia chorobowego. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, jest właścicielem dwóch pojazdów o niskiej wartości rynkowej, tj. motoroweru Aprilia z 1999 r. i samochodu ciężarowego Dodge RAM 1500 z 2002 r.
Ponowna analiza sprawy pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 743) doprowadziła do wniosku, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis.
Odwołując się do art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. ZUS podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki natomiast określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym lub że ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s, również nie zaistniała, ponieważ skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zaistniała, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie zaległości nie zostało dotychczas wdrożone.
Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Dopóki bowiem istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Z uwagi zatem na fakt, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek niemożliwe jest pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Odnosząc się do przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jeżeli w danym okresie nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.
Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 26 kwietnia 2022 r. jak i we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z dnia 13 maja 2022 r. skarżący wskazał na problemy zdrowotne. W 2015 r. przeszedł zawał serca, wykonano koronografię oraz angioplastykę wieńcową, zdiagnozowano chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu II oraz hiperglikemię. Lekarz kategorycznie nakazał prowadzić oszczędny tryb życia, systematyczną aktywność ruchową (rekreacyjną) oraz konsekwentne przyjmowanie leków. Skarżący zaznaczył, że nie jest w stanie pracować tak intensywnie jak kiedyś, co bezpośrednio przełożyło się na możliwości zarobkowe, a ze względu na stan zdrowia ponosi dodatkowe koszty leczenia w wysokości ok. 450 zł miesięcznie. Zdaniem ZUS stan zdrowia lub fakt pozostawania pod stałą opieką lekarską nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, ponieważ przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rozpatrywanym przypadku powyższa przesłanka nie zachodzi, ponieważ skarżący pobiera świadczenie emerytalne przyznane na stałe, które podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Ponadto prowadzi działalność gospodarczą, która może stanowić źródło dochodu także na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Nie wskazał także na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Zdaniem ZUS jest to okoliczność, która przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej może w przyszłości przynieść odpowiednie dochody pozwalające na sukcesywne uregulowanie zadłużenia.
Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, a stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacował na łączną kwotę 3 250 zł. Wskazane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Nie można też uznać, że ww. opłaty tj. za energię, gaz czy wodę są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki. Wskazał również, że posiada inne zobowiązania pieniężne, które spłaca w łącznej kwocie 9 825 zł miesięcznie. W ocenie ZUS posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Przepisy, na podstawie których ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.
Aktualny dochód w gospodarstwie domowym wynosi około 8 432,99 zł, w tym emerytura i dochód uzyskiwany przez żonę z tytułu wynagrodzenia za pracę. Kształtuje się on na poziomie znacznie wyższym od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w II kwartale 2022 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2 461,22 zł. Zatem w niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, co stwarza możliwość uzyskiwania dodatkowego dochodu. Specyfika działalności gospodarczej charakteryzuje się tym, że dochody uzyskiwane z tego tytułu są zmienne i uzależnione od sytuacji panującej w gospodarce. Trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia.
Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że takie okoliczności zachodzą.
W ocenie organu umorzenie należności z tytułu składek, jeszcze przed wdrożeniem postępowania egzekucyjnego, byłoby działaniem przedwczesnym i sprzecznym z interesem publicznym oraz konstytucyjną zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. ZUS nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową skarżącego ale jest to niewystarczające do umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Podstawa umorzenia należności została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od dłużnika.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 77 § 1 k.p.a poprzez niewyjaśnienie w zaskarżonej decyzji zagadnienia przedawnienia. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia;
- art. 107 § 3 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób lakoniczny, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia co uniemożliwia dokonanie oceny prawidłowości postępowania organu w toku postępowania administracyjnego i
czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie zgodności z prawem odmowy umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
W oparciu o postawione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że w zaskarżonej decyzji ZUS lakonicznie odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, stwierdzając, że dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 2 sierpnia 2022 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, podczas gdy najstarsze należności obejmują okres od lipca 2014 r. do grudnia 2016 r. nie zostały skierowane do egzekucji, jednak jak stwierdził ZUS wystąpiły przesłanki powodujące zawieszanie biegu 5 - letniego okresu przedawnienia. Chwilą wymagalności składek jest więc dzień, w którym składki powinny zostać opłacone na rzecz ZUS, ponieważ termin regulowania składek za poszczególne okresy ustalony jest na odpowiedni dzień następnego miesiąca, to termin przedawnienia rozpoczyna się i upływa w innym dniu, za poszczególne okresy rozliczeniowe. W związku z powyższym, zdanie skarżącego ZUS powinien w stosunku do każdej z należności odrębnie sprecyzować, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce jego zawieszenie. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności - a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia. ZUS powinien wykazać, które należności uległy przedawnieniu, a które nie, kiedy nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia i od kiedy termin ten biegnie dalej lub biegnie od nowa. ZUS powinien także uzasadnić dlaczego składki za 2014 r. i 2015 r., nie uległy przedawnieniu, pomimo upływu 5 - letniego okresu przedawnienia, w sytuacji gdy okres ten upłynął mimo zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Natomiast ZUS nie poczynił żadnych ustaleń w tym zakresie. W uzasadnieniu decyzji ZUS zawarł jedynie zbiorczą datę, w której miało dojść do zawieszenia biegu przedawnienia należności. Nie wyjaśnił jednak kiedy wystąpił skutek zawieszenia biegu przedawnienia poszczególnych należności za kolejne okresy składkowe. Nie można zatem ustalić, czy część zaległości składkowych uległa, bądź nie przedawnieniu i dlaczego. Nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i oceny w powyższym zakresie świadczy o naruszeniu przez ZUS art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i jednocześnie powoduje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek jest przedwczesne.
