III SA/Łd 10/24

III SA/Łd 10/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Paweł Dańczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 990/24 - Wyrok NSA z 2025-08-27
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2157
art. 10a, art. 29
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 9, art. 10, art. 75, art. 76, at. 77, art. 79a, art. 81, art. 82, art. 83
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 37, art. 60
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1, art. 3
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
art. 52
Traktatu o Unii Europejskiej
Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
art. 349, art. 355
Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Sentencja
Dnia 3 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi "W" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 31 października 2023 r. nr 545/2023 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 31 października 2023 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "Dyrektor ARiMR") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "Kierownika ARiMR") z 26 maja 2023 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020).
31 maja 2017 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie (dalej "Biuro ARiMR") wpłynął wniosek Ax. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. o przyznanie płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020), w którym to wniosku strona zadeklarowała w zakresie płatności ekologicznej powierzchnię użytków rolnych 40,50 ha.
Decyzją z 11 maja 2018 r. Kierownik ARiMR przyznał stronie płatność ekologiczną na rok 2017 na łączną kwotę 40.423,00 zł, w tym wariant: 1.1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji.
27 lutego 2018 r. do Biura ARiMR wpłynęło pismo E.B. o wstrzymanie przyznawania płatności m.in. Ax. Sp. z o. o., w którym wskazała, że jest ona współwłaścicielem nieruchomości rolnych, dla których prowadzone są księgi wieczyste [...] (działki objęte księgą: 42,9800 ha), [...] (działki objęte księgą: 1,5100 ha) oraz [...] (działki objęte księgą: 11,7100 ha) i że umowy dzierżawy obejmujące te grunty zostały zawarte przez jej męża, Z.B., bez jej zgody. Księga wieczysta [...] obejmuje działki ewidencyjne nr 194 (C., gm. R., pow. kielecki, woj. Świętokrzyskie, powierzchnia 21,84 ha) i nr 458 (M., gm. R., pow. kielecki, woj. świętokrzyskie, powierzchnia 18,66 ha).
W związku ze złożonym pismem wystąpiło podejrzenie, że w sprawie mogły zostać stworzone sztuczne warunki w celu uzyskania nienależnych płatności, wobec czego pismem z 9 stycznia 2019 r. Kierownik ARiMR zawiadomił Prokuraturę Krajową o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez Z.B., będącego współwłaścicielem Ax. Sp. z o. o.
W związku z wyjściem na jaw nowych dowodów mających wpływ na przyznanie płatności, sprawa o przyznanie płatności na rok 2017 została wznowiona postanowieniem Kierownika ARiMR z 13 lutego 2019 r. i ponownie rozpatrzona.
Organ wezwał E.B. na przesłuchanie w charakterze świadka w celu ustalenia okoliczności posiadania oraz prowadzenia przez Z.B., Bx. Sp. z o. o. oraz Ax. Sp. z o. o. samodzielnego gospodarstwa rolnego na ich odrębny rachunek. Termin przesłuchania wyznaczono na 10 lipca 2019 r. Podczas przesłuchania E.B. zeznała, iż nie wyrażała zgody na zawieranie umów dzierżawy pomiędzy Z.B. a osobami składającymi wnioski i potwierdziła zależności między osobami wnioskującymi o płatności. Według zeznań świadka działki nie są uprawiane przez beneficjentów. Świadek zeznała, iż to do Z.B. trafiały pieniądze z dopłat, beneficjenci zaś byli sztucznie podstawionymi osobami.
18 listopada 2020 r. przeprowadzono przesłuchanie Z.B., którego przedmiotem było ustalenie stanu faktycznego użytkowania rolniczego (posiadania), zadeklarowanych we wnioskach na rok 2016-2018 gruntów rolnych. Strona odpowiadała na pytania organu w sposób lakoniczny i wymijający. W żadnej odpowiedzi nie wykazała, że sporne grunty były użytkowane odrębnie i stanowiły odrębne gospodarstwa. Nie potrafiła odpowiedzieć precyzyjnie na pytanie dotyczące terminu i rodzaju dokonywanych zabiegów agrotechnicznych. Nie wiedziała od kogo i jaki sprzęt pożyczała w celu uprawy pola.
Postanowieniami z 30 listopada 2020 r. i 27 stycznia 2021 r. do akt sprawy dołączono protokoły przesłuchań świadków otrzymane od Prokuratury w P.
Pismem z 27 stycznia 2021 r. zawiadomiono stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz złożenia wyjaśnień.
Analiza zgromadzonego materiału dowodowego, w tym protokołów z zeznań świadków oraz strony postępowania, jak również powiązań osobowych, wykazała, iż nie można uznać Ax. Sp. z o. o. za samodzielnie prowadzącą działalność rolniczą, posiadającą autonomię w zakresie zarządzania swoim gospodarstwem.
Organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia, czy pracownicy Spółek posiadali obiektywne warunki do prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach ewidencyjnych oraz czy faktycznie wykonywali na nich jakieś zabiegi agrotechniczne. Podczas przesłuchań w prokuraturze strony oświadczyły, że same nie posiadły żadnego sprzętu umożliwiającego przeprowadzenie koniecznych zabiegów agrotechnicznych oraz gospodarowania na zgłoszonych do płatności gruntach. Powołały się jednocześnie na wykonanie takich czynności przez inne osoby. Przy pracach agrotechnicznych korzystali z pomocy osób trzecich na zasadach barterowych (wykoszenie za plony).
Decyzją z 26 maja 2021 r. Kierownik ARiMR uchylił swoją decyzję z 11 maja 2018 r. przyznającą stronie płatność ekologiczną oraz odmówił stronie przyznania płatności ekologicznej.
W ocenie organu spółka została zarejestrowana w ewidencji producentów i wnioskowała o płatności aby zmaksymalizować wysokość otrzymanych płatności, których w normalnych warunkach Z.B. by nie otrzymał, co jest sprzeczne z celami prawa wspólnotowego i ma za zadanie jego ominięcie. Ax. Sp. z o. o. nie była odrębnym, samodzielnym i samorządnym producentem rolnym, nie posiadała własnego sprzętu wystarczającego do uprawy roli. Pan B. będąc współwłaścicielem spółki oraz Prezesem Zarządu, a tym samym jedyną osobą uprawnioną do reprezentacji, podejmował decyzje w sprawie wszystkich podmiotów. Zasadniczym celem płatności do gruntów rolnych finansowanych przez Unię Europejską jest wspieranie rolników, a więc osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne.
Ax. Sp. z o. o. w 2017 roku przejęła grunty od D.Z., następnie w roku 2018 przekazała grunty Bx. Sp. z o. o. Spółka była beneficjentem tylko 1 rok, trudno więc znaleźć potwierdzenie zeznań Z.B., jakoby spółka miała prowadzić działalność rolniczą nastawioną na uprawę zbóż.
