III SA/Łd 1252/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2016-03-31
NSAAdministracyjneWysokawsa
renta strukturalnapostępowanie administracyjneKPAstrona postępowaniainteres prawnydecyzja kasacyjnaARiMRrolnictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora ARiMR, uznając, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 KPA, uchylając decyzję organu I instancji bez należytego uzasadnienia i wykazania przesłanek do takiej decyzji.

Sprawa dotyczyła uchylenia decyzji organu I instancji zmieniającej wysokość renty strukturalnej, przyznanej pierwotnie żonie skarżącego. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji, uznając naruszenie art. 107 § 1 KPA w zakresie wskazania stron postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał jednak, że organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do zastosowania art. 138 § 2 KPA, a jego uzasadnienie było wadliwe. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisów dotyczących interesu prawnego skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał skargę S. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), która uchyliła decyzję organu I instancji zmieniającą wysokość renty strukturalnej przyznanej A. W. (żonie skarżącego). Organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji naruszyła art. 107 § 1 KPA, ponieważ jako strony postępowania wskazała zarówno A. W., jak i S. W., podczas gdy pierwotna decyzja przyznająca rentę była wydana na wniosek A. W. Sąd administracyjny uznał jednak, że organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 KPA (uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania). Sąd podkreślił, że decyzja kasacyjna może być wydana tylko w ściśle określonych przypadkach, a organ odwoławczy nie wykazał, że zachodzą przesłanki do jej zastosowania, w szczególności nie uzasadnił, dlaczego konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Sąd zwrócił uwagę na wadliwość uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, które nie zawierało wystarczającej argumentacji prawnej dotyczącej interesu prawnego skarżącego w postępowaniu o rentę strukturalną. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, nakazując organowi odwoławczemu ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazówek sądu, w tym prawidłowej wykładni przepisów dotyczących legitymacji procesowej skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do zastosowania art. 138 § 2 KPA, a jego uzasadnienie było wadliwe.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ odwoławczy nie wykazał, iż konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co jest warunkiem zastosowania art. 138 § 2 KPA. Wadliwość uzasadnienia decyzji kasacyjnej uniemożliwiła kontrolę sądową.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

Dz.U. 2007 nr 109 poz. 750 § § 4, § 5 ust. 1, § 5 ust. 2, § 14 ust. 1, § 17 ust. 1

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

Przepisy regulujące przyznawanie i zmianę wysokości rent strukturalnych, w tym kwestię wnioskodawcy i małżonka spełniającego warunki.

Pomocnicze

k.p.a. art. 107 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Przepis określający elementy decyzji administracyjnej, w tym oznaczenie strony.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 3, § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Przepisy dotyczące rozstrzygnięć organu odwoławczego, w tym uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (decyzja kasacyjna procesowa) oraz umorzenia postępowania.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

Definicja strony postępowania administracyjnego.

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 50 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Legitymacja skargowa do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do zastosowania art. 138 § 2 KPA. Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego było wadliwe i nie pozwalało na kontrolę sądową. Kwestia interesu prawnego skarżącego wymagała szczegółowej wykładni przepisów.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja kasacyjna jest dopuszczalna tylko w razie łącznego spełnienia dwu przesłanek, a mianowicie gdy miało miejsce naruszenie przepisów postępowania oraz gdy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Granice stosowania art. 138 § 2 KPA wyznacza art. 136 KPA. Decyzja kasacyjna stanowi wyjątek od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca tego przepisu. Interes prawny, determinujący status podmiotu jako strony postępowania ma charakter materialnoprawny. Wątpliwości co do legitymacji do udziału w postępowaniu w charakterze strony należy rozstrzygać na korzyść podmiotu domagającego się uznania go za stronę postępowania. Właściwym rodzajem rozstrzygnięcia organu odwoławczego w razie stwierdzenia wniesienia odwołania przez podmiot nie posiadający statusu strony jest decyzja o umorzeniu postępowania.

Skład orzekający

Małgorzata Łuczyńska

przewodniczący

Ewa Alberciak

członek

Ewa Cisowska-Sakrajda

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących decyzji kasacyjnych (art. 138 § 2 KPA), przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym, interesu prawnego oraz właściwego sposobu rozstrzygania przez organ odwoławczy spraw z odwołaniami wniesionymi przez podmioty niebędące stronami."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z rentami strukturalnymi i przepisami KPA, ale zasady dotyczące decyzji kasacyjnych i przymiotu strony mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu administracyjnym, takich jak przymiot strony i zasady wydawania decyzji kasacyjnych, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej. Szczegółowa analiza przepisów i orzecznictwa stanowi cenne źródło wiedzy.

