III SA/Łd 1020/21

III SA/Łd 1020/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-03-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Wyporska-Frankiewicz /przewodniczący/
Krzysztof Szczygielski /sprawozdawca/
Monika Krzyżaniak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 732/23 - Wyrok NSA z 2025-12-10
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 3, art. 106 § 3, art. 134, art. 151, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2013 poz 173
art. 10, art. 29 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
Dz.U. 2013 poz 361
§ 2 ust. 1, § 4 ust. 1 pkt 2, ust. 2, § 11, § 50 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
§ 2 ust. 1, § 3, § 4 ust. 2 i 3, § 7, § 27
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Dz.U.UE.L 2007 nr 189 poz 1 § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a, art. 12 ust. 1 lit. g
Rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i  uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/91
Dz.U. 2013 poz 173
art. 21
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 8, art. 77 § 1 , art. 78 § 1, art. 80, art. 81
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 23 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2023 roku sprawy ze skargi D. H. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 września 2021 roku nr 364/2021 w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 14 września 2021 r. nr 364/2021 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję nr 0086-2021-002305 z 9 marca 2021 r. o odmowie przyznania D. H. płatności rolnośrodowiskowej, wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu wydanego orzeczenia wskazał, że 15 maja 2013 r. D. H. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, w którym zadeklarował realizację pakietu rolnictwo ekologiczne, w wariancie 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawienia), na działce rolnej A o powierzchni 100 ha, położonej na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...], na której prowadzona była uprawa czereśni.
1-7 sierpnia 2013 r. w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy przeprowadzona została przez inspektorów Biura Kontroli na Miejscu Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni. W wyniku czynności kontrolnych stwierdzono, że zadeklarowana powierzchnia działki rolnej A (100 ha) jest większa od powierzchni stwierdzonej (89,26 ha). W wyniku ustaleń kontrolnych zastosowano kody pokontrolne: DR13+ wskazujący, że zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej, DR22 wskazujący, że działka rolna jest niespójna (błędnie zadeklarowano kilka działek rolnych głównych/podrzędnych, nie sąsiadujących ze sobą, jako jedną działkę rolną) oraz kod DR52 oznaczający, że stwierdzono powiększenie zasięgu pola zagospodarowania. W toku kontroli wykonano fotografie skontrolowanej działki oraz szkice z pomiaru jej powierzchni, na których zaznaczono miejsca i kierunek zdjęć wykonanych na gruncie oraz wskazano obszary działki wyłączone z pomiarów. Raport z kontroli doręczono stronie 12 listopada 2013 r. Ponadto 1-9 sierpnia 2013 r. ten sam zespół inspektorów Biura Kontroli na Miejscu Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR przeprowadził w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy kontrolę w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego. W wyniku tych czynności, oprócz opisanej powyżej nieprawidłowości dotyczącej stwierdzenia mniejszej aniżeli zadeklarowana we wniosku powierzchni działki rolnej A, na działce stwierdzono nieprawidłowość oznaczoną symbolem E2, tj. materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań, oraz nieprawidłowość oznaczoną kodem E7, tj. nieutrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów. Zgodnie z załącznikiem nr 1 do raportu z kontroli stwierdzona przez inspektorów liczba drzew spełniających wymogi wynosiła 6788 sztuk, a liczba drzew niespełniających wymogów wynosiła 5783 sztuki, przy czym minimalna obsada z uwzględnieniem 5% tolerancji (119 sztuk) winna wnosić 10622 sztuki.
W dniu 19 października 2017 r. przesłuchano świadków – inspektorów przeprowadzających czynności kontrolne: Ł. J., M. B., R. A., P. R. - w celu ustalenia okoliczności wykonywania czynności kontrolnych w gospodarstwie skarżącego w dniach 1-9 sierpnia 2013 r. Natomiast w dniu 24 października 2017 r. przesłuchano świadków: P. K., J. S., K. K. i B. K. – w sprawie ustalenia okoliczności wykonywania czynności kontrolnych w gospodarstwie skarżącego w dniach 29 lipca – 7 sierpnia 201 r.
12 lutego 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr 0086-2013-007783 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej.
13 czerwca 2014 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr 290/14, w której utrzymał w mocy zaskarżoną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARIMR nr 0086-2013-007783 z 12 lutego 2014 r. Strona złożyła skargę do WSA na powyższą decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR. Wyrokiem z 2 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 723/14, WSA w Łodzi oddalił skargę strony. Na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej strony, wyrokiem z 25 października 2016 r., sygn. akt II GSK 732/15, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok WSA w Łodzi z 2 grudnia 2014 r. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał na zasadność zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania przez nieprzeprowadzenie dostatecznej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie poczynionych przez organy ustaleń i ocen dotyczących stanu zagospodarowania działki A o pow. 100 ha uznanego za podstawę przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Zdaniem NSA sposób prezentowania ustaleń powierzchni działki A kwalifikującej się do płatności bezpośrednich nie jest klarowny i dlatego budzi wątpliwości co do jego rzetelności. Wątpliwości te pogłębiają podnoszone w skardze i w skardze kasacyjnej zarzuty co do udziału w czynnościach kontrolnych osoby (kobiety), której nie wymieniono w raporcie z kontroli, a więc nie powinna być obecna przy wykonywaniu czynności kontrolnych. W ślad za wyrokiem NSA, wyrokiem z 8 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 45/17, WSA w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach.
