III SA/Łd 15/13

III SA/Łd 15/13 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2013-07-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-01-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Krzysztof Szczygielski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 267
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
art. 3 ust. 1 , 2, 3
Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 31 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2013 roku sprawy ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności obszarowej i nałożenia sankcji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. kwotę 3.203,00 (trzy tysiące dwieście trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. decyzją Nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 odmówił przyznania A. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł.:
1. Jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości 14590,88 zł., która będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych.
2. Płatności do upraw energetycznych i nałożył sankcję w wysokości 5477,70 zł., która będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych.
A. sp. z o.o. w Ł. odwołała się od decyzji organu I instancji do Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., żądając jej uchylenia i przyznania Spółce w całości wnioskowanych płatności na rok 2009 r., ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Spółka wniosła o przeprowadzenie na podstawie art. 78 k.p.a. dowodu z zeznań świadka P.T., a także o przeprowadzenie rozprawy na podstawie art. 89 k.p.a.
Dyrektor Ł. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje orzeczenie organ odwoławczy stwierdził, co następuje:
Spółka złożyła w dniu 23 kwietnia 2009 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2009, deklarując działki o powierzchni 73,38 ha, na których jest prowadzona plantacja wierzby energetycznej. Wniosek dotyczył jednolitej płatności obszarowej oraz płatności do upraw roślin energetycznych. W trakcie przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku Spółki stwierdzone zostały nieprawidłowości dotyczące zgłoszonej do płatności powierzchni na działkach ewidencyjnych nr 300, 290/5, 294/2. Ponadto ustalono, że o płatności do powierzchni użytków rolnych, położonych na działkach ewidencyjnych, ubiega się dwóch producentów rolnych. W dniu 14 października 2009 r. Spółka złożyła formularz korekty wniosku, zmniejszając powierzchnię działki rolnej M/M 1położonej na działce ewidencyjnej nr 294/2. W tym dniu złożyła również oświadczenie, że jest użytkownikiem działek ewidencyjnych nr 300, 290/5 i 294/2, a umowa dzierżawy tych działek została zawarta na 15 lat. Przestawiła także umowę dzierżawy zawartą z Z.D., której przedmiotem są grunty rolne położone na działkach ewidencyjnych nr 300, 290/5, 294/2.
W dniu 8 kwietnia 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał decyzję odmawiającą przyznania płatności obszarowej. Strona odwołała się od tej decyzji. Organ odwoławczy postanowieniem nr 378/10 z dnia 19 października 2010 r. dopuścił jako dowody w sprawie materiał zgromadzony w toku postępowania przeprowadzonego w sprawie z wniosku J.D., to jest: umowę dzierżawy z dnia 30 marca 2009 r. zawartą przez J.D. ze Z.D., której przedmiotem są grunty położone na działkach ewidencyjnych nr 300, 294/2, 295, formularz korekty wniosku z dnia 2 kwietnia 2010 r. złożony przez J.D., oświadczenie J.D. z dnia 2 kwietnia 2010 r. oraz korespondencję J.D. prowadzoną ze Z.D., skarżącą Spółką i organami administracji.
Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] odmówił Spółce przyznania płatności i nałożył sankcję. Spółka odwołała się także i od tej decyzji.