WSA: Kiedy organ odwoławczy może uchylić decyzję? Kluczowe zasady i pułapki proceduralne.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Łd 1252/15 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2016-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-12-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak
Ewa Cisowska-Sakrajda /sprawozdawca/
Małgorzata Łuczyńska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Podatek od środków transportowych
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 109 poz 750
par. 4, par. 5, par. 17 ust 1
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozowju Wsi  z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 21  czerwca 2007 r.)
Dz.U. 2013 poz 267
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Protokolant referent-stażysta Renata Tomaszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2016 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji o zmianie wysokości pobieranej renty strukturalnej i przekazania sprawy organowi I Instancji do ponownego rozpoznania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 440,00 ( czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. r.t.
Uzasadnienie
III SA/Łd 1252/15
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...], nr [...] zmieniającą własną decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] przyznającą A. W. rentę strukturalną, i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji – przedstawiając stan faktyczny sprawy – wskazał, że decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. przyznał A. W. rentę strukturalną w wysokości 1 150 zł, następnie decyzją z dnia [...]maja 2011 r. zmienił jej wysokość do kwoty 1 791 zł, w związku z osiągnięciem przez małżonka uprawnionego do renty strukturalnej wieku 55 lat po dniu przekazania gospodarstwa rolnego. Jednakże w związku z decyzją ZUS z dnia [...] czerwca 2015r. przyznającą A. W. emeryturę w wysokości 1559,21 zł Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. na podstawie przepisu § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007 r. Nr 109 poz. 750 ze zm.), zwanego rozporządzenia z 2007 r., wydał decyzję z dnia [...], nr [...] o zmianie wysokości renty strukturalnej przyznanej A. W. w ten sposób, że przyznał A. W. i S. W. rentę strukturalną w wysokości 231,79 zł, tj. pomniejszoną o kwotę świadczenia emerytalnego przyznanego A. W. przez ZUS.
W odwołaniu od tej decyzji S. W. wniósł o jej uchylenie i przywrócenie mu podstawowej renty strukturalnej w wysokości 1 013 zł powiększonej o kwotę 102 zł z tytułu dodatku za przekazanie powyżej 10 ha użytków rolnych osobie poniżej 40 roku życia. Uzasadniając to odwołanie wskazał, że był jedynym właścicielem gospodarstwa rolnego, które otrzymał od rodziców przed zawarciem związku małżeńskiego z A. W. Gospodarstwo to prowadził do momentu przekazania go synowi w zamian za przyznaną rentę strukturalną. Efektem podpisanej z Agencją umowy, na której widnieje jego podpis, jako właściciela przekazywanego gospodarstwa było rozpoczęcie pobierania od dnia 1 lutego 2011r. renty strukturalnej wypłacanej jego żonie. W ocenie skarżącego zmiana wysokości przyznanej renty strukturalnej do kwoty 231,79 zł, z uwagi na uzyskanie przez jego żonę uprawnienia do świadczenia emerytalnego z ubezpieczenia społecznego spowodowała zmniejszenie jego renty strukturalnej.
Rozpoznając to odwołanie Dyrektor [...]Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2013r. poz. 267 ze zm.), zwanej k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji lub, jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego, powinna być opatrzona bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi.
Następnie organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pismo zawierające rozstrzygnięcie w sprawie załatwianej w drodze decyzji jest decyzją, pomimo nieposiadania w pełni formy przewidzianej w art. 107 § 1 k.p.a., jeśli tylko zawiera minimum elementów niezbędnych dla zakwalifikowania go jako decyzji. Do takich konstytutywnych elementów decyzji administracyjnej zalicza się: oznaczenie organu administracji państwowej wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji. W świetle powyższego jednym z najistotniejszych elementów decyzji jest wskazanie jej adresata, na którego wydana decyzja nakłada prawa lub obowiązków. Zgodnie bowiem z treścią art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Wskazując na przepis § 17 ust. 1 rozporządzenia z 2007r. organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej wszczyna się na pisemny wniosek złożony przez rolnika ubiegającego się o rentę strukturalną lub małżonka, o którym mowa w § 5 ust. 2 rozporządzenia z 2007r. lub małżonka, o którym mowa w § 10. W myśl § 5 ust. 1 rozporządzenia z 2007r. jeżeli rolnik pozostaje w związku małżeńskim, a warunki do ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej spełniają oboje małżonkowie, rentę strukturalną przyznaje się tylko jednemu z nich.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy organ II instancji wskazał, iż w niniejszej sprawie, jak wynika z przeprowadzonych ustaleń faktycznych, renta strukturalna została przyznana wnioskodawczyni – A. W. (żonie skarżącego), na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z dnia [...]marca 2011r. Tym samym prowadząc przedmiotowe postępowanie w sprawie zmiany wysokości renty strukturalnej przyznanej A. W., z uwagi na uzyskanie przez nią uprawnienia do świadczenia emerytalnego z zakładu ubezpieczeń społecznych, organ I instancji, w sposób nieprawidłowy wydał decyzję, w której jako strony postępowania wskazał A.W. i S.W., czym naruszył przepis art. 107 § 1 k.p.a. Naruszenie to skutkowało koniecznością uchylenia decyzji organu I instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
W skardze na tą decyzję S.W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił organowi:
1. naruszenie przepisów proceduralnych, a w szczególności:
- art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego sprawy, a tym samym zasady słusznego interesu obywateli oraz nieprzeprowadzenie postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych;
