III SA/Łd 143/16

III SA/Łd 143/16 - Postanowienie WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2016-06-30
Data wpływu
2016-02-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Teresa Rutkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Koszty sądowe
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Zmieniono postanowienie (art. 260 par. 1 ustawy - PoPPSA)
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 250, art. 260 par. 1, 2, 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2015 poz 1805
par. 21 ust. 1 pkt 2 lit. b
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w osobie: Sędziego NSA – Teresy Rutkowskiej po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2016r. oddalającego wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w zakresie sporządzenia opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia zażalenia w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie Starszego referendarza sądowego i przyznać radcy prawnemu M. S. prowadzącemu Kancelarię Radców Prawnych AMS S. w [...] przy [...] kwotę 295,20 ( dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100 )złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu i nakazać wypłacenie powyższej kwoty M. S. z funduszu Skarbu Państwa .Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi . R.T.
Uzasadnienie
III SA/Łd 143/16
U Z A S A D N I E N I E
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi oddalił wniosek pełnomocnika skarżącego z urzędu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w zakresie sporządzenia opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2016r. . Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 9 czerwca 2016 r.
W dniu 13 czerwca 2016 r. pełnomocnik z urzędu złożył sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego zmianę i przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu z tytułu sporządzenia i złożenia opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia zażalenia, zarzucając naruszenie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Postanowieniem z 17 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę Z. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z uwagi na jej wniesienie po upływie ustawowego terminu.
Następnie – postanowieniem z 13 kwietnia 2016 r. - przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego.
Okręgowa Izba Radców Prawnych pismem z 21 kwietnia 2016 r. poinformowała, że ustanowiła pełnomocnikiem skarżącego w niniejszej sprawie radcę prawnego M. S.
W dniu 17 maja 2016 r. radca prawny M. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi opinię prawną o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie tego sądu z dnia 17 marca 2016r. o odrzuceniu skargi Z. M. W piśmie tym pełnomocnik wniósł jednocześnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu według norm przepisanych oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.
Oddalając wniosek referendarz wskazał, że zgodnie z art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wskazał, że katalog czynności radcy prawnego w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, za które przysługuje wynagrodzenie, o którym mowa w § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805) ma charakter zamknięty. Wynagrodzenie może być przyznane: - za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. a), - sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. b), - za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit.c) oraz - w postępowaniu zażaleniowym (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. d).
Wynagrodzenie radcy prawnego za czynności, które nie zostały wymienione w § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, nie stanowi niezbędnych kosztów postępowania, o których mowa w art. 204 oraz w art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok NSA z 19.11.2010 r., sygn. akt I OSK 112/10; postanowienie NSA z 16.06.2004 r., sygn. akt FSK 93/04, z 17.09.2010 r., sygn. akt II OSK 854/09, z 06.10.2010 r., sygn. akt II OSK 1900/10).
Powołując się na dotychczasowe orzecznictwo NSA sformułowane na gruncie tak samo brzmiących poprzednio obowiązujących przepisów referendarz podkreślił, że wśród czynności wymienionych w § 21 ust. 1 pkt 2 wskazanego rozporządzenia nie ma czynności prawnej polegającej na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia. Wprawdzie ustawodawca w § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d cytowanego rozporządzenia wskazuje ogólnie na postępowanie zażaleniowe, jednak należy przyjąć, iż zarówno wykładnia literalna jak i celowościowa tego przepisu nakazuje uznać, iż postępowanie zażaleniowe wszczęte jest dopiero w momencie wniesienia zażalenia. Powyższe skutkuje tym, iż wynagrodzenie może być przyznane w postępowaniu zażaleniowym za wniesienie zażalenia, a taka sytuacja nie miała tu miejsca. Ponadto przepis § 21 ust. 1 pkt 2 we wcześniejszych podpunktach określa za jaką opinię może być przyznane wynagrodzenie, a nie jest to opinia wskazana we wniosku. Brak jest zatem podstaw prawnych do zaliczenia wynagrodzenia radcy prawnego za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia do niezbędnych kosztów postępowania.