W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r. poz. 125 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz.329 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W ostateczności zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS odmawiająca I.K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. poz.423 z 2021r. z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).
Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.
W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z wymienionych przepisów wynika, iż umorzenie składek na ubezpieczenie opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym na co wskazuje użyte sformułowanie, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane..." użyte w art.28 ust.2 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz sformułowanie "Zakład może umorzyć..." użyte w § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Oznacza to, że nawet w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art.28 ust.2,3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz w § 3 wymienionego rozporządzenia nie zobowiązuje to ZUS-u do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Zakładu. Organ rentowy może zatem odmówić umorzenia składek mimo, iż np. opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego niezbędnych potrzeb życiowych.
Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.
W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a.. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.
Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadami oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Dodać należy, iż przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ administracji obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja odmowna musi być więc należycie uzasadniona tak aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. W szczególności winna ona zawierać dokładne wyjaśnienie sytuacji materialnej strony skarżącej, wysokości zaległych należności oraz dokładne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie.
Przede wszystkim należy podnieść, że należności składkowe skarżącego nie uległy przedawnieniu. Zaległe składki dotyczą okresu od lipca 2014r. do grudnia 2016r. i od kwietnia 2021r. do marca 2022r.
Zgodnie z treścią art.24 ust.4 s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.
W myśl art.24 ust.5a s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.
Zgodnie z treścią art.24 ust.5f.) s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.
Z przepisu art.24 ust.4 s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 5 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne.
W rozpoznawanej sprawie najstarsze składki, których umorzenia domaga się skarżący dotyczą lipca 2014r. W związku z czym rozważenia wymaga kwestia przedawnienia najstarszych składek. Składki za lipiec 2014r. winny zostać zapłacone do dnia 10 sierpnia 2014r. a więc termin ich przedawnienia rozpoczął bieg w dniu 11 sierpnia 2014r.
Jak wynika z zebranego materiału dowodowego w dniu 1 października 2017r. organ rentowy wszczął postępowanie w sprawie podlegania I.K. ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz podstaw wymiaru składek między innymi za okres od czerwca 2014r. do grudnia 2016r. W dniu 2 listopada 2017r. ZUS wydal decyzję w tej sprawie (doręczoną stronie 20 listopada 2017r.) od której I.K. wniósł odwołanie do sądu. Sprawa toczyła się w sądzie powszechnym i ostatecznie decyzja z 2 listopada 2017r. uprawomocniła się w dniu 30 lipca 2020r.
W orzecznictwie sądowym jest powszechnie przyjęty pogląd, że "dzień wszczęcia postępowania", o którym mowa w art.24 ust.5f.) s.u.s., skutkujący zawieszeniem biegu przedawnienia to data wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniu lub ustalającej podstawę wymiaru składek albo ustalającej obowiązek opłacania składek a nie data podjęcia czynności zmierzających do wydania takiej decyzji jak np. data wydania zawiadomienia dla strony o wszczęciu postępowania (por. wyrok Sadu Najwyższego z 29 maja 2013rl. W spr. I UK 613/12, z 29 stycznia 2007r. w spr. II UK 116/06, wyrok Sądu Apelacyjnego we Łodzi z 13 marca 2019r. w spr. III AUa 803/18, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 5 grudnia 2019r. w spr. III AUa 501/18, wyrok WSA w Kielcach z 23 lipca 2020r. w spr. I SA/Ke 27/20, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 21 października 2021r. w spr. II SA/Go 813/21, wyrok WSA w Gliwicach z 26 lutego 2020r. w spr. I SA/Gl 1321/19). Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w wymienionych orzeczeniach.