- art. 28 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż skarżący nie jest stroną postępowania;
- art. 107 § 1 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie w zaskarżonej decyzji skarżącego
S.W. jako strony postępowania a tym samym niedoręczenia
mu i niepoinformowanie go o stanowisku organu odwoławczego;
- art. 138 § 1 pkt. 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w przypadku nieuznania
skarżącego za stronę;
- art. 156 § 1 pkt 2 oraz pkt 4 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa a także doręczenie decyzji osobie nieuprawnionej, co skutkuje
stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 4 i § 5 w zw. § 17 ust. 1 rozporządzenia z 2007r.
Z uwagi na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź stwierdzenie jej nieważności w przypadku stwierdzenia przesłanek. W uzasadnieniu skargi powołano szereg orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak przymiotu strony skarżącego ewentualnie o jej oddalenie. W zakresie ostatniego wniosku, dostrzegając wadliwość zaskarżonej decyzji, organ argumentował, jak w jej uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie wszystkie zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie. W sprawie doszło do mogącego mieć istotny wpływ na jej wynik naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2013r., poz. 267), zwanej k.p.a.
W badanej przez Sąd sprawie strony - pozostając w sporze co do tego, czy skarżący ma przymiot strony w sprawie zmiany decyzji przyznającej żonie A. W. rentę strukturalną - nie zauważają tego, iż przedmiotem skargi jest decyzja kasacyjna procesowa, podjęta, jak też wskazano w jej podstawie prawnej i co wynika z jej uzasadnienia, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Najistotniejszą więc kwestią w tej sprawie jest ocena zasadności podjęcia tego rodzaju decyzji, tj. zaistnienia przesłanek z art. 138 § 2 k.p.a. Stosownie do tego przepisu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Granice stosowania tego przepisu wyznacza art. 136 k.p.a., wedle którego organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Analiza tych przepisów dowodzi, że decyzja uchylająca i przekazująca sprawę do ponownego rozpoznania ma charakter procesowy, gdyż podstawą jej podjęcia jest wyłącznie naruszenie przepisów postępowania. Decyzja kasacyjna jest dopuszczalna tylko w razie łącznego spełnienia dwu przesłanek, a mianowicie gdy miało miejsce naruszenie przepisów postępowania oraz gdy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie (tak np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 listopada 2013r., IV SA/Po 752/13, LEX nr 1396041). Rozstrzygnięcie to może zapaść, jeżeli wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie można wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Tak więc, o treści rozstrzygnięcia podjętego w wyniku przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z przyczyn wyłącznie procesowych, decyduje tylko i wyłącznie organ pierwszej instancji, zaś organ drugiej instancji nie może dokonywać ocen merytorycznych przesądzających o treści przyszłej decyzji (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 października 2013r., IV SA/Po 766/13, LEX nr 1391070). Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przeprowadzenia określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014r., II OSK 2323/12, LEX nr 1495262). Dopiero gdy dla podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie przekraczającym kompetencje organu odwoławczego wówczas organ odwoławczy ma ustawowy nakaz uchylenia decyzji pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Wówczas organ odwoławczy nie ma innej możliwości orzekania jak stosownie do art. 138 § 2 k.p.a. przekazanie sprawy do organu niższej instancji (wyrok NSA z dnia 20 lutego 2014r., II GSK 1952/12, LEX nr 1450732).
Charakteryzowana decyzja stanowi wyjątek od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem niedopuszczalna jest wykładania rozszerzająca tego przepisu, co oznacza, iż przed organem odwoławczym powinno zapaść powtórne rozstrzygnięcie merytoryczne (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 4.02.2013r., II SA/Bd 1036/12, LEX nr 1351369). Użyte w art. 138 § 2 k.p.a. określenie "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest określeniem wymagającym każdorazowo interpretacji na tle okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku, gdy nie ma przeszkód do ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej i zakończenia jej merytoryczną decyzją drugoinstancyjną, niedopuszczalne jest, jako niezgodne z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, podejmowanie decyzji kasacyjnej, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (wyrok WSA w Opolu z dnia 13 maja 2014r., II SA/Op 134/14, LEX nr 1474142). Określenie to nawiązuje do pojęcia "nieprzeprowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części", co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 sierpnia 2013r., II SA/Ol 287/13, LEX nr 1358884). W konsekwencji tej regulacji prawnej organ odwoławczy może przeprowadzić jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe. Jeżeli natomiast postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone przez organ pierwszej instancji w ogóle, albo też wymagane jest uprzednie przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznej części, organ odwoławczy powinien uchylić decyzję i przekazać sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Ustalenie, czy w sprawie mamy do czynienia z postępowaniem dowodowym w zakresie uzupełniającym, czy też w zakresie wykraczającym poza uzupełnienie, wymaga odniesienia się do konkretnej sytuacji i musi się wiązać z oceną materiału dowodowego dotychczas zebranego w sprawie (w pierwszej instancji) i znajdującego odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz z ustaleniem przez organ odwoławczy jakie jeszcze czynności z zakresu postępowania dowodowego należy dokonać. Następnie konieczne jest odniesienie i porównanie dotychczas zebranego materiału dowodowego przez organ pierwszej instancji i dokonanych czynności dowodowych organu odwoławczego. Przesądzająca przy tym jest nie ilość dowodów, przeprowadzanych w jego toku, ale zakres faktów, jakie są przedmiotem dowodzenia (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2010r., I GSK 682/09, Lex nr 744846, wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010r., I FSK 662/09, Lex nr 594141, wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2009r., II FSK 455/08, Lex nr 524596, wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 listopada 2008r., I SA/Łd 604/08, Lex nr 539893 czy wyrok WSA w Szczecinie z dnia 29 maja 2008r., I SA/Sz 362/07, Lex nr 472344, wyrok WSA w Lublinie z dnia 18 marca 2013r., II SA/Lu 44/13, LEX nr 1340337).