Pismem z dnia 28 września 2011 r. organ odwoławczy zwrócił się do właściciela gruntów o wskazanie użytkownika gruntów położonych na działkach ewidencyjnych nr 290/5, 300, 294/2. Następnie decyzją z dnia [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR. W dniu 4 stycznia 2011 r. do organu I instancji wpłynęło pismo J.D., następującej treści: " w dniu 30 marca 2009 r. zawarłem umowę z właścicielem w/w gruntów na ich dzierżawę (...) i na tej plantacji prowadziłem działalność m.in. zbioru wierzby na pow. 8 ha. Wykonywałem inne prace pielęgnacyjne na uprawie, opłaciłem podatek oraz wynikającą z umowy kwotę 20000 zł. wpłaciłem na konto wydzierżawiającego". W aktach sprawy znajduje się pismo J.D. z dnia 23 stycznia 2012 r., w którego treści podtrzymuje uprzednio złożone wyjaśnienia oraz oświadczenie P.T. z dnia 25 stycznia 2012 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w P., w którym wyjaśnił: " W lutym 2009 r. firma A. przeprowadziła ścinkę wierzby – ok. 2/3 powierzchni ze względu na grząski teren (chodzi o działki w gminie G.), do momentu kiedy ja pracowałem , tj. października 2009 r. nie były wykonywane żadne zabiegi pielęgnacyjne". Spółka w piśmie z dnia 13 stycznia 2012 r. podniosła, że w toku postępowania dowodowego nie przeprowadzono wszystkich dowodów wskazanych w decyzji uchylającej poprzednie postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji. W związku z powyższym wniosła o przeprowadzenie pominiętych dowodów z zeznań świadków P.T. (na okoliczność stanu posiadania nieruchomości na dzień 31 maja 2009 r. M.S. (na okoliczność stanu posiadania nieruchomości na dzień 31 maja 2009 r.).
W uzasadnieniu odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] nr [...] Spółka zarzuciła naruszenie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051) poprzez błędne jego zastosowanie, art. 51 ust. 1 w zw. z art. 68 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 oraz przepisów postępowania administracyjnego _ art. 7, art. 10 § 1 w zw. z art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i 3, art. 80 k.p.a. Skarżąca stwierdziła, że na dzień 31 maja 2009 r. była posiadaczem 15 działek opisanych we wniosku z dnia 23 kwietnia 2009 r. Pracownicy spółki na dzień 31 maja 2009 r. na bieżąco doglądali upraw, prowadzili ich pielęgnację oraz sprawowali nadzór nad uprawami wierzby energetycznej znajdującymi się na terenie działek. Okoliczność posiadania tej nieruchomości przez Spółkę została potwierdzona przez pełnomocnika Z.D. - mecenasa K.P. w piśmie z dnia 10 lipca 2011 r. skierowanym do skarżącej, zawierającym wezwanie do wydania Z.D. nieruchomości posiadanej od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia dzisiejszego.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] stwierdził, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja wydana na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity Dz.U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.) – dalej zwana Ustawa, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 marca 2010 r. W myśl art. 7 ust. 1 Ustawy rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa na będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujące się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 143b ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1782/2003, jeżeli:
1) na ten dzień posiada działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr XX do rozporządzenia nr 1973/2004;
2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;
2a) (6) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;
3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
2. Rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługują płatności uzupełniające do powierzchni upraw:
1) chmielu,
2) roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych,
3) innych roślin
- położonych na działkach rolnych objętych wnioskiem o przyznanie jednolitej płatności obszarowej.
2a. Rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej i złożył wniosek o przyznanie tej płatności, przysługuje płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu, do której przyznano mu płatność uzupełniającą do powierzchni uprawy chmielu za 2006 r., zwana dalej "płatnością uzupełniającą do powierzchni uprawy chmielu niezwiązaną z produkcją".
3. Wnioskodawcy przysługuje płatność do upraw roślin energetycznych na będące w jego posiadaniu grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, jeżeli:
1) posiada działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona w art. 2 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1973/2004;
2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;
2a) (7) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;
3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
4) są spełnione warunki określone w rozdziale 8 rozporządzenia nr 1973/2004, z tym że:
a) umowa, o której mowa w art. 25 rozporządzenia nr 1973/2004, powinna być zawarta z podmiotem skupującym albo pierwszą jednostką przetwórczą, które zostały zatwierdzone w rozumieniu tego rozporządzenia,
b) płatność przysługuje również w przypadkach, o których mowa w art. 33 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004,
c) w przypadku gdy dla danej rośliny energetycznej nie określono plonu reprezentatywnego, wnioskodawca powinien dostarczyć do zatwierdzonych podmiotów, o których mowa w lit. a, wykorzystać lub przetworzyć na cele energetyczne w gospodarstwie, o którym mowa w sekcji 7 rozporządzenia nr 1973/2004, całkowitą ilość zebranych roślin energetycznych.
