III SA/Łd 146/25

III SA/Łd 146/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /przewodniczący/
Katarzyna Ceglarska-Piłat
Paweł Dańczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 2268
art. 37a, art. 37ge oraz art. 37gf
Ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 11 września 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat, Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2025 roku sprawy ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 17 grudnia 2024 roku nr 1001-IUCKOD-2.4811.4408.2024.2 M500-2024-0115658 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 17 grudnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu D.K. (dalej: strona, skarżąca) od wezwania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 27 września 2024 r. do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Pismem z 27 września 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wezwał stronę na podstawie art. 37ge oraz art. 37gf ustawy z 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 2268 ze zm., dalej: ustawa o autostradach) w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 r., do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd z 3 grudnia 2021 r. o godzinie 19:06 pojazdu marki Peugeot Boxer o numerze rejestracyjnym [...] na odcinku autostrady A4 węzeł Bielany Wrocławskie. W dniu zarejestrowania przez System Poboru Opłaty Elektronicznej KAS przedmiotowego przejazdu strona była właścicielem ww. pojazdu.
Od powyższego wezwania strona złożyła sprzeciw, wyjaśniając, że pojazd był wynajmowany firmie Ax. Sp. z o.o., dlatego też wniosła o odstąpienie od nałożenia opłaty dodatkowej.
Decyzją z 17 grudnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu strony od wezwania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 27 września 2024 r.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że katalog podmiotów zobowiązanych do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, wskazany został w art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach. Zgodnie z tym przepisem, do wniesienia takiej opłaty zobowiązane zostały podmioty, określone łącznie jako "wnoszący opłatę", w tym m.in. właściciel pojazdu. Katalog podmiotów wymienionych w tym przepisie ma charakter zamknięty, przez co rozszerzanie go na inne kategorie podmiotów, nieujęte wprost w tym przepisie, jest niedopuszczalne. W katalogu tym nie znajdziemy takich podmiotów, jak np. kierujący pojazdem, korzystający z dróg publicznych, czy uczestnik ruchu drogowego. W myśl ogólnie przyjętych reguł każda osoba może korzystać z pojazdu na podstawie dowolnie zawartej umowy z właścicielem, np. w ramach stosunku pracy, umowy użyczenia, przechowania, komisu czy jednorazowej pożyczki (także takiej ustalonej ustnie). Przez osobę uprawnioną do korzystania z pojazdu rozumie się także kredytobiorcę lub leasingobiorcę, którym bank lub inna firma oddała pojazd do użytkowania lub też podnajęła oraz wydzierżawiła samochód. Posiadanie jest zaś stanem, w którym strona umowy (posiadacz) ma fizyczne władztwo nad rzeczą, jednak władztwo to nie oznacza tytułu prawnego do rozporządzania nią. Własność natomiast określa stan prawny. Zgodnie z prawem bowiem właścicielem pojazdu wciąż jest osobą, która jako ostatnia nabyła pojazd, widnieje na umowie lub fakturze i może rozporządzać nią. Z treści art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach wynika, że Szef KAS wystawia "wnoszącemu opłatę" wezwanie do wniesienia opłaty dodatkowej. Wobec powyższego Szef KAS, a w zasadzie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, jest uprawniony do wystawienia ww. wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej, wyłącznie podmiotom określonym w art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach. Zdaniem organu wprowadzenie, przez racjonalnego ustawodawcę, zamkniętego katalogu podmiotów obowiązanych do wniesienia opłaty za przejazd autostradą ma charakter celowy. Jak bowiem wynika z uzasadnienia projektu ustawy z 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021, poz. 1005), w przypadku opłaty dodatkowej "skrócony został czas jej nałożenia i sposób dochodzenia do adresata tej dodatkowej opłaty, tj. do osób albo podmiotów, które widnieją w Centralnej Ewidencji Pojazdów, albo na które została dokonana rejestracja pojazdu poza granicami kraju".
Reasumując, jak zauważył organ, nawet w sytuacji, kiedy właściciel pojazdu wskaże faktycznego użytkownika pojazdu, z którym zawarł umowę najmu lub wskaże inną osobę faktycznie kierującą pojazdem w momencie popełnienia naruszenia obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie ma podstaw prawnych do wystosowania wezwania do takiego podmiotu i tym samym uwolnienia odpowiedzialności właściciela pojazdu w tym zakresie. Dlatego ujawnienie przez właściciela, użytkownika bądź posiadacza pojazdu dopiero na etapie wniesionego sprzeciwu i poparcie tego faktu umową najmu, nie daje podstaw do prowadzenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej postępowania wobec najemcy bądź posiadacza, skoro nie był on ujawniony w CEPiK w dacie naruszenia obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. Taka umowa świadczy o przeniesieniu przez właściciela prawa korzystania z pojazdu na podstawie tej umowy, jednak ustalając zobowiązanego do wniesienia opłaty dodatkowej, na podstawie ustawy o autostradach, nie ma podstaw do analizowania prawa najmu (korzystającego z pojazdu), w rozumieniu innych przepisów prawa.