W orzecznictwie sądów administracyjnych mocno podkreśla się, że organ odwoławczy – podejmując decyzję kasacyjną procesową – obligowany jest wykazać zaistnienie okoliczności wskazanych w art. 138 § 2 k.p.a., a organ pierwszej instancji związany jest prawnie wskazaniami przez organ odwoławczy okolicznościami, jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu tej sprawy. Niewątpliwie wiążące prawnie są oceny prawne organu odwoławczego w przedmiocie stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania (wyrok NSA z dnia 13 listopada 2014r., II GSK 1510/13, LEX nr 1658373). Oznacza to, iż organ odwoławczy udziela jedynie wskazówek co do zakresu postępowania dowodowego w pierwszej instancji, nie przesądzając jednakże środków dowodowych do ich ustalenia.
Zważywszy na powyższe nie zasługuje na aprobatę rozstrzygnięcie podjętej w tej sprawie decyzji. Przede wszystkim dlatego, że w sprawie tej nie zaistniały określone w art. 138 § 2 k.p.a. przesłanki podjęcia decyzji odwoławczej – kasacyjnej procesowej. Wskazują na to zarówno akta administracyjne, jak i treść uzasadnienia tej decyzji, nie do końca konsekwentna w wywodach. W tym zakresie podnieść trzeba w pierwszej kolejności, że organ – przytaczając najpierw przepisy prawa materialnego regulujące kwestię przyznawania renty strukturalnej i zmiany jej wysokości, w tym szczegółowo przesłanki jej przyznania - wskazał na elementy decyzji administracyjnej określone w art. 107 § 1 k.p.a., po czym stwierdził, że uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] narusza ten przepis. Naruszenie tego przepisu polega – jak podnosi organ odwoławczy - na wskazaniu jako strony postępowania i adresata tej decyzji A. W. i S. W., podczas gdy decyzja przyznająca rentę strukturalną została wydana na wniosek A. W. i adresatem tej decyzji była ona jako wnioskodawca. Tak podane przyczyny nie uzasadniają podjęcia decyzji kasacyjnej procesowej. Ich analiza w istocie prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji, że skarżący jest adresatem decyzji i stroną postępowania w sprawie renty strukturalnej. Jednakże okoliczność ta oznacza jedynie, że organ ten inaczej niż pierwsza instancja ocenia status skarżącego jako strony postępowania administracyjnego. Odmienna ocena tej okoliczności nie stanowi natomiast o zaistnieniu przesłanki wyrażonej zawartym w art. 138 § 2 k.p.a. zwrotem "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 maja 2014r., VII SA/Wa 205/14, Lex nr 1476868, wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 lutego 2014r., II SA/Kr 1516/13, Lex nr 1502345). W sprawie nie jest sporna okoliczność, iż decyzja o przyznaniu renty strukturalnej z uwagi na niespełnienie przez skarżącego warunków została wydana na jego żonę. Co istotne interes prawny, determinujący status podmiotu jako strony postępowania ma – jak podnosi jednolite orzecznictwo sądowe – charakter materialnoprawny i oznacza związek między sferą indywidualnych praw i obowiązków podmiotu a aktem administracyjnym (tak np. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2015r., II OSK 1457/13, Lex nr 1769870, wyrok NSA z dnia 18 marca 2011r., I OSK 741/10, Lex nr 1079818). Powyższa okoliczność ma to istotne znaczenie dla legalności zaskarżonej w sprawie decyzji, iż ocena legitymacji procesowej skarżącego w sprawie administracyjnej nie wymagała czynienia jakichkolwiek, a tym bardziej w znacznym zakresie, ustaleń faktycznych, a jedynie oceny sytuacji skarżącego w okolicznościach faktycznych na gruncie powołanych w uzasadnieniu tej decyzji przepisów § 4 i § 5 rozporządzenia z 2007r. (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 29 maja 2014r., I SA/Sz 1256/13, Lex nr 1479048). Pośrednio może na to wskazywać również brak zamieszczenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wymaganych przez art. 138 § 2 zdanie II k.p.a. okoliczności faktycznych, jakie organ pierwszej instancji miałby wziąć pod uwagę w toku ponownego przeprowadzania postępowania dowodowego i wyjaśniającego, a następnie rozpoznawania sprawy. Wskazanie okoliczności faktycznych wymagających wyjaśnienia stanowi konieczny element decyzji kasacyjnej procesowej, pozwalającej sądowi administracyjnemu na ocenę zaistnienia przesłanek jej podjęcia, zaś organowi pierwszej instancji na poczynienie prawidłowych ustaleń. Nie bez znaczenia ma i ta okoliczność, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pomimo przytoczenia przepisów prawa materialnego, determinujących status podmiotu w postępowaniu, organ w istocie nie wykazał przyczyn, z powodu których uważa, iż skarżący nie posiada interesu prawnego. Te nie mogą się sprowadzać do zdawkowego i lakonicznego stwierdzenia, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, oboje małżonkowie spełniają przesłanki do ubiegania się o rentę strukturalną, wniosek złożyła żona skarżącego i na jej wniosek została przyznana sporna renta i ona została uznana przez organ za stronę postępowania. Nie można przecież zapominać o tym, iż renta strukturalna została przyznana A. W. na podstawie § 5 ust. 2 rozporządzenia z 2007r., a to z tego względu, że skarżący jako producent rolny posiadający odpowiedni wpis do ewidencji producentów nie spełniał w dacie składania przez jego żonę tego wniosku wszystkich warunków przyznania tej renty. W