Z powyższych względów, na podstawie § 21 ust. 1 pkt 2 lit. a - d rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu oraz na podstawie art. 205 § 2 i art. 250 w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi referendarz oddalił wniosek.
We wniesionym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego z urzędu zarzucił naruszenie art. 250 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż radcy prawnemu ustanowionemu dla skarżącego z urzędu nie przysługuje wynagrodzenie za pomoc prawną polegającą na sporządzeniu opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia zażalenia, w sytuacji gdy brak jest numerus clausus czynności pełnomocnika z urzędu, za które przysługuje wynagrodzenie wypłacane ze środków Skarbu Państwa, a wypłacenie wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną w formie sporządzonej opinii prawnej stanowi realizację idei pomocy prawnej z urzędu.
W ocenie wnoszącego sprzeciw zaskarżone postanowienie w sposób oczywisty kłóci się z ideą pomocy prawnej udzielanej z urzędu, a z drugiej strony z obowiązkiem dochowania najwyższej staranności i profesjonalizmu przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, a będącego radcą prawnym. Okoliczność, że przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. milczą gdy chodzi o wynagrodzenie radcy prawnego za czynności czy to w sprawie o wznowienie postępowania , czy to w sprawie sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia i nie regulują stawek wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia, nie uzasadnia oddalenia wniosku pełnomocnika z urzędu ex machina. Pełnomocnik powołał się na orzeczenie WSA w Krakowie z 5 września 2008 r. – sygn.. III SA/Kr 199/04 i podkreślał, że oddalenie wniosku prowadzi do sytuacji, w której de facto – pełnomocnik z urzędu w celu ochrony własnych interesów fiskalnych zmuszony byłby do złożenia oczywiście bezzasadnego zażalenia na niekorzyść klienta z urzędu – narażając go na ewentualne koszty postępowania , a siebie na postępowanie dyscyplinarne wszczęte ze skargi zasadnie niezadowolonego z pomocy prawnej klienta.
W trosce o dobro klienta radca prawny ustanowiony z urzędu musi mieć możność samodzielnego uznania zasadności tego, czy istnieją przesłanki do złożenia środka zaskarżenia, czy też nie.
W ocenie pełnomocnika za sporządzoną opinię prawną powinno zostać przyznane wynagrodzenie wg zasad określonych w rozporządzeniu na podstawie przepisu określającego wynagrodzenia w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Ta czynność jest bowiem rodzajowo najbardziej zbliżona do opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje:
W ocenie sądu, wniesiony sprzeciw jest uzasadniony.
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: p.p.s.a.], rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przytoczony przepis, jak podkreśla się w orzecznictwie, nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek podlega bowiem ocenie pod kątem jakości świadczonych usług, a pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 p.p.s.a wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 p.p.s.a., należy się jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną ( patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2013 r. sygn. II OZ 242/14, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2015 r. sygn.. II FZ 910/15 – publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, m.in. w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn.. II OZ 321/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielana.
W przypadku radców prawnych kwestię wynagrodzenia za udzielenie pomocy prawnej z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ( Dz. U. z 2015 r., poz. 1805), które weszło w życie 1 stycznia 2016 r. Zgodnie z § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.
W niniejszym przypadku postępowanie przed sądem zostało wszczęte wniesieniem skargi w dniu 14 stycznia 2016 r., a zatem w sprawie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia z 22 października 2015 r.
Jak stanowi § 2 rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego.
W myśl § 4 ust. 1, opłatę ustala się w wysokości co najmniej ½ opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy.
Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1 , a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem zawiłości sprawy oraz nakładu pracy radcy prawnego oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy /.../.( § 4 ust. 2 rozporządzenia)
W § 21 ust. 1 rozporządzenia określone zostały opłaty maksymalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: w pierwszej instancji( pkt 1) i w drugiej instancji (pkt 2).