Pojęcie posiadania, o którym mowa w zapisach ustawy, niejednokrotnie było przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że należy rozumieć je jako faktyczne użytkowanie gruntów. Bez znaczenia jest zatem posiadany tytuł prawny do gruntów. Może on pełnić jedynie funkcję pomocniczą w celu ustalenia kto jest faktycznym użytkownikiem działek rolnych, ale nie ma on decydującego znaczenia w tym zakresie. Pojęcie posiadania ściśle wiąże się z produkcją rolną, której wspieraniu płatności do gruntów rolnych mają służyć. Posiadanie zgłoszonych do płatności działek winno mieć charakter trwały, a związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możliwości korzystania z niej przez czas nieokreślony. Za przyjęciem takiej interpretacji posiadania przemawiają pozostałe zawarte w art. 7 ust. 1 warunki przyznania płatności. W art. 7 ust. 1pkt 2 i 2a, jak również w ust. 3 pkt 2 i 2 a tego przepisu, ustawodawca wskazuje, iż jednolita płatność obszarowa oraz płatność do upraw energetycznych przysługuje jeśli wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; oraz, gdy rolnik przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności. Nie ulega zatem wątpliwości, iż aby spełnić wyżej wymienione warunki, zgłoszone do płatności grunty winny pozostawać w posiadaniu rolnika przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek. Stan posiadania na dzień 31 maja, o którym mowa w art. 7 ust. 1 Ustawy może być miarodajny jedynie dla określenia wysokości przyznanego świadczenia, natomiast posiadanie zgłoszonych do płatności gruntów winno mieć charakter trwały. W opinii organu odwoławczego w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania sporne strony nie wykazały by sposób użytkowania przez nie działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 290/5, 300 i 294/2 wyróżniał się trwałością. Wprawdzie, jak podnosi pełnomocnik Spółki, strona dokonała w roku 2009 przeglądu i kontroli plantacji, co w ocenie skrzącej potwierdzają załączone do akt sprawy delegacje jej pracowników, jak również przeprowadziła w lutym 2009 r. zabieg pielęgnacyjny polegający na wycince wierzby, to ciągłość posiadania tych działek została przerwana poprzez wycięcie i zebranie wierzby przez J.D.. Okoliczność ta pozostaje bezsporna, została bowiem niejednokrotnie potwierdzona przez Spółkę w toku postępowania (w treści odwołania z dnia 19 kwietnia 2010 r. pełnomocnik strony wyjaśnił, że J.D. w roku 2009 bezprawnie wyciął i zabrał ze spornych gruntów 5000 m.p. wierzby , w piśmie z dnia 15 listopada 2011 r. strona informuje, ze kradzież wierzby z plantacji została zgłoszona na policję i jest przedmiotem pozwu sądowego o odszkodowanie złożonego przeciw J.D.). W tak ustalonym stanie faktycznym nie sposób przyjąć, iż spełnione zostały warunki przyznania jednolitej płatności obszarowej oraz płatności do upraw roślin energetycznych, o których mowa w art. 7 ust. 1 i ust. 3 Ustawy, to jest posiadanie zgłoszonych do upraw działek nie miało charakteru trwałego i grunty nie były utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym wniesiono wniosek. Tym samym organ I instancji prawidłowo orzekł o wykluczeniu z płatności gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 290/5, 300 i 294/2 i nałożeniu na stronę sankcji na podstawie art. 51 ust. 1 Rozporządzenia Komisji ( WE) Nr 796/2009.