takiej sytuacji jak wynika z tego przepisu jego żona mogła złożyć wniosek o jej przyznanie. Okoliczność ta zważywszy na sposób zredagowania przepisu § 5 ust. 2 rozporządzenia z 2007r. nie wyłącza wprost i jednoznacznie legitymacji procesowej skarżącego w postępowaniu wszczętym wnioskiem żony, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, iż małżonek producenta rolnego może się ubiegać o przyznanie tej renty właśnie z uwagi na prowadzenie produkcji rolnej przez rolnika. Ponadto, z uwagi na wnioskowy charakter postępowania - postępowanie to jest wszczynane na wniosek (§ 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 5 ust. 2 rozporządzenia z 2007r.). Na tle gramatycznego brzmienia tego przepisu w porównaniu z innymi, określającymi warunki przyznania renty strukturalnej, mogą zatem pojawiać się uzasadnione wątpliwości co do legitymacji procesowej w postępowaniu w sprawie renty strukturalnej w takiej sytuacji, a mianowicie, czy stroną tego postępowania jest wyłącznie wnioskodawca czy też jego małżonek jako producent rolny. Rozstrzygnięcie tychże wątpliwości koniecznym czyniło zatem zweryfikowanie wyniku wykładni językowej tych przepisów poprzez zastosowanie pozostałych metod wykładni prawa. Oparcie się wyłącznie na wykładni językowej tych przepisów może prowadzić do błędnych wniosków. W sferach regulowanych prawem unijnym, a takimi są regulacje dotyczące wcześniejszych emerytur rolników i robotników rolnych jako element wsparcia rozwoju obszarów wiejskich w ramach osi 1 (art. 20 lit.a iii i art. 23 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005) - wykładnia prawa wymaga zastosowania wykładni celowościowej i funkcjonalnej oraz uwzględnienia różnych wersji językowych przepisów unijnych. Z dniem członkostwa Polski w UE wykładnia gramatyczna w sprawach regulowanych na poziomie UE utraciła swój dotychczasowy priorytet na rzecz wykładni celowościowej i funkcjonalnej (tak też wyrok NSA z dnia 20 lutego 20013r., I FSK 469/13, wyrok NSA z dnia 12 września 2012r., 1781/11). Wykładnia językowa nie gwarantuje bowiem realizacji nadrzędnego celu ustawodawcy unijnego, jakim jest zapewnienie jednolitej wykładni i jednolitego stosowania prawa przez organy krajowe na obszarze terytorialnym UE i ewentualnych terytoriach zewnętrznych w zakresie określonym umowami zawartymi przez UE z państwami trzecimi. W procesie stosowania prawa administracyjnego trzeba też wziąć pod uwagę specyficzne cechy prawa administracyjnego, niejako "wymuszające" zastosowania w procesie wykładni jego norm zintegrowanej teorii wykładni (ZTW), nakazującej uwzględnić szereg czynników, a wśród nich multicentryczność i bogatą aksjologię prawa administracyjnego, treść prawa europejskiego i międzynarodowego, a także konieczność dynamicznego traktowania tekstów prawa administracyjnego (M. Zirk-Sadowski [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System prawa administracyjnego, Wykładnia w prawie administracyjnym, Warszawa 2012, tom 4, s. 166 i n.). Jeśli dodatkowo uwzględnimy szeroko rozumianą krajową podstawę legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym oraz brak legalnej definicji pojęcia interesu prawnego, to tym bardziej uzasadnione było wskazanie argumentacji prawnej co do spornej między stronami kwestii. Ze względu na te ostatnie argumenty nie może ulegać wątpliwości, że kwestie zdolności administracyjnoprawnej danej osoby w konkretnym postępowaniu administracyjnym powinny być rozważane bardzo wnikliwie. Wykazanie szczególnej ostrożności przy analizie tego problemu jest niezbędne, aby zbyt pochopnie nie wyeliminować z postępowania administracyjnego osób powołujących się na swój interes prawny w tym właśnie postępowaniu (wyrok NSA z dnia 16 lipca 2010r., I OSK 1288/09, LEX nr 898210). Postępowania administracyjne ma wszak zapewnić, w szczególności ochronę interesów prawnych stron, a wątpliwości co do legitymacji do udziału w postępowaniu w charakterze strony należy rozstrzygać na korzyść podmiotu domagającego się uznania go za stronę postępowania (wyrok NSA z dnia 29 września 2010r., II OSK 1481/09, LEX nr 668544). Konstruując na potrzeby tego postępowania definicję pojęcia interes prawny orzecznictwo sądowe wskazuje na dwa jego aspekty. W pierwszej kolejności podnosi ono, że interes ten oznacza tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądania zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015r., II OSK 1529/13, LEX nr 1655779, wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2015r., II OSK 1457/13, LEX nr 1769870, wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014r., II OSK 1137/13, LEX nr 1658456, postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 9 października 2012r., II SO/Bk 13/12, LEX nr 1289343, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2015r., II SA/Gd 679/14, LEX nr 1751474). Jednakże zwraca ono też uwagę, że na gruncie art. 28 k.p.a. istnieje możliwość wywodzenia interesu prawnego z tzw. "prawa refleksowego", polegającego na tym, że prawo podmiotowe wykonywane przez uprawniony podmiot może prowadzić do naruszenia nieobojętnych dla interesów osoby trzeciej norm prawnych, uzasadniających interes tej osoby w udzieleniu ochrony prawnej. "Prawo refleksowe" kształtuje więc specyficzną więź prawną między podmiotem dysponującym publicznym prawem podmiotowym o charakterze pozytywnym a osobą trzecią dysponującą prawem publicznym negatywnym. Przy wywodzeniu interesu prawnego z tzw. "prawa refleksowego", należy mieć na względzie, że podstawę przyznania uprawnień jednemu podmiotowi, stanowią normy prawa materialnego inne niż te, z których wywodzi się interes osoby trzeciej (wyrok NSA z dnia 26 marca 2013r., II GSK 27/12, LEX nr 1334134, postanowienie NSA z dnia 5 lutego 2014r., II GSK 9/13, LEX nr 1452776). Wobec tego orzecznictwo sądowe prezentuje pogląd, wedle którego w przypadku, gdy decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach konkretnego podmiotu, przyjmuje się, iż postępowanie dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku bezpośrednio. Gdy zaś decyzja rozstrzygająca o prawach i obowiązkach jednego podmiotu odnosi skutek wobec praw i obowiązków innego podmiotu postępowanie, dotyczy interesu tego pomiotu w sposób pośredni (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2013r., VII SA/Wa 1350/13, LEX nr 1472201). Sam fakt doręczenia decyzji określonemu podmiotowi tworzy zatem możliwość złożenia przez niego odwołania; jest to bowiem formalnoprocesowe prawo adresata decyzji do jej zaskarżenia (wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 lutego 2011r., I SA/Wa 1616/10, LEX nr 1129373).