13 czerwca 2018 r. pełnomocnik strony wystąpił o dołączenie do akt sprawy raportów z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni, raportów z czynności kontrolnych dotyczących programów rolnośrodowiskowych oraz raportów z czynności kontrolnych w zakresie wzajemnej zgodności znajdujących się w aktach spraw beneficjentów: W. F., M. F. i M. S. na okoliczność przeprowadzenia czynności kontrolnych w tym samym czasie u wielu producentów rolnych, braku możliwości rzetelnego przeprowadzenia kontroli w tak krótkim czasie u tylu producentów, braku zachowania procedur związanych z zakończeniem kontroli u jednego producenta rolnego i rozpoczęciem kontroli u innego producenta, nieprawidłowe dokumentowanie czynności kontrolnych w tym nieodzwierciedlenie w raportach z czynności kontrolnych dokonanych czynności faktycznych, wykonanie czynności kontrolnych w sposób przypadkowy i losowy, nieprawdziwych ustaleń faktycznych zawartych w raportach z czynności kontrolnych przeprowadzonych u wnioskodawcy na przełomie lipca i sierpnia 2013 roku.
Postanowieniem z 22 sierpnia 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR dołączył do akt sprawy raporty z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni oraz raporty z kontroli dotyczących programu rolnośrodowiskowego przeprowadzonych w 2013 r. u beneficjentów: W. F., M. F., M. S. oraz M. W..
Postanowieniem z 24 lutego 2020 r. organ I instancji dopuścił do akt sprawy raport nr 214/OR05/000284/14 z czynności kontrolnych obejmujących weryfikację spełnienia wymogów wynikających z uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym oraz raport nr 9014-00000013865/14 z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni, przeprowadzonych w gospodarstwie rolnym strony przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu ARiMR w Olsztynie w toku postępowania w sprawach o przyznanie płatności na 2014 r. Zgodnie z treścią ww. raportów stwierdzono, że powierzchnia działki rolnej A jest mniejsza od powierzchni zadeklarowanej we wniosku i wynosi 95,06 ha (po uwzględnieniu nieprawidłowości oznaczonej kodem DR50). Ponadto w wyniku weryfikacji wymogów programu rolnośrodowiskowego stwierdzono nieprawidłowość oznaczoną symbolem E2, to jest "materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań" oraz nieprawidłowość oznaczoną kodem E7 "nieutrzymanie minimalnej obsady drzew". Kontrola z 2014 r. przeprowadzona została w obecności rolnika. W uwagach raportu 9014-00000013865/14 wskazano, iż: "Ze względu na brak widocznej granicy pomiędzy działkami rolnymi użytkowanymi przez innych beneficjentów część granicy działki rolnej A ustalono na podstawie wskazania przez rolnika. Rolnik wyznaczył (w sposób widoczny) w obecności geodety obszar użytkowany przez siebie, poprzez ustabilizowanie punktów granicznych słupkami.". Jak zatem wynika z powyższego ustalenia kontroli z 2014 r. w zakresie powierzchni działki rolnej A są inne niż ustalenia kontroli z 2013 r., ale w ocenie organu odwoławczego organ I instancji słusznie uznał, iż nie można było ich pominąć, albowiem granice posiadanych przez stronę gruntów powinny pozostać niezmienne, w szczególności gdy prowadzona jest na nich uprawa (wieloletnia) sadu czereśniowego. W konsekwencji przeprowadzonej analizy porównawczej wyników ww. kontroli oraz ortofotomapy z okresu, którego dotyczy niniejsze postępowanie, organ przyjął, że właściwa granica działki rolnej A jest zgodna z przebiegiem granicy tej działki ustalonym w kontroli na miejscu z 2014 r.
Przeprowadzona przez organ odwoławczy analiza obrazu ortofotomapy z 6 maja 2013 r. oraz wyników czynności kontrolnych przeprowadzonych w 2013 r. i 2014 r., w tym zdjęć wykonanych na gruncie w toku tych kontroli, potwierdza prawidłowość stanowiska organu I instancji, zgodnie z którym powierzchnia działki rolnej A, w części położonej na działce ewidencyjnej nr [...], kwalifikująca się do objęcia płatnością w 2013 r., jest zgodna z powierzchnią tej części działki rolnej A ustaloną w toku czynności kontrolnych przeprowadzonych w 2014 r., i wynosi 84,87 ha (por. dołączone do raportu z kontroli przeprowadzonej w 2014 r., nr 9014- 00000013865/14, wyliczenie powierzchni dla działek, dla których zastosowano kod DR50). Ustalony w toku tych czynności kontrolnych przebieg granic działki rolnej A oraz obszarów wyłączonych, znajdujących się na jej powierzchni, znajduje odzwierciedlenie na obrazie ortofotomapy z 6 maja 2013 r., a zatem na obrazie zgłoszonych do płatności gruntów z okresu, którego dotyczy niniejsze postępowanie. W toku czynności kontrolnych przeprowadzonych w 2014 r. stwierdzono, że część uprawy leży na niezgłoszonych przez rolnika we wniosku działkach ewidencyjnych. Powierzchnie te, jako że położone są na działkach ewidencyjnych, które nie zostały zadeklarowane przez wnioskodawcę, nie mogą zostać uwzględnione przy ustalaniu należnej stronie płatności. Załącznikiem do raportu z czynności z kontroli z 2014 r. jest tabela zawierająca wyliczenie powierzchni dla działek, dla których zastosowano kod DR50. Wynika z niej, że działka rolna A (zgodnie z przebiegiem granic uprawy wyznaczonym w toku czynności kontrolnych) leży na działkach ewidencyjnych nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], z czego tylko działki ewidencyjne nr [...] i [...]zostały przez stronę zgłoszone we wniosku. W związku z powyższym, przy ustalaniu należnej stronie płatności, wzięto pod uwagę wyłącznie tę część działki rolnej A, która była położona na działkach ewidencyjnych nr [...]i [...]. Zgodnie z wyliczeniem powierzchni cząstkowych zawartym w tej tabeli 10,19 ha pow. działki rolnej A jest położone na działce ewidencyjnej nr [...], 84,87 ha na działce ewidencyjnej nr [...]