W sprawie istnieją również powiązania o charakterze osobistym i ekonomicznym pomiędzy Z.B. a pracownikami spółek.
Z.B. nie wykazał faktu prowadzenia na deklarowanych gruntach działalności rolniczej - odrębnie przez każdy podmiot.
W ocenie organu należy uznać Z.B. oraz współdziałającą z nim grupę osób: M.A., L.P., P.K., M.D., Z.D. i B.A. za jednego rolnika, a wszystkie jednostki produkcyjne, tj. spółki powiązane osobowo i zarządzane przez tą samą osobę pod nazwą Bx. Sp. z o. o. oraz Ax. Sp. z o. o., jako jedno gospodarstwo prowadzone przez Z.B. Z analizy akt sprawy nie wynika, aby pozostałe osoby miały decydujący głos w zarządzaniu gospodarstwem. Z zeznań ww. osób jednoznacznie wynika, że składały one wnioski z inicjatywy Z.B., to on wskazał osoby, które wykonywały zabiegi agrotechniczne na deklarowanych działkach. Osoby składające wnioski na działki do niego należące, nigdy wcześniej nie zajmowały się uprawą roli ani prowadzeniem gospodarstwa rolnego. To Z.B. sugerował co należy zasiać na działkach, a tym samym działał jako osoba decydująca o strukturze zasiewów.
Wnioskowanie oddzielnie o przyznanie płatności przez osoby fizyczne, podczas gdy faktycznym posiadaczem jest inna osoba oraz tworzenie wielu spółek powiązanych ze sobą osobowo i kapitałowo dla uzyskania płatności w odniesieniu do gruntów, które faktycznie są w posiadaniu jednego podmiotu lub są przedmiotem współposiadania należy postrzegać jako działanie skierowane na ominięcie kwotowego limitu dofinansowania przysługującego jednemu beneficjentowi. Wyodrębnienie spółek miało na celu obejście przepisów prawa związanych z ograniczeniami dotyczącymi maksymalnych kwot wsparcia.
Ponadto organ wskazał na położenie deklarowanych działek oraz rodzaj uprawy występujący na sąsiadujących działkach. Działka rolna nr 409 położona w woj. zachodniopomorskim, pow. szczeciński, była deklarowana do płatności przez trzech beneficjentów będących pracownikami Z.B. (po ok. 41 h każdy). Na działce tej stwierdzono ten sam rodzaj uprawy (gryka) oraz ten sam pakiet rolnictwa ekologicznego, co w połączeniu z brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami prowadzi do uzasadnionego wniosku, że jedynym racjonalnym wytłumaczeniem wskazanego przemieszczenia przylegających do siebie gruntów rolnych, pomiędzy różnymi podmiotami, była maksymalizacja dofinansowania.
Organ podniósł także kwestię wspólnych adresów do korespondencji beneficjentów. Z.B. i Bx. z o. o. oraz Ax. Sp. z o. o. mają adres do korespondencji: ul. A. 3, [...] Ż. Pracownicy będący beneficjentami płatności mają adres do korespondencji: ul. B. 25, [...] Ż.
Powyższe świadczy o stwarzaniu sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych płatności oraz wskazuje, że podmioty nie były nastawione na produkcję rolną i prowadzenie gospodarstwa.
Kierownik ARiMR po wznowieniu postępowania z urzędu stwierdził, iż przysługująca stronie kwota jest inna niż ta wynikająca z decyzji z 11 maja 2018 r., tj. Pakiet: 1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji w decyzji z 11 maja 2018 r. przyznano w wysokości 40.423 zł, natomiast w decyzji z 26 maja 2021 r. odmówiono przyznania tej płatności, zatem kwota przysługującej płatności jest mniejsza o 40.423 zł
14 czerwca 2021 r. Ax. Sp. z o. o. wniosła odwołanie od decyzji Kierownika AGiMR z 26 maja 2021 r.
31 sierpnia 2021 r. Dyrektor ARiMR wydał decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z 26 maja 2021 roku.
1 października 2021 r. Ax. Spółka z o.o. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję organu II instancji z 31 sierpnia 2021 r. WSA w Łodzi 30 marca 2022 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika AGiMR z 26 maja 2021 r. i postanowienie Kierownika AGiMR z 13 lutego 2019 r. oraz zasądził od Dyrektora ARiMR zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej spółki (sygn. akt III SA/Łd 1011/21).
Zawiadomieniem z 23 marca 2023 r. poinformowano stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego. Zawiadomienie to doręczono 11 kwietnia 2023 r.
Decyzją z 26 maja 2023 r. Kierownik ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020) uzyskanych na mocy decyzji Kierownika ARiMR z 11 maja 2018 r. w łącznej wysokości 40.423 zł.
Organ wskazał, że z powodu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której Ax. Sp. z o.o. uzyskała płatności, należy uznać, że strona utraciła uprawnienie do uzyskania tych płatności, w związku z czym środki pieniężne przekazane na podstawie pierwotnej decyzji Kierownika ARiMR na rachunek bankowy strony 25 maja 2018 r. stanowią płatności pobrane nienależnie.
Organ I instancji wskazał, że kwota 40.423 zł przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 907/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. U E L 2014.255.18, ze zm.). Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.
Organ wskazał ponadto, że początek biegu terminu przedawnienia w sprawie wyznacza zdarzenie, które miało miejsce jako ostatnie, czyli w przypadku płatności za 2017 rok - data wypłaty płatności, a więc 25 maja 2018 r. 13 lutego 2019 r. do Ax. Sp. z o.o. wysłano postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego, zatem postanowienie to przerwało bieg przedawnienia.