Powierzchnia zgłoszona we wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych wynosiła 73,38 ha, zaś stwierdzona w toku postępowania administracyjnego 44,60 ha. W związku z wykluczeniem z płatności działek rolnych L, M i N różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną, a stwierdzoną wynosiła 28,78 ha, co stanowi 64,53 % powierzchni stwierdzonej. Zgodnie z art. 51 ust. 1 Rozporządzenia ( WE) Nr 796/2004 jeśli dla danej grupy upraw obszar zadeklarowany na cele jakichkolwiek systemów pomocy obszarowej, z wyjątkiem skrobiowych odmian ziemniaka, nasion i tytoniu, jak przewidziano w tytule IV rozdział 1 sekcja 2 i 5 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 i w tytule IV rozdział 10c rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 przekracza obszar stwierdzony zgodnie z art. 50 ust. 3 i 5 niniejszego rozporządzenia, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeśli różnica ta wynosi więcej niż 3 % lub dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % obszaru stwierdzonego. Jeśli różnica ta przekracza 20 % obszaru stwierdzonego, dla danej grupy upraw nie zostanie przyznana żadna pomoc obszarowa. Jeśli różnica ta przekracza 50 %, rolnik będzie również wyłączony z otrzymywania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym a stwierdzonym zgodnie z art. 50 ust. 3 i 5 niniejszego rozporządzenia. Kwota ta zostaje odliczona zgodnie z art. 5b rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006. Jeśli niemożliwe jest odliczenie tej kwoty w całości zgodnie z tym artykułem w ciągu trzech kolejnych lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym dokonano ustalenia, saldo pozostałe do spłaty zostaje anulowane. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ponieważ różnica pomiędzy wielkością deklarowaną, a stwierdzoną wynosiła ponad 50 % powierzchni stwierdzonej, płatność JPO została wnioskodawcy odmówiona oraz nałożono sankcję w wysokości 14 590,88 zł., co stanowi iloczyn stwierdzonej różnicy pomiędzy powierzchnia zadeklarowana we wniosku a powierzchnia stwierdzoną oraz stawki płatności JPO na 1 ha gruntu obowiązującej w 2009 r. ( 506,98 ha).
Omawiając kwestię płatności do upraw energetycznych ( RE) – 2009 organ odwoławczy wskazał, iż w ustalonym stanie faktycznym zastosowanie znajduje wskazany przepis art. 51 ust. 1 Rozporządzenia Komisji ( WE) Nr 796/2004, stąd płatność RE została wnioskodawcy odmówiona oraz nałożono sankcję w wysokości 5477,70 zł., co stanowi iloczyn stwierdzonej różnicy pomiędzy powierzchnia zadeklarowaną we wniosku a powierzchnia stwierdzoną – 28,78 ha oraz stawki płatności RE na 1 ha gruntu obowiązującej w 2009 r. ( 190,33 zł.).
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wyjaśnił, że organy ARiMR prowadząc administracyjne postępowanie w sprawie przyznania określonego wsparcia finansowego, zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy zobowiązane są stać na straży praworządności, jak również zobowiązane są w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Pierwsza z wymienionych zasad stanowi powtórzenie podstawowej zasady zawartej w k.p.a. jaką jest zasada praworządności (art. 6 k.p.a.), druga zaś z wymienionych zasad stanowi odejście od wskazanej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej. Organy ARiMR zostały zobowiązane do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w miejsce wynikającego z k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Ta zmiana zasad i reguł postępowania wyraźnie wskazuje, że zadania organu prowadzącego postępowanie w zakresie obowiązku zgromadzenia, zebrania materiału dowodowego zostały ograniczone w stosunku do ogólnych reguł. Ponadto ustawa w art. 3 ust. 3 nałożyła na stronę oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu obowiązek przedstawienia dowodów oraz dawania wyjaśnień, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek wskazując, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Konsekwencją wprowadzonej zasady jest konieczność wzmożenia aktywności stron postępowania, które nie mogą już oczekiwać, że organ prowadzący postępowanie będzie z urzędu podejmował wszelkie środki dowodowe niezbędne do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zatem ciężar wykazania, że zostały spełnione przesłanki, od których uzależnione jest uprawnienie do płatności obciąża rolnika, który wnioskował o ich przyznanie. To wnioskodawca powinien wykazać, że faktycznie użytkował grunty wskazane do przyznania płatności, to jest faktycznie nimi władał i rolniczo gospodarował na tych gruntach. W opinii organu odwoławczego spółka nie wykazała, że była posiadaczem spornych gruntów w rozumieniu Ustawy. Stanowiska organu nie zmienia treść pisma z dnia 10 lipca 2011 r., na które w odwołaniu powołuje się skarżąca, w którym pełnomocnik Z.D., wzywa Spółkę do wydania nieruchomości położonej na działkach ewidencyjnych 290/5, 300 i 294/2, nie przeczy ono bowiem bezspornej okoliczności wycięcia i zebrania wierzby przez J.D..