Złożoność spornej w sprawie problematyki interesu prawnego biorąc pod uwagę powyższe rozważania uzasadniała więc to, aby organ - oceniając legitymację procesową skarżącego - w sposób szczegółowy dokonał wykładni wskazanych przepisów w aspekcie interesu prawnego skarżącego, wskazując przy tym cel wprowadzenia rent strukturalnych i to, że renta ta została przyznana w sytuacji innej niż ta, o której stanowi § 5 ust. 1 rozporządzenia z 2007r. Dokonanie tej wykładni było tym bardziej zasadne wobec odmiennej oceny tej kwestii przez organ pierwszej instancji. Nawet jeśli organ odwoławczy nie podziela stanowiska skargi, a także organu pierwszej instancji, że skarżący posiada interes prawny w postępowaniu w sprawie przyznania renty strukturalnej, to jednak powinien wskazać w uzasadnieniu decyzji tok rozumowania, który doprowadził go do takich właśnie wniosków.
Jednolite i bogate orzecznictwo sądowe przywiązuje dużą wagę do prawidłowo sporządzonego uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji. Jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji, winno ono być źródłem informacji dotyczącej toku rozumowania organu podejmującego decyzję i wszechstronnie wyjaśniać zawarte w niej rozstrzygnięcie (wyrok NSA z dnia 8 maja 2014r., II OSK 2890/12, LEX nr 1575611, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 7 lutego 2012r., II SA/Ol 1046/11, LEX nr 1109813). Powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, odzwierciedlać rację decyzyjną. Treść uzasadnienia winna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 sierpnia 2014r., II SA/Go 441/14, LEX nr 1519889, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2014r., VIII SA/Wa 839/13, LEX nr 1468443, wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 lipca 2013r., II SA/Kr 678/13, LEX nr 1343041). Konsekwencją tego rozumowania jest bowiem wydanie przez organ rozstrzygnięcia odpowiadającego normie prawnej zawartej w danym przepisie ustawy. Konkretyzacja prawa dokonuje się więc w rozstrzygnięciu decyzji administracyjnej, a uzasadnienie decyzji służy wskazaniu stronie motywów, jakimi kierował się organ przy załatwieniu jej sprawy administracyjnej (wyrok NSA z dnia 4 marca 2014r, II GSK 2075/12, LEX nr 1495156).
Prawidłowo sporządzone uzasadnienie spełnia ważną rolę. Ma ono nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawczo-perswazyjne w stosunku do adresatów decyzji. Stanowi istotny czynnik wpływający na umocnienie praworządności w administracji, bowiem pogłębia zaufanie stron postępowania do organów administracyjnych (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 lutego 2012r., II SA/Gd 925/11, LEX nr 1121362, wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 lipca 2013r., II SA/Kr 678/13, LEX nr 1343041, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 maja 2013r., II SA/Po 1069/12, LEX nr 1329506). Obowiązek jego sporządzenia wiąże się także z zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć tak, aby strony poznały argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji (wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2014r., VIII SA/Wa 839/13, LEX nr 1468443). Motywy decyzji (argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji) powinny być przy tym tak ujęte, aby strona miała możliwość obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do sądu (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 maja 2013r., II SA/Po 1069/12, LEX nr 1329506), a także aby mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 lipca 2013r., II SA/Kr 678/13, LEX nr 1343041, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2013r., II SA/Gd 298/13, LEX nr 1368724). Prawidłowe uzasadnienie decyzji nie tylko informuje o przyczynach zawartego w sentencji decyzji rozstrzygnięcia, ale też powinno stanowić próbę przekonania wnioskodawcy, że podjęta decyzja stanowi jedyny możliwy słuszny sposób załatwienia sprawy. Nie ma bowiem obiektywnie w świetle prawa i faktów danej sprawy możliwości innego jej rozpoznania. Wielokrotnie właściwie (kompletnie, wyczerpująco, logicznie) sporządzone uzasadnienia powoduje, iż strony zostają przekonane przedstawionymi przez organ argumentami i nie skarżą decyzji, wiedząc, że nie dysponują odpowiednimi uzasadnionymi racjami. Nie można więc zakładać, że skarżący, gdyby otrzymał decyzję wyczerpująco odnoszącą się do podnoszonych przez niego argumentów, tym bardziej, że organ pierwszej instancji nie kwestionował jego legitymacji, nie skarżyłaby decyzji organu odwoławczego. Uzyskałaby konkretną i rzeczową informację co do jego sytuacji prawnej. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że uzasadnienie decyzji stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sąd administracyjny (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 lutego 2012r., II SA/Gd 925/11, LEX nr 1121362). Prawidłowe uzasadnienie pozwala na ocenę zasadności decyzji we wszystkich kwestiach związanych z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym. Jego brak natomiast uniemożliwia kontrolę polegającą na tym, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń, co do obowiązywania zastosowanej normy prawnej, czy tę normę prawidłowo zinterpretował (wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2011r., II SA/Wa 465/11, LEX nr 795711, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2013r., II SA/Gd 298/13, LEX nr 1368724).