. Łącznie dało powierzchnię 95,06 ha uwzględnioną przy ustalaniu należnej stronie płatności. Jak wynika z obrazu ortofotomapy oraz zdjęć wykonanych podczas przeprowadzonych czynności kontrolnych działka rolna A jest częścią większego kompleksu, na którym prowadzona jest jednorodna uprawa i w terenie nie jest możliwe ustalenie granic pomiędzy uprawami prowadzonymi przez poszczególnych rolników. Mając zatem na uwadze, że prowadzona na działce uprawa to sad czereśniowy, którego powierzchnia co do zasady powinna być niezmienna, zaś granice działki rolnej A w toku kontroli z 2014 r. ustalono na podstawie wskazań wnioskodawcy, natomiast w toku czynności kontrolnych w 2013 r. granice te ustalano na podstawie załącznika graficznego, przyjąć należy, że przebieg granice działki rolnej A ustalony w 2014 r., a co za tym idzie ich położenie poza granicami działek ewidencyjnych nr [...] i [...], odzwierciedla granice sadu również w 2013 r. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż przeprowadzona przez organ odwoławczy analiza obejmująca weryfikację wyników czynności kontrolnych z 2013 r. i 2014 r., w tym zdjęć wykonanych na gruncie w toku tych kontroli, oraz obrazu ortofotomapy z 6 maja 2013 r., potwierdza prawidłowość ustaleń organu I instancji. Ustalając powierzchnię działki rolnej A, kwalifikującą się do objęcia płatnością w 2013 r., należało posłużyć się granicami tej działki wyznaczonymi w toku kontroli przeprowadzonej w 2014 r. Jak zostało wskazane powyżej w toku kontroli przeprowadzonej w 2014 r. granice działki rolnej A wyznaczono na podstawie wskazań wnioskodawcy, który był obecny podczas przeprowadzania czynności kontrolnych i wskazał ich przebieg, zaś w toku kontroli przeprowadzonej w 2013 r. granice działki rolnej A wyznaczono wyłącznie na podstawie załącznika graficznego, który z racji swojej skali, nie jest precyzyjny. Ponadto wyznaczone w toku kontroli z 2014 r. granice działki rolnej A oraz występujących na jej obszarze terenów niekwalifikujących się do objęcia płatnością, znajdują odzwierciedlenie na obrazie ortofotomapy z 6 maja 2013 r.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że różnica pomiędzy powierzchnią zgłoszoną a powierzchnią stwierdzona wynosiła 4,94 ha, co stanowi 5,1967% powierzchni stwierdzonej. W myśl art. 16 ust. 3 akapit drugi Rozporządzenia Nr 65/2011 " Jeżeli obszar zadeklarowany we wniosku o płatność jest większy niż zatwierdzony obszar przypisany do tej grupy, pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru przypisanego do tej grupy upraw". Natomiast zgodnie z ust. 5 tego przepisu: "W przypadku, o którym mowa w ust. 3 akapit drugi, pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru pomniejszonego o podwójna różnicę, którą stwierdzono, jeżeli różnica ta przekracza albo 3% albo dwa hektary, ale nie więcej niż 20% zatwierdzonego obszaru. Jeżeli wspomniana różnica przekracza 20% zatwierdzonego obszaru, dla danej grupy upraw nie przyznaje się pomocy". Konsekwencją zawyżenia powierzchni o 5,1967% jest pomniejszenie płatności o kwotę przypadającą na dwukrotność stwierdzonej różnicy pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną. Zatem, gdyby w wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych organ nie stwierdził innych nieprawidłowości, przysługiwałaby stronie płatność, stosownie do brzmienia art. 16 ust. 5 Rozporządzenia Nr 65/2011 pod warunkiem, że nie zaistniałyby przesłanki wyłączające określone w art. 73 ust. 2 Rozporządzenia Nr 1122/2009 w zw. z art. 7 Rozporządzenia Komisji Nr 65/2011. Zgodnie z treścią protokołu z kontroli z 2013 r. zawyżenie powierzchni nie jest jedynym uchybieniem odnotowanym w toku kontroli. Deklarując we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej określoną uprawę, z prowadzeniem, której związane jest utrzymanie płatności, rolnik zobowiązuje się do utrzymania jej w określonym stanie i dokonywania zabiegów agrotechnicznych niezbędnych do utrzymania takiego stanu, a nie tylko do założenia danej uprawy. Warunki otrzymania płatności zostały określone ogólnie w § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju obszarów Wiejskich na lata 2007-2013" (Dz.U. z 2009 r., poz. 262) – dalej zwany: PRŚ z 2009 r., w szczegółowo, w odniesieniu do pakietu Rolnictwo ekologiczne w § 9 PRŚ z 2009 r.
Weryfikacja minimalnej obsady drzew i krzewów została dokonana przez inspektorów terenowych w oparciu o powierzchnię stwierdzoną w toku kontroli na miejscu w 2013 r., czyli do wyliczeń obsady drzew przyjęto powierzchnię 89,26 ha. Następnie powierzchnia ta została zweryfikowana do wielkości 95,06 ha. W związku z powyższym organ I instancji prawidłowo odstąpił od nałożenia sankcji za brak spełnienia wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew i krzewów uznając, że nie może jednoznacznie wykazać, jaka dokładna obsada drzew faktycznie była na powierzchni działki rolnej A. Jednak brak spełnienia wymogów minimalnej obsady został skonsumowany przez sankcję odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej z uwagi na niespełnienie warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a Rozporządzenia PRŚ z 2009 r. Stosownie do brzmienia tego przepisu płatność rolnośrodowiskowa w ramach wariantu 2.10 jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia pod warunkiem, że wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.
Zgodnie z załącznikiem nr 1 do raportu nr 214/OR05/0000289/13 "uprawy sadownicze są w złej kondycji, duży odsetek drzewek jest wyschniętych, połamanych i uszkodzonych przez dzika zwierzynę. Sady nie rokują w najbliższym czasie owocowania". Skarżący w pismach składanych w toku postępowania powoływał się na okoliczności, które zmuszają go do corocznego dosadzania drzewek owocowych, to jest trudne warunki klimatyczne i uszkodzenia mechaniczne spowodowane przez dzikie zwierzęta.