W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 powoływanego powyżej rozporządzenia, pełnomocnikowi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w II instancji wynagrodzenie może być przyznane: a/ za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, b/ za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, c/ za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz d/ w postępowaniu zażaleniowym .
Jak wynika z treści przytoczonego przepisu, rozporządzenie nie określa wprost maksymalnej wysokości opłaty za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienia kończące postępowanie w sprawie. Nie oznacza to jednak , w ocenie sądu, braku możliwości przyznania takiego wynagrodzenia, jeżeli pomoc prawna została faktycznie udzielona, a sporządzenie takiej opinii prawnej i powiadomienie o jej treści skarżącego jest jedyną uzasadnioną formą udzielenia stronie pomocy prawnej. Brak wyraźnej regulacji w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. nie oznacza , że nie istnieją podstawy do przyznania radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia za pracę jaką wykonał na rzecz skarżącego. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 listopada 2012 r. sygn.. II FPS 4/12 ( publikowana na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl), skoro rozporządzenie wykonawcze nie zawiera wszystkich czynności procesowych, dających podstawę do przyznania wynagrodzenia ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi, pełnomocnikowi temu należy przyznać wynagrodzenia na podstawie stawki opłat przewidzianej w rozporządzeniu dla czynności o najbardziej zbliżonym rodzaju. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że rolą rozporządzeń, a w tej sprawie rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, jest wyczerpujące określenie wysokości opłat ( stawek) za poszczególne czynności, a nie wyczerpujące określenie tych czynności. Delegacja dla Ministra Sprawiedliwości zawarta w art. 22³ ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 233 ) dotyczy określenia, szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc. Upoważnienie dla Ministra nie obejmuje natomiast określenia co należy do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu. O tym co stanowi niezbędny koszt postępowania strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika rozstrzyga w sposób wyczerpujący art. 205 § 2 p.p.s.a. Niezbędnym kosztem postępowania jest, zgodnie z tym przepisem, wynagrodzenie pełnomocnika, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach, wydatki jednego pełnomocnika, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Art. 205 § 2 p.p.s.a. nie określa jakie czynności wykonywane przez pełnomocnika stanowią podstawę jego wynagrodzenia i w powołanej wyżej uchwale przyjęto, zgodnie z regułami języka polskiego, że wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika to nic innego jak zaplata za pracę jaką wykonał ten pełnomocnik na rzecz strony w ramach stosunku pełnomocnictwa . Natomiast zasady ustalania wysokości tego wynagrodzenia oraz tryb przyznawania i sposób wypłacania , zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a., określają przepisy rozporządzeń wykonawczych. Stanowisko to należy w pełni zaakceptować.
W związku z powyższym brak stosownej regulacji ogólnej w rozporządzeniu, nie oznacza, że pełnomocnikowi z urzędu nie należy się oplata za czynność niewyszczególnioną w rozporządzeniu, a która to czynność wiąże się z niezbędnym kosztem postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując kwestię podstawy do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną uznał, że "Tego rodzaju lukę extra legem należy wypełnić w drodze wnioskowania przez analogię i przyjąć, że za taką czynność przysługuje oplata według stawki za czynność o najbardziej zbliżonym rodzaju."
Rozpoznając zatem w niniejszej sprawie wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia zażalenia należy zwrócić uwagę, że postanowienie o odrzuceniu skargi wydane na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ( z uwagi na wniesienie skargi po upływie terminu określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a.) jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Przed nowelizacją ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 9 kwietnia 2015 r. od każdego postanowienia o odrzuceniu skargi przysługiwała skarga kasacyjna ( art. 173 p.p.s.a w brzmieniu obowiązującym do 15. 08. 2015 r ). Od chwili wejścia w życie ustawy zmieniającej, od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna, ale z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3. Zgodnie bowiem z art. 194 § 1 p.p.s.a. w nowym brzmieniu , na postanowienie o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3 przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Taki właśnie środek zaskarżenia przysługiwał od wydanego w dniu 17 marca 2016 r. postanowienia.