Organ odwoławczy uznał za zasadny zarzut odwołania, dotyczący wadliwego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka w dniu 25 stycznia 2012 r. Spółka nie została poinformowana o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka, w sposób, który umożliwiał jej skorzystanie z prawa przewidzianego w art. 79 § 2 k.p.a. Ponadto w treści protokołu z zeznań świadka brak jest jego pouczenia o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań. Niemniej jednak, pomimo wagi powyższych uchybień, w opinii organu odwoławczego nie wpływają one na wynik sprawy. Za pomocą przeprowadzonego dowodu ustalono jedynie, że Spółka przeprowadziła na początku 2009 r. wycinkę wierzby, czego organ nie kwestionuje. Natomiast w niniejszej sprawie istotne jest wykazanie, że posiadanie spornych działek rolnych miało charakter trwały i Spółka przez cały rok kalendarzowy, w którym został zgłoszony wniosek, utrzymywała wszystkie grunty zgodnie z normami. Ciągłość posiadania spornych działek została przerwana poprzez wycięcie i zebranie wierzby przez drugą stronę konfliktu, to jest J.D.. Okoliczność ta pozostaje bezsporna. Tym samym nawet pominięcie dowodu z zeznań świadka nie uzasadniałoby zarzutu niewyjaśnienia stanu faktycznego w sposób pozwalają na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie.
A. spółka z ograniczona odpowiedzialnością w Ł. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję organu odwoławczego, żądając :
1. Uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie w całości zakwestionowanych płatności na rok 2009, względnie
2. Uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji,
3. Przeprowadzenia na podstawie art. 78 k.p.a. dowodu z zeznań świadka P.T.,
4. Przeprowadzenia rozprawy na podstawie art. 89 k.p.a.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 i 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego ( Dz.U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051), art. 51 ust. 1 w zw. z art. 68 Rozporządzenia Komisji ( WE) i ar t. 44 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 , artykułów 7, 8, 10 § 1 11, 77 § 1 i 3 k.p.a. oraz artykułów 79 i 80 kodeksu postępowania cywilnego.
W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że Spółka użytkowała sporne działki przez cały rok 2009 r. Użytkowanie to miało charakter funkcjonalny w rozumieniu zaprezentowanym w orzeczeniu NSA z dnia 21 kwietnia 200 r. ( II OSK 30/06). Powyższe okoliczności potwierdza treść pisma pełnomocnika właściciela działek z dnia 10 lipca 2011 r., wzywającego skarżącą do wydania Z.D. nieruchomości posiadanej od dnia 1 stycznia 2008 r. do dnia dzisiejszego. Działania J.D. miały charakter incydentalny i sprowadzały się jedynie do bezprawnego wycięcia wierzby. Spółka spełniła również wymóg prowadzenia upraw zgodnie z kulturą rolna, kontrole przeprowadzone na terenie plantacji wypadały pozytywnie. Organy administracji dokonały wykładni pojęcia posiadania contra legem, to jest przyjęły ze dopłaty są niezasadne gdy tylko zostanie przerwane posiadanie. W toku postępowania wyraźnie wykazano, że Spółka posiada grunt w sposób trwały, natomiast cechy jednorazowości miały działania J.D.. J.D. dokonał jedynie wycięcia wierzby i nie był zainteresowany objęciem działek w posiadanie z uwagi na ważna umowę skarżącej z właścicielem. Zdaniem skarżącej organ administracji obowiązany jest z urzędu dokonać uzupełnienia materiału dowodowego, jeżeli zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na dokładne wyjaśnienie sprawy w rozumieniu art. 7 k.p.a. W niniejszej sprawie organ I instancji naruszył w sposób rażący zasady prowadzenia postępowania dowodowego określonego w k.p.a. Zgodnie z art. 79 k.p.a. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przesłuchania świadków. Tymczasem Spółki nie powiadomiono o przesłuchaniu świadka P.T.. Wskutek powyższego pozbawiono ją możliwości obrony swoich praw. Zeznania świadka były kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ winien zatem ponowić przesłuchanie świadka, stosując w tym zakresie przepisy k.p.a. Skarżący zarzucił ponadto wydanie decyzji z naruszeniem art. 51 ust. 1 w zw. z art. 68 Rozporządzenia Komisji ( WE) Nr 796/2004, poprzez niedokonanie ustaleń, czy strona ponosi winę za stwierdzone nieprawidłowości i czy w konsekwencji nie zachodzą okoliczności wyłączenia obniżki.