Organ odwoławczy wskazał, że podjęcie zobowiązań rolnośrodowiskowych nakłada na producenta rolnego stosowanie wyższych standardów w gospodarstwie rolnym niż na prowadzącym gospodarstwo metodami konwencjonalnymi. Z treści § 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego wynika, iż warunkiem przyznania płatności w ramach pakietu rolnictwo ekologiczne jest prowadzenie działalności rolnej na określonej powierzchni objętej zobowiązaniem, w tym przypadku na prowadzeniu działalności sadowniczej. Warunek ten jest spełniony nie tylko w sytuacji dokonania samych nasadzeń drzewek czereśni, ale przede wszystkim na prowadzeniu tego typu działalności rolniczej przez cały okres zobowiązania, to jest przez 5 lat. Uschnięte sadzonki czereśni, uszkodzone przez zwierzęta, które w okresie wegetacyjnym nie posiadają liści (części zielonej) nie wskazują na dobry stan fitosanitarny plantacji, a taki stan rzeczy został utrwalony na fotografiach wykonanych podczas kontroli na miejscu w 2013 r., a następnie potwierdzony podczas czynności kontrolnych przeprowadzonych w 2014 r. przez inspektorów Biura Kontroli na Miejscu AR i MR w Olsztynie. Suche sadzonki wskazują, że system korzeniowy tych drzewek również jest uszkodzony. Na fotografiach utrwalone zostały sadzonki w przypadku, których nawet bez pomocy urządzeń pomiarowych można stwierdzić, że nie spełniają wymagań dotyczących wysokości materiału szkółkarskiego. To dowodzi, że w gospodarstwie strony nie został spełniony warunek, iż wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, choćby na części uprawy W myśl § 9 ust. 2 Rozporządzenia PRŚ z 2009 r. wymogi jakościowe dla drzewek owocowych musza być spełnione przez wszystkie uprawiane drzewa, a więc stwierdzenie niespełnienia tych wymagań jest naruszeniem warunku przyznania płatności w ramach wariantu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe ( w okresie przestawienia).
Organ odwoławczy odniósł się również do znajdującego się w aktach sprawy protokołu z kontroli gospodarstwa rolnego z dnia 24 sierpnia 2013 r., przeprowadzonej przez jednostkę certyfikującą A. Sp. z o.o., w którym stwierdzono prowadzenie uprawy zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego oraz certyfikat wystawiony przez tę jednostkę z dnia 10 września 2013 r., znak: [...]. W opinii organu odwoławczego dokumenty sporządzone przez jednostkę certyfikują nie mogą stanowić przeciwdowodów dla protokołów z kontroli wykonywanej przez inspektorów ARiMR. Ww. jednostka weryfikowała sposób prowadzenia produkcji pod kątem zgodności z przepisami unijnymi dotyczącymi produkcji ekologicznej nie zaś pod kątem spełnienia wymogów programu rolnośrodowiskowego, określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym. Uprawnienia takie posiada wyłącznie kierownik biura powiatowego ARiMR.
Ponadto organ II instancji odniósł się do zarzutów strony dotyczących przeprowadzenia czynności kontrolnych przez osoby nieupoważnione, ilości dni, w których wykonywane były czynności kontrolne, a także sposobu przeprowadzenia pomiarów i ich niezgodności z zapisami instrukcji realizacji kontroli. Stwierdził, że zarzuty strony co do udziału w czynnościach kontrolnych osoby (kobiety), której nie wymieniono w raporcie z kontroli były przedmiotem postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji. Na wniosek strony przesłuchani zostali świadkowie: J. S., B. K., K. K. i P. K.. Zeznając w dniu 24 października 2017 r. zgodnie oświadczyli, że latem 2013 r., wykonując prace polowe na działce skarżącego, byli świadkami czynności kontrolnych realizowanych przez ARMiR. Według świadków kontrola była wykonywana przez 4 osoby, w tym 2 kobiety. Świadek P. K. zeznał, że pilnując pracowników na przełomie lipca i sierpnia 2013 r. widział kobietę liczącą drzewka na działce nr [...]. Jechała ona samochodem. Zeznał ponadto, że w kontroli brało udział czterech kontrolerów – dwóch mężczyzn i dwie kobiety. Poruszali się oni dwoma samochodami. Świadkowie J. S. i B. K. potwierdzili, że kontrole przeprowadzało 4 kontrolerów, którzy poruszali się samochodami. W każdym z nich byli mężczyzna i kobieta na miejscu pasażera. Świadek K. K. zeznał, że widział dwóch kontrolerów i były to kobiety, które poruszały się po działce samochodami. Organ odwoławczy wyjaśnił, że powyższej okoliczności zaprzeczyli zeznający 19 października 2017 r. w charakterze świadków inspektorzy terenowi: M. B., P. R., R. A. i Ł. J.. Zeznali oni, że w czynnościach kontrolnych przeprowadzonych u skarżącego, a także u innych producentów nie uczestniczyła żadna kobieta. Kontrole przeprowadziły tylko osoby wymienione w raporcie. Z ich zeznań wynika, ze zostali podzieleni na 2 zespoły, w których jedna osoba zajmowała się oceną, liczeniem i fotografowaniem drzewek, druga zaś pomiarami działki przy pomocy GPS u. M. B. wyjaśnił, że przez okres jednego tygodnia towarzyszyła mu żona M. B.. Zeznając jako świadek M. B. kategorycznie zaprzeczyła, by pomagała inspektorom w wykonywaniu jakichkolwiek czynności, w tym liczeniu drzewek.
W ocenie organu odwoławczego zeznania inspektorów, w zakresie składu osobowego, który prowadził kontrole, są przekonywujące. Są one zbieżne z ich wcześniejszymi wyjaśnieniami zawartymi w notatce służbowej z dnia 26 maja 2014 r.