W rozpoznawanej sprawie decyzja ZUS o podleganiu ubezpieczeniu I.K. i podstawie wymiaru składek za okres od czerwca 2014r. do grudnia 2016r. została wydana w dniu 2 listopada 2017r. i uprawomocniła się w dniu 30 lipca 2020r. Bieg terminu przedawnienia składek został zatem zawieszony w okresie do 2 listopada 2017r. do 30 lipca 2020r., zgodnie z treścią art.24 ust.5f.) s.u.s.
Z zebranego materiału dowodowego wynika nadto, że w dniu 24 listopada 2020r. skarżący zawarł umowę o rozłożenie na raty zadłużenia składkowego, która została rozwiązana z dniem 12 kwietnia 2022r. Oznacza to, że w okresie od 24 listopada 2020r.l do 12 kwietnia 2022r. bieg terminu przedawnienia został zawieszony, zgodnie z treścią art.24 ust.5a.) s.u.s.
Reasumując powyższe rozważania w przypadku składek skarżącego za miesiąc lipiec 2014r. przedawnienie biegło od dnia 11 sierpnia 2014r. do dnia 1 listopada 2017r., od dnia 31 lipca 2020r. do 23 listopada 2020r. i biegnie od dnia 13 kwietnia 2022r. Bieg terminu przedawnienia był zawieszony od dnia 2 listopada 2017r. do 30 lipca 2020r. i od 24 listopada 2020r. do 12 kwietnia 2022r. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji (20 października 2022r.) okres przedawnienia wyniósł 4 lata 1 miesiąc i 24 dni. Składki I.K. za lipiec 2014r. nie uległy zatem przedawnieniu.
Zebrany materiał dowodowy wskazuje nadto, że w dniu 2 listopada 2017r. ZUS wszczął postępowanie w sprawie podlegania ubezpieczeniom oraz podstaw wymiaru składek wobec ubezpieczonych. W dniu 2 listopada 2017r. ZUS wydał decyzję w tej sprawie (doręczoną stronie 20 listopada 2017r.) od której skarżący wniósł odwołanie do sądu. Sprawa toczyła się w sądzie powszechnym i ostatecznie decyzja z 2 listopada 2017r. uprawomocniła się w dniu 29 marca 2021r. Bieg terminu przedawnienia został zatem zawieszony w okresie od 2 listopada 2017r. do 29 marca 2021r., zgodnie z treścią art.24 ust.5a.) s.u.s.
Oznacza to, że w przypadku ubezpieczonych odnośnie składek za lipiec 2014r. przedawnienie biegło od dnia 11 sierpnia 2014r, do dnia 1 listopada 2017r. i biegnie od dnia 30 marca 2021r. Bieg terminu przedawnienia był zawieszony od dnia 2 listopada 2017r. do dnia 29 marca 2021r. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji (20 października 2022r.) okres przedawnienia wyniósł 4 lata 9 miesięcy i 14 dni. Składki ubezpieczonych za lipiec 2014r. nie uległy zatem przedawnieniu.
Reasumując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że nie doszło do przedawnienia najstarszych składek za lipiec 2014r. zarówno wobec skarżącego jak i wobec ubezpieczonych. Tym bardziej nie przedawniły się składki za następne miesiące a mianowicie za okres od sierpnia 2014r. do grudnia 2016r. i od kwietnia 2021r. do marca 2022r.
Faktem jest, że w aktach administracyjnych brak jest obu decyzji ZUS z 2 listopada 2017r. jak również wyroków sądów powszechnych wydanych po wniesieniu odwołań przez I.K. Niemniej w aktach administracyjnych znajdują się opisy postępowań w wymienionych sprawach z podaniem dat uprawomocnienia się tych decyzji i okresów zawieszenia biegu terminów przedawnienia. Opis taki znajduje się także w uzasadnieniu decyzji ZUS z 2 sierpnia 2022r., która zaskarżoną decyzją utrzymała ją w mocy. Wymienione okoliczności nie były kwestionowane przez skarżącego W związku z czym sąd uznał, że zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do stwierdzenia, iż należności z tytułu składek za okres od lipca 2014r. do grudnia 2016r. i od kwietnia 2021r. do marca 2022r. nie uległy przedawnieniu. Organ rentowy trafnie uznał, że wymienione należności nie przedawniły się.
Organ administracji słusznie również przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art.28 ust.3 s.u.s.
Skarżący w postępowaniu administracyjnym nie wykazał także spełnienia przesłanek częściowej nieściągalności wymienionych w art.28 ust.3a s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Wprawdzie to na organie administracji spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego lecz szczegółowe informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o umorzenie składek posiada jedynie wnioskodawca. To zatem strona winna szczegółowo wyjaśnić tę sytuację. Nadto strona musi wykazać, że spełniona została przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości składkowych, o której mowa w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Wskazuje na to sformułowanie użyte w tym przepisie "jeżeli zobowiązany wykaże".