27 czerwca 2023 r. strona wniosła odwołanie od decyzji Kierownika ARiMR z 26 maja 2023 r., zarzucając jej:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:
1. art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. - dalej "k.p.a.") w zw. z art. 77 ust. 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., jak również, art. 82 pkt 1 k.p.a, poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie i wydanie decyzji jedynie w oparciu o dowody z zeznań świadków, podczas gdy z dowodów tych nie wynika dowodzona przez organy okoliczność, a zeznania te zostały potraktowane selektywnie; w szczególności dotyczy to wywiedzenia z protokołów przesłuchania świadków włączonych przez organ do akt sprawy, jakoby spółka nie prowadziła autonomicznie produkcji rolnej; ponadto poprzez brak wskazania, dlaczego jedynie część z tych dowodów została uznana za wiarygodną podstawę wydanej decyzji, tj. przyznanie mocy dowodowej jedynie zeznaniom Świadków K.P. i E.P., a odmowy mocy dowodowej zeznaniom pozostałych świadków co do okoliczności spornych miedzy tymi świadkami, nadto poprzez nieprzyznanie mocy dowodowej dowodom złożonym przez spółkę w postępowaniu wznowieniowym z uwagi na ich irrelewantność dla sprawy, jak również oparciu rozstrzygnięcia na dwóch sprzecznych ze sobą zeznaniach świadka K.P., z których drugie było złożone przez świadka w warunkach, w których nie mógł on prawidłowo spostrzegać rzeczywistości z uwagi na chorobę psychiczną;
2. art. 7, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, jakoby skarżąca Spółka nie wykonywała produkcji rolnej na zgłoszonym przez siebie do płatności terenie, podczas gdy wniosek ten z materiału tego nie daje się wywieść, w szczególnie nie wynika on z powoływanych przez organ zeznań świadków; ponadto przez utożsamienie skarżącej spółki z zespołem podmiotów ze względu na łączącą te podmioty osobę Z.B., podczas gdy związki te wykazywane przez organ nie mają związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a takie poprzez przypisanie skarżącej spółce działań bądź zaniechań podejmowanych przez dzierżawców skarżącej i oparcie rozstrzygnięcia na hipotezach i założeniach organu, które pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego:
1. art. 7 ust. 3 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L . z. 2014 r. Nr 227, str. 69 ze zm. – dalej "rozporządzenie 809/2014") poprzez wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności na rok 2017, podczas gdy z twierdzeń organu wynika, że okoliczności stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji były organowi znane w dniu wydawania decyzji przyznającej te płatności;
2. art. 4 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 roku w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L z 1995 r. nr 312 poz. 1 – dalej "rozporządzenie 2988/95") poprzez błędne uznanie, ze spółka podjęła działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, a to poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści, oraz że płatność przyznana spółce została uzyskana przez bezprawnie, co uzasadnia cofnięcie przyznanych skarżącej środków, podczas gdy spółka wypełniła zobowiązania związane z prowadzeniem produkcji rolnej na zadeklarowanym do płatności terenie, a także poprzez błędne uznanie przez organ, że powiązania pracownicze i rodzinne oraz wspólne adresy korespondencji niektórych z podmiotów dzierżawiących nieruchomości od spółki są wystarczająca przesłanką stwierdzenia wytworzenia sztucznych warunków przez skarżącą, podczas gdy okoliczności te nie świadczą o relacji kierowniczej miedzy Z.B. jako Prezesem skarżącej spółki a wymienianymi przez organ podmiotami trzecimi;
3. art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 roku w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) r 352/78, (WE) r 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) r 814/2000, (WE) r 1290/2005 i (WE) r 485/2008 (Dz. U. UE. L z 2013 r. Nr 347 poz. 549 – dalej "rozporządzenie 1306/2013") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ, że warunki sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego, podczas gdy spółka nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała jako samodzielny podmiot cele określone w art. 31 Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) n 1305/2013 z 17 grudnia 2013 roku w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. U. UE L z 2013 r. Ni 347 poz. 487 – dalej "rozporządzenie 1305/2013"), a także poprzez przyjęcie, iż nie jest konieczne wystąpienie elementu subiektywnego i obiektywnego stworzenia sztucznych warunków, podczas gdy elementy te nie wystąpiły w przedmiotowej sprawie, w szczególności skarżąca nie miała woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych da jej uzyskania przestanek; nadto poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że dla stworzenia sztucznych warunków przez Spółkę w myśl tego przepisu wystarczy wydzierżawienie osobom trzecim nieruchomości stanowiących przedmiot współwłasności prezesa zarządu spółki, działającego jako osoba fizyczna;
4. art. 14 ust. 1 ustawy z 20 lutego 2015 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2017 r., poz. 562 ze zm. – dalej "ustawa o PROW") poprzez błędne uznanie, że spółka nie spełniła warunków przyznania płatności, w szczególności, że nie przysługuje jej przymiot rolnika posiadającego gospodarstwo role, podczas gdy spółka, posiadając do tego odpowiednie zaplecze techniczne, wykonywała produkcję rolną na zadeklarowanych przez siebie do płatności nieruchomościach rolnych.
Strona wniosła o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków: M.W-B., A.F. oraz Z.B. (na okoliczność prowadzenia przez spółkę działalności o charakterze rolniczym, pobierania dopłat, ponoszenia przez spółkę wydatków związanych z prowadzeniem działalności rolniczej, okoliczności wydzierżawienia działek na rzecz podmiotów wskazanych w treści decyzji), za także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z:
- umowy na wykonanie prac agrotechnicznych z 4 marca 2017 r.;
- umowy nr [...] o prowadzenie procesu certyfikacji w rolnictwie ekologicznym z dnia 26 czerwca 2017 r.;
- faktury VAT nr [...];
- protokołu kontroli obligatoryjnej produkcja roślinna i zwierzęca z 29 czerwca 2017 r.;
- certyfikatu zgodności z 10 lipca 2017 r.;
- potwierdzenia wydania nieruchomości z 15 maja 2018 r.;
na okoliczność działań podejmowanych przez stronę w związku z upraw spornych nieruchomości, wszelkich aktywności strony niezbędnych dla prawidłowego gospodarowania nieruchomościami, zlecania innym podmiotom świadczenia usług agrotechnicznych, prowadzenia przez stronę upraw ekologicznych, uzyskania przez nią niezbędnej certyfikacji oraz pomyślnego przebiegu kontroli w zakresie upraw ekologicznych.
Przywołaną na wstępie decyzją z 31 października 2023 r. Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownik ARiMR z 26 maja 2023 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020).
Organ II instancji wskazał, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1512 ze zm. - dalej "ustawa o ARiMR") jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym.
Płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020) przyznawane są na wniosek rolnika, po spełnieniu warunków do ich przyznania. Przysługują rolnikowi, który ma nadany numer ewidencji producentów i jest posiadaczem gruntów objętych obszarem zatwierdzonym o powierzchni, co najmniej 1 ha. Oceny stanu posiadania dokonuje się według stanu na dzień 31 maja. Pod pojęciem rolnika rozumie się osobę fizyczną (w tym wypadku), która prowadzi działalność rolniczą i posiada gospodarstwo rolne. Działalność rolnicza (w tym wypadku) oznacza uprawę produktów rolnych. Z kolei gospodarstwo rolne oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Istotą płatności obszarowych jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje grunty zgodnie z normami i wymogami. Płatności przysługują faktycznemu użytkownikowi, który wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie. Prowadzenie działalności rolniczej nie musi polegać tylko na "własnoręcznym" prowadzeniu prac polowych, ale obejmuje również swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie samodzielnie bądź przy udziale innych osób plonów, itp.
Organ odwoławczy zgodził się z oceną organu I instancyjnego, iż w analizowanym stanie faktycznym zaistniał obowiązek zwrotu płatności ekologicznych za rok 2017 jako nienależnie pobranych. Na zmianę stanowiska nie wpływa nieprawomocne orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 1011/21. W ocenie organu odwoławczego, nawet w sytuacji braku skutecznego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z 11 maja 2018 r. płatność przyznana i wypłacona na jej mocy nadal ma charakter nienależny.