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: p.p.s.a.], sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Jednocześnie, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach, w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ( Dz.U. z 2008 r.Nr 170, poz. 1051) [ dalej: Ustawa], z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Na mocy przepisu art. 3 ust. 2 i 3 omawianej ustawy, w postępowaniu administracyjnym dotyczącym m.in. płatności rolniczych niektóre z zasad postępowania dowodowego wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego zostały wyłączone lub ograniczone, w szczególności w zakresie rozkładu ciężaru dowodu co do zaistnienia określonych faktów postanowiono (art. 3 ust. 3), że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Jednak równocześnie w powołanych przepisach ustawodawca nakazał organom Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stanie na straży praworządności, wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz, na żądanie stron, udzielanie im niezbędnych informacji i zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu. Obowiązek strzeżenia praworządności a następnie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oznacza, że ten materiał dowodowy musi pozwalać na wyjaśnienie wszystkich wątpliwości w sprawie, a w szczególności na wyczerpujące odniesienie się do zarzutów i twierdzeń strony. Dokonana w art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach modyfikacja zasad dowodzenia nie może być bowiem pojmowana jako niczym nieograniczony obowiązek strony prezentacji i oferowania dowodów potwierdzających jej twierdzenia. Oznacza ona w cenie Sądu, że na organach Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa istotnie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów mających wspierać stanowisko strony, jednak w związku z jej twierdzeniami i zarzutami organy Agencji winny zgromadzić takie dowody, które pozwoliłyby na zweryfikowanie prawdziwości jej twierdzeń. Konieczność odniesienia się do wszystkich zarzutów strony, a zwłaszcza takich, których rozpatrzenie mogłoby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, jednoznacznie wynika z treści art. 107 par. 3 k.p.a., zaś określone w art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach przerzucenie ciężaru dowodu określonego faktu na osobę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne nie może prowadzić do naruszenia przez organy obowiązku przestrzegania zasady praworządności, w której mieści się również obowiązek oparcia rozstrzygnięcia na stanie faktycznym zgodnym z rzeczywistością. Obowiązkiem organu administracyjnego rozpoznającego sprawę jest zebranie i ocena materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. Obowiązywania tej zasady i wynikającego z niej obowiązku oparcia rozstrzygnięcia na miarodajnym i pełnowartościowym materiale dowodowym nie uchylają odmienności w zakresie postępowania dowodowego przewidziane w ustawie o płatnościach, na co wskazuje zasada praworządności określona w art. 3 ust. 2 pkt 2 tej ustawy.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 3 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 Ustawy oraz art. 80 k.p.a. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Organ odwoławczy wydając niekorzystną dla strony decyzję uznał za przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania płatności brak ciągłości posiadania spornych działek przez Spółkę. Ciągłość ta miała zostać przerwana poprzez wycięcie i zebranie wierzby przez J.D.. Strona w trakcie postępowania administracyjnego oraz w skardze podnosiła, że działanie J.D. miało charakter incydentalny, bowiem wyciął on drzewa, ale nie miał zamiaru objęcia działek w posiadanie.