Ponadto zarzucana przez stronę obecność jakiejś kobiety w czasie kontroli gospodarstwa w 2013 r. nie ma znaczenia dla oceny materiału w postaci zdjęć fragmentów działek, a to przede wszystkim one i ortofotomapa z 6 maja 2013 r. stanowiły podstawę wykluczeń. Organ odwoławczy nie podzielił także zastrzeżeń strony dotyczących zastosowania kombinowanej techniki pomiaru FOTO+GPS oraz nieprawidłowości w pliku GML. Powołał się na pismo wykonawcy kontroli z 9 stycznia 2018 r., w którym odniósł się obszernie do podnoszonych ponownie przez stronę powyższych kwestii. Stwierdził, iż nie każde naruszenie "Instrukcji realizacji kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni" opracowanej przez AR i MR skutecznie podważa wyniki kontroli i podważa mocy dowodowej protokół kontrolny. W szczególności fakt uzupełnienia protokołu po wykonaniu czynności w terenie, na podstawie notatek sporządzonych w trakcie oględzin, nie podważa jego wiarygodności. Organ odwoławczy wskazał, że inspektorzy zgodnie zeznali, że rozpoczynali pracę wcześnie rano i kończyli wieczorem. Po zakończeniu prac w terenie opracowywali wyniki kontroli maksymalnie wykorzystując czas, jaki mieli na przeprowadzenie czynności kontrolnych. W toku kontroli powstało kilkaset zdjęć, wykonanych w różnych częściach działek, przy czym miejsce ich wykonania jest weryfikowalne nie tylko na podstawie szkiców z kontroli, na których oznaczono punkty, w których zdjęcia zostały wykonane oraz ich kierunek, ale również na podstawie ortofotomapy. Widoczne na zdjęciach zadrzewienia, zakrzaczenia, wyrobiska, obniżenia terenu porośnięte wysoką trawą, pagórki, drogi, linie energetyczne, pokrywają się z obrazem ortofotomapy. W związku z powyższym, nie ulega wątpliwości, że w toku czynności kontrolerzy zweryfikowali całą powierzchnię zgłoszonego przez stronę do płatności gruntu. Nie można wobec powyższego zgodzić się z zarzutem strony, iż czas, jaki przeznaczono na realizacje kontroli był niewystarczający do jej prawidłowego przeprowadzenia. W sprawie zostały zrealizowane wskazania zawarte w wyroku WSA w Łodzi z dnia 8 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 45/17. W toku postępowania ponownie ustalono powierzchnię działki rolnej A kwalifikującą się do objęcia płatnością. Skoro w 2014 r. ponownie przeprowadzono czynności kontrolne na spornych gruntach, to nie sposób było pominąć wyniki tych czynności. Tym bardziej, że ich ustalenia, w szczególności w zakresie przebiegu granic działki rolnej A były inne niż w 2013 r. Prawidłowo zatem został dołączony do akt sprawy raport z 2014 r., jako stwierdzający okoliczności istotne w sprawie. Prawidłowe są również wnioski wyprowadzone przez organ I instancji po dokonaniu analizy porównawczej szkiców i fotografii sporządzonych podczas kontroli w 2013 r. i 2014 r. oraz obrazu ortofotomapy z 6 maja 2013 r. Granice działki rolnej A należało ustalić na podstawie wyników kontroli z 2014 r., bowiem granice te określone zostały według wskazań samego wnioskodawcy. Prawidłowe są również ustalenia organu co do wielkości poszczególnych wyłączeń znajdujących się na obszarze działki.
Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję organu odwoławczego, żądając jej uchylenia, a ponadto uchylenia decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 21 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (dalej zwana ustawa) w zw. z ustawy w zw. z art. 7, 19, 77 § 1, 78 § 1 i 2, 80 w zw. z art. 76 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i błędną ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie, z naruszeniem wskazań doświadczenia życiowego i wiedzy, a niekiedy wbrew ich treści, w szczególności polegających na:
- przyjęciu jako dowody w sprawie raportów z czynności kontrolnych zarówno z 2013 jak i 2014 roku pomimo ich oczywistych nieprawidłowości,
- błędnej ocenie zeznań kontrolerów i M. B. dotyczących uczestnictwa nieuprawnionej osoby w kontroli z 2013 r.,
- oparciu się przez organ na dowodach z bliżej nieoznaczonej ortofotomapy,
- dowolności wniosków wyprowadzanych z dokumentacji fotograficznej, szkiców i ortofotomapy,
- naruszenie art. 31 ust. 5 i 6 ustawy poprzez wykonywanie czynności kontrolnych w okresie od 1 sierpnia 2013 r. do 9 sierpnia 2013 r. przez osoby nieuprawnione, a także przez niepodpisanie raportu z czynności kontrolnych nr 2014/OR05/0000284/14 przez osiem osób wykonujących czynności kontrolne,
- niedopuszczenie wnioskowanych przez stronę dowodów dotyczących danych pojazdów kontrolerów oraz opinii biegłego z zakresu geodezji i kartografii,
- naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez organy administracji wskazań WSA w Łodzi zawartych w wyroku z 8 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 45/17, a dotyczących okoliczności, jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Ponadto skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, to jest pisma z dnia 10 listopada 2017 r. Kierownika Biura Kontroli w Miejscu Warmińsko Mazurskiego Oddziału Regionalnego ARMiR, znak BKM14.0241.41.2017.LS na okoliczność, że przeprowadzenie faktycznej Kontroli na Miejscu w gospodarstwie rolnym beneficjenta w tak krótkim terminie – na przełomie lipca i sierpnia 2013 r. – wymagałoby skierowania do tej kontroli kilkunastu kontrolerów podczas, gdy do kontroli całego kompleksu o powierzchni ponad 500 ha zostało oddelegowanych jedynie 4 kontrolerów.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, na mocy § 2 art. 1 w/w ustawy sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wyżej wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność, tj. zgodność z prawem zaskarżonego aktu, a mówiąc ściślej, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przy czym stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W rozpatrywanej sprawie istota sporu dotyczy zasadności odmowy przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 do działki rolnej A, na której rolnik zadeklarował realizację pakietu Rolnictwo ekologiczne wariant 2.10 (w okresie przestawienia) uprawy sadownicze i jagodowe - sad czereśniowy. Odmowa przyznania płatności w pełnej wysokości opiera się na ustaleniach poczynionych na podstawie protokołów z kontroli przeprowadzonych w gospodarstwie skarżącego w dniach 1-9 sierpnia 2013 r. i 25 listopada - 15 grudnia 2014 r. W ocenie Sądu, przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia stan faktyczny został ustalony prawidłowo, nie budzi wątpliwości w zakresie zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy i nie został przez skarżącego skutecznie podważony, a organy Agencji zastosowały właściwe przepisy prawne ustanowione na poziomie krajowym i unijnym, które określają zasady i warunki dotyczące składania i przyznawania płatności rolnośrodowiskowych za rok 2013.