Dyrektor AGiMR wskazał, że do wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidzianych dla żądanych płatności tj. uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat 8 gospodarstw o mniejszej powierzchni, zamiast jednego gospodarstwa o powierzchni ok 400 ha. Ustalony w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje na istnienie bezpośrednich więzi pomiędzy podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności i daje podstawy do ustalenia, że doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowy w dążeniu do uzyskania korzyści. Istniała zatem, gdy chodzi o stronę przesłanka subiektywna - zamiar uzyskania korzyści w postaci płatności w wysokości wyższej niż przysługiwałaby gdyby o płatność ubiegał się wyłącznie właściciel gruntów.
W sprawie ustalono, że Ax. Sp. z o.o. - poprzez prezesa zarządu, którym jest Z.B. wraz z jego pracownikami, członkami rodziny oraz utworzonymi spółkami - uczestniczyła w mechanizmie mającym na celu zmaksymalizowanie wysokości otrzymanych płatności oraz uzyskanie płatności do działek, do których na mocy przepisów szczególnych płatność nie zostałaby przyznana. Sztuczne przemieszczanie określonych działek pomiędzy wskazanymi podmiotami pozwalało na uzyskanie większych korzyści majątkowych. Stworzenie takiego sztucznego podziału przez podmioty wnioskujące o płatności ekologiczne do deklarowanych działek rolnych o obszarach kwalifikujących je płatności, umożliwiało obejście ograniczeń powierzchniowych. Tym samym została spełniona dyspozycja przesłanki obiektywnej, bowiem ograniczenia powierzchniowe stanowią cel obowiązującej regulacji. Nie ulega wątpliwości, że płatności ONW dla jednego wielkopowierzchniowego gospodarstwa byłyby mniejsze, niż gdyby to gospodarstwo zostało podzielone na mniejsze podmioty, które występowałyby z odrębnymi wnioskami dla tych samych powierzchni z uwagi na ograniczenia powierzchniowe płatności.
W świetle istniejących powiązań, gospodarstwa rolne wskazanych powyżej podmiotów stanowią jeden organizm gospodarczy, zarządzany przez tę samą grupę osób, a ich odrębność ma jedynie charakter formalnoprawny. Ustalone wielorodzajowe powiązania dowodzą, że angażowano wiele podmiotów w celu obejścia prawa polegającego na stworzeniu systemu optymalizującego wielkość i rodzaj płatności. To zaś wyklucza uznanie, że każdy z tych podmiotów prowadziła niezależną, autonomiczną działalność rolniczą. Utworzone przez te same podmioty spółki również zmierzały w ocenie organu wyłącznie do stworzenia sztucznych warunków do prowadzenia działalności nakierowanej na osiągnięcie korzyści.
O tworzeniu sztucznych warunków świadczą powiązania osobowe rodzinne, zawodowe i biznesowe - poprzez Z.B. Ax. Sp. z o.o. była powiązana z:
1. D.M. - pracownik w firmie Ax. z siedzibą w Ż;
2. A.M. - pracownik w firmie Ax. z siedzibą w Ż;
3. K.P. - pracownik w firmie Ax. z siedzibą w Ż;
4. P.L. - pracownik w firmie Ax. z siedzibą w Ż;
5. Z.B. — posiadającym 50 udziałów i będącym prezesem zarządu w Bx. Sp. z o. o. oraz posiadającym do 12 stycznia 2017 r. 100 udziałów i będącym prezesem zarządu w Ax. Sp. z o.o.;
6. A.B.- siostrą Z.B., posiadającą 1365 udziałów i będącą członkiem zarządu Ax. Sp. z o.o.;
7. D.Z. - pracownik Bx. Sp. z o. o. (podmiot ten nie składał wniosku o przyznanie pomocy na rok 2017);
8. Bx. Sp. z o. o. - której wspólnikami są: Z.B. (50 udziałów) oraz E.B. (50 udziałów).
Z dołączonych do akt sprawy protokołów przesłuchań jednoznacznie wynika, iż właścicielem gruntów rolnych, które zostały podzielone, jest Z.B., a grunty te zostały przez niego wydzierżawione osobom pozostającym z nim w zależności służbowej lub rodzinnej.
Poza Bx. Sp. z o. o. oraz Z.B. żadna z wymienionych wyżej osób nie posiada parku maszynowego niezbędnego do wykonywania zabiegów agrotechnicznych na swoich działkach rolnych, w związku z czym zawierano umowy o wykonanie prac agrotechnicznych przez poszczególne gospodarstwa z tymi samymi osobami. W przypadku gruntów położonych na terenie gminy [...] umowy takie zawierano z A.K. i S.K. (załączone do pisma pełnomocnika strony z 8 lutego 2021 r. umowy zawarte są na identycznych formularzach i o niemal identycznej treści).
Przekazywanie gruntów rolnych wielu podmiotom wnioskującym o przyznanie płatności umożliwiało obejście zasady degresywności wyrażonej w przepisach dotyczących przyznania płatności. Zgłoszenie do płatności gruntów przez pozornie odrębne od siebie gospodarstwa rolne pozwoliło ominąć zasadę degresywności płatności i w efekcie umożliwiło otrzymanie środków finansowych w wysokości większej niż w sytuacji, gdyby został złożony jeden wniosek.
Poza Bx. Sp. z o. o. powierzchnia wydzierżawiana i zgłaszana do płatności przez pozostałe podmioty nigdy nie przekracza 50 ha, co pozwala na zmaksymalizowanie otrzymanych płatności. W tym kontekście na szczególną uwagę zasługuje działka nr 409 położona w gminie [...] o powierzchni 123,07 ha, która została wydzierżawiona trzem pracownikom firmy Ax., gdyż na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy, prowadzono te same uprawy rolne, stwierdzono ten sam rodzaj uprawy - gryka, co w połączeniu z brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami prowadzi do uzasadnionego wniosku, że jedynym racjonalnym wytłumaczeniem wskazanego przemieszczenia przylegających do siebie gruntów rolnych pomiędzy różnymi podmiotami była maksymalizacja dofinansowania. Ponadto podmioty, którym wydzierżawiono nieruchomości rolne, posiadają miejsca zamieszkania (województwo łódzkie) w znacznej odległości od wydzierżawionych im nieruchomości rolnych (województwo zachodniopomorskie, wielkopolskie i świętokrzyskie). Osoby te nie posiadają zaplecza technicznego (parku maszynowego), które umożliwiałoby im utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy. Nie są hodowcami zwierząt - nie posiadają zwierząt, które mogliby wypasać czy karmić trawą bądź sianem zebranym z łąk o tak dużym areale. Nie prowadzą także działalności, której jednym z celów byłaby sprzedaż płodów (trawy, siana), czyli działanie nakierowane na osiągnięcie zysku. Osoby te podejmowały jedynie działania polegające na złożeniu wniosków przygotowanych przez osobę wskazaną przez Z.B. (wnioski opracowywane były w siedzibach spółek Ax. i Bx.). W trakcie przesłuchań prowadzonych przez Prokuraturę Okręgową w P. świadkowie zeznali, że zarządzali nieruchomościami na odległość, sporadycznie je odwiedzając, konsultując się z miejscowymi rolnikami zorientowanymi w tym, jakie prace i w jakim terminie należy wykonać na gruntach. Sprawdzali w terenie, czy zlecone prace zostały wykonane.