W ocenie Sądu okoliczność przerwania (lub nie) ciągłości posiadania działek przez skarżącą nie została wyjaśniona. Spółka zgłaszała wnioski dowodowe oraz składała dokumenty mające potwierdzić okoliczności posiadania przez nią spornych działek w sposób ciągły i prowadzenia upraw zgodnie z kulturą rolną. M.in. złożyła wnioski o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadka P.T. i zeznań strony – prezesa zarządu Spółki M.S.. Ponadto przedstawiła dokumentację na okoliczność wyjazdów służbowych w celu kontroli plantacji. Organ administracji przeprowadził jedynie dowód z zeznań świadka P.T.. Postępowanie w tym zakresie, jak ocenił trafnie organ odwoławczy, było przeprowadzone wadliwie. Pomimo powyższej konstatacji organ odwoławczy nie dostrzegł potrzeby ponownego przesłuchania świadka w sposób zgodny z wymaganiami procedury administracyjnej. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie w powyższym zakresie pozwoliłoby wyjaśnić istotne w sprawie okoliczności. Np. pomogłoby zweryfikować prawdziwość oświadczenia P.T. z dnia 14 października 2009 r., iż Spółka była użytkownikiem przedmiotowych działek od 1 stycznia 2008 r. do dnia 14 października 2009 r. Możliwe byłoby także ustalenie w jakim zakresie J.D. dokonał wycinki wierzby i przez jaki czas działki znajdowały się w jego posiadaniu. Tym samym organ mógłby wyjaśnić czy nastąpiło przerwanie posiadania działek przez stronę skarżącą, czy działanie J.D. miało jedynie charakter incydentalny oraz czy wycięcie wierzby było równoznaczne z likwidacją upraw w całości lub w znacznej części.
Organy obu instancji nie wydały postanowienia w przedmiocie wniosku Spółki o dopuszczenie dowodu z zeznań w charakterze strony prezesa jej zarządu. Także nie odniosły się do żądania strony w przedmiocie przeprowadzenia rozprawy administracyjnej z udziałem świadków. Organ odwoławczy uznając, że grunty nie były przez cały rok utrzymywane zgodnie z normami nie wyjaśnił jakim normom, dotyczącym uprawy gruntów, uchybiła strona.
Zgodnie z art. 3 ust. 3 Ustawy ciężar udowodnienia faktu obciąża osobę, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Jak słusznie wyjaśnił organ odwoławczy obowiązkiem organu nie było gromadzenie materiału dowodowego, gdyż w niniejszym postępowaniu nie miały zastosowania art. 7 i 77 k.p.a. Podnieść jednak należy, iż strona w niniejszej sprawie wykazała się inicjatywa dowodową, w myśl art. 3 ust. 3 Ustawy. Organy AR i MR albo nie odniosły się wcale do jej wniosków, bądź uwzględniając je przeprowadziły postępowanie nieprawidłowo (świadek P.T.).
Wobec powyższego nieuprawnione jest obciążenie strony skutkami wadliwego postępowania dowodowego organów administracji. Pozostawałoby to w sprzeczności z obowiązkiem organu stania na straży praworządności ( art. 3 ust. 2 pkt 1 Ustawy). Ponadto jeśli zebrano w sprawie niepełny materiał dowodowy, to organ nie był w stanie wydać prawidłowej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy obowiązkiem organu jest rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a zatem zgromadzonego w sposób staranny i pełny. W rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy wymaga uzupełnienia.
Zdaniem Sądu zasadne jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka P.T. oraz strony (prezesa zarządu skarżącej Spółki) celem ustalenia, czy posiadanie działek przez skarżącą miało charakter stały, czy też zostało przerwane przez J.D.. Istotne jest ustalenie, czy działanie J.D. miało charakter incydentalny, czy przejął on (na jaki okres) posiadanie działek, a także czy wycięcie wierzby oznaczało likwidację upraw w całości lub w znacznej części. Organ powinien także wezwać stronę do sprecyzowania wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, w szczególności wskazania którzy świadkowie mają być przesłuchani i na jakie okoliczności. Następnie organ administracji rozważy zasadność przeprowadzenia rozprawy.
Organ rozpoznając ponownie sprawę uwzględni treść rozważań Sądu. Po dokonaniu niezbędnych ustaleń będzie mógł również odnieść się do wniosku strony dotyczącego zasadności niestosowania obniżek i wyłączeń zgodnie z art. 68 ust. 2 Rozporządzenia Komisji ( WE) Nr 796/2004.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
D.Cz.