III SA/Łd 172/23

III SA/Łd 172/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Małgorzata Kowalska /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Dańczak
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 30, art. 83b ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151, art. 250 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 265
par. 14 ust. 1 pkt 1 lit.c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Sentencja
Dnia 29 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi P. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 stycznia 2023 roku nr 530000/71/2829/2023/Z-1 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. R. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w Ł., ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej P. M. z urzędu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 31 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 dalej "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 dalej "u.s.u.s."), utrzymał w mocy decyzję własną z 21 grudnia 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku P.M. o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
30 listopada 2022 r. P.M. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek.
Organ ustalił, że na koncie wnioskodawcy figurują m.in. zaległości z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Decyzją z 21 grudnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a w związku z art. 30 i art. 83b ust. 1 u.s.u.s., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 2010 r. do sierpnia 2011 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne z sierpień 2010 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.
Z kolei decyzją z 18 stycznia 2023 r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), Zakład odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek.
2 stycznia 2023 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucił, że wpłata egzekucyjna z egzekucji z nieruchomości w P. powinna zostać priorytetowo zaliczona na konto składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, ale została przez organ źle zaliczona i dlatego strona domaga się jej przeksięgowania.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy wskazaną na wstępie decyzją z 31 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 21 grudnia 2022 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie wniosku P.M. W uzasadnieniu powołując się na art. 83 ust. 4, u.s.u.s. wyjaśnił, że postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, nie może zostać wszczęte z uwagi na brak przepisów prawa, które byłyby dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podstawą dla podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia tych składek. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28 u.s.u.s., na podstawie którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza należności z tytułu składek. Organ wytłumaczył, iż w przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się", oznacza to, że w stosunku do wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Wskazano, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek, natomiast w odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie wnioskodawcy jako płatnika składek, przepis ten nie ma zastosowania.
Na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył P.M. podnosząc, że w jego ocenie wskazana decyzja dubluje decyzję organu z 18 stycznia 2023 r., wprowadzając zamęt w taki sposób, aby odmówić mu prawa do umorzenia należności w całości. W uzasadnieniu, skarżący wskazał na swą trudną sytuację zdrowotną oraz materialnobytową, skarżący zarzucił organowi, iż decyzja zawiera błędy w jego adresie zamieszkania (nr domu 185 a powinien być 18 oraz zamiast kodu 99-200 winno być 99 - 205).
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł, iż zarzuty dotyczące dublowania się rozstrzygnięć organu w decyzji z 31 stycznia 2023 r. odmawiającej wszczęcia postępowania (zaskarżonej skargą) oraz decyzji z 18 stycznia 2023 r. odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za płatnika jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą - są niezasadne. Organ wyjaśnił, iż decyzja z 18 stycznia 2023 r jest decyzją merytoryczną w sprawie wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie własne płatnika oraz za ubezpieczonych pracowników zatrudnianych przez płatnika, ale w części finansowanej przez płatnika. Organ podkreślił, że należy odróżnić zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia własne płatnika jako prowadzącego działalność gospodarczą od zaległości za zatrudnianych przez niego pracowników w części finansowanej przez płatnika i samych ubezpieczonych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia, gdy zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 31 stycznia 2023 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia 21 grudnia 2022 r., którą na podstawie art. 61a § 1 k.p.a odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.
Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać na wstępie należy, że jak trafnie podkreślił organ w swojej odpowiedzi na skargę na koncie skarżącego istnieją zaległości z tytułu należności składkowych z różnych tytułów tj. na ubezpieczenie własne skarżącego jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, oraz zaległości z tytułu składek za zatrudnionych przez niego pracowników i to zarówno w części finansowanej przez skarżącego jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych czyli jego pracowników, w odniesieniu do których to składek skarżący był jedynie ich płatnikiem tzn. po potrąceniu ich z wynagrodzenia zatrudnionych pracowników obowiązany był do ich odprowadzenia do ZUS. Przedmiotem rozstrzygnięcia w kontrolowanym postępowaniu była decyzja obejmująca jedynie wniosek podatnika w zakresie tej ostatniej kategorii zaległych składek tj. w odniesieniu do zaległości za zatrudnionych przez skarżącego pracowników, w części finansowanej przez nich samych.
Na wstępie należy podkreślić, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy przywołanej na wstępie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób ścisły regulują także sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki uregulowane zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach, niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest wyjątkowo, w uzasadnionych przypadkach na zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).
Wskazane powyżej regulacje nie mają jednak w całości zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Przedsiębiorca nie może zatem skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części dotyczącej nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenie, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami, a więc samych pracowników została bezwzględnie wyłączona. W omawianej sytuacji płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 marca 2018 r., III SA/Łd 53/18, Lex numer 2471445).
Z powyższego wynika, jak trafnie w kontrolowanej decyzji wskazał organ, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca w ogóle nie przewidział możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Organ zobligowany był więc do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie (por. wyroki WSA w Warszawie z 23 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3208/05 LEX nr 202345; WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 483/10 LEX nr 673064, WSA w Olsztynie z 30 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 118/10 LEX nr 749519 WSA w Łodzi z 18 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 351/18, LEX nr 2529881). Stanowisko to zostało zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11 (LEX nr 1404591), w którym NSA który wskazał, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. (por. także wyroki NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt. II GSK 461/13 LEX nr 1579391; z 23 października 2013 r., sygn. akt II GSK 1016/12 LEX nr 1613005). Zasadnie zatem organ odmówił wszczęcia w powyższym zakresie postępowania administracyjnego.
Zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s. jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.
Końcowo jedynie odnosząc się do podniesionej przez stronę kwestii popełnionych przez organ błędów w adresie strony w kontrolowanej decyzji wskazać należy, że istotnie popełnione przez organ i trafnie wytknięte przez skarżącego błędy nie miały żadnego znaczenia dla kontrolowanego postępowania, bowiem, z akt sprawy wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że wadliwie zaadresowana do strony korespondencja został jej mimo wszystko doręczona, bowiem skarżący własnoręcznym podpisem pokwitował odbiór zaskarżonej decyzji.
Wobec powyższego sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.
W rozstrzyganej sprawie skarżący reprezentowany był przez pełnomocnika z urzędu dlatego sąd zobowiązany był do orzeczenia o wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego stronę w tym postępowaniu. Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w pkt 2 sentencji stanowił art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu określa rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68) .
Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023 r. w sprawie sygn. akt SK 53/22 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że "§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".
Zdaniem sądu należy się zgodzić z poglądem, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu – niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu – w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązania są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne. Uwzględniając zatem wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekając o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego z urzędu należało przyznać mu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (tj. kwotę 480 zł obejmującą podatek od towarów i usług), pomijając przy tym dyspozycję § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.
d.cz.