W zeznaniach z 8 października 2020 r. K.P. wskazał, że dokumenty dotyczące dzierżawy jak również dopłat za wykonywane usługi rolne zostały wytworzone już po wszczęciu postępowania przez ARiMR. Dokumenty te przyniósł do podpisania Z.B. i jego obecna żona. W zamian za to, że K.P. pełnił funkcję fikcyjnego dzierżawcy, otrzymywał od Z.B. 2000 zł rocznie. Świadek zeznał ponadto, iż z tego, co mu wiadomo, pozostali dzierżawcy uzyskiwali podobną wysokość wynagrodzenia. Wnioski o płatności bezpośrednie przedstawiał mu Z.B., a on je jedynie podpisywał. Świadek wskazał także, że pozostali dzierżawcy zostali skierowani jednego dnia do banku celem założenia konta, na które miały wpływać kwoty dopłat. Osoby te po założeniu kont, przekazywały karty bankomatowe do wypłat Z.B., który przechowywał je w sejfie.
W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków mających na celu uzyskanie nieuzasadnionych korzyści w zakresie płatności ekologicznej. Analiza powiązań osobowych prowadzi do wniosku, że w przedmiotowym stanie faktycznym Z.B., przez ukształtowanie struktury własnościowo-zarządczej w spółkach, ma rzeczywisty wpływ na kształtowanie przez te podmioty stosunków cywilnoprawnych. Biorąc pod uwagę sposób organizacji przedsięwzięcia gospodarczego przez Z.B. zasadne jest stwierdzenie, że powiązane ze sobą podmioty stanowią spójny element jednorodnej masy majątkowej zarządzanej przez te samą osobę w sposób zorganizowany, który realizuje za ich pomocą własny cel gospodarczy. Działania Z.B. i powiązanych podmiotów zmierzały w istocie do osiągnięcia skutków zakazanych przez prawo. Organ II instancji podniósł, iż w realiach niniejszej sprawy wystąpiła zarówno przesłanka obiektywna jak i subiektywna takiego stanu. Element obiektywny polegał na wydzierżawieniu przez Z.B. gruntów będących jego własnością, co prowadziło do sztucznego wykreowania wielu podmiotów będących w istocie rzeczy jednym rolnikiem, prowadzącym jedno, wieloczłonowe gospodarstwo rolne. Z kolei przeprowadzona analiza więzi rodzinnych, powiązań majątkowych, tworzenia spółek, analiza udziałowców, zarządców, zatrudnienia, powierzchnia deklarowana do płatności, wspólny adres korespondencyjny oraz siedziba, a także brak efektywności gospodarczej, wykazały istnienie przesłanki subiektywnej.
Dyrektor ARiMR wskazał, że w sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności.
Organ wskazał, iż brak jest przesłanek do wykluczenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. W analizowanej sprawie, gdyby nawet przyjąć z ostrożności procesowej, iż w dniu wydania decyzji z 11 maja 2018 r. organ był w posiadaniu pisma E.B. informującego o możliwość wystąpienia nieprawidłowości dotyczących przyznawanych płatności między innymi dla deklarowanych przez Ax. Sp. z o.o. działek ewidencyjnych nr 194, 458, należy stwierdzić, że nie została spełniona druga przesłanka, o której mowa art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014, a mianowicie, że błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryły przez rolnika. Błąd rozumiany jako działanie polegające na zaangażowaniu kilku podmiotów w celu ubiegania się o płatności do gruntów będących w posiadaniu jednego rolnika w opinii organu II instancji, mógłby zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez stronę, bowiem całokształt działań Z.B. opierał się na świadomym, intencjonalnym działaniu. Działania te polegały na wytworzeniu fałszywych przesłanek rozumowania u organu, co doprowadziło do wadliwego ustalenia rodzaju konsekwencji prawnych ustalanych przez organ administracyjny na zakończenie procesu decyzyjnego stosowania prawa. Zmierzały do zakłócenia procesu decyzyjnego organu w celu uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Etyczna naganność takiego postępowania, polegająca na stworzeniu trwałego stanu bezprawności, nie może być źródłem uprawnień strony. Stworzenie sztucznych warunków stanowiło czynność prawną mającą na celu obejście prawa. Czynność ta zawierała pozór zgodności z prawem, treść tej czynności nie zawierała elementów wprost sprzecznych z prawem, ale skutki, które wywołała i które były objęte zamiarem strony i podmiotów powiązanych z nią osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie, naruszało nakazy wynikające z prawodawstwa Unii Europejskiej.
Odnosząc się do zgłoszonego w toku postępowania odwoławczego wniosku w przedmiocie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z zeznań M.W-B, A.F., oraz Z.B. organ uznał ww. wniosek za niezasługujący na uwzględnienie. W analizowany stanie faktycznym stwierdzając, iż strona nie spełniła warunków przyznania płatności, organ oparł swoje ustalenia na zgromadzonych dokumentach i dowodach, które były wystarczające do ustalenia, że w niniejszej sprawie faktycznym użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku przez Ax. Sp. z o.o. był Z.B., który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału gruntów w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji.
Odnosząc się do załączonej do odwołania umowy na wykonanie prac agrotechnicznych z 4 marca 2017 r. organ wskazał, że zlecenie wykonania prac rolnych innemu podmiotowi jest dopuszczalne.
Odnosząc się do potwierdzenia wydania nieruchomości tj. działek ewidencyjnych nr 194 oraz nr 458 przez spółkę Bx., której współudziałowcem i prezesem zarządu jest Z.B. oraz spółce Ax., której jedynym udziałowcem i prezesem zarządu jest również Z.B., w okresie od 15 maja 2016 r. do 15 maja 2018 r., potwierdza jedynie fikcję przekazania gruntów. W rzeczywistości nie doszło do przeniesienia posiadania gruntów rolnych. Gospodarstwo to w dalszym ciągu było prowadzone przez właściciela gruntów będącego prezesem zarządu Bx. Sp. z o.o.
Odnosząc się do zarzutu, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o zeznania K.P. - w żaden sposób niezwiązanego ze spółką - oraz zeznania E.P. (wcześniej B.), organ wyjaśnił, że K.P. był pracownikiem spółki Ax. sp. z o.o. Ponadto podkreślił, iż zeznania powyższych osób nie są jedynym dowodem w sprawie mającym rozstrzygające znaczenie. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły również zeznania innych osób, w tym samego Z.B.