W związku z powyższym zdaniem organu to strona jako właściciel pojazdu była zobowiązana do wniesienia należnej opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady A4 z 3 grudnia 2021 r.
Skargę na powyższą decyzję z 17 grudnia 2024 r. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniosła strona, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie, sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, zwrot opłaty w wysokości 500 zł pobranej w wyniku egzekucji, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wskazanych w treści skargi na okoliczności w niej wskazane. W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że nie posiadała wiedzy, iż przedmiotowy pojazd 3 grudnia 2021 r. o godzinie 19:06 naruszył obowiązek niewniesienia opłaty za przejazd autostradą i zgodnie z tym ma obowiązek wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Pojazd, którego skarżąca jest właścicielem, od 3 grudnia 2018 r. wynajmowała Ax. Spółce z o.o. z siedzibą w W. wraz z innymi pojazdami. Umowa, zawarta na czas nieokreślony, została zgodnie wypowiedziana w lutym 2024 r. Skarżąca również zwróciła się z prośbą do ww. spółki o wskazanie, kto 3 grudnia 2021 r. był w posiadaniu przedmiotowego pojazdu, czy spółka, czy inny najemca. Od Ax. Spółki z o.o. skarżąca otrzymała kopię umowy najmu zawartej na przedmiotowy pojazd od 3 grudnia 2021 r. do 5 grudnia 2021 r. Zgodnie z umową pojazd został 3 grudnia 2021 r. o godzinie 17:00 wynajęty firmie Bx. M.O. z siedzibą w Wo. Skarżąca zarzuciła także prowadzenie postępowania egzekucyjnego przed wydaniem decyzji przez organ I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona przez sąd, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności decyzji administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 17 grudnia 2024 r. odmawiająca uwzględnienia sprzeciwu skarżącej od wezwania organu do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.
Z przyjętych za podstawę wyrokowania niespornych ustaleń faktycznych, stanowiących jednocześnie podstawę wydania zaskarżonej decyzji, wynika, że 3 grudnia 2021 r. o godzinie 19:06 na płatnym odcinku autostrady A4, węzeł Bielany Wrocławskie, zarejestrowano przejazd będącego własnością skarżącej pojazdu marki Peugeot Boxer o numerze rejestracyjnym [...] bez uiszczonej opłaty za przejazd autostradą płatną. Wskazać należy, że skarżąca w toku postępowania ani w skardze wniesionej do sądu nie zakwestionowała powyższego stanu faktycznego w zakresie powyższych okoliczności związanych z przejazdem autostradą płatną bez uiszczenia opłaty. Skarżąca stanęła jednak na stanowisku, że nie powinna zostać obciążona opłatą dodatkową, gdyż co prawda wskazany samochód jest jej własnością, ale wynajęła go Ax. Spółce z o.o. z siedzibą w W., która 3 grudnia 2021 r. oddała ten samochód innemu podmiotowi, tj. Bx. z siedzibą w Wo., w dalszy najem, a przejazdu w tym samym dniu dokonał ostatni najemca pojazdu. Na dowód powyższego strona przedstawiła umowy najmu samochodu z 3 grudnia 2018 r. i z 3 grudnia 2021 r., załączając je do sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.
W ocenie sądu stanowisko skarżącej jest nieprawidłowe, a okoliczności faktyczne zaistniałe w kontrolowanej sprawie uzasadniały nałożenie nią opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą.
Zgodnie z art. 37a ust. 1 przywołanej powyżej ustawy o autostradach płatnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania spornego przejazdu, tj. 3 grudnia 2021 r., za przejazd autostradą są pobierane opłaty. Do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany:
1) właściciel pojazdu albo
2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450, 463, 694 i 720), albo
3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - zwany dalej "wnoszącym opłatę" (art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych). Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, może być wniesiona w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (art. 37a ust. 8 ustawy o autostradach płatnych). Przejazd autostradą, na której jest pobierana opłata, o której mowa w ust. 7, może być również wykonywany na podstawie biletu na jeden przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zwanego dalej "biletem autostradowym", wydanego przed rozpoczęciem tego przejazdu. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, jest pobierana w momencie wydania biletu autostradowego (art. 37a ust. 9 ww. ustawy).