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że I.K. ma 66 lat i mieszka wraz z żoną. Pobiera on emeryturę w wysokości 1932,99 zł netto a ponadto nadal prowadzi działalność gospodarczą a mianowicie Kancelarię Podatkową "W." w R. Z działalności tej w I kwartale 2022r. uzyskał przychód w wysokości 20653,62 zł (miesięcznie – 6884,54 zł). Żona jest zatrudniona w Biurze Rachunkowym "W." spółka z o.o. a ponadto prowadzi własną działalność gospodarczą - Biuro Rachunkowe – R.K. Skarżący określił jej miesięczne dochody na sumę 6500 zł miesięcznie. Łączne dochody jego i żony wynoszą zatem, 8432,99 zł netto + dochód osiągany z działalności gospodarczej skarżącego.
Nadto w 2020r. i 2021r. I.K. w ramach łagodzenia epidemii Covid - 19 z tarczy antykryzysowej otrzymał wsparcie w łącznej wysokości 97 965,47 zł w tym:
- od Starosty Radomszczańskiego kwotę 13 549,59 zł jako pożyczki warunkowo umorzone, dotacje lub inne bezzwrotne świadczenia;
- z Polskiego Funduszu Rozwoju SA kwotę 36000 zł w formie zaliczki zwrotnej;
- od Marszałka Województwa Łódzkiego kwotę 33283,98 zł jako dotacja lub inne bezzwrotne świadczenie;
- od ZUS kwotę 15135,90 zł tytułem zwolnienia z opłaty składek za okres od marca do maja 2020r. i świadczeń postojowych.
Skarżący nadto podał, że jego stałe miesięczne wydatki to kwota 3250 zł w tym: 600 zł – opłaty eksploatacyjne, 450 zł – wydatki na leki i leczenie oraz 220 zł – alimenty na byłą żonę. Ma on zobowiązania w łącznej kwocie 474 900 zł w tym 430 000 zł – kredyt bankowy, 19 500 zł – pożyczki od osób fizycznych i 26 400 zł – alimenty na byłą żonę. Z tego tytułu płaci miesięcznie 9825 zł (6000 zł – rata zaciągniętego kredytu, 1625 zł – spłata pożyczki, 2200 zł – alimenty na byłą żonę).
Analiza sytuacji materialnej skarżącego wskazuje, że nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Miesięczne dochody I.K. i jego żony wynoszą 8432,99 zł netto bez przychodów osiąganych przez skarżącego z prowadzanej działalności gospodarczej. Kwota ta jest 3,5 razy wyższa od kwoty minimum socjalnego dla gospodarstwa 2-osobego obowiązująca w II kwartale 2022r. – 2461,22 zł. Dochody skarżącego przekraczają to minimum o kwotę 5971,77 zł a więc jest to przekroczenie znaczne.
Sąd wziął pod uwagę miesięczne wydatki z tytułu zaciągniętego kredytu i pożyczek od osób fizycznych (6000 zł + 1625 zł) lecz zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi jakimi są należności z tytułu składek. Dochody rodziny skarżącego (8432,99 zł) nie są niskie i pozwalają na spłatę zaległości składkowych chociażby w systemie miesięcznych rat. Dodać należy, że sytuacja materialna skarżącego, która, w przekonaniu sądu, nie jest zła, może jeszcze ulec poprawie gdyż nadal prowadzi on działalność gospodarczą i działalność ta może przynosić dodatkowe dochody.
Z zebranego materiału dowodowego wynika nadto, że po rozwiązaniu umowy ratalnej w dniu 12 kwietnia 2022r. skarżący w kolejnych pismach wyraża wolę zawarcia nowej umowy. Dowodzi to, że jest on gotów płacić zadłużenie składkowe w układzie ratalnym. W ocenie sądu w świetle aktualnej sytuacji materialnej rodziny I.K. spłata zaległości składkowych nie pozbawiłaby rodzinę skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ rentowy słusznie uznał, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia zadłużenia składkowego określone w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.
Nie została również spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika aby skarżący poniósł starty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.
Nie została także spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust. pkt 2 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. I.K. podniósł, że w 2015r. przebył zawał serca. Wykonano u niego koronografie i angioplastykę wieńcową. Ma on chorobę wieńcową serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu II i hiperglikemię. Skarżący nie przedstawił jednak żadnej dokumentacji lekarskiej stwierdzającej istnienie tych chorób. Mimo tych schorzeń nadal prowadzi on działalność gospodarczą i pobiera emeryturę. Brak jest zatem podstaw do uznania, że spełniona została przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.
Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu i wobec skarżącego nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art.28 ust.3 s.u.s. jak również przesłanka częściowej nieściągalności, o której mowa w art.28 ust.3a s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę I.K.
k.ż.