1 grudnia 2023 r. Ax. Sp. z o. o. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Dyrektora ARiMR z 31 października 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika ARiMR z 26 maja 2023 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020), zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:
a) art. 105 §1 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie, przejawiające się wydaniem decyzji merytorycznej w sprawie, w sytuacji, w której już organ I instancji wszczął postępowanie po ustawowym terminie przedawnienia, co winno prowadzić do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania;
b) art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 27 ustawy ustawa o PROW poprzez dokonanie nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, że Ax. Sp. z o. o. nie była posiadaczem działek nr 194 i 458 i zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz wydanie decyzji jedynie na zeznaniach złożonych przez innych dzierżawców, odnosząc wskazany stan faktyczny analogicznie do sytuacji Ax. Sp. z o. o. w sytuacji, w której zarówno organ I jak i II instancji nie dążyły w żaden do wyjaśnienia okoliczności wydzierżawienia przez skarżącą wskazanych nieruchomości, bezpodstawnie przyjmując, iż wskazane nieruchomości nadal pozostawały w posiadaniu Z.B.;
c) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 10a ust. 1a ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1512 - dalej "ustawa o ARiMR") poprzez:
- zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie i wydanie decyzji jedynie w oparciu o pośrednie dowody z zeznań świadków, podczas gdy z dowodów tych nie wynika dowodzona przez organy okoliczność, a zeznania te zostały potraktowane selektywnie;
- zaniechanie przeprowadzenia dowodu z dokumentów złożonych przez stronę w postępowaniu odwoławczym, jak również zaniechanie przesłuchania świadków, o powołanie których strona wnosiła w toku postępowania;
d) art. 82 k.p.a. poprzez przyznanie walu wiarygodności zeznaniom K.P. złożonymi w Prokuraturze Okręgowej w P. w sytuacji, w której w toku postępowania karnego K.P. odwołał wszelkie złożone przez siebie zeznania, jednocześnie wskazując, iż w czasie ich składania w 2019 roku pozostawał w fazie maniakalnej choroby psychicznej wyłączającej świadomość, będąc jednocześnie pod silnym wpływem E.P., a co za tym idzie pozostaje on osobą niezdolną do postrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń;
e) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 §1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. art. 10a ust. 1a pkt 1-2 ustawy o ARiMR oraz art. 107 §3 k.p.a, poprzez:
- brak wskazania, dlaczego jedynie część dowodów została uznana za wiarygodną podstawę wydanej decyzji, tj.: przyznanie mocy dowodowej zeznaniom świadków P.L., K.P., D.Z., A.B., D.M., A.M. jednocześnie nie dokonując konfrontacji niniejszych zeznań z stanowiskiem Z.B. (wydzierżawiający), M.W-B (przedstawiciel strony) oraz A.F. (księgowej Ax. sp. z o.o.), które to osoby posiadają najrzetelniejsze informację określające relację dzierżawy oraz działań podejmowanych przez skarżącą, w przeciwieństwie do świadków, którzy posiadali informację wyłącznie w zakresie wydzierżawienia przez nich innych nieruchomości;
- dokonanie nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, jakoby skarżąca spółka nie wykonywała produkcji rolnej na zgłoszonym przez siebie do płatności terenie, podczas gdy wniosek ten z materiału tego nie da się wywieść, w szczególności, nie wynika on z powoływanych przez organ zeznań świadków;
- utożsamienie skarżącej z zespołem podmiotów ze względu na łączącą te podmioty osobę Z.B., podczas gdy związki te wykazywane przez organ nie mają związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a także poprzez przypisanie skarżącej i oparcie rozstrzygnięcia na hipotezach i założeniach organu, które pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym;
f) art. 83 §2 i §3 k.p.a. - poprzez zaniechanie pouczenia świadków P.L., K.P., D.Z., A.B., D.M., A.M. oraz Z.B. o prawie do odmowy składania zeznań i odpowiedzi na pytania, a następnie oparcie ustaleń na zeznaniach tych osób złożonych w innej sprawie, w sytuacji, gdy świadkowie i podejrzani w postępowaniu karnym, będąc oskarżonymi mogliby odmówić odpowiedzi na pytania w niniejszej sprawie;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:
a) art.3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 - poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy należności uległy przedawnieniu 31 maja 2021 roku;
b) art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR - poprzez uznanie, iż w przedmiotowym stanie faktycznym zachodzą przesłanki do uznania, iż wypłacone stronie skarżącej środki za rok 2017 zostały pobrane nienależnie, a w konsekwencji czego podlegają zwrotowi, w sytuacji, w której prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosków zgoła odmiennych;
c) art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 - poprzez wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności na rok 2017, podczas gdy z twierdzeń organu wynika, że okoliczności stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji były organowi znane w dniu wydania decyzji przyznającej te płatności;
d) art. 4 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2988/95 - poprzez błędne uznanie, iż strona podjęła działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, a to poprzez sztuczne stworzenia warunków w celu uzyskania korzyści, oraz że płatności przyznane stronie skarżącej zostały uzyskane przez nią bezprawnie, co uzasadnia cofnięcie przyznanych środków, podczas gdy skarżąca wypełniała zobowiązanie związane z prowadzeniem produkcji rolnej na zadeklarowanym do płatności terenie, a także poprzez błędne uznanie przez organ, że powiązania pracownicze i rodzinne oraz wspólne adresy korespondencyjne niektórych podmiotów dzierżawiących nieruchomości, są wystarczającą przesłanką stwierdzenia wytworzenia sztucznych warunków przez skarżącą, podczas gdy okoliczności te nie świadczą o relacji kierowniczej między Z.B., jako Prezesem Zarządu skarżącej, a wymienionymi przez organ podmiotami trzecimi;
e) art. 60 rozporządzenia 1306/2013 - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ, że warunki wymagane do uzyskania płatności zostały sztucznie stworzone, a więc w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego, jak również, iż w niniejszej sprawie wystąpiły elementy subiektywny i obiektywny stworzenia sztucznych warunków, a w szczególności strona skarżąca nie miała woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanej; nadto poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że dla stworzenia sztucznych warunków przez stronę w myśl tego przepisu wystarczy wydzierżawienie osobom trzecim nieruchomości stanowiących przedmiot współwłasności Prezesa Zarządu Skarżącej, działającej jako osoba fizyczna;
f) art. 14 ust. 1 ustawy o PROW oraz art. 8 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2017 r., poz. 278 ze zm.) - poprzez błędne uznanie, że strona skarżąca nie spełniła warunków przyznania płatności, w szczególności, że nie przysługuje jej przymiot rolnika posiadającego gospodarstwo rolne, podczas gdy skarżąca wykonywała produkcję rolną, w szczególności decydowała o sposobie oraz technice uprawiania, jak również zawierała umowy związane z wykonywaniem zabiegów agrotechnicznych na zadeklarowanych przez siebie do płatności nieruchomościach rolnych.