W rozpatrywanej sprawie już w skardze zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy, a postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego zostało skarżącemu przyznane. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że skarżący ma prawo do pomocy udzielonej przez profesjonalnego pełnomocnika, a Skarb Państwa przejął na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu. Podkreślenia wymaga także, że Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania.
Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu zawartej w art. 45 Konstytucji RP. Ma ona umożliwić dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Prawo pomocy obejmuje dwie instytucje: zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Istotą przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest zapewnienie stronie faktycznej pomocy prawnej w toku prowadzonego postępowania. Trybunał Konstytucyjny w swoich orzeczeniach wskazywał, że "Jednym z fundamentalnych założeń demokratycznego państwa prawnego jest zasada dostępu obywateli do sądu w celu umożliwienia im obrony ich interesów przed niezawisłym organem kierującym się wyłącznie obowiązującym w państwie prawem" Trybunał Konstytucyjny podkreślał również, że "w państwie prawnym prawo do sądu nie może być rozumiane jedynie formalnie, jako dostępność drogi sądowej w ogóle, lecz i materialnie, jako możliwość prawnie skutecznej ochrony praw na drodze sądowej" ( B. Banaszak – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz . Wyd. C. H. BECK Warszawa 2009 str.238-239). Przyznane skarżącemu prawo pomocy powinno zatem gwarantować mu faktyczną i skuteczną pomoc prawną od ustanowionego pełnomocnika z urzędu, co oznacza konieczność wnikliwego zapoznania się przez pełnomocnika ze sprawą na takim etapie postępowania, na jakim został ustanowiony i podjęcie odpowiednich czynności w sprawie. Udzielenie pomocy prawnej nie może być jednak utożsamiane z bezwzględnym obowiązkiem skarżenia postanowienia, co dawałoby podstawę do przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na podstawie § 21 ust. 1 pkt 2 d rozporządzenia, jeżeli wg najlepszej wiedzy pełnomocnika nie ma żadnych podstaw do wniesienia zażalenia .
W okolicznościach przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że w chwili ustanowienia pełnomocnika mógł on jedynie kwestionując trafność rozstrzygnięcia sądu z dnia 17 marca 2016 r. sporządzić i wnieść zażalenie na postanowienie albo, jeżeli w jego ocenie postanowienie jest zgodne z prawem, sporządzić opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi, w której mając na uwadze interes strony, przedstawi swoją ocenę legalności postanowienia i swoje racje i powody, dla których wniesienie zażalenia jest niezasadne. Opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienia kończące postępowanie w sprawie, jak trafnie wskazuje pełnomocnik skarżącego, najbardziej zbliżona rodzajowo do opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, odzwierciedla nakład pracy ustanowionego pełnomocnika z urzędu, a dla strony, której pomoc została przyznana stanowi pisemne przedstawienie stanowiska prawnika – profesjonalisty, który reprezentuje jej interes, na temat wydanego przez sąd rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie wyznaczony radca prawny sporządził i wniósł do sądu opinię prawną w przedmiocie braku podstaw do sporządzenia i wniesienia zażalenia, która została stronie doręczona. Należy zatem uznać, że profesjonalna pomoc prawna została skarżącemu realnie udzielona tzn. pełnomocnik udzielił pomocy prawnej w rozumieniu art. 250 p.p.s.a. i art. 22³ ust.. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.Dz. U. z 2016 r. poz. 233) i powinien otrzymać za to stosowne wynagrodzenie.
Opłata maksymalna za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (§ 21 ust. 1 pkt 2b rozporządzenia) wynosi 50% opłaty maksymalnej określonej w § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i nie mniej niż 240 złotych i taką właśnie kwotę podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności ( 55,20 zł) , obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach
(§ 4 ust. 3 rozporządzenia ) należało przyznać pełnomocnikowi.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 2 lit b rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu i art. 260 § 1, 2 i 3 p.p.s.a. zmienił zaskarżone postanowienie i przyznał ustanowionemu pełnomocnikowi wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi .
R.T.