Podstawą odmowy przyznania płatności do działek zadeklarowanych w ramach pakietu rolnictwo ekologiczne - wariant 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe było stwierdzenie na działce niespełnienia wymagań dotyczących materiału szkółkarskiego.
Zgodnie art. 10 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 173) pomoc jest przyznawana
1)
na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;
2)
jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.
W rozpatrywanej sprawie, tak jak wskazał organ, zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowych określają przepisy wydanego na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm.) tj. § 2 ust. 1, § 4 ust. 1 pkt 2, ust. 2, § 11.
Skarżący realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe od 2010 r. do 2015 r., a więc złożony 15 maja 2013 r. wniosek o przyznanie płatności był wnioskiem kontynuacyjnym.
Skarżący był zobowiązany do realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach pakietu wskazanego w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (Pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne) na działce rolnej A w wariancie 2.10.
Należy wskazać, że podejmując zobowiązanie rolnośrodowiskowe rolnik m.in. określił rodzaj realizowanego na działkach pakietu i rodzaj upraw i zobowiązał się do przestrzegania norm i wymogów określonych w przepisach regulujących zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowej. Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów zostały określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia.
Należy zaznaczyć, że z uwagi na rozpoczęcie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2010 r. w zakresie działek zadeklarowanych w ramach Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne. Wariant 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe, na podstawie § 50 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 z późn. zm.), które zostało uchylone z dniem 15 marca 2013 r. (m.in. § 2, § 4 ust. 2, § 7, § 8, § 9, § 27 i załącznik nr 3 i 7 i 8).
Stosownie do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:
1)
został mu nadany numer identyfikacyjny (...);
2)
łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych (...),na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha:
3)
realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i ich warunków, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej/../;
4)
spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów, określone w rozporządzeniu.
Obowiązki rolnika w zakresie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego określone zostały, jak już wskazano wyżej, w § 4 ust. 2 i 3 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. Wynika z nich, że rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe:
1)
zachowuje występujące w gospodarstwie rolnym i określone w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone (...), oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody;
2)
prowadzi na formularzu udostępnionym przez Agencję rejestr działalności rolnośrodowiskowej zawierający wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin,/../;
3)
przestrzega innych wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu.
Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów, w myśl § 4 ust. 3, są określone w załączniku nr 3.
Jak stanowi § 7 pkt 2, płatność rolnośrodowiskowa w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 jest przyznawana jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r./../ oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia, w szczególności w zakresie uprawy roślin.
Płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1-6 i 8 (§ 8 pkt 1).
Wskazać także należy, że zgodnie z § 3 rozporządzenia z 2009 r. Podstawowymi wymaganiami o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 są:
1)
wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;
2)
minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozowa i środków ochrony roślin, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005 wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia
3)
inne odpowiednie wymogi obowiązkowe, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005, wymienione w załączniku nr 2.
Wymogi takie zostały określone m.in. w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. z 2010 r. Nr 39, poz. 211 z późn. zm.), która w § 1 pkt 2b stanowi, że grunty rolne na których realizowany jest program rolnośrodowiskowy są utrzymywane zgodnie z normami jeżeli okrywa roślinna jest na nich koszona i usuwana w zakresie i terminie określonym w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem EFR na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich lub są na nich wypasane zwierzęta w sezonie pastwiskowym. Zasady ekologicznej produkcji roślinnej określa rozporządzenie Rady (WE) 834/2007 z 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej (...) (Dz.U.UE.L2007.189.1), które w art. 12 ust. 1 lit. g wskazuje, że przy ekologicznej produkcji roślinnej zapobieganie szkodom wyrządzanym przez szkodniki, choroby i chwasty polega przede wszystkim na ochronie ich naturalnych wrogów, doborze gatunków i odmian, stosowania płodozmianu, odpowiednich technik uprawy i zabiegów termicznych.
Wynikające z Załącznika nr 3 do rozporządzenia (pkt II Pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne) wymogi dla wariantu 2.10. zadeklarowanego przez stronę to:
a)
wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz przeznaczenie uzyskanego plonu na pasze, do bezpośredniego spożycia przez ludzi lub do przetwórstwa,
b)
utrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów określonej, która zgodnie zamieszczoną poniżej tabelą wynosi dla czereśni 125 szt./ha.
Dla wszystkich wariantów w ramach tego pakietu wymogiem jest prowadzenie produkcji roślinnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.
Ponadto, zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a tego rozporządzenia: "W przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 (tj. pakietu Rolnictwo ekologiczne) płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli:
a)
wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, (...),
- w przypadku wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego i dwunastego.".
Wskazane w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a wymagania określone zostały w części B poz. II pkt 1 załącznika nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. Nr 29, poz. 189 z późn. zm.). W myśl tego przepisu, elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski dla drzewek owocowych powinien spełniać minimalne wymagania jakościowe:
1)
wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej;
2)
średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania;
3)
powinny mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku.
Stosownie do § 27 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2009 r., jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia, wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.