W związku z powyższym skarżąca spółka wniosła o twierdzenie nieważności decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, a także o zwrot kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Strona skarżąca wskazała, iż okres przedawnienia w niniejszej sprawie wynosił cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. Skarżąca złożyła wniosek w przedmiocie wypłacenia świadczenia 31 maja 2017 r. 11 maja 2018 r. Kierownik ARiMR wydał decyzję o przyznaniu jej płatności we wnioskowanym zakresie. 25 maja 2018 r. organ przelał na rachunek bankowy skarżącej przyznaną jej kwotę. Termin na wydanie przez organ skutecznej decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przypadł na dzień 31 maja 2021 r. Organ był zaś w posiadaniu pisma E.B. od 27 lutego 2018 r., w którym to piśmie zawarto informację, jakoby Z.B. tworzył sztuczne warunki aby uzyskać zwiększoną kwotę płatności z ARiMR. Gdyby nawet przyjąć, iż termin ten zaczyna swój bieg od dnia wydania decyzji lub wypłacenia środków, to zakończyłby się on 11 maja 2022 r., bądź 25 maja 2022 r.
Skarżąca spółka wskazała ponadto, że Z.B. przez wiele lat uprawiał nieruchomości znajdujące się w jego posiadaniu. Przez okres ten współpracował z wieloma osobami. Skoro więc posiadał on szereg kontaktów, ciężko od niego wymagać, aby nie podzielił się swoim doświadczeniem z nowymi dzierżawcami - w szczególności, iż były to osoby, które znał. Organ zaś niejako wymaga, aby dotychczasowy użytkownik gruntów całkowicie odizolował się od nowych użytkowników, którzy nie mieli dotychczasowo doświadczenia w sektorze rolniczym.
Strona podkreśliła ponadto, że K.P. składając zeznania w 2020 r. był osobą niezdolną do postrzegania swych spostrzeżeń, a więc zgodnie z art. 82 pkt 1 k.p.a. nie mógł on być świadkiem.
Odnosząc się do braku posiadania parku maszynowego wskazała, że ustawodawca nie wymaga od rolnika składającego wniosek o płatności, aby samodzielnie dokonywał on działań agrotechnicznych na posiadanych nieruchomościach.
Strona wskazała, iż organ dopuścił dowód z zeznań świadków złożonych w Prokuraturze Okręgowej w P. Powołując te zeznania organ brak było możliwości pouczenia świadków o możliwości odmowy zeznań, bądź odpowiedzi na poszczególne pytania, które mogły narazić ich na odpowiedzialność kamą. Składając zeznania w Prokuraturze Okręgowej w p., świadkowie nie mieli świadomości, iż organy ARiMR dopuszczą je w innym postępowaniu. Działanie takie rodzi wrażenie próby obejścia przez organy praw poszczególnych świadków.
Strona podniosła ponadto, iż czytając ustalenia dokonane przez organy, jak również z uzasadnienia skarżonych decyzji, można wywnioskować, iż osoba fizyczna, która jest wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub innego podmiotu prawa handlowego, chcąc ograniczyć swoją działalność gospodarczą i w całości poświęcić się pracy na rzecz spółki, nie może w żaden sposób zawrzeć z nią umowy dzierżawy, ponieważ będzie to zdaniem organu stwarzanie sztucznych warunków. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż w przypadku zawierania umowy dzierżawy, własność nadal pozostaje przy wspólniku (gdzie posiada on całość gruntu), natomiast w sytuacji wniesienia do spółki aportu w postaci gruntów bądź sprzedaży jej nieruchomości, zostaje ona przeniesiona na rzecz spółki. Nie sposób więc zgodzić się z twierdzeniami organu, iż wydzierżawienie przez Z.B. działek skarżącej nie znajduje uzasadnienia gospodarczego, jak również odbyło się w sposób pozorny.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Organ wskazał, że w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Upływ terminu przedawnienia nie może nastąpić przed ostatecznym zakończeniem programu.
Organ wskazał ponadto, że był uprawniony do wykorzystania materiału pochodzącego z postępowania karnego. Jako dowód należy bowiem dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a co nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W związku z powyższym brak jest przeszkód prawnych, aby dowody zebrane na potrzeby innego postępowania, w tym postępowania karnego, jako dokumenty urzędowe, służyły za dowody w postępowaniu administracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o ustaleniu wobec spółki Ax. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne za rok 2017.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (DZ. U. z 2018 r., poz. 1784 – dalej jako Rozporządzenie ekologiczne), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE. L. nr347poz.549), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.Urz.UE.L nr 347poz.608), rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L nr 312 poz. 1).
Zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.
W myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 13 marca 2015 r. płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 29 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013", jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie tej płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;
3) realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, zwane dalej "zobowiązaniem ekologicznym";
4) spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Odpowiednie minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie obowiązkowe wymogi, o których mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, są wskazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia. § 7 rozporządzenia z dnia 13 marca 2015 r. stanowi, że wielkość obszaru objętego zobowiązaniem ekologicznym oraz miejsce realizacji tego zobowiązania nie podlegają zmianie w trakcie jego realizacji. Z kolei zgodnie zaś z § 7 ust. 2 w ramach realizacji zobowiązania ekologicznego, o którym mowa w § 4 ust. 2 pkt 1, rolnik może dokonywać zmiany uprawianych roślin, miejsca ich uprawy lub zmiany wariantów lub pakietów objętych tym zobowiązaniem, pod warunkiem że mimo dokonania tych zmian są spełnione warunki przyznania płatności ekologicznej z tytułu realizacji tego zobowiązania, a zmiany te nie powodują zmiany wielkości obszaru objętego tym zobowiązaniem lub zmiany miejsca realizacji tego zobowiązania.
Zgodnie z treścią art. 4 pkt 4a.),b.) i c.) rozporządzenia nr 1307/2013 do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
a) "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą;
b) "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego;
c) "działalność rolnicza" oznacza:
(i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;
(ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub
(iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawyW myśl art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Zgodnie z treścią art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Należy zaznaczyć, że podstawą wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności może być decyzja wydana w trybie nadzwyczajnym o uchyleniu decyzji przyznającej płatność i odmowie przyznania tej płatności bądź też ustalenia dokonane samodzielnie przez organ w odrębnym postępowaniu administracyjnym.
W niniejszym przypadku postępowanie wznowieniowe zakończyło się odmową uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie przyznania skarżącej spółce płatności ekologicznej. Gdyby jednak nawet zostały wyeliminowane z obrotu prawnego decyzje organów obu instancji uchylające decyzję o przyznaniu spółce płatności za rok 2017 i odmawiające przyznania tej płatności, to i tak organy administracji miałyby podstawy do wydania decyzji określonej w art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. Należy zaznaczyć, że postępowanie, o którym mowa w wymienionym przepisie jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie czy doszło do pobrania nienależnie pobranych środków publicznych. Płatnością nienależnie pobraną jest płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności.