Spełniającego tak określone warunki uzasadnienia zabrakło w zaskarżonej decyzji, choć organ odwoławczy zarzucił organowi pierwszej instancji wadliwości uzasadnienia. Okoliczność ta stanowi dodatkowo o wadliwości zaskarżonej decyzji, a ściślej jej uzasadnienia prawnego (art. 107 § 3 k.p.a.). Z powodu braku stanowiska organu co do wykładni spornych przepisów w zakresie legitymacji procesowej skarżącego nie sposób podzielić stanowiska odpowiedzi na skargę, że zaskarżona decyzja pomimo wadliwości jest prawidłowa. Decyzja ta z uwagi na wadliwość uzasadnienia prawnego wymyka się bowiem spod kontroli merytorycznej sądu administracyjnego, gdyż musiałoby to - wbrew wskazanej kognicji sądów administracyjnych – prowadzić do zastąpienia organu administracji przez Sąd tak w zakresie wykładni prawa materialnego, jak i jego zastosowania do okoliczności faktycznych sprawy. W następstwie tego doszłoby do naruszenia prawa strony do rozpoznania jej sprawy w pełnym merytorycznym zakresie przez organy administracji publicznej, a w istocie i naruszenia zasady trójpodziału władzy, zgodnie z którą sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości, zaś organy administracji publicznej wykonują zadania władzy wykonawczej. Sąd - dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - nie jest więc władny odnosić się do meritum sprawy, tj. oceny interesu skarżącego w postępowaniu administracyjnym, do czego zmierza zarzut skargi naruszenia prawa procesowego art. 28 w zw. z art. 107 § 1 i art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. § 4 i § 5 w zw. z § 17 ust. 1 rozporządzenia z 2007r. Co istotne rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję kasacyjną procesową sprowadza się jedynie do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 października 2013r., IV SA/Gl 18/13, LEX nr 1385555, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 maja 2014r., III SA/Po 1332/13, Lex nr 1465767).
Niezależnie od tego instrukcyjnie wskazać należy, że właściwym rodzajem rozstrzygnięcia organu odwoławczego w razie stwierdzenia wniesienia odwołania przez podmiot nie posiadający statusu strony jest decyzja o umorzeniu postępowania, chyba że okoliczność ta jest oczywista i z tego względu uprawnione jest wydanie postanowienia o niedopuszczalności odwołania. Jak bowiem podnosi orzecznictwo sądowe w sytuacji, gdy wnoszący odwołanie nie jest stroną, to wypełniona zostaje przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, która stwarza po stronie organu obowiązek umorzenia zainicjowanego przez nią postępowania (np. wyrok NSA z dnia 17 marca 2015r., I OSK 1471/13, Lex nr 1675970, wyrok NSA z dnia 24 września 2014r., I OSK 1317/13, Lex nr 1664465, wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 lutego 2015r., I SA/Wa 2544/14, LEX nr 1746179, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 października 2014r., II SA/Gd 336/14, Lex nr 1534094). Gdy odwołanie wniósł podmiot, który twierdzi, że decyzja zaskarżona dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, albo na podstawie przepisów szczególnych powinna być uznana za stronę postępowania, organ odwoławczy, obowiązany jest rozpatrzeć jego odwołanie. Jeżeli w wyniku rozpoznania odwołania organ stwierdzi, że podmiot ten nie ma w danej sprawie indywidualnego interesu prawnego lub obowiązku, wydaje wówczas decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 kwietnia 2014r., II SA/Gd 31/14, Lex nr 1470115). Zważywszy na powyższe podnieść należy, że skoro organ pierwszej instancji skierował do skarżącego decyzję, a skarżący wniósł od niej odwołanie, to obowiązkiem organu odwoławczego było jego "rozpoznanie", nawet jeśli zdaniem organu rozpoznanie to miałoby charakter czysto procesowy, tj. sprowadzałoby się jedynie do stwierdzenia braku legitymacji procesowej skarżącego do jego wniesienia. W konsekwencji tego organ odwoławczy powinien również doręczyć skarżącemu to rozstrzygnięcie, tak aby skarżący miał możliwość poddania jego kontroli sądowoadministracyjnej. W niniejszej sprawie tak się nie stało, co jednakże nie wpłynęło na prawo skarżącego do poddania tej decyzji kontroli sądowej, gdyż nie uchybił on terminowi do wniesienia skargi.
Powyższe okoliczności wskazują, że zaskarżona decyzja dotknięta jest wadami procesowymi mogącymi w istotny sposób wpływać na wynik rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym za wady o takim charakterze uznawane są – tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie - decyzje kasacyjne wydane bez wykazania podstaw określonych w art. 138 § 2 k.p.a. (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 lutego 2014r., III SA/Gd 1011/13, LEX nr 1471482). O istotnej wadliwości decyzji stanowi również dokonanie rozszerzającej interpretacji art. 138 § 2 k.p.a. i wydanie w oparciu o ten przepis decyzji w innych sytuacjach niż zostały w nim wskazane, co w istocie uczynił organ odwoławczy w niniejszej sprawie wskazując jako jej przyczynę brak po stronie odwołującego interesu prawnego (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 lipca 2014r., IV SA/Po 152/14, Lex nr 1504190). Nie bez znaczenia ma i ta okoliczność, iż zaskarżona decyzja nie tylko przekonująco, ale i w ogóle nie uzasadnia przesłanek jej podjęcia, w szczególności zaś okoliczności, które organ pierwszej instancji powinien wyjaśnić w toku ponownego rozpoznania sprawy, przyczyn nie zastosowania art. 136 k.p.a., a przede wszystkim argumentacji prawnej braku interesu skarżącego w sprawie renty strukturalnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 maja 2014r., VII SA/Wa 205/14, Lex nr 1476868). Wadliwość uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ograniczająca prawo strony do obrony, również stanowi wadę postępowania skutkującą potrzebą eliminacji decyzji z obrotu prawnego i uniemożliwiającą Sądowi ustosunkowanie się do stanowiska organu wyrażonego w sentencji decyzji (por. podobnie np. WSA w Rzeszowie z dnia 18 czerwca 2013r., II SA/Rz 231/13, LEX nr 1332825, czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 czerwca 2013r., II SA/Kr 121/13). Za mający istotny wpływ na wynik sprawy jest uznawany również brak prawidłowego odniesienia się przez organ do zarzutów zawartych w odwołaniu oraz istotnych i spornych okoliczności w sprawie (wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 lutego 2013r., II SA/Ke 56/13, LEX nr 1311189).