W myśl § 27 ust. 2 ww. rozporządzenia, wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia.
Dla Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne (pkt II) wszystkie warianty, prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby przewidziane jest zmniejszenie płatności 100%.
Wobec powyższego sąd uznał za trafnie stanowisko prezentowane przez organ odwoławczy, iż przyznanie płatności mogło nastąpić tylko w przypadku, gdy wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego. Stwierdzenie jakichkolwiek uchybień w powyższym zakresie skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności.
Jak przyznał organ odwoławczy błędne ustalenia granicy działki A zostały skorygowane po kontroli przeprowadzonej w 2014 r., co skutkowało odstąpieniem od nałożenia sankcji za brak spełnienia wymogu utrzymania minimalnej obsady drzew i krzewów (symbol E 7). Natomiast przyczyną odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej były ustalenia dotyczące złego stanu fitosanitarnego zgłoszonego sadu oraz niespełnienie wymagań dla materiału szkółkarskiego.
W ocenie sądu organ zasadnie przyznał moc dowodów w sprawie dokumentom urzędowym w postaci raportów z kontroli przeprowadzonych w sierpniu 2013 r. oraz listopadzie i grudniu 2014 r.
W załączniku nr 1 do raportu nr 214/ORO5/0000289/13 zamieszczona została adnotacja kontrolerów dotycząca złej kondycji upraw sadowniczych. Cyt. " duży odsetek drzewek jest wyschniętych, połamanych i uszkodzonych przez dziką zwierzynę. Sady nie rokują w najbliższym czasie owocowania". Ponadto stwierdzili oni, że na kontrolowanej działce:
Liczba drzew spełniających wymogi – 6788 szt
Liczba drzew nie spełniających wymogów -5783 szt
Minimalna obsada z uwzględnieniem 5% tolerancji (119 szt/1ha)- 10622
Obszar w złej kulturze (sady zachwaszczone) pow. 18,99 ha.
Także z zapisów zawartych w raporcie z czynność kontrolnych dokonanych w okresie 25 listopada 2014 – 15 grudnia 2014 nr 214/OR05/0000284/14 wynika , iż 1017 sztuk drzewek nie osiągnęło wysokości 0,8 m.
Zdaniem sądu zarzuty skargi dotyczące wadliwego sporządzenia i podpisania raportu z kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego w dniach 25 listopada - 15 grudnia 2014 r. są nieuzasadnione. Raport został sporządzony przez osoby wyznaczone przez organ do przeprowadzenia kontroli. W myśl art. 31 ust. 6 ustawy PROW raport podpisuje osoba wykonująca czynności kontrolne oraz podmiot kontrolowany. W ocenie sądu podpisanie raportu przez dwie osoby wykonujące czynności kontrolne, a nie przez wszystkich pracowników oddelegowanych do przeprowadzenia tych czynności, nie dyskwalifikuje tego dokumentu, a w konsekwencji nie podważa jego wartości dowodowej. Przede wszystkim z treści powołanego przepisu nie wynika, by podpisy zobowiązani byli złożyć wszyscy kontrolujący. Podpisanie dokumentu przez dwie osoby kierujące wykonywaniem kontroli na miejscu, to jest M. U. i M. O., w pełni potwierdza przyjęcie przez nich odpowiedzialności za zgodność ze stanem faktycznym zapisów raportu dotyczących ustaleń dokonanych przez cały zespół kontrolny.
Skarżący zarzuca organowi odwoławczemu błędne ustalenia w zakresie ilości osób dokonujących kontroli w 2013 r. Powołuje się na zeznania świadków J. S., K. K., B. K. i P. K., którzy zeznać mieli, iż w czynnościach kontroli uczestniczyły oprócz upoważnionych inspektorów także dwie kobiety. Uważa on, że uczestniczenie w tych czynnościach choćby jednej osoby nieuprawnionej dyskwalifikuje w całości dowód z dokumentu, jakim jest raport z kontroli.
Organ natomiast zajmuje stanowisko, iż w czynnościach kontroli uczestniczyli jedynie 4 upoważnieni kontrolerzy (mężczyźni).
Zgodnie z art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Zdaniem sądu zeznania świadków zgłoszonych przez stronę nie dowodzą wykonywania przez osoby trzecie (kobiety) czynności kontrolnych podczas kontroli na miejscu w 2013 r.
Na zadane w trakcie przesłuchania pytanie (nr 18) jakie czynności wykonywały kobiety, świadkowie odpowiedzieli:
św. P. K. " liczyła drzewka podczas jazdy samochodem mając wychyloną głowę przez okno",
św. J. S. " Jeździły w rzędach przy drzewkach, wzdłuż grzęd",
św. K. K. "Jeździły wzdłuż pola, miedzą, niekiedy się zatrzymywały, patrzyły na drzewka i jechały dalej".
Śś. B. K. " Jechały wzdłuż rzędów, nie wiem może liczyły drzewka. Wychodziły też z samochodów i rozmawiały ze sobą"
Ewentualne uwzględnienie zeznań ww. świadków pozwoliłoby jedynie na stwierdzenie, że poza czterema osobami upoważnionymi do kontroli na terenie działek znajdowały się osoby trzecie. Z zeznań nie wynika, by osoby te współdziałały z upoważnionymi inspektorami w wykonywanych czynnościach służbowych.
Świadkowie J. S., K. K. i B. K. zeznali jedynie, że kobiety jechały wzdłuż pola. Tylko świadek P. K. zeznał, że kobieta liczyła drzewka jadąc samochodem. Nie potrafił jednak opisać wyglądu tej kobiety (odpowiedź na pytanie przesłuchującego nr 17). Z jego zeznań wynika, że widział tę osobę z odległości 50 metrów. Trudno jest z tej odległości dokładnie dostrzec, co robiła osoba siedząca w samochodzie znajdującym się w ruchu. Tym samym zeznaniom świadka P. K. nie można przyznać mocy dowodu na okoliczność wykonywania przez nieupoważnioną osobę (kobietę) czynności kontrolnych.
