III SA/Łd 1206/11

III SA/Łd 1206/11 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2012-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-12-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Janusz Nowacki
Małgorzata Łuczyńska /sprawozdawca/
Teresa Rutkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II GZ 237/13 - Postanowienie NSA z 2013-05-28
II GZ 245/12 - Postanowienie NSA z 2012-08-30
II GZ 327/13 - Postanowienie NSA z 2013-07-09
I SA/Gd 1135/12 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2012-12-12
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 151, art. 250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
art. 5 ust. 2, art. 7 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
par 2 ust. 1, 3
Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 26 ust. 1
Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi W. M. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ul. A. kwotę 442,80 (czterysta czterdzieści dwa 80/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącemu G. M. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi W. M. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Uzasadnienie
W dniu [...] G. Ma. złożył do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt w ramach PROW 2004-2006 pakietu ochrona gleb i wód w wariancie międzyplon ozimy na działkach rolnych A, B, C, D i E o łącznej powierzchni 56,40 ha. Zgodnie z treścią wniosku działka A miała być obsiana w międzyplonie żytem ozimym, natomiast pozostałe działki od B do E rzepakiem ozimym.
W dniu [...] organ l instancji wezwał stronę do usunięcia braków formalnych wniosku. W dniu [...] strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w P. korektę wniosku.
Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. przyznał G. M. płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2010 w łącznej wysokości 32.148,00 zł.
W dniu [...] w gospodarstwie wnioskodawcy została przeprowadzona kontrola. Inspektorzy terenowi zastosowali kod DR 13+ - zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej na działkach rolnych: A i C oraz kod DR 23 - kontrola działki rolnej przeprowadzona została po zbiorze deklarowanej grupy upraw/uprawy i został rozpoczęty proces przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny na działkach rolnych: C, C1, C2, D, D1, D2.
W związku z ujawnieniem nowych okoliczności mających wpływ na wysokość płatności Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. postanowieniem z dnia [...] nr [...] wznowił postępowanie z urzędu.
Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. uchylił w całości decyzję z dnia [...], nr [...] i przyznał G. M. płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt obszarową w łącznej wysokości 434,73 zł.
W dniu [...] G. M. wniósł odwołanie, w którym kwestionując ustalenia inspektorów terenowych, załączył oświadczenia W. P. oraz P. S. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji lub uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wskazał, iż w roku 2010 trudne warunki atmosferyczne (obfite opady deszczu, nawałnice) spowodowały wiele szkód w uprawach i uniemożliwiły wykonywanie prac polowych, w tym między innymi prawidłowe przygotowanie gruntu pod zasiew międzyplonu ozimego. Wskazał, iż w niektórych przypadkach zmuszony był do zastosowania uproszczonych upraw polowych lub zasiewał plon bezpośrednio na ściernisko bez wykonania uprawek pożniwnych. Na wszystkich jednak zadeklarowanych do przyznania płatności działkach został posiany międzyplon ozimy, pomimo panujących trudnych warunków atmosferycznych. Podczas przeprowadzonej kontroli kontrolujący nie pobrali żadnych próbek w celu ich zbadania przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, stwierdzając brak zasiewów międzyplonu.
Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 , art. 145 § 1 pkt 5, art. 147, art. 150 § 1 k.p.a., art. 1 ust. 1 pkt 3, art. 3 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. nr 229, poz. 2273 ze zm.) § 1,2 ust. 1 pkt 1-3 oraz ust. 2 i 3, § 3 ust. 1 pkt 1, ust. 2, § 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, § 11 ust. 1-3 oraz ust. 5, § 16 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 174, poz. 1809 ze zm.), art. 18 ust. 2-3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz.U. z 2008r., nr 170, poz. 1051 ze zm.), art. 39, art. 66 ust. 2, art. 67, art. 69, art. 70 i art. 71 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowanie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz.Urz. (WE) L 153, z 30 kwietnia 2004, str. 30-83 ze z.), art. 64 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz. (WE), L 368, z 23 grudnia 2006, str. 15-73 ze zm.), art. 26, art. 27, art. 32, art. 34 ust. 1i 2, art. 57 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE z 2 grudnia 2009 roku r., Nr L 316, str. 65), art. 15, art. 17 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej plotki rolnej i ustanawiającego określone systemu wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE)nr 1290/205, (WE) nr 247/2006, (WE) 378/2007, utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z § 1 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. pomoc finansowa, o której mowa w ust. 1, zwana "płatnością rolnośrodowiskową", jest udzielana do wysokości limitu stanowiącego wartość w złotych kwoty w euro przewidzianej w Planie, w ramach m.in. pakietu utrzymanie łąk ekstensywnych oraz pakietu ochrona gleb i wód. Stosownie natomiast do treści § 1 ust. 3 pakiety mogą dzielić się na warianty. W ramach pakietów lub wariantów wyodrębnia się zadania. Zadania są realizowane w cyklu rocznym. Wykaz, wariantów i zadań określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 1 ust. 4 rozporządzenia).
W myśl natomiast § 2 rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się do:
1) przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, ze zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004);
2) pakietów, o których mowa w § l ust. 2, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;
3) prowadzenia rejestru działań realizowanych w ramach programu rolnośrodowiskowego (rejestru rolnośrodowiskowej), zawierającego wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, z tym, że rejestr ten w odniesieniu do zastosowania nawozów prowadzi się dla całego rolnego; rejestr działalności rolnośrodowiskowej prowadzi się na formularzu udostępnionym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwaną dalej "Agencją".
Za działalność rolniczą, o której mowa w ust. 1, uważa się produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego i reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych i grzybów uprawnych, sadownictwa, hodowlę i produkcję materiału zarodowego ssaków, ptaków i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego lub fermowego oraz chów i hodowlę ryb. Wymagania natomiast w zakresie prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE, określa załącznik nr 1a do rozporządzenia.
Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu do: działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, użytkowanych jako grunty orne, łąki lub pastwiska, a w przypadku pakietu, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 2, użytkowanych również jako sady; (...). W przypadku realizacji pakietu, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 5, łączna powierzchnia działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, do których może być udzielona płatność rolnośrodowiskowa, wynosi co najmniej 1 ha. (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
W niniejszej sprawie, złożony przez skarżącego w dniu 7 maja 2010r. wniosek był wnioskiem kontynuacyjnym złożonym w ramach zobowiązania rolnośrodowiskowego realizowanego od dnia 1 marca 2006 r. We wniosku strona wystąpiła o przyznanie płatności w ramach pakietu ochrona gleb i wód w wariancie międzyplon ozimy na działkach rolnych A, B, C, D, E o łącznej powierzchni 56,40ha. Ze względu na stwierdzone w toku kontroli na miejscu nieprawidłowości kwota przyznanej stronie płatności rolnośrodowiskowych po uwzględnieniu wszystkich pomniejszeń wynosiła 434,73zł. Z raportu z czynności kontrolnych wynika, iż kontrolujący nie stwierdzili na działkach A, B oraz E międzyplonu ozimego, co więcej, powierzchnia gruntów rolnych pokrytych rolnością była mniejsza niż 33%. Stwierdzono także nieprzestrzeganie przez producenta rolnego zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia, o którym mowa w § 1 ust. 4 Rozporządzenia zadaniami realizowanymi w ramach pakietu - ochrona gleb i wód, wariantu K01b i K01c - na gruntach ornych są:
a) niestosowanie ścieków i osadów ściekowych, nawozów mineralnych, organicznych i wapniowych, z wyjątkiem obornika - w uzasadnionych przypadkach,
b) w okresie zimy co najmniej 33 % gruntów ornych jest pokrytych roślinnością,
c) w zależności od uprawianych gatunków roślin w plonie głównym - obsiew pola w terminie do dnia 30 września:
- bobikiem, kapustą pastewną, rzepą ścierniskową, łubinem żółtym i wąskolistnym, peluszką, słonecznikiem, wyką siewną, rzepakiem jarym, rzodkwią oleistą, gorczycą, seradelą lub facelią – w wariancie K01c,
- mieszanką wyki z żytem, żytem lub w uzasadnionych przypadkach innymi roślinami - w wariancie K01b,
d) zabiegi agrotechniczne można wznowić w terminie od dnia 1 marca,
e) międzyplony muszą być przyorane, z wyjątkiem uprawy gleby w systemie bezorkowym,
f) międzyplony można stosować przemiennie na różnych działkach rolnych w ciągu 5 lat.
g) po roślinie uprawianej w międzyplonie, a w następnym roku w plonie głównym, nie może być uprawiana ta sama roślina lub jej forma jara.
O sankcjach za nieprzestrzeganie zadań w ramach poszczególnych pakietów stanowi natomiast § 16 rozporządzenia. Zgodnie z cytowanym przepisem, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega w danym roku zmniejszeniu o wysokości określone w załączniku nr 5 do rozporządzenia, w części przyznanej producentowi rolnemu do:
1) działek rolnych lub
2) zwierząt, o których mowa w §3 ust. 1 pkt 2, lub
3) stref buforowych, o których mowa w § l ust. 2 pkt 6 - w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie.
Jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym. Płatność rolnośrodowiskowa podlega w danym roku zawieszeniu również wówczas, gdy producent rolny nie prowadzi rejestru działalności rolnośrodowiskowej.
Biorąc pod uwagę przedstawione uregulowania organ odwoławczy podkreślił, iż jednym z podstawowych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w wariancie międzyplon ozimy w pakiecie ochrona gleb i wód jest obsianie zadeklarowanych działek rolnych międzyplonem (mieszanką wyki z żytem, żytem lub w uzasadnionych przypadkach innymi roślinami) w terminie do 30 września i pozostawienia go przez okres zimowy. Zabiegi agrotechniczne rolnik może wznowić dopiero od 1 marca. Stosownie zaś do treści § 16 1 pkt 1 rozporządzenia, w związku z treścią załącznika nr 5 do rozporządzenia w przypadku stwierdzenia braku siewu międzyplonu w terminie do dnia 10 października płatność do działki rolnej w stosunku do której stwierdzono takie uchybienie podlega zmniejszeniu o 100%.Natomiast konsekwencją nie przestrzegania przez rolnika wymogu zawartego w § 1 ust. 4 pkt b rozporządzenia jest pomniejszenie przysługującej stronie płatności o 50%.
Zgodnie natomiast z art. 26 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 "kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu przeprowadza się w taki sposób aby skutecznie sprawdzić zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie istotnych wymogów i norm wzajemnej zgodności. W myśl art. 32 ust. l Rozporządzenia Nr 1122/2009 z każdej kontroli na miejscu przeprowadzonej na mocy przepisów niniejszej sekcji sporządza się sprawozdanie, które umożliwia wgląd w szczegóły przeprowadzonych kontroli. W sprawozdaniu wskazuje się w szczególności:
a) poddane kontroli systemy pomocy i wnioski o przyznanie pomocy;
b) obecne osoby;
c) sprawdzone działki rolne, zmierzone działki rolne, w stosownych przypadkach wraz z wynikami pomiarów każdej zmierzonej działki rolnej i zastosowanymi metodami pomiaru;
d) liczbę i rodzaj zwierząt, których obecność stwierdzono oraz, w stosownych przypadkach, numery kolczyków, wpisy do rejestru i do skomputeryzowanych baz danych bydła i/lub owiec i kóz oraz wszelkich innych skontrolowanych dokumentów uzupełniających, wyniki kontroli, oraz, w stosownych przypadkach, uwagi szczególne odnośnie do poszczególnych zwierząt i/lub ich kodów identyfikacyjnych;
e) czy rolnik został uprzedzony o wizycie, a jeżeli tak, z jakim wyprzedzeniem;
j) informacje o wszelkich szczególnych środkach kontroli, jakie należy zastosować w ramach poszczególnych systemów pomocy;
g) informacje o wszelkich dodatkowych środkach kontroli zastosowanych później.
Zgodnie natomiast z art. 34 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 powierzchnię działek rolnych określa się za pomocą dowolnych środków zapewniających jakość pomiaru przynajmniej równoważną wymaganej przez obowiązujące na poziomie Wspólnoty normy techniczne. Tolerancja pomiaru jest określona przy uwzględnieniu 1,5-metrowej strefy buforowej wokół działki rolnej. Maksymalna tolerancja odnośnie do każdej działki rolnej nie może przekroczyć wartości bezwzględnej 1,0 ha.". W myśl art. 34 ust. 2 rozporządzenia można uwzględniać całkowitą powierzchnię działki rolnej pod warunkiem że jest ona w pełni użytkowana zgodnie z normami zwyczajowymi danego państwa członkowskiego lub regionu. W innych przypadkach uwzględnia się natomiast powierzchnię faktycznie użytkowaną.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w dniu [...] w gospodarstwie rolnym beneficjenta została przeprowadzona kontrola zasadnicza metodą inspekcji terenowej, obejmująca swym zakresem wszystkie zadeklarowane we wniosku działki rolne. W toku kontroli stwierdzono nieprawidłowości dotyczące powierzchni w odniesieniu do działki A i C. Strona zawyżyła powierzchnię działki A deklarując 20,27 ha, podczas gdy powierzchnia stwierdzona wynosiła 17,28 ha, w przypadku działki C - powierzchnia zadeklarowana wynosiła 1,2 ha, a powierzchnia stwierdzona 1,12 ha. Ponadto ustalono, że na działkach rolnych A, B i E nie znajdował się międzyplon. Na zdjęciach ilustrujących działkę A (nr 14, 15, 17 i 18), B (nr 11, 12, 13) i E (nr 5,6,7, 8,9, 10) wyraźnie widać, iż nie zostały obsiane międzyplonem w terminie do dnia 10 października. Na całej powierzchni działki rolnej A oraz działki E kontrolujący stwierdzili w plonie głównym ugór. Z protokołu kontroli na miejscu wynika, że producent rolny pozostawił mniej niż 33% gruntów pokrytych roślinnością w okresie zimowym. Tylko na działkach rolnych C i D o łącznej powierzchni 1,74 ha stwierdzono istnienie pokrywy roślinnej, podczas gdy powierzchnia gospodarstwa rolnego objętego planem rolnośrodowiskowym zadeklarowanego przez stronę wynosiła 56,41 ha, a stwierdzona w toku kontroli 53,33 ha.
Odnosząc się zarzutów skarżącego w kwestii zasadności zastosowania kodu pokontrolnego DR13+ dla działek A i C organ wskazał, że zgodnie z uwagami inspektorów terenowych zawartymi w sekcji 87, dla działki rolnej A, ze względu na brak załączników graficznych w zasobach ARiMR, pomiaru działki dokonano według wskazań beneficjenta. W toku czynności kontrolnych ustalono, że dla działki rolnej C powierzchnia łubinu stanowiła 1,12 ha, natomiast pozostałą część działki stanowił teren wyłączony z produkcji rolnej, nieuprawniony do płatności obszarowych, co dokumentuje fotografia nr 4. Odnosząc się natomiast do twierdzeń skarżącego, który wskazał, że nie jest możliwe stwierdzenie nawet przez najbardziej doświadczonych rolników jakie były zasiewy siedem miesięcy po zbiorach, gdzie rośliny zostały kilkakrotnie skoszone, były wykonane zabiegi agrotechniczne pługiem, agregatem podorywkowym i wsiany międzyplon ozimy, organ wskazał, że w przypadku działek rolnych C/C1/C2 oraz D/D1/D2, gdzie wykonano zasiewy poplonów, zespół kontrolujący nie zakwestionował braku zasiewu plonu głównego i zasadnie zastosował kod pokontrolny DR23. Jedynie w przypadku działki rolnej B/B1, w dniu kontroli stwierdzono ściernisko, nie stwierdzono natomiast zasiewów zadeklarowanego przez rolnika rzepaku ozimego. Inspekcja terenowa, zdaniem organu bezspornie wykazała, iż powierzchnię działek A/A1/A2 oraz E/E1/E2 stanowił grunt ugorowany, na którym nie prowadzono uprawy grochu siewnego w plonie głównym ( w przypadku działki rolnej E na powierzchni 0,60ha stwierdzono ściernisko po zbożu). Jednoznaczne stwierdzenie upraw było możliwe, bowiem nie przeprowadzono na w/w działkach żadnych zabiegów agrotechnicznych, o których wspomina skarżący w odwołaniu oraz nie został zasiany międzyplon ozimy. Przedstawione ustalenia faktyczne zostały udokumentowane fotograficznie (zdjęcia nr 14,15,17,18, 5,6,7,8,9,10), a także poprzez sporządzenie szkiców, na których zaznaczono miejsce i kierunek wykonanych zdjęć.
Reasumując organ wskazał, iż zarzut strony iż protokół z czynności kontrolnych nie odzwierciedla rzeczywistego stanu faktycznego, jest niezasadny. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż inspektor kontrolujący podczas kontroli na miejscu posługiwał się zdjęciami satelitarnymi, mapami geodezyjnymi oraz wgranym podkładem mapowym, oznaczającym granice działek ewidencyjnych widocznych na ekranie odbiornika GPS podczas kontroli działek rolnych. Natomiast analiza protokołu, fotografii wykonanych przez inspektorów terenowych oraz szkiców pomiaru działki wskazuje, iż kontrola na miejscu wykonana została prawidłowo, a jej wyniki obrazują stwierdzony stan faktyczny (stan użytkowania i powierzchnię) na przedmiotowych działkach. Z powyższych przyczyn, w ocenie organu odwoławczego żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków nie zasługiwało na uwzględnienie.
Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych w odwołaniu, w którym strona kwestionując ustalenia kontrolujących wskazywała na trudne warunki atmosferyczne jakie miały miejsce w 2010r., organ wskazał, iż zadaniem kontroli jest ustalenie stanu faktycznego użytkowanych działek w terenie, a nie badanie, czy też ustalenie przyczyn określonego stanu poszczególnych działek, tym bardziej, że składając wniosek strona zobowiązała się do niezwłocznego informowania ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznawanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej, a także o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań w szczególności dotyczących wykorzystywania gruntów rolnych. Zgodnie bowiem z art. 39 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 817/2004 strona ma obowiązek poinformować organ na piśmie o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności w terminie 10 dni roboczych od dnia w którym może tego dokonać. Tymczasem w aktach spraw brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności w gospodarstwie producenta. Skarżący dopiero w odwołaniu z dnia [...] informuje organ o zdarzeniach, które miały miejsce rok wcześniej, co oznacza, że nie można uznać, iż stwierdzone w toku kontroli nieprawidłowości były wynikiem nadzwyczajnych okoliczności.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w odwołaniu, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W celu potwierdzenia przedstawionych okoliczności przedstawił oświadczenie swojego pracownika – R. K., który opisał cały przebieg prac polowych związanych z produkcją roślinną w gospodarstwie rolnym skarżącego w latach 2010-2011. Podkreślił, iż na wszystkich zadeklarowanych działkach był wysiany międzyplon, jednak na każdej z działek były wykonywane różne zabiegi agrotechniczne. Trudne warunki atmosferyczne jakie panowały w 2010 roku nie sprzyjały wegetacji roślin. Nadmierne opady deszczu jesienią spowodowały zmniejszone wschody roślin, a długa mroźna i śnieżna zima spowodowała wymarznięcie niezbyt dobrze wykształconych roślin. Podniósł, że osoby kontrolujące celowo nie poinformowały Go o możliwości złożenia skargi na przeprowadzone czynności kontrolne. Gdyby bowiem wiedział o takiej możliwości złożyłby odwołanie od przeprowadzonych czynności kontrolnych celem wykazania innego stanu faktycznego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie zgodnie art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem oceny dokonywanej przez Sąd w myśl powyższych zasad jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., w sprawie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości, która wydana została po wznowieniu postępowania w sprawie.
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz. U. nr 229, poz. 2273 ze z.) stanowi w art. 5 ust. 2 jedynie, że pomoc, o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 1-7 ustawy jest udzielana, wstrzymywana, zawieszana lub zmniejszana w drodze decyzji administracyjnej kierownika jednostki organizacyjnej Agencji i nie zawiera żadnych odmiennych regulacji gdy chodzi o instytucję wznowienia postępowania, należy więc uznać, że w sprawie miały zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym Rozdziału 12 k.p.a.
Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego (art. 145 § 1, art 145a i 145b k.p.a.) i nie zachodzą przesłanki negatywne z art. 146 k.p.a.
Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Przy czym wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 145a i art. 145b następuje tylko na żądanie strony (art. 147 k.p.a.). Jak wynika z art. 149 § 1 i 2 k.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, a postanowienie to stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji (art. 150 § 1 k.p.a).
W rozpatrywanej sprawie organ I instancji wydając postanowienie o wznowieniu postępowania, jako przesłankę uzasadniającą wznowienie postępowania wskazał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.
Na podstawie tego przepisu wznawia się postępowanie gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki:
- ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe, przy czym podkreślić należy, że podstawą do wznowienia postępowania jest bądź ujawnienie nowych dowodów bądź ujawnienie nowych okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (por. m.in. wyrok SN z 13.01.2000 r., sygn. akt III RN 125/99 i wyrok SN z 6.03.2002 r., sygn. akt III RN 75/01);
- okoliczności faktyczne i dowody muszą istnieć w dniu wydania ostatecznej decyzji,
- nowe fakty lub dowody nie były znane organowi wydającemu decyzję.
Gdy chodzi o pierwszą wskazaną przesłankę zauważyć należy, że ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody nie tylko muszą być nowe ale także muszą być okolicznościami (dowodami) istotnymi dla rozstrzygnięcia sprawy, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne.
Przez nową okoliczność faktyczną istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.
W rozpatrywanej sprawie za taką okoliczność: nową, istotną dla sprawy, istniejącą w dniu wydania decyzji przyznającej skarżącemu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, a nieznaną organowi wydającemu decyzję w I instancji, organ ten uznał poczynione przez inspektorów Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR ustalenia zawarte w protokole czynności kontrolnych z dnia [...]. Z protokołu wynikały nieprawidłowości określone odpowiednio kodami GR 05, W 31, W 25, DR 13+, W 26, W 08, W 28, Gr42, W 24, z opisem wskazanych nieprawidłowości. Decyzja organu I instancji wydana w związku z wznowieniem postępowania i dokonane w niej ustalenia związane ze stwierdzonymi nieprawidłowościami stała się następnie przedmiotem oceny przez organ II instancji, który rozstrzygnięcie organu I instancji uchylające decyzję o przyznaniu płatności i następnie o i ich przyznaniu w pomniejszonej wysokości zaakceptował.
W związku z powyższym należało ocenić, czy wskazane nieprawidłowości (okoliczności) stanowiąca podstawę wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania płatności dla skarżącego mogły zostać uznane za istotną okoliczność, decydującą o wznowieniu postępowania. Czy organ prawidłowo przeprowadził ustalenia stanowiące podstawę do wznowienia postępowania, a w konsekwencji prowadzące do uchylenia swojej wcześniejszej decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowych i ich przyznaniu w pomniejszonej wysokości, na podstawie wskazanych nowych okoliczności faktycznych.
Zdaniem Sądu, organy prawidłowo oceniły wystąpienie określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ustawowej podstawy do wznowienia postępowania, o czym jest mowa w uzasadnieniach decyzji organów. Uchylenie ostatecznej decyzji nastąpiło z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a.
Istotne dla sprawy okoliczności faktyczne dotyczące ustaleń w przedmiocie stwierdzonych nieprawidłowości , a zawarte w protokole czynności pokontrolnych, zostały ustalone w sposób zgodny z zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Do rozpoznania sprawy Sąd przyjął stan faktyczny ustalony przez organy orzekające w sprawie.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich określa szczegółowe warunki i tryb udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, zwane "programem rolnośrodowiskowym". Pomoc ta zwana "płatnością rolnośrodowiskową" jest udzielana do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty euro przewidzianej w planie rozwoju obszarów wiejskich, w ramach pakietów wskazanych w § 1 ust. 2, które mogą dodatkowo dzielić się na warianty. W ramach pakietów lub wariantów wyodrębnia się zadania, które są realizowane w cyklu rocznym. Wykaz pakietów, wariantów i zadań określono w załączniku nr 1 do rozporządzenia.
Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej, co najmniej, 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się do:
1) przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, z późn. zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz.Urz. UE L 153 z 30.04.2004);
2) realizacji pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;
3) prowadzenia rejestru działań realizowanych w ramach programu rolnośrodowiskowego (rejestru działalności rolnośrodowiskowej), zawierającego wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin z tym, że rejestr ten w odniesieniu do zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego; rejestr działalności rolnośrodowiskowej prowadzi się na formularzu udostępnionym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwaną dalej "Agencją";
4) w przypadku realizacji pakietu, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 1 - realizacji tego pakietu na wszystkich działkach rolnych w gospodarstwie rolnym.
Zgodnie z § 2 ust. 3 wymagania w zakresie prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE, określa załącznik nr 1a do rozporządzenia RM.
Płatność rolnośrodowiskową przyznaje, zmniejsza i wstrzymuje, w drodze decyzji administracyjnej, kierownik biura powiatowego Agencji właściwy ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego (§ 11 ust. 1 rozporządzenia RM). W myśl natomiast § 16 ust. 1 wskazanego aktu prawnego, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega w danym roku zmniejszeniu o wysokości określone w załączniku nr 5 do rozporządzenia, w części przyznanej producentowi rolnemu do:
1) działek rolnych lub
2) zwierząt, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2, lub
3) stref buforowych, o których mowa w § 1 ust. 2 pkt 6
- w stosunku, do których stwierdzono takie uchybienie.
Zgodnie z ust. 2 § 16 jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym.
Płatność rolnośrodowiskowa podlega w danym roku zawieszeniu również wówczas, gdy producent rolny nie prowadzi rejestru działalności rolnośrodowiskowej (§ 16 ust. 3 rozporządzenia).
Ponadto, zgodnie z przepisem § 17 rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi (w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa), jeżeli:
1) producent rolny:
a) nie realizuje pakietu objętego wnioskiem,
aa) realizuje zadania w ramach wariantu lub pakietu na innych użytkach rolnych niż użytki, na których zadania te powinny być realizowane zgodnie z wymaganiami określonymi w części II załącznika nr 1 do rozporządzenia, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych znajdujących się na tych innych użytkach rolnych,
b) nie opracował planu działalności rolnośrodowiskowej, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 2, albo opracował go niezgodnie z warunkami określonymi w § 4, z zastrzeżeniem § 19 ust. 2,
c) zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem;
2) u producenta rolnego, któremu na podstawie § 16 ust. 2 zawieszono płatność rolnośrodowiskową, ponownie stwierdzono uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2.
W "Deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2004-2006" , dołączonej do wniosku o przyznanie płatności na rok 2010 skarżący wskazał kod K01b oznaczający pakiet ochrona gleb i wód w wariancie międzyplon ozimy i zadeklarował jego realizację na powierzchni 56,40 ha. Zgodnie z załącznikiem nr 1 pkt II.5 do ww. rozporządzenia, w ramach pakietu ochrona gleb i wód dla wariantów K01b i K01c – na gruntach ornych określono do realizacji następujące zadania:
a) niestosowanie ścieków i osadów ściekowych, nawozów mineralnych, organicznych i wapniowych, z wyjątkiem obornika - w uzasadnionych przypadkach,
b) w okresie zimy co najmniej 33 % gruntów ornych jest pokrytych roślinnością,
c) w zależności od uprawianych gatunków roślin w plonie głównym - obsiew pola w terminie do dnia 30 września:
– bobikiem, kapustą pastewną, rzepą ścierniskową, łubinem żółtym i wąskolistnym, peluszką, słonecznikiem, wyką siewną, rzepakiem jarym, rzodkwią oleistą, gorczycą, seradelą lub facelią - w wariancie K01c,
– mieszanką wyki z żytem, żytem lub w uzasadnionych przypadkach innymi roślinami - w wariancie K01b,
d) zabiegi agrotechniczne można wznowić w terminie od dnia 1 marca,
e) międzyplony muszą być przyorane, z wyjątkiem uprawy gleby w systemie bezorkowym,
f) międzyplony można stosować przemiennie na różnych działkach rolnych w ciągu 5 lat,
g) po roślinie uprawianej w międzyplonie, a w następnym roku w plonie głównym, nie może być uprawiana ta sama roślina lub jej forma jara.
W przedmiotowej sprawie okolicznością sporną pomiędzy skarżącym producentem rolnym a organami ARiMR, jest kwestia rzetelności przeprowadzonej w dniu [...] kontroli na miejscu, oraz fakt, czy skarżący na działkach ewidencyjnych A, B, C, D, E, zgodnie z zadeklarowanym pakietem i wariantem K01b dokonał zasiewu uprawy – poplonu ozimego - do dnia [...].
Przechodząc do oceny zarzutów nie można zgodzić się z zarzutami skargi formułowanymi w aspekcie zasad kontroli oraz organów uprawnionych do jej przeprowadzania. W szczególności regulacje dotyczące przeprowadzania kontroli co do płatności rolnych, w tym płatności rolnośrodowiskowych zostały określone prawem wspólnotowym, tj. w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE z 2 grudnia 2009 roku r., Nr L 316, str. 65) Według reguł ogólnych zawartych w art. 26 ust. 1 rozporządzenia kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej , Agencja przeprowadza kontrole udzielenia i wykorzystania pomocy w zakresie zgodności z prawem i ustaleniami planu zgodnie z przyjętym planem kontroli. Prezes Agencji może powierzyć przeprowadzanie kontroli, o których mowa w ust. 1, innym jednostkom organizacyjnym dysponującym odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznym (ust. 1a)
Kontrola ma doniosłe znaczenie dla skutecznego funkcjonowania systemu płatności bezpośrednich w całej Unii Europejskiej. Stanowi ona gwarancję rzetelnego wydatkowania wspólnotowych środków budżetowych przeznaczonych na finansowanie tego instrumentu wsparcia dochodowego producentów rolnych.
Stosownie do art. 26 ust. 1 rozporządzenia komisji WE nr 1122/2009, mającego zastosowanie do wniosku złożonego na 2010 r. kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności. Z przepisów tych wynika, że kontrole na miejscu (obok kontroli administracyjnych) stanowią instrument weryfikowania "zgodności z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności", niewątpliwie też ustalenia dokonywane w trakcie kontroli na miejscu, stanowią dowód stanu upraw na deklarowanych do płatności działkach rolnych. Z powyższego wynika, że kontrole wniosków o przyznanie pomocy są nieodłącznym elementem całej procedury ubiegania się o takie dofinansowanie.
Prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe, w tym więc kontrole, ma nie tylko wpływ na wynik postępowania, ale także na ukształtowanie uprawnień strony do otrzymania dopłat.
W przedmiotowej sprawie kontrola została przeprowadzona przez inspektorów Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W świetle § 2 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 sierpnia 2004r. w sprawie warunków, jakie powinny spełniać jednostki organizacyjne, którym można powierzyć przeprowadzenie kontroli (Dz.U. nr 183 poz. 1892) Jednostka organizacyjna, której może być powierzone przeprowadzanie kontroli, powinna:
1) zapewniać zatrudnienie pracowników w liczbie dostosowanej do liczby powierzonych kontroli;
2) posiadać:
a) sprzęt pomiarowy i informatyczny w ilości zapewniającej sprawne wykonywanie pomiarów geodezyjnych,
b) sprzęt informatyczny i oprogramowanie zapewniające przetwarzanie danych, zgodne z systemem informatycznym posiadanym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
c) środki transportu i urządzenia telekomunikacyjne zapewniające sprawne wykonywanie kontroli;
3) zapewniać przeprowadzanie szkoleń pracowników, w zakresie przeprowadzania kontroli, których odbycie powinno być potwierdzone odpowiednim zaświadczeniem.
2. Pracownicy, o których mowa w ust. 1 pkt 1, powinni posiadać następujące kwalifikacje:
1) wykształcenie wyższe lub średnie w zakresie rolnictwa, ochrony środowiska lub leśnictwa, dające dostateczną wiedzę merytoryczną do przeprowadzenia kontroli;
2) ukończone studia na kierunku geodezja i kartografia albo wykształcenie średnie w zawodzie technik geodeta - w przypadku osób zajmujących się ustalaniem granic lub wielkości powierzchni działek;
3) uprawnienia zawodowe w zakresie geodezyjnych pomiarów sytuacyjno-wysokościowych, realizacyjnych i inwentaryzacyjnych - w przypadku osób sprawujących bezpośredni nadzór nad pracami w zakresie ustalania granic lub wielkości powierzchni działek;
4) wykształcenie wyższe lub średnie w zakresie ekonomii, dające dostateczną wiedzę merytoryczną do przeprowadzenia kontroli - w przypadku osób zajmujących się kontrolą dokumentów księgowych.
Odnosząc powyższe przepisy do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r. ustalenia dokonane w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniu [...] na działkach rolnych skarżącego producenta rolnego nie wykazały na działkach rolnych A,B i E międzyplonu ozimego. Obrazują to zdjęcia działki A (nr 14, 15, 17, 18), B ( nr 11, 12, 13) i E (nr 5, 6, 7, 8, 9, 10). Na całej powierzchni działki rolnej A i E kontrolujący stwierdzili w plonie głównym ugór. Kontrolujący stwierdzili, iż tylko na działkach rolnych C oraz D o łącznej powierzchni 1, 74 ha znajdowała się okrywa roślinna, podczas gdy powierzchnia gospodarstwa objęta planem rolnośrodowiskowym wynosiła 56, 41 ha, przy czym powierzchnio ustalona w toku kontroli wynosiła 53, 33 ha. Stwierdzone nieprawidłowości kontrolerzy opisali w protokole z czynności kontrolnych. Z przeprowadzonych czynności kontrolnych, wykonali zdjęcia działek ze wskazaniem daty sporządzenia fotografii oraz oznaczeniem kontrolowanej działki rolnej. Nie ulega wątpliwości, iż fotografie załączone do protokołu( na płycie) przedstawiają stan opisany w protokole. W ocenie Sądu, ustalenia zawarte w protokole z czynności kontrolnych znajdują przekonujące potwierdzenie w sporządzonej dokumentacji fotograficznej - brak więc podstaw faktycznych do ich kwestionowania.
W orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano znaczenie protokołu z kontroli. Na przykład w wyroku z 4 kwietnia 2008r. sygn. akt II GSK 492/07 NSA wskazał, że: " O wadze dowodu z protokołu kontroli świadczy fakt, że kontrole przeprowadzane mogą być tylko przez określone podmioty, a to przez dyrektora oddziału regionalnego (...) bądź przez inne jednostki organizacyjne – jeżeli Prezes Agencji powierzy im przeprowadzenie kontroli, i jeżeli dysponują one odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi(...). W świetle powyższego dowodom z protokołu kontroli – właśnie z racji przeprowadzania kontroli przez podmioty wyspecjalizowane ( dysponujące odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi) i bezstronne – co do zasady przypisać należy przymiot wiarygodności.
Wobec powyższe zasadnie organy orzekające w sprawie dały więc wiarę dowodom przedstawionym przez inspektorów przeprowadzających kontrolę. Złożone przez skarżącego do odwołania i do skargi oświadczenia innych rolników – sąsiadów skarżącego oraz jego pracownika - potwierdzające stanowisko skarżącego w zakresie dokonywanych upraw i zabiegów rolniczych nie mogą skutkować podważeniem wiarygodności ustaleń dokonanych w trakcie kontroli na miejscu. Dokumentacja fotograficzna sporządzona przez inspektorów w dniu dokonania kontroli, przedstawia obiektywną wartość dowodową, zaś niepoparte dowodami oświadczenia innych rolników nie stanowią wiarygodnego źródła informacji. Tym bardziej, gdy kontrolę przeprowadzono w związku z donosem innego rolnika o fakcie nieużytkowania rolniczego działek przez skarżącego. Dokonując swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy miał zatem podstawy faktyczne do uznania, że raport z kontroli na miejscu oraz jego załączniki w postaci dokumentacji zdjęciowej mają większą wartość dowodową niż oświadczenia sporządzone przez rolników – sąsiadów skarżącego, bowiem stanowią one obiektywne odzwierciedlenie sytuacji istniejącej na działkach rolnych w dniach wykonania kontroli, której oceny dokonali profesjonalni inspektorzy.
Skarżący stwierdził, że "kontrolujący nie pobrali żadnych próbek, tylko stwierdzili w oparciu o swoją wiedzę brak zasiewów międzyplonu. Wydaje mi się, aby jednoznacznie stwierdzić potrzebna jest analiza pobranych prób przez wyspecjalizowany organ np. Stacja Ochrony i Kwarantanny Roślin czy tym podobne" W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że kontrola przeprowadzona została przez wyspecjalizowaną jednostkę, której kontrolerzy zgodnie z wskazanymi wyżej przepisami, legitymowali się odpowiednimi uprawnieniami i dysponowali specjalistycznym sprzętem pomiarowym. Jeżeli skarżący nie zgadzał się z ustaleniami pokontrolnymi winien przedstawić ewentualne dowody podważające zawarte w protokole ustalenia. Takimi dowodami mogły być wyniki pobranych do badania prób, których skarżący domagał się od organów. Fakt, że w niniejszym postępowaniu zgodnie z zasadami kodeksu postepowania administracyjnego organy mają obowiązek zebrać i rozpatrzeć zgromadzony materiał dowody, nie zwalnia strony, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne od poszukiwania i przedłożenia określonych dowodów. Tymczasem jedynymi dowodami potwierdzającymi stanowisko skarżącego były oświadczenia jego sąsiadów oraz załączone do skargi oświadczenie jego pracownika.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut skargi, polegający na zatajeniu przez kontrolujących informacji o możliwości wniesienia zastrzeżeń do protokołu z kontroli przesłanego pocztą. Po pierwsze w odróżnieniu od raportu z kontroli przeprowadzonej w trybie ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w ustawie regulującej płatności rolnośrodowiskowe nie ma zapisu (odpowiednika art. 31 ust. 7 ustawy o płatnościach bezpośrednich) pozwalającego na kwestionowanie przeprowadzonej kontroli, dlatego też brak jest stosownego pouczenia o takiej możliwości w samym protokole. W tej sytuacji nie można stawiać organowi zarzutu niewypełnienia obowiązku, do którego nie zobowiązuje go przepis prawa. Podkreślenia jednak wymaga, że skarżący był obecny podczas kontroli, odmówił podpisania protokołu, zaś w rubryce uwagi osoby obecnej przy kontroli wskazał tylko na niezgodności w pomiarach działek A i C (str. 13 protokołu). Tym samym odniósł się do czynności kontrolnych wskazując kwestionowane czynności. Organ dodatkowo wysłał skarżącemu protokół pocztą (co nie jest kwestionowane). Skarżący otrzymał również postanowienie o wznowieniu postępowania oraz informację o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, w której był informowany o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań oraz dostarczenia nowych dowodów mających znaczenie dla sprawy. Skarżący nie skorzystał jednak w powyższym trybie ze swych uprawnień procesowych. Już tylko na marginesie sprawy należy odnotować, że mimo pouczenia, znajdującego się w "raporcie z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni" z dnia [...], o możliwości zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń na piśmie co do ustaleń zawartych w raporcie (str. 4 raportu będącego dowodem w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego) skarżący takich zastrzeżeń również nie złożył do właściwego organu. Obydwa zaś dokumenty tj. "raport z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni" oraz" protokół z czynności kontrolnych dot. Wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt" skarżący otrzymał w tej samej dacie pocztą (czego nie kwestionuje).
Słusznie również organ odwoławczy uznał, iż skarżący nie skorzystał z uregulowania wynikającego z art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz. U. UE.L.2004.153.30). Rozporządzenie to ma nadal zastosowanie do środków zatwierdzonych przed dniem 1 stycznia 2007 r. na mocy rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 zgodnie z art. 64 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) ( Dz. U. UE.L.2006.368.15).
Art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 817/2004 przewiduje możliwość uwzględnienia przez Państwa Członkowskie wymienionych tam kategorii siły wyższej, wśród których wymienia klęskę żywiołową poważnie dotykającą grunty rolne gospodarstwa. Jednak jak wskazał organ w uzasadnieniu swojej decyzji, nawet gdyby przyjąć, że nadmierne opady, na które powołuje się skarżący, mogłyby zostać zaliczone do takiego przypadku siły wyższej, który usprawiedliwiałby brak posianych ozimin, to nie zostały spełnione warunki określone w tym przepisie. Rolnik ma bowiem obowiązek zawiadomić na piśmie właściwy organ o przypadku siły wyższej wraz z odpowiednimi dowodami zadawalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Nie ulega wątpliwości, że ten wymóg nie został spełniony przez skarżącego. Brzmienie tego przepisu ma również takie znaczenie w rozpatrywanej sprawie, że wskazuje, iż na rolniku, który otrzymuje płatności spoczywa ciężar wykazania, że spełnił warunki do otrzymania dofinansowania. Wskazuje na to sformułowanie "zawiadamia na piśmie właściwy organ wraz z odpowiednimi dowodami zadawalającymi ten organ".
Reasumując, skoro organy obu instancji uznały za prawidłowe ustalenia raportu oraz uznały, że przeprowadzona kontrola na miejscu została przeprowadzona bez naruszenia praw strony postępowania, uprawnionym było zaakceptowanie przez organ tychże ustaleń i wydanie stosownych decyzji w sprawie.
Sąd orzekający w sprawie również nie dopatrzył się uchybień zarówno proceduralnych, jak i materialnych .
Powtórzenie w skardze podnoszonych już na etapie postępowania administracyjnego okoliczności nie stanowi skutecznego zarzutu przeciw decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa który utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji wydaną w oparciu o prawidłowo przeprowadzoną kontrolę na miejscu. W uzasadnieniu decyzji wskazano, jakie działki rolne zostały zgłoszone do płatności na 2010 r., która działka i o ile miała zawyżoną powierzchnię zadeklarowaną w stosunku do powierzchni stwierdzonej wraz z procentowym wskazaniem zawyżenia, ponadto powołano przepisy, które znalazły zastosowanie w sprawie ustalenia płatności oraz wskazano dowody, na których oparto stan faktyczny i odniesiono się do zarzutów odwołania.
Mając zatem na uwadze podniesione wyżej okoliczności, skargę jako nieuzasadnioną - na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - należało oddalić. O kosztach orzeczono stosownie do art. 250 w/w ustawy.
b.a.