Ponadto w myśl art. 37a ust. 28 ww. ustawy kierujący pojazdem:
1) nie rozpoczyna przejazdu autostradą lub jej odcinkiem w przypadku braku:
a) ważnego biletu autostradowego lub
b) prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS;
2) podczas przejazdu autostradą lub jej odcinkiem nie może mieć w pojeździe zakrytych lub ozdobionych tablic rejestracyjnych lub nie może mieć z przodu lub z tyłu pojazdu znaków, napisów lub przedmiotów, które ograniczają czytelność tych tablic, oraz nie może umieszczać na pojeździe tablic rejestracyjnych w innych miejscach niż konstrukcyjnie do tego przeznaczone.
Natomiast zgodnie z art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach płatnych za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł.
Zgodnie z art. 37ge ust. 5 ustawy o autostradach płatnych opłaty dodatkowej nie pobiera się, jeżeli w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu autostradą lub jej odcinkiem zostanie wniesiona opłata za ten przejazd, w sposób określony w art. 37a ust. 9. Przepis art. 37a ust. 12 stosuje się, przy czym na bilecie autostradowym wskazuje się datę i godzinę przejazdu oraz autostradę lub jej odcinek, za który nie została wniesiona opłata za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7. Przepis art. 37ge ust. 6 ustawy o autostradach płatnych stanowi, że opłaty dodatkowej nie pobiera się od wnoszącego opłatę, jeżeli na kierującego pojazdem została nałożona kara grzywny, o której mowa w art. 37gi, w drodze mandatu karnego.
Zdaniem sądu art. 37a ust. 7 w zw. z art. 37ge ust. 1 i 7 ustawy o autostradach płatnych należy wykładać w ten sposób, że zobowiązuje on do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, jak również pozwala dochodzić opłaty dodatkowej, od podmiotów w nim wskazanych. A zatem skarżąca jako właściciel spornego pojazdu nie może uwolnić się od obowiązku poniesienia opłaty dodatkowej za nieopłacony przejazd autostradą, powołując się na cywilnoprawne umowy najmu samochodu, z których to wynikać ma dla najmujących obowiązek ponoszenia wszelkich opłat związanych z bieżącą eksploatacją samochodu. W tym miejscu, abstrahując już od oceny, czy przedstawione przez stronę umowy rzeczywiście potwierdzały, że to nie skarżąca, lecz najemcy samochodu eksploatowali go w spornym dniu (w szczególności mowa o umowie zawartej 3 grudnia 2021 r.), wskazać należy, że cywilnoprawne umowy najmu pojazdu nie mogą wyłączyć odpowiedzialności administracyjnoprawnej za realizację obowiązku z art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych. Przepisy ustawy mające charakter bezwzględnie obowiązujący nie mogą być modyfikowane w drodze umów cywilnoprawnych. Co do zasady umowa cywilnoprawna nie może bowiem modyfikować obowiązków publicznoprawnych, chyba że co innego wynika z przepisu prawa. W zaistniałej sytuacji strona skarżąca może zatem dochodzić od najemcy roszczeń związanych z koniecznością poniesienia opłaty dodatkowej na drodze regresu (na drodze cywilno-prawnej), jednak wpierw to ją obciąża obowiązek uregulowania wspomnianej należności.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, należy zauważyć, że zgodnie z art. 37gf ust. 1 ustawy o autostradach, wnoszący opłatę może wnieść sprzeciw do Szefa KAS, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7. Wniesienie sprzeciwu nie zwalnia z obowiązku wniesienia opłaty dodatkowej. Przepis ten został ujęty w podstawie prawnej doręczonego skarżącej 11 października 2024 r. (k. 10 – akt administracyjnych) wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej z 27 września 2024 r. Ponadto ww. wezwanie zawiera pouczenie (k. 11–11v. akt administracyjnych), w którym w punkcie 3 wskazano, że opłata dodatkowa wraz z odsetkami podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego (co wynika z brzmienia art. 37ge ust. 12 ustawy o autostradach). W przypadku braku zapłaty opłaty dodatkowej w ww. terminie, wezwanie będzie podstawą do wydania tytułu wykonawczego. W związku z powyższym wbrew zarzutom skargi w przypadku braku zapłaty opłaty dodatkowej w terminie 14 dni od doręczenie wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej, podlega ona przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne stanowi odrębne postępowanie, niezależne od postępowania w sprawie wniesionego przez skarżącą sprzeciwu, które prowadzone jest przez inny organ oraz w oparciu o odrębne przepisy prawa.
Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało sąd do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.
d.cz.