Ponownie rozpoznając sprawę organ, będąc związany dokonaną przez Sąd oceną i wytycznymi, obowiązany będzie zatem rozważyć charakter zgłaszanego przez skarżącego interesu w sprawie przyznania renty strukturalnej w świetle mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego i definicji pojęcia interes prawny w postępowaniu administracyjnym, w tym "prawa refluksowego", i z uwzględnieniem wszystkich metod wykładni prawa. Następnie w zależności od wyniku poczynionej analizy podjąć rozstrzygnięcie co do sposobu zakończenia postępowania odwoławczego, pamiętając jednakże o tym, że stwierdzenie braku tego interesu wymaga podjęcia określonego rodzaju aktu prawnego i przedstawienia w jego uzasadnieniu szczegółowej argumentacji prawnej i odniesienia do okoliczności faktycznych. Czym innym jest bowiem bezzasadność żądania strony, a czym innym jest prowadząca do umorzenia postępowania jego bezprzedmiotowość z uwagi na brak przymiotu strony (wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 czerwca 2013r., II SA/Łd 341/13, LEX nr 1333586).
Zawarty w odpowiedzi na skargę wniosek organu odwoławczego o odrzucenie skargi z uwagi na brak legitymacji skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym zakresie przede wszystkim należy podnieść, że postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego a legitymacja procesowa strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest tożsama z legitymacją procesową strony w postępowaniu administracyjnym (wyrok NSA z dnia 17 marca 2015r., II OSK 1955/13, LEX nr 1665729). Zakres podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie musi się zatem pokrywać z zakresem podmiotów mających status strony w postępowaniu administracyjnym. Przepis art. 50 § 1 p.p.s.a., regulujący legitymację skargową, kreuje nowy rodzaj interesu prawnego w prawie administracyjnym. Jego treścią jest uprawnienie do żądania przeprowadzenia przez sąd administracyjny kontroli zgodności z prawem danego aktu lub czynności organów administracji publicznej (postanowienie NSA z dnia 15 maja 2008r., II GSK 389/07, LEX nr 387935, wyrok NSA z dnia 11 marca 2008r., II GSK 433/07, LEX nr 489211). Na gruncie tego przepisu interes prawny skarżącego ma bardzo różnorodny charakter i może być oparty zarówno na przepisach prawa materialnego, jak i na przepisach prawa procesowego, czy ustrojowego, a przepis może należeć do każdej dziedziny prawa (a więc nie tylko prawa administracyjnego), na podstawie której dany podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności w celu ochrony jego praw lub obowiązków (wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014r., II OSK 2343/12, LEX nr 1495268, wyrok NSA z dnia 18 lutego 2014r., II OSK 2099/12, LEX nr 1497905, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., II GSK 1824/13, LEX nr 1440511). Wobec przyjętej przez ustawodawcę konstrukcji legitymacji skargowej w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, wedle którego legitymację do zaskarżenia decyzji administracyjnej będzie posiadała zarówno strona postępowania administracyjnego i to niezależnie od tego, czy brała udział w tym postępowaniu, jak i podmiot, do którego błędnie skierowano decyzję (wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014r., II OSK 2343/12, LEX nr 1495268, wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 września 2011r., VII SA/Wa 1465/11, LEX nr 1100760). Każdemu adresatowi decyzji administracyjnej, niezależnie od prawnomaterialnych uwarunkowań, winna być zapewniona możliwość uruchomienia procedury weryfikacji legalności skierowanego do niej rozstrzygnięcia administracyjnego (tak np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 października 2009r., VI SA/Wa 1303/09, LEX nr 574297). Nie można zatem na mocy art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. odrzucić skargi z tego powodu, że została wniesiona przez podmiot niebędący stroną, jeżeli został on uznany za stronę w postępowaniu przed organem. Wylegitymowanie się przez skarżącego istnieniem decyzji administracyjnej, którą mu doręczono, jest wystarczającym powodem do rozpoznania, a nie odrzucenia skargi (wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 lutego 2012r., VII SA/Wa 1083/11, LEX nr 1139807, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014r., I OSK 1351/14, LEX nr 1494692).
Natomiast zarzut skargi naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. zdaje się dowodzić niekonsekwencji stanowiska skarżącego. Naruszenie tych przepisów, sprowadzające się wszak do niewyjaśnienia stanu faktycznego i nieprzeprowadzenia postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, pozostaje w opozycji do decyzji kasacyjnej procesowej, podejmowanej właśnie z uwagi na tego rodzaju wadliwości postępowania.
Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd z urzędu zauważa, że decyzja ta została doręczona tylko A. W., pomimo, że postępowanie odwoławcze uruchomił skarżący. Z kolei decyzja pierwszoinstancyjna, skierowana do A. W. i skarżącego, została odebrana osobiście przez skarżącego. Pomimo wadliwości doręczeń tych decyzji, wskazać należy, iż weszły one do obrotu prawnego, a więc dopuszczalne było najpierw rozpoznanie (choćby nawet tylko formalnie) odwołania, a obecnie i skargi, co tym samym również czyni wniosek organu o odrzucenie skargi niezasadnym. Orzecznictwo sądowe przyjmuje bowiem, że decyzja doręczona wadliwie np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron, bądź ich pełnomocników, jak również decyzja doręczona jedynie "do wiadomości" również wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne (wyrok NSA z dnia 20 lutego 2014r., II OSK 2259/12, LEX nr 1450907, wyrok NSA z dnia 30 września 2010r., II OSK 1417/09, Lex nr 746522).
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. skargę uwzględnił. O kosztach postępowania orzekł zaś na podstawie art. 200 p.p.s.a.
k.ż.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI