I SA/OP 565/24

I SA/Op 565/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /przewodniczący/
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
II GSK 266/25 - Wyrok NSA z 2025-09-30
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1836
par. 3 ust. 1, par. 4, par. 5 ust. 1, par. 6 ust. 1, par. 7, par. 8 ust. 1 i ust. 2,
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 235 - 1 i 2, art. 237 par 1 pkt 3-6 i  par.1-1
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant: Referent Dagmara Jugo po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 maja 2024 r., nr HP.907.3.2024.MB w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A. B. (dalej: "pracownik", "skarżąca" lub "strona") jest decyzja Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Opolu (dalej: "OPWIS", "organ II instancji") z dnia 31 maja 2024 r., nr HP.907.3.2024.MB, utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Opolu (dalej: "PPIS w Opolu" lub "organ I instancji") z dnia 19 stycznia 2024 r., nr HP.4200.12.2021.MS, odmawiającą stwierdzenia u strony choroby zawodowej wymienionej w pozycji 20.1 wykazu chorób zawodowych.
Skarga została wniesiona w następującym, wynikającym z akt administracyjnych, stanie faktycznym i prawnym:
W związku z podejrzeniem choroby zawodowej lekarz specjalista [...], w dniu 7 września 2021 r., wystawił A. B. skierowanie na badania do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Opolu z siedzibą w K. (dalej: "WOMP" lub "jednostka orzecznicza I stopnia"). W skierowaniu, jako miejsce zatrudnienia lub wykonywania pracy, będące przyczyną zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, wskazano P. w O.
W dniu 10 września 2021 r. WOMP w Opolu z siedzibą w K. przesłał do PPIS w Opolu zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u A. B., wymienionej w pozycji 20.1 wykazu chorób zawodowych. Jednocześnie, informując o rozpoczęciu procedury diagnostyczno-orzeczniczej, jednostka wystąpiła o rozpoznanie stanowiska pracy. Jako czynnik narażenia zawodowego wskazano sposób wykonywania pracy.
Po przeprowadzeniu stosownych badań, w dniu 9 grudnia 2021 r., WOMP w Opolu z/s w K. wydał orzeczenie lekarskie nr [...], w którym stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u A. B. choroby zawodowej wymienionej w pozycji 20.1 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3–6 oraz § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.- Kodeks pracy. W orzeczeniu, jako czynnik narażenia zawodowego, wskazano sposób wykonywania pracy, a jako miejsce zatrudnienia, w którym wystąpiło narażenie zawodowe, określono P. w O., gdzie skarżąca pracowała na stanowiskach [...], [...], [...] oraz [...]. Ustalono, że okres narażenia zawodowego trwa od dnia 23 października 1995 r. do chwili obecnej. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że praca A. B. polegała na obsłudze komputera, w tym na używaniu klawiatury i myszki komputerowej w wymiarze przekraczającym 4 godziny dziennie. W toku postępowania jednostka orzecznicza przeprowadziła analizę dostępnej dokumentacji medycznej, dokonała chronometrażu stanowiska pracy oraz przeprowadziła konsultacje [...] i [...]. Zdaniem WOMP, biorąc pod uwagę aktualną wiedzę orzeczniczą, praca przy komputerze z użyciem myszki i klawiatury nie spełnia kryteriów przewlekłego przeciążenia z wielokrotną powtarzalnością ruchów monotypowych. W konsekwencji brak jest podstaw do rozpoznania zawodowego tła zespołu cieśni nadgarstka.
Pismem z dnia 28 grudnia 2021 r. strona skarżąca przedstawiła swoje stanowisko wobec zebranego materiału dowodowego, podnosząc, że materiał ten nie spełnia wymogu jasności, pełności oraz braku nieścisłości i nie może stanowić podstawy do wydania decyzji.
W związku z powyższym, pismem z dnia 10 stycznia 2022 r., WOMP w Opolu z/s w K. zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. (dalej: "IMP"), jako jednostki orzeczniczej II stopnia, o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego.
Instytut Medycyny Pracy w Ł. w dniu 13 grudnia 2023 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...], stwierdzające brak podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że analiza narażenia zawodowego wykazała, iż badana pisała na maszynie do pisania we wczesnym okresie zatrudnienia. Pisanie na maszynie, wymagające intensywnego naciskania klawiszy, zostało uznane za czynnik zwiększający ryzyko rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. Jednakże, wobec faktu wystąpienia pierwszych udokumentowanych objawów choroby po około 20 latach od zaprzestania wykonywania tego rodzaju pracy (maszyna do pisania była wykorzystywana przez stronę do 1990 r.), brak jest podstaw do stwierdzenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzonym w 2021 r. obustronnym zespołem cieśni nadgarstka w zaawansowanym stadium a sposobem wykonywania pracy. W ocenie IMP czynności zawodowe strony, takie jak przenoszenie, układanie, wyjmowanie i wykładanie [...], wymagały zaangażowania i sprawności obu rąk, lecz nie powodowały ich przeciążenia. Czynności te miały zróżnicowany charakter, angażowały różne grupy mięśniowo-stawowe kończyn górnych i były dostosowane tempem do możliwości pracownika. W trakcie pracy skarżąca mogła planować kolejne czynności, wykonywać je we własnym tempie, a także w razie potrzeby przerwać pracę i odpocząć. Ruchy chwytne, wykonywane głównie w neutralnej pozycji nadgarstka (przedramię i ręka w jednej osi), tylko sporadycznie wymagały zginania i prostowania nadgarstka. Strona nie wykonywała szybkich i powtarzalnych ruchów w skrajnych pozycjach nadgarstków ani ruchów wymagających dużego nacisku przez dłuższy czas. W takich warunkach nie dochodziło do zwiększenia ciśnienia w kanale nadgarstka ani do długotrwałego ucisku na pień nerwu pośrodkowego, które mogłyby wywołać zespół cieśni nadgarstka. Zgodnie z aktualną wiedzą medyczną obsługa komputera, wykonywana przez stronę w wymiarze od 1 do 4 godzin dziennie, nie jest czynnikiem zawodowym sprzyjającym rozwojowi zespołu cieśni nadgarstka. Podobnie, ręczne pisanie nie zostało uznane za czynnik zawodowy tego zespołu.
Decyzją z dnia 19 stycznia 2024 r., nr HP.4200.12.2021.MSS, PPIS w Opolu, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 - zwanej dalej k.p.a.), art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 338, z późn. zm.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1836 - zwanego dalej rozporządzeniem), odmówił stwierdzenia u A. B. choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, tj. zespołu cieśni nadgarstka, wymienionej w pozycji 20.1 wykazu chorób zawodowych. Podstawą decyzji były orzeczenia lekarskie wydane przez jednostki upoważnione do orzekania o chorobach zawodowych, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Opolu z siedzibą w K. (orzeczenie nr [...] z dnia 9 grudnia 2021 r.), Instytut Medycyny Pracy w Ł. (orzeczenie nr [...] z dnia 13 grudnia 2023 r.) oraz dane o narażeniu zawodowym strony, uzyskane w toku dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego przez PPIS w Opolu, udokumentowane w "Karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej" z dnia 28 września 2021 r. oraz protokole z dnia 6 października 2021 r., dotyczącym stanowiska [...] w P.1 w O. IMP w Ł. w swojej ocenie uwzględnił również opis wykonywanych czynności zawodowych, przedstawiony przez A. B., co znalazło wyraz w uzasadnieniu wydanego orzeczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie zasad postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, polegające na uniemożliwieniu jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zaniechaniu czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w tym niewystąpienia o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków a także zaniechania oględzin stanowisk pracy. W ocenie skarżącej uchybienia te skutkowały błędnym orzeczeniem wydanym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Opolu z/s w K. oraz Instytut Medycyny Pracy w Ł. Skarżąca wskazała również, że nie została zapoznana z protokołem sporządzonym przez PPIS w Opolu w dniu 6 października 2021 r. Podniosła, że w zawiadomieniu PPIS w Opolu o wszczęciu postępowania w przedmiocie choroby zawodowej z dnia 23 września 2021 r. nie została poinformowana o prawie do wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego ani o możliwości wglądu do dokumentacji. Ponadto zarzuciła, że organ I instancji w sposób powierzchowny i niekompletny ocenił warunki jej pracy, co miało bezpośredni wpływ na wydane w dniu 9 grudnia 2021 r. orzeczenie WOMP w Opolu z/s w K. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W jej przekonaniu "Karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej", sporządzona przez PPIS w Opolu, zawiera szereg błędów, na co wskazywała już w odwołaniu od orzeczenia WOMP w Opolu z dnia 28 grudnia 2021 r. Dodatkowo skarżąca wyjaśniła, że jej czynności zawodowe w P. w O. nie ograniczały się jedynie do obsługi komputera za pomocą myszki. Zwróciła uwagę, że wiele dokumentów wypełniała ręcznie przez kalkę, a po powodzi w 1997 r. przenosiła dokumenty w kartonach [...]. Skarżąca podniosła, że organ I instancji nie przesłuchał ani jej samej, ani jej współpracowników, co mogło pomóc w rzetelnym ustaleniu specyfiki wykonywanych przez nią czynności. Podkreśliła, że orzeczenie WOMP w Opolu z/s w K. zostało wydane wbrew opinii lekarza [...], który stwierdził, iż charakter wykonywanych przez nią czynności zawodowych mógł przyczynić się do rozwoju jej choroby. Zarzuciła także PPIS w Opolu, że decyzja została wydana na podstawie orzeczenia lekarskiego, które sporządzono w oparciu o niepełny materiał dowodowy.
W toku postępowania odwoławczego, w odpowiedzi na zobowiązanie organu, A. B. pismem z dnia 12 lutego 2024 r. przedstawiła szczegółowe informacje dotyczące przebiegu zatrudnienia oraz wykonywanych czynności zawodowych na poszczególnych stanowiskach pracy. Wskazała, że oprócz obsługi klawiatury komputerowej wykonywała szereg czynności fizycznych, często pod presją czasu i stresu. Podkreśliła, że podczas [...] obsługiwała ok. 100 osób dziennie, natomiast w [...] przez wiele lat obsługiwała 700 wypłat [...], co wiązało się z koniecznością pracy w godzinach nadliczbowych. W swoim piśmie szczegółowo opisała wykonywane czynności.
W latach 1995–1997 pracowała na stanowisku [...] w R. w O. (R. w O.). Do jej obowiązków należało m.in.: ręczne sporządzanie dokumentów ([...], druki, zaświadczenia, oświadczenia), nanoszenie zmian w dokumentacji [...], obsługa urządzeń biurowych (dziurkaczy, zszywaczy), ręczne transportowanie dokumentów do archiwum znajdującego się na niższym piętrze, po powodzi w 1997 r., codzienne przenoszenie kartonów z kartotekami do [...], gdzie wprowadzała dane do komputera i drukowała [...].
W latach 1997–2002 zajmowała się obsługą [...] w R., a następnie w P. (P.) w O. W ramach tej pracy wykonywała m.in.: obsługę [...], wniosków i [...], ręczne prowadzenie dokumentacji, przenoszenie dokumentacji w plastikowych koszykach do archiwum lub innych stanowisk.
W latach 2002–2008 pracowała na stanowisku [...] w P. w O. Sporządzała ręcznie dokumenty, w tym listy [...], [...], druki oraz prowadziła [...]. Ręcznie transportowała dokumentację, w tym karty [...].
W latach 2008–2019 zajmowała stanowisko w [...]. W jej obowiązkach znajdowało się m.in.: prowadzenie [...] (700 kart miesięcznie), sporządzanie [...] na komputerze, ręczne prowadzenie [...], przenoszenie dokumentów do archiwum, obsługa dokumentacji związanej z [...].
W latach 2019–2022 pracowała jako [...], rejestrując i wydając oświadczenia [...] (65 659 w 2020 r., 115 461 w 2021 r.).Oświadczenia te wpinała do segregatorów, a po roku rozszywała je i przygotowywała do archiwizacji.
Od 2022 r. pełni funkcję [...] w [...] P. w O., gdzie transportuje [...], korzystając z wózka o wadze 30 kg. Skarżąca podniosła, że PPIS w Opolu nie sporządził pełnej charakterystyki jej stanowisk pracy, z uwzględnieniem m.in.: codziennego dźwigania i wkładania [...], przeciążenia rąk wskutek intensywnego tempa pracy, wykonywania powtarzalnych czynności (dziurkowanie, zszywanie, wpinanie dokumentów), niedostosowanych warunków pracy (brak ergonomicznego krzesła, niewłaściwa przestrzeń robocza, ustawienie monitorów).Podniosła, że do 2006 r. była zdrowa, a dokumenty z badań profilaktycznych z lat 1995–2001 zaginęły. Problemy zdrowotne zaczęły się od dolegliwości [...], które pojawiły się w wyniku pracy w stresujących warunkach. W 2010 r. wykryto u niej [...], a w 2019 r. [...]. Podkreśliła, że dominującym czynnikiem w rozwoju tych schorzeń był stres. Załączyła orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 stycznia 2023 r., 25 listopada 2021 r. oraz 7 października 2020 r., które wskazują na potrzebę pracy w warunkach chronionych. Skarżąca zauważyła również, że w piśmie PPIS w Opolu z dnia 21 października 2021 r. ([...]) przekazanym do WOMP w Opolu, brakuje istotnych informacji, m.in. o liczbie stanowisk pracy i rodzaju oświetlenia. Wniosła o przesłuchanie w charakterze świadka - osób, które bezpośrednio z nią współpracowały.
W związku z powyższym OPWIS zwrócił się do P. w O. z prośbą o odniesienie się do informacji zawartych w piśmie A. B. Uzasadniono to faktem, że charakterystyka czynności zawodowych przedstawiona w ww. piśmie została rozszerzona o dodatkowe czynności, które nie były uwzględnione w "Karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej" z dnia 28 września 2021 r., sporządzonej w P. w O. przez przedstawiciela PPIS w Opolu. OPWIS zwrócił się również o przekazanie kopii dokumentów dotyczących oceny ryzyka zawodowego dla stanowisk pracy zajmowanych przez A. B.
Dyrektor P. w O. w odpowiedzi z dnia 5 marca 2024 r. nie zakwestionował opisu czynności zawodowych wykonywanych przez A. B. na poszczególnych stanowiskach pracy. Wskazał, że wykonywane przez nią prace od 1995 r. były typowymi pracami biurowymi. Wyjaśnił, że pracownik administracyjno-biurowy zajmujący się bezpośrednią obsługą klienta wykonuje czynności związane z działalnością P. w O., takie jak obsługa komputera, telefonów, urządzeń wielofunkcyjnych czy niszczarek. Natomiast do obowiązków pracownika [...] należą segregowanie, archiwizowanie oraz transport dokumentacji. Podkreślił, że w obu przypadkach była to praca przeważająco siedząca, wykonywana w sposób niejednostajny, z umiarkowaną powtarzalnością czynności. Zakres zadań wymagał realizacji różnorodnych czynności w ciągu dnia. A. B. zajmowała sześć różnych stanowisk pracy, z których każde wiązało się z innym zakresem obowiązków. Wskazał, że pracownik miał możliwość planowania swoich działań, w tym ustalania terminów spotkań z [...], dostosowując je do zakresu i ilości obowiązków. Nadzór nad pracownikami sprawował bezpośredni przełożony, który odpowiedzialny był za równomierne rozłożenie obowiązków, uwzględniając czas pracy i przerwy na odpoczynek. Zaznaczył, że charakter pracy ewoluował wraz z postępem technologicznym. Obecnie większość prac biurowych wykonywana jest przy użyciu komputerów. Stanowisko pracy A. B. zostało w 2016 r. wyposażone w ergonomiczny fotel oraz specjalistyczną mysz pionową, mające na celu poprawę warunków pracy. Organ wskazał również, że badania okresowe przeprowadzane przez lekarza medycyny pracy nie skutkowały wydaniem dodatkowych zaleceń dotyczących sposobu wykonywania pracy. Zwrócił uwagę, że w trakcie zatrudnienia wystąpiły długotrwałe okresy absencji pracownika, wynoszące ponad 100 dni w roku kalendarzowym: w 2006 r. - 180 dni, w 2011 r. - 303 dni, w 2012 r. - 212 dni, w 2020 r. - 309 dni, w 2021 r. - 257 dni oraz w 2022 r. - 216 dni. Do pisma dołączono dokumenty dotyczące oceny ryzyka zawodowego, tj.: ocenę z dnia 13 lutego 2006 r. dla stanowiska bezpośredniej obsługi klientów; ocenę z dnia 20 lipca 2020 r., dotyczącą zagrożeń związanych z COVID-19; ocenę z dnia 2 stycznia 2024 r. dla stanowiska pracownika [...] w P. w O. OPWIS przeanalizował treść tych dokumentów i stwierdził, że w ocenie ryzyka zawodowego z 13 lutego 2006 r., dotyczącej stanowiska bezpośredniej obsługi klientów, wskazano jako czynnik ryzyka zawodowego obciążenie statyczne wynikające z pracy w pozycji siedzącej. Główny specjalista ds. BHP w latach 2009, 2013, 2015, 2018 oraz 2021 przeprowadzał przeglądy tej oceny i stwierdzał, że warunki pracy nie uległy zmianie, przez co nie było potrzeby aktualizacji oceny ryzyka. Dnia 20 lipca 2020 r. opracowano dodatkową ocenę ryzyka związaną z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, dotyczącą zagrożeń powodowanych przez wirus SARS-CoV-2. W ocenie z 2 stycznia 2024 r., dotyczącej stanowiska pracownika [...], jako czynniki zagrożenia wskazano m.in. pracę z monitorem ekranowym oraz statyczne obciążenie pracą. Opisano również ręczne prace transportowe związane z przenoszeniem dokumentacji, przy czym ciężar nie przekraczał 10 kg, a czas wykonywania takich czynności rzadko przekraczał 1 godzinę na zmianę roboczą. Możliwe skutki obciążenia pracą statyczną określono jako dolegliwości związane z kręgosłupem (zespoły bólowe, zwyrodnienia), a ryzyko oceniono jako średnie – dopuszczalne. W odniesieniu do pracy z monitorem ekranowym wskazano możliwość wystąpienia dolegliwości wzrokowych, przy czym ryzyko określono jako małe – dopuszczalne.
OPWIS, uwzględniając wniosek A. B. zawarty w odwołaniu, przeprowadził w dniu 3 kwietnia 2024 r. przesłuchanie wskazanych przez nią świadków, tj. A. P. i J. P., w celu ustalenia rodzaju oraz ilości wykonywanych czynności, a także sposobu wykonywania pracy przez stronę na poszczególnych stanowiskach. A. P. została przesłuchana w kwestii pracy A. B. w latach 1995-1997 na stanowisku [...] w R. w O., a następnie w P. w O. w latach 1997-2008 na stanowisku obsługi [...]. J. P. została przesłuchana na okoliczność pracy A. B. w latach 2008-2019 w P. w O. na stanowisku [...]. Zeznania świadków potwierdziły, że w latach 1995-1997 na stanowisku [...] A. B. przyjmowała dokumenty od [...], analizowała je pod kątem poprawności danych, przybijała pieczęcie na dokumentach oraz ręcznie pisała [...]. Ilość obsługiwanych osób mogła wynosić 100 dziennie. Po powodzi w 1997 r. praca polegała na wzmożonym przenoszeniu akt ręcznie w koszykach lub kartonach, których ciężar pracownik mógł dostosować do swoich możliwości fizycznych. Na stanowisku obsługi [...] w R., a następnie w P. w O., w latach 1997-2002, A. B. wykonywała czynności związane z [...], przeglądem i analizą dokumentacji, wyliczaniem [...], pisaniem [...] zarówno ręcznie, jak i na komputerze, a także przekazywaniem [...] do archiwum. W latach 2002-2008, na stanowisku [...] w P., praca polegała na sprawdzaniu dokumentów pod kątem kompletności i prawidłowości danych, sporządzaniu informacji pisemnych dla [...] w celu poprawienia danych. Czas obsługi jednego petenta wynosił około 15 minut, a średnia liczba obsługiwanych osób w latach 2006-2008 to około 50 dziennie, przy czym A. B. miała wówczas długotrwałą absencję w pracy (180 dni w 2006 r.). Praca obejmowała również wydawanie [...], pisanie pism [...] ręcznie i na komputerze, kopertowanie dokumentów oraz ich kserowanie. Była to praca obciążająca zarówno psychicznie, jak i fizycznie z uwagi na ilość obsługiwanych klientów, a obciążenie fizyczne wynikało głównie z noszenia [...] i wypisywania ręcznie dokumentów oraz wyciągania i wkładania [...] do szuflad. Powtarzalność pracy wynikała z wykonywania podobnych czynności biurowych podczas obsługi kolejnych osób, a stres był związany z tempem pracy, które jednak można było dostosować do możliwości pracownika. Na stanowisku [...] w latach 2008-2019 (z absencjami A. B. wynoszącymi 303 dni w 2011 r. i 212 dni w 2012 r.) praca obejmowała m.in. obsługę [...] - przygotowanie [...] do koszyków z metalowych szafek, przeglądanie komputerowej bazy [...], wydawanie [...], weryfikowanie dokumentów (w tym oświadczeń [...]), przeglądanie [...], potwierdzanie ich zgodności, przybijanie pieczątek, sprawdzanie [...], wpisywanie danych do [...], prowadzenie rozmów telefonicznych oraz ręczne uzupełnianie szablonów [...]. Obsługa komputera dominowała w tym okresie nad pracami ręcznymi. Po 2009/2010 r. utworzono więcej stanowisk pracy, zmieniły się przepisy prawne, co spowodowało zmniejszenie tempa pracy na tym stanowisku. Świadek wskazał, że czynności na tym stanowisku mogły być dostosowane do indywidualnego tempa pracy, a mimo cykliczności czynności, tempo pracy nie było przymusowe.
Po zebraniu wszystkich informacji, OPWIS pismem z dnia 5 kwietnia 2024 r. zwrócił się o opinię do WOMP w Opolu z/s w K., pytając, czy zebrane w postępowaniu odwoławczym uzupełnione informacje dotyczące sposobu wykonywania pracy przez A. B. mogą mieć wpływ na treść orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Do jednostki orzeczniczej przekazane zostały dokumenty zebrane w postępowaniu odwoławczym, w tym kopie pism A. B. z dnia 12 lutego 2024 r., pisma P. w O. z dnia 5 marca 2024 r. oraz protokołów przesłuchania świadków z dnia 3 kwietnia 2024 r.
W odpowiedzi z dnia 10 kwietnia 2024 r. WOMP w Opolu z/s w K. stwierdził, że czynności wykonywane przez A. B., wskazane w postępowaniu odwoławczym (pisanie ręczne, ręczny transport dokumentów, pieczętowanie, wpinanie do [...]), nie stanowią, zgodnie z aktualną wiedzą orzeczniczą, przyczyny zawodowego tła zespołu cieśni nadgarstka. Zgodnie z opinią, czynności zawodowe wykonywane przez A. B. wymagały zaangażowania kończyn górnych, jednak nie występowało nadmierne ich przeciążenie ani powtarzalność ruchów monotypowych. Stwierdzono również, że używanie dziurkaczy i zszywaczy stanowi możliwość wystąpienia zawodowego tła choroby, jednak z powodu zbyt małej liczby powtórzeń ruchów monotypowych, prawdopodobieństwo to jest niskie.
OPWIS, pismem z dnia 19 kwietnia 2024 r., zawiadomił strony o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do treści zebranych dowodów.
A. B., po zapoznaniu się z treścią akt sprawy, wystosowała dnia 2 maja 2024 r. pismo do OPWIS, w którym podniosła, że nie zgadza się z argumentacją zawartą w piśmie WOMP w Opolu z dnia 10 kwietnia 2024 r. Zakwestionowała zawarte w nim stwierdzenie o przeprowadzeniu chronometrażu stanowiska jej pracy, podkreślając, że pracowała na wielu stanowiskach. Ponadto, zwróciła uwagę, że WOMP w Opolu z/s w K. powołuje się na aktualną wiedzę orzeczniczą dotyczącą wpływu czynników w pracy na występowanie cieśni nadgarstka, która jest oparta na badaniach IMP w Ł. z 2014 r. A. B. podkreśliła, że przez okres 10 lat mogły ulec zmianie istotne czynniki, a nowe badania mogłyby uwzględniać inne, istotne elementy. Zaznaczyła, że brak jest badań odnoszących się do pracowników biurowych najniższego szczebla, którzy wykonują powtarzalne, drobne czynności. Stwierdziła również, że materiał dowodowy przekazany przez OPWIS do WOMP w Opolu z/s w K. nie został należycie przeanalizowany, mimo że zawiera dowody na wykonywanie dużej ilości powtórzeń czynności, takich jak pisanie ręczne oświadczeń, wydawanie kompletu dokumentów, wpinanie dokumentów, kserowanie, pieczętowanie, dziurkowanie, czy spinanie. Dokonała przykładowych wyliczeń, które wskazują na liczbę dokonywanych czynności. Zauważyła, że dziennie obsługiwała 100 osób, co miesięcznie daje obsługę 2100 osób. Podczas pracy na stanowisku [...] przez 6 lat, przy obsłudze każdej z osób, wykonywała opisane wyżej czynności. Podczas [...], tj. 20-30 [...] dziennie, przyjmowała w sumie 900 dokumentów każdego dnia. Stwierdziła, że wszystkie te czynności można dokładnie wyliczyć, sięgając do archiwalnych dokumentów obsługiwanych przez nią klientów. Dodała również, że wykonywała szereg innych czynności, które szczegółowo opisała w piśmie do WOMP w Opolu z/s w K. z dnia 28 grudnia 2021 r., które zostało potraktowane przez tę jednostkę jako odwołanie i przekazane do IMP w Ł. Zaznaczyła też, że pisząc pismo do WOMP w Opolu z/s w K., chciała uzyskać wyjaśnienia tej jednostki, a jej intencją nie było składanie odwołania, lecz dokonanie ponownej analizy sprawy przez jednostkę orzeczniczą I szczebla. Podniosła, że zajmowała się archiwizowaniem dokumentów, co wiązało się z wpinaniem, zszywaniem i rozszywaniem ich sznurkiem. Ponadto, zajmowała się szkoleniem nowo zatrudnionych pracowników. To wszystko wskazuje, jej zdaniem, że nie mogła dostosować tempa pracy do indywidualnych warunków psychofizycznych. W odniesieniu do informacji WOMP w Opolu z/s w K. o odbytej konsultacji z lekarzem [...] i [...], stwierdziła, że tylko lekarz [...] przeprowadził z nią szczegółowy wywiad dotyczący czynności wykonywanych przez nią na poszczególnych stanowiskach pracy i stwierdził, że ból nadgarstków może być spowodowany wykonywaną pracą. Natomiast badania [...], jej zdaniem, nie odzwierciedlają profesjonalnego podejścia do jej przypadku. Zauważyła, że dnia 10 kwietnia 2024 r. wysłała do WOMP w Opolu z/s w K. drogą elektroniczną pismo z dnia 9 kwietnia 2024 r., mające na celu uwzględnienie jego treści przez jednostkę orzeczniczą przed wydaniem ponownej opinii, podczas gdy opinia została wydana z datą otrzymania jej pisma. A. B. stwierdziła, że nie otrzymała odpowiedzi na to pismo, a nie zostało ono dołączone do akt sprawy wraz z opinią. W związku z wystąpieniem nowych okoliczności w jej sprawie, wnosiła o wezwanie jej do WOMP w Opolu z/s w K. w celu przebadania przez lekarza [...]. Wniosła także o uwzględnienie wszystkich czynników, w tym ustalenie nadmiernego przeciążenia, które występowało latami na wszystkich stanowiskach gromadzących i obsługujących dokumentację. Do zobrazowania aktualnej sytuacji w [...] dołączyła artykuł online dotyczący nowego projektu ustawy o [...].
OPWIS, mając na uwadze zarzuty wniesione przez A. B. w ww. piśmie, zwrócił się do WOMP w Opolu z/s w K. o informację, czy treść pisma z dnia 9 kwietnia 2024 r., jeśli nie była znana przy sporządzaniu opinii, mogłaby mieć wpływ na stanowisko wyrażone w opinii z dnia 10 kwietnia 2024 r. Wraz z zapytaniem do WOMP w Opolu z/s w K. przekazane zostało również pismo A. B. z dnia 2 maja 2024 r.
W odpowiedzi z dnia 14 maja 2024 r. WOMP w Opolu z/s w K. stwierdził, że pismo A. B. nie zawiera treści, które mogłyby mieć wpływ na treść orzeczenia lekarskiego. Podkreślono, że A. B. odwołała się od orzeczenia do IMP w Ł., który podtrzymał orzeczenie WOMP w Opolu z/s w K. W odpowiedzi stwierdzono, że zarzuty A. B. są bezzasadne.
W tak ustalonym stanie faktycznym, decyzją z dnia 31 maja 2025 r. OPWIS w Opolu utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ opisał przebieg dotychczasowego postępowania i wyjaśnił, że w związku z zarzutami odwołania przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe. W tym zakresie dokonano przesłuchania powołanych przez A. B. świadków, uzyskano opinię z dnia 10 kwietnia 2024 r., wydaną w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy oraz informację pisemną z dnia 14 maja 2024 r. Jednostka orzecznicza podtrzymała stanowisko o braku podstaw do rozpoznania u A. B. choroby zawodowej. W ocenie organu odwoławczego, z przeprowadzonej analizy zebranych informacji w postępowaniu wyjaśniającym wynika, że czynności wykonywane przez A. B. na wszystkich stanowiskach pracy w okresie zatrudnienia w P. w O., wcześniej R. w O., to typowe czynności biurowe, polegające na pisaniu ręcznym dokumentów, rejestrów (z różnym nasileniem w zależności od okresu pracy), pieczętowaniu dokumentów, obsłudze urządzeń biurowych typu zszywacz, dziurkacz, telefon, obsłudze komputera (od 1997 r.), drukarki, skanera, a także wykonywaniu ręcznego transportu dokumentów do archiwum lub na sąsiednie stanowiska, co odbywało się kilka razy dziennie. Specyfika pracy, związana z obsługą poszczególnych klientów, powodowała, że były to cyklicznie powtarzające się czynności o dużej różnorodności w ciągu dnia roboczego. Świadkowie powołani przez stronę stwierdzili, że tempo pracy mogło być dostosowane do indywidualnych warunków psychofizycznych pracownika. Opis warunków pracy dokonany przez A. B., potwierdzony przez pracodawcę i przez powołanych świadków, dowodzi, że była to praca angażująca kończyny górne, ale sposób wykonywania tej pracy nie może zostać uznany za przyczynę zachorowania na zespół cieśni nadgarstka.
W dalszej kolejności, organ wskazał, że w uzasadnieniu orzeczenia IMP w Ł. z dnia 13 grudnia 2023 r., nr [...], o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wyjaśniono, w jaki sposób wykonywanie pracy może prowadzić do rozwoju cieśni nadgarstka. Do rozwoju takiego schorzenia dochodzi, gdy pracownik wykonuje szybkie i niezmienne ruchy pod postacią maksymalnego zginania i prostowania nadgarstków oraz chwytania palcami (chwyt pęsetowy), wymagające użycia znacznej siły nacisku, w długich przedziałach czasowych i w przymusowym tempie pracy. Tylko taka praca stwarza warunki, w których może dochodzić do zwiększonego ciśnienia w kanale nadgarstka i długotrwałego ucisku na pień nerwu pośrodkowego, a w konsekwencji wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka. Dokonane ustalenia, w tym w przeważającej części opisy dokonane przez A. B. i jej współpracowników oraz informacje pracodawcy, wskazują, że zakres wykonywanych obowiązków, konieczność obsługiwania wielu klientów w ciągu dnia roboczego generowała wykonywanie szeregu różnorodnych czynności przy obsłudze każdego z nich, przygotowaniu dokumentacji i jej archiwizacji. Konieczność wykonania tych różnorodnych czynności przy obsłudze danego klienta wyklucza wykonywanie pracy w sposób wskazany przez IMP. A. B. nie wykonywała w długich okresach czasowych wielokrotnie tych samych ruchów w nadgarstku, polegających na maksymalnym zginaniu i prostowaniu nadgarstków. W ciągu dnia roboczego czynności wykonywane przez A. B. zmieniały się, były różnorodne, angażowały różne grupy mięśniowo-stawowe w obrębie kończyn górnych, mogły być wykonywane we własnym tempie. Jak stwierdził IMP w Ł., ruchy chwytne wykonywane były głównie w neutralnej pozycji nadgarstka (przedramienia i ręki w jednej osi), a tylko okresowo wymagały zginania i prostowania w nadgarstku. Ręczne prace transportowe były rozłożone w zależności od potrzeby na całą zmianę roboczą.
Przedstawiona przez pracodawcę ocena ryzyka zawodowego dla stanowiska bezpośredniej obsługi klientów, sporządzona 13 lutego 2006 r., aktualizowana w latach 2009, 2012, 2015, 2018 i 2021, oraz dla pracownika [...] z dnia 20 lipca 2020 r. wskazuje na istnienie na stanowisku pracy obciążenia statycznego związanego z pozycją siedzącą przy pracy. Ryzyko oceniono jako średnie-dopuszczalne. Na tych stanowiskach pracy nie identyfikowano czynnika ryzyka związanego z pracą monotypową kończyn górnych, ponieważ czynnik taki nie występował. Organ zauważył także, że etiologia zespołu cieśni nadgarstka była przedmiotem wielu badań IMP w Ł., a badania te - wbrew twierdzeniu skarżącej - nie zakończyły się w 2014 r. Dowodem na to jest artykuł opublikowany w 2022 r. w wydawnictwie tej jednostki, Medycyna Pracy 2022; 73(1): 71-78, w którym na stronie 72 stwierdzono: "(...) Wymienione schorzenia najczęściej powstają na skutek ekspozycji zawodowej związanej z monotypią sposobu wykonywania pracy, czyli szybkiego wykonywania podobnych ruchów (w odstępach krótszych niż 5 min) powtarzanych w długich interwałach w czasie zmiany roboczej. Sposób wykonywania pracy predysponujący do rozwoju chorób układu ruchu i obwodowego układu nerwowego najczęściej dotyczy montażystów i operatorów taśm produkcyjnych (dodatkowym czynnikiem ryzyka jest tu tempo pracy wymuszone pracą maszyny/przesuwem taśmy), a także innych osób pracujących manualnie, zwłaszcza kiedy wykonywane ruchy są precyzyjne (np. chwyt pęsetowy czy szczypcowy) bądź wymagają użycia siły." Mimo zatem wielu lat badań nad przedmiotowym schorzeniem, nie zmieniło się stanowisko jednostek naukowo-badawczych co do przyczyn zawodowych jego powstania. Przyczyny te są jasno określone, a w przedmiotowej sprawie sprecyzowane w uzasadnieniu orzeczenia IMP w Ł.
W ocenie organu, przywołany przez stronę artykuł z Gazety Prawnej z 6 kwietnia 2024 r., nawet jeśli miałby stanowić dowód na dużą liczbę obsługiwanych klientów przez pracowników [...], to ten aspekt sprawy nie jest kwestionowany w prowadzonej sprawie. Odnosząc się do kwestii, niesłusznego zdaniem odwołującej się, skierowania jej przez WOMP w Opolu z/s w K. na badania do IMP w Ł., organ zauważył, że zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, pracownik badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. W orzeczeniu lekarskim WOMP w Opolu z/s w K. z dnia 9 grudnia 2021 r. zawarte jest pouczenie w tym zakresie, z informacją, że wniosek o ponowne badanie składa się w terminie 14 dni od dnia orzeczenia lekarskiego. W okresie tym A. B. nie skorzystała z przysługującego jej prawa. Ponadto, ocena organu orzekającego w sprawie jest taka, że wskazany w piśmie odwołującej się, artykuł z Gazety Prawnej stanowi materiał ogólny i nie przedstawia w odniesieniu do sprawy sytuacji indywidualnej.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca, podtrzymując swoje stanowisko prezentowane w sprawie, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu istotnego naruszenia, które miało wpływ na wynik postępowania. W motywach skargi - przytaczając treść art. 235¹ K.p., zgodnie z którym za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym" – stwierdziła, że prowadzone postępowanie od samego początku zawierało wiele braków i nieścisłości, które próbowała wyjaśniać, jednakże, nie znając procedur, napotykała trudności. Zarzuciła, że karta oceny narażenia zawodowego z dnia 28 września 2021 r. zawiera lakoniczne zapisy sposobu wykonywania pracy, sugerujące wykonywanie czynności wyłącznie na komputerze. Nie uwzględniono natomiast okresu pracy w [...] od początku, tj. od 1995 roku, lecz tylko czas od 2008 r., kiedy wykonywane czynności ewoluowały w porównaniu do czasów [...] na różnych stanowiskach w różnych budynkach, pokojach lub salach. W trakcie postępowania wyjaśniającego organ uzupełnił w znacznym zakresie materiał dowodowy, w szczególności o fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym konieczne jest wydanie nowego orzeczenia lekarskiego, którego diagnoza zostanie sformułowana po rozpatrzeniu nowego materiału dowodowego. Zauważyła także, że w uzasadnieniu odmowy uznania choroby zawodowej przewija się temat ruchów monotypowych jako etiologii powstania choroby zespołu cieśni nadgarstka. Jako główną przyczynę odmowy decyzja wskazuje występowanie różnych czynności w ciągu dnia roboczego. Tymczasem wszystkie czynności na stanowiskach, na których pracowała przez ponad 20 lat, były wykonywane wyłącznie za pomocą rąk i były różne w ciągu dnia, ale powtarzalne identycznie każdego dnia roboczego. W związku ze sposobem wykonywania pracy, dłonie były regularnie przeciążone wykonywaniem powtarzających się czynności.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej jako: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organu odwoławczego nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Rozważając podstawy prawne podjętego w sprawie rozstrzygnięcia wskazać w pierwszej kolejności trzeba, że zgodnie definicją sformułowaną w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (obecnie Dz.U. z 2023 r. poz. 1465 - zwanej dalej ustawą lub K.p.), za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". powołanego przepisu wynika, że dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie figurowało w wykazie chorób zawodowych oraz aby istniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik świadczył pracę ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Choroba zawodowa jako pojęcie prawne odnosi się zatem do zachorowania pozostającego w związku przyczynowo - skutkowym z wykonywaną pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, a na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w wykazie chorób zawodowych.
Stosownie do treści art. 235² K.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, jednak pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1 K.p. Rada Ministrów wydała cyt. powyżej rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1836), zwane nadal rozporządzeniem, określające wykaz chorób zawodowych, a także okresy, w których wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych.
W świetle powyższych regulacji podkreślić należy, że rozpoznanie u badanego jednej z chorób wskazanych w wykazie chorób zawodowych pozwala organowi inspekcji sanitarnej na wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Niezbędne jest jednak również ustalenie, że wystąpienie zdiagnozowanej jednostki chorobowej, zamieszczonej w powyższym wykazie, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w miejscu pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy, a także ustalenie, że udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w określonym czasie. Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek w stanie faktycznym sprawy wyklucza możliwość stwierdzenia choroby zawodowej. Nie można jej zatem stwierdzić zarówno wtedy, gdy choroba wskazana w wykazie nie została spowodowana działaniem narażenia zawodowego, jak i wówczas, gdy udokumentowane objawy tej choroby wystąpiły po upływie okresu ustalonego w rozporządzaniu.
W kwestii prowadzonego postępowania wskazać trzeba, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest szczególnym rodzajem postępowania administracyjnego. Stosownie do § 4 rozporządzenia prowadzi je właściwy powiatowy inspektor sanitarny, którego właściwość na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia ustala się według miejsca, w którym praca jest lub była wykonywana przez pracownika, lub według krajowej siedziby pracodawcy, w przypadku gdy dokumentacja dotycząca narażenia zawodowego jest gromadzona w tej siedzibie.
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzja o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydawana jest na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jej wydanie poprzedza zatem postępowanie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej. W zakresie tego postępowania, na zasadzie § 6 ust. 1 rozporządzenia, orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne wskazane w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zatrudniony w jednostce orzeczniczej. Podstawę do wydania tego orzeczenia stanowią wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacja medyczna pracownika lub byłego pracownika, dokumentacja przebiegu zatrudnienia oraz ocena narażenia zawodowego. Odpowiednie badania, stanowiące podstawę do wydania orzeczenia, przeprowadza jednostka orzecznicza I stopnia, do której pracownik lub były pracownik jest kierowany przez właściwy organ inspekcji sanitarnej (§ 4 ust. 1 rozporządzenia).
Na podstawie § 6 ust. 6 rozporządzenia orzeczenie lekarskie przesyła się właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu, zainteresowanemu pracownikowi lub byłemu pracownikowi oraz lekarzowi kierującemu na badania, a w przypadku gdy orzeczenie lekarskie zostało wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej II stopnia - również jednostce orzeczniczej I stopnia. Stosownie zaś do § 7 ust. 1 rozporządzenia, pracownik lub były pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego wydanego po przeprowadzeniu badań, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Na zasadzie § 8 ust. 2 rozporządzenia o dodatkową konsultację do jednostki orzeczniczej II stopnia może zaś wystąpić właściwy państwowy inspektor sanitarny jeśli uzna, że orzeczenie lekarskie oraz formularz oceny narażenia są niewystarczające do wydania decyzji.
Z treści powyższych przepisów rozporządzenia wynika, że postępowanie w przedmiocie wydania orzeczenia lekarskiego, jakkolwiek mieści się w granicach postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej i stanowi jego niezbędny element, to jednak ma odrębny charakter i różny jest jego zakres przedmiotowy oraz podmiotowy. To w ramach tego postępowania pracownik lub był pracownik poddawany jest badaniom, których wyniki, obok dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, stanowią podstawę do wydania orzeczenia lekarskiego, przez uprawnionego lekarza. Przedmiotem tego orzeczenia jest rozpoznanie choroby zawodowej albo stwierdzenie braku podstaw do jej rozpoznania.
Oznacza to, że kwestia rozpoznania choroby zawodowej nie należy do kompetencji właściwego organu inspekcji sanitarnej, a orzeczenie lekarskie wydane w tym przedmiocie nie musi odpowiadać wymogom decyzji administracyjnej. Opiera się ono na wiadomościach specjalnych lekarza spełniającego określone wymagania kwalifikacyjne i stanowi wiążący dokument urzędowy, co do rozpoznania określonej choroby. Brak jest bowiem podstaw prawnych do oceny przez organy inspekcji sanitarnej dokumentacji medycznej pracownika i prowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie rozpoznania i przyczyn choroby zawodowej.
Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dotyczyło braku rozpoznania i stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w pozycji 20.1 wykazu chorób zawodowych, określonego w rozporządzeniu. Dokonana przez Sąd kontrola legalności wykazała, że spełniało ono wymogi wynikające z wyżej powołanych przepisów prawa, a zarzuty skargi dotyczące nieprawidłowego zebrania materiału dowodowego, braku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, w tym zaniechania weryfikacji orzeczenia lekarskiego poprzez dodatkową konsultację z jednostką orzeczniczą II stopnia oraz dokonania niepełnej oceny są bezpodstawne.