Odnośnie zarzutów skargi naruszenia przepisów postępowania zauważyć należy, że art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszaroów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. U. 2013, poz. 173 ze zm.) stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 , do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy K.p.a., chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
W ust. 2 art. 21 ustawa istotnie w stosunku do reguł określonych w K.p.a. modyfikuje obowiązki organu. Otóż postępowanie dotyczące przyznania płatności w tym wypadku rolnośrodowiskowej, charakteryzuje się odrębnością w odniesieniu do zasad ogólnych obowiązujących w kodeksie postępowania administracyjnego. W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom - na ich żądanie - niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom - znów na ich żądanie - czynny udział w każdym stadium postępowania, a przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, zaś ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zgodnie więc z art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. we wskazanych postępowaniach ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 k.p.a. Stosownie do art. 77 k.p.a. to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, tutaj jednak obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności.
Z powyższego wynika, że to wnioskodawcę obciążał obowiązek udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W tym postępowaniu, to nie organ, ale rolnik powinien przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organ administracji, wydając decyzję w sprawie przyznania płatności, opiera rozstrzygnięcie na dowodach zgromadzonych w aktach sprawy, zarówno tych, co do których strona się wypowiedziała, jak też i tych, co do których strona nie składała żadnych oświadczeń.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. Akt I GSK 241/12 ( LEX nr 1337138): "W art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności."
W tej sprawie dowodami, które miał obowiązek rozpatrzeć organ były dowody z dokumentów – ww. raportów z kontroli przeprowadzonych w sierpniu 2013 r. i listopadzie – grudniu 2014 r. Odnośnie protokołu z kontroli jednostki certyfikującej A EKO z dnia 24 sierpnia 2013 r., zasadnie organ odwoławczy podniósł, że jednostka certyfikująca kontroluje spełnienie wymagań systemu rolnictwa ekologicznego, a nie obejmuje kontroli w takim zakresie jak kontrole na miejscu przeprowadzone w trybie art. 26 i nast. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Z dokumentu tego nie wynika ocena kwestii kluczowej dla rozpoznania sprawy a mianowicie, czy wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego.
W związku z powyższym stwierdzić trzeba, że decyzje organów obu instancji nie naruszają przepisów postępowania art. 7, art. 8, art. 77 § 1 , art. 78 § 1, art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Nie zasługuje zwłaszcza na uwzględnienie podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7 K.p.a., poprzez pominięcie przy wydaniu decyzji dowodów przedstawionych przez skarżącego, bowiem nie tylko organ ARiMR odniósł się do argumentacji skarżącego, lecz nadto argumentacja ta w świetle regulacji prawa materialnego nie mogła prowadzić do skutecznego zakwestionowania podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.
Skarżący nietrafnie zarzuca nadto organowi ARiMR, błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę określenia powierzchni działki rolnej kwalifikującej się do przyznania dofinansowania.
Powyższa kwestia nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Organ odstąpił bowiem od nałożenia na stronę sankcji za brak utrzymania minimalnej obsady drzew i krzewów, uwzględniając fakt błędnego ustalenia granicy działki podczas kontroli przeprowadzonej w 2013 r. Jednak błąd ten organ skorygował po przeprowadzeniu kontroli w 2014 roku. Wówczas organ przyjął przebieg granicy wskazany przez skarżącego. Ponadto stwierdzić należy, że prawidłowość ustalenia granic i powierzchni działki rolnej A była przedmiotem innej sprawy rozpatrywanej przez WSA w Łodzi sygn. akt IIISA/Łd 1018/21, zakończonej wyrokiem oddalającym skargę D. H..
Skarżący podnosząc zarzut niezastosowania się przez organ do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Łodzi z dnia 8 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 45/17 nie wskazał na czym naruszenie to miałoby polegać.
W ocenie sądu organ administracji procedując nie naruszył przepisu art. 153 p.p.s.a. Przeprowadził bowiem postępowanie dowodowe zarówno w zakresie zagospodarowania i ustalenia powierzchni działki rolnej A kwalifikującej się do płatności, jak i osób uczestniczących w czynnościach kontrolnych, to jest załączył do akt dokumentację dotyczącą kontroli przeprowadzonej w roku 2014 oraz dopuścił dowód z zeznań świadków celem ustalenia, czy w czynnościach kontrolnych uczestniczyły także inne osoby poza inspektorami wyznaczonymi przez organ do przeprowadzenia kontroli.
Sąd oddalił zawarty w skardze wniosek dowodowy z dokumentu - pisma z dnia 10 listopada 2017 r. Kierownika Biura Kontroli w Miejscu Warmińsko Mazurskiego Oddziału Regionalnego ARMiR, znak BKM14.0241.41.2017.LS na okoliczność, że przeprowadzenie faktycznej Kontroli na Miejscu w gospodarstwie rolnym beneficjenta w tak krótkim terminie – na przełomie lipca i sierpnia 2013 r. – wymagałoby skierowania do tej kontroli kilkunastu kontrolerów podczas, gdy do kontroli całego kompleksu o powierzchni ponad 500 ha zostało oddelegowanych jedynie 4 kontrolerów.
Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w tym przepisie, nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. Analiza dokumentów przez sąd, okazanych dopiero na etapie postępowania sądowego, prowadziłaby zatem do ponownego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, co nie byłoby zgodne z celem art. 106 § 3 p.p.s.a.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przeprowadził analizę czasu pracy inspektorów w terenie oraz dokonywanych przez nich czynności dokumentacyjnych każdego dnia po opuszczeniu gospodarstwa skarżącego. Analiza ta uwzględniała treść zeznań składanych przez inspektorów oraz świadka M. B..
W ocenie sądu poczynione przez organ ustalenia w powyższym zakresie są prawidłowe.
Mając powyższe na względzie, działając zgodnie z art. 151 P.p.s.a., oddalono skargę.
eg