Możliwość domagania się zwrotu nienależnie pobranych kwot bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej płatność została zaakceptowana w orzecznictwie. W wyroku z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, iż warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in. w wyroku NSA z 29 czerwca 2012 r., II GSK 822/11, w wyroku NSA z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, wyroku WSA w Lublinie z 24 września 2013 r., w wyroku NSA z 17 czerwca 2020 r., I GSK 9/20, wyroku WSA w Olsztynie z 11 lutego 2021 r., I SA/Ol 719/20, wyroku NSA z 11 kwietnia 2021 r. II GSK 96/12, z 12 sierpnia 2016 r. II GSK 568/15, z 18 sierpnia 2021 r. I GSK 2053/18 i z 28 października 2019 r. I GSK 1467/18.
W przypadku funkcjonowania ostatecznych decyzji przyznających płatności za poszczególne lata, warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków na podstawie tych decyzji, jest dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o dowody przeprowadzone w toku postępowania toczącego się w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.
Wskazać należy także, że decyzja wydana na podstawie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR ma charakter konstytutywny, co wynika z literalnego brzmienia tego artykułu, w którym jest mowa o "ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych". Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności tworzy zatem nowy stosunek prawny. Przesłanki świadczące o nienależnie pobranej płatności są oceniane ex post, czyli po przystąpieniu beneficjenta do realizacji zobowiązania.
W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. mających na celu uzyskanie przez spółkę korzyści sprzecznych z celami unijnego prawodawstwa rolnego. W ocenie sądu Z.B. poprzez wydzierżawienie gruntów będących jego własnością różnym podmiotom, podczas gdy podmioty te nie prowadziły na nich samodzielnej działalności rolniczej, stworzył mechanizm mający na celu obejście prawa i uzyskanie wyższych płatności. Spółka Ax. była jednym z elementów tego mechanizmu. Wskazuje na to analiza całego zebranego materiału dowodowego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęty pogląd, że aby można było mówić o sztucznych warunkach określnych w art. 60 wymienionego rozporządzenia niezbędne jest spełnienie dwóch przesłanek: obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia subiektywna zaś, że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem (por. wyrok NSA z 22 października 2019 r. w spor. I GSK 498/19).
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Z.B. wraz z byłą żoną E.B. (obecnie P.) w 2016 r. i 2017 r. byli właścicielami ponad 400 hektarów użytków rolnych położonych na terenie różnych województw. Grunty te w 2016 r. i 2017 r. zostały sztucznie podzielone i zgłoszone do płatności obszarowych przez różne podmioty powiązane ze sobą rodzinnie, organizacyjnie i zawodowo a mianowicie przez spółkę Bx., D.M., A.M., K.P., P.L., D.Z. i A.B. D.Z., jako jeden z użytkowników ww. gruntów wydzierżawił je z kolei spółce Ax., która również uczestniczyła w ww. powiązaniach, a której prezesem zarządu jest Z.B. (on również podpisał w imieniu spółki umowę dzierżawy). Celem tego podziału było uzyskanie nieuzasadnionych korzyści w postaci zawyżonych płatności.
Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest ocena, czy stronę skarżącą oraz inne podmioty, którym wydzierżawiono działki rolne Z.B., można uznać za samodzielnych, odrębnych rolników w rozumieniu art. 4 ust.1a.) rozporządzenia nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. to jest czy podmioty te w latach 2016 i 2017 były posiadaczami gospodarstw rolnych na które przyznano płatność.
Stosownie do art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle orzecznictwa i piśmiennictwa posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą (por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.). Jako stan faktyczny posiadanie niezależne jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska-Bocian [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Przedstawione właściwości posiadania wyłączają uznanie za posiadacza osoby, która legitymując się tytułem prawnym do władania rzeczą, uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która ponadto nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą. Według ustaleń organów administracji publicznej, w niniejszej sprawie faktycznym użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku przez skarżącą był Z.B., który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału gruntów w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji. Po stronie skarżącej nie występował zatem żaden z wymienionych dwóch elementów składających się na istnienie posiadania zależnego w rozumieniu 336 k.c.
Działalność rolnicza podmiotów zależnych, którym wydzierżawiono grunty nie miała charakteru rzeczywistego i autonomicznego. Miała ona charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony, co świadczyło o cechującym ich funkcjonowanie "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Składanie odrębnych wniosków przez powiązane w taki sposób podmioty i zgłoszenie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie uzasadniałyby przyznanie mniejszej płatności wskazuje na stworzenie sztucznych warunków. Skarżąca nie przedstawiła żadnego wiarygodnego uzasadnienia wskazującego na racjonalność w tworzeniu tak dużej liczby powiązanych podmiotów. Nie stanowi w tym wypadku wystarczającego uzasadnienia powołanie się na osobistą sytuację Z.B., który w istocie kierował podzielonym w ten sposób gospodarstwem rolnym. Skarżąca stanowi w istocie fragment zorganizowanej całości gospodarczej – gospodarstwa rolnego, którym zarządza Z.B. Jak wynika zresztą z zeznań D.Z., wydzierżawiającego grunty spółce Ax., nie był on właścicielem wydzierżawianych gruntów, lecz ten dzierżawił je od Z.B.
Wbrew zarzutom skarżącej, z uzasadnień wydanych decyzji wynika, że podstawę ustaleń faktycznych organów administracji stanowiły nie tylko zeznania K.P. i E.P., ale również zeznania Z.B. (z 18 listopada 2019 r., z 11 grudnia 2019 r. i z 6 maja 2020 r.), D.M. (z 11 września 2019 r.), A.M. (z 24 czerwca 2019 r.), P.L. (11 września 2019 r.), D.Z. (z 25 czerwca 2019 r.) i A.B. (z 6 września 2019 r.). Organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obszernie przytoczył zeznania wskazanych osób. W przesłuchaniu E.P. 10 lipca 2019 r. uczestniczył Z.B., M.M., reprezentująca spółkę skarżącą oraz A.P., reprezentujący spółkę Bx. Skarżąca nie zgłosiła zastrzeżeń co do sposobu przeprowadzenia tego dowodu.
Zwrócić należy uwagę, że złożone przez K.P. 4 lipca 2019 r. zeznania korespondują z zeznaniami innych świadków (A.M., D.M., P.L. i D.Z.), będących pracownikami skarżącej oraz spółki Ax., w których Z.B. posiada udziały i jest prezesem zarządu. Nie jest sporne, że do płatności została zgłoszona przez A.M., D.M. i K.P. ta sama działka (nr 409), która została podzielona pomiędzy te osoby, z tym samym rodzajem uprawy (gryką).
Świadkowie D.M., A.M., K.P., P.L., D.Z. i A.B. nie posiadali parku maszynowego do wykonywania zabiegów agrotechnicznych