W przedmiotowej sprawie, organy zachowały wskazany tryb postępowania albowiem wydanie rozstrzygnięcia w sprawie zostało poprzedzone poddaniem skarżącej badaniom lekarskim w uprawnionych jednostkach orzeczniczych. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Opolu z/s w K. orzeczeniem lekarskim z dnia 9 grudnia 2021 r., nr [...] stwierdził brak podstaw do rozpoznania u skarżącej zespołu cieśni nadgarstka. W wyniku postępowania odwoławczego, Instytut Medycyny Pracy im. [...] - jednostka orzecznicza drugiego stopnia - orzeczeniem lekarskim z dnia 13 grudnia 2023 r., nr [...], orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej określonej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Dokonując oceny całości dokumentacji medycznej lekarz - specjalista stwierdził, że analiza narażenia zawodowego wykazała, iż badana pisała na maszynie do pisania we wczesnym okresie zatrudnienia. Pisanie na maszynie, wymagające intensywnego naciskania klawiszy, zostało uznane za czynnik zwiększający ryzyko rozwoju zespołu cieśni nadgarstka, ale wobec faktu wystąpienia pierwszych udokumentowanych objawów choroby u pani B. po około 20-30 latach od zaprzestania wykonywania tego rodzaju pracy (maszyna do pisania była wykorzystywana przez stronę do 1990 r.), nie ma podstaw do stwierdzenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzonymi w 2021 r. cechami obustronnego zespołem cieśni nadgarstka w zaawansowanym stadium (wynik EMG z 2021 r.), a sposobem wykonywania pracy. W ocenie IMP czynności zawodowe strony, takie jak przenoszenie, układanie, wyjmowanie i wykładanie [...], wymagały zaangażowania i sprawności obu rąk, lecz nie powodowały ich przeciążenia. Czynności te miały zróżnicowany charakter, angażowały różne grupy mięśniowo-stawowe kończyn górnych i były dostosowane tempem do możliwości pracownika. W trakcie pracy pracownica mogła planować kolejne czynności, wykonywać je we własnym tempie, a także w razie potrzeby przerwać pracę i odpocząć. Badana nie wykonywała szybkich niezmiennych ruchów pod postacią maksymalnego zginania i prostowania nadgarstków, ruchu chwytania placami (chwyt pęsetowy), wymagających użycia znacznej siły nacisku w długich przedziałach czasowych, w przymusowym tempie pracy, stwarzających warunki, w których mogłoby dochodzić do zwiększenia ciśnienia w kanale nadgarska i długotrwałego ucisku na pień nerwu pośrodkowego i i w konsekwencji wystąpienie zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Według aktualnej wiedzy medycznej obsługa komputera (za pomocą klawiatury i myszy komputerowej) nie jest, uznanym czynnikiem zawodowym zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Podobnie pisanie ręczne nie jest uznanym czynnikiem zawodowym zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
W związku z podniesionymi przez skarżącą w toku prowadzonego postępowania wątpliwościami co do stanu zdrowia i związku pracy z chorobą, organ II instancji przeprowadził dodatkową opinię uzupełniającą. WOMP w Opolu z/s w K. w piśmie z dnia 10 kwietnia 2024 r., które stanowiło odpowiedź na pismo organu z dnia 5 kwietnia 2024 r. oraz w piśmie z dnia 14 maja 2024 r. stanowiące odpowiedź na pismo organu z dnia 10 maja 2024 r. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, pisanie ręczne, ręczny transport dokumentów, pieczętowanie dokumentów, wpinanie do akt nie są przyczyną zawodowego tła zespołu ciaśni nadgarstka. Używanie zszywaczy i dziurkaczy - brak jest dowodów na wystarczająca ilość powtórzeń ruchów monotypowych, jej prawdopodobieństwo jest niskie. Wykonywane przez panią A. B. czynność zawodowe wymagały zaangażowania obu kończyn górnych jednak nie występowało nadmierne przeciążanie ani również nie występowała powtarzalność ruchów monotypowych. Czynniki tez zostały uwzględnione przy wydaniu orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zarówno w orzeczeniu wydanym w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w Opolu z/s w K., jak i podczas badania w trybie odwoławczym w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. Dodatkowo strona była konsultowana przez specjalistę [...] oraz specjalistę [...]. Opinia ta, sporządzona przez specjalistów, potwierdziła wcześniejsze ustalenia obu jednostek orzeczniczych, wskazując, że warunki pracy skarżącej nie stanowiły zagrożenia, które mogłoby prowadzić do schorzenia uznanego za chorobę zawodową. Wnioski z tej opinii potwierdziły, że czynniki zawodowe, z którymi miała styczność skarżąca, nie spełniały przesłanek wymaganych do uznania choroby zawodowej.
W toku postępowania organ przesłuchał również świadków, którzy potwierdzili, że skarżąca wykonywała standardowe czynności administracyjne, takie jak pisanie ręczne, transport dokumentów czy pieczętowanie [...], które nie wskazywały na wystąpienie nadmiernego ryzyka zawodowego. Zeznania świadków nie wniosły nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę oceny prawnej sprawy.
Wobec powyższych okoliczności, brak było podstaw do zakwestionowania postępowania przeprowadzonego przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Opolski Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Opolu zasadnie stwierdził, że materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej.
Zauważyć bowiem należy, że warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organ inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest uprzednie jej lekarskie rozpoznanie przez właściwą medyczną jednostkę orzeczniczą. Brak pozytywnego dla strony orzeczenia lekarskiego, stwierdzającego, po przeprowadzeniu specjalistycznych badań diagnostycznych, choroby zawodowej wedle kryteriów przewidzianych w wykazie chorób zawodowych wyklucza orzeczenie organu inspekcji sanitarnej stwierdzające chorobę zawodową. Podkreślić trzeba, że Instytut Medycyny Pracy jest placówką naukowo-badawczą, która posiada szerokie możliwości diagnostyczne. Organy administracji są zaś związane orzeczeniami jednostek medycznych określonych w § 5 rozporządzenia i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia pracownika lub byłego pracownika kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących postawę orzeczeń lekarskich.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a. Bez opinii bądź sprzecznie z tą opinią, organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby zawodowej. Nie oznacza to oczywiście zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 3694/19).
Zatem podstawowym - choć nie jedynym - warunkiem rozpoznania choroby zawodowej jest pozytywna opinia lekarska wydana w trybie ww. rozporządzenia. Wprawdzie istnieje kontrola czy możliwość podważenia takich opinii, ale w ograniczonym zakresie. Organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. W przypadku, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. W razie ustalenia przez właściwego lekarza, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. Domniemanie to upada, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala, bezspornie, albo z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo-skutkowy, to znaczy wskazać inną, niż zawodowa etiologię choroby (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10; wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2692/13). Taka sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie, co potwierdziły opinie dwóch niezależnych jednostek orzeczniczo-diagnostycznych.
Skoro w niniejszej sprawie lekarze obu jednostek orzeczniczych wydały zgodne co do ustaleń orzeczenia, stwierdzające brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, a wskazane powyżej orzeczenia lekarskie zawierają elementy merytorycznie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i wskazują, że z medycznego punktu widzenia, z uwzględnieniem charakteru i sposobu wykonywania pracy, oraz złożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej - to zgodnie z treścią art. 235¹ K.p.a., nie było podstaw do wydania decyzji, która byłaby sprzeczna z rozpoznaniem zawartym w orzeczeniu, spełniającym wymogi proceduralne i wyjaśniającym poczynione rozpoznanie.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo stwierdzono u brak podstaw do stwierdzenie u skarżącej choroby zawodowej. W ocenie Sądu, organy inspekcji sanitarnej dokonały wszechstronnej i wyczerpującej oceny w tym zakresie, prawidłowo uwzględniając ustalenia przedstawione w karcie oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniu lekarskim wydanym przez właściwy podmiot. Ocena orzeczenia lekarskiego została dokonana w sposób pełny, a organy rozważyły zastrzeżenia pracodawcy. Uwzględniając ustalone okoliczności faktyczne, wobec rozpoznania choroby zawodowej w okresie zatrudnienia pracownika i stwierdzenia z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba ta spowodowana została w związku z narażeniem zawodowym prawidłowo organy przyjęły, że zaistniały podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.
Wszystkie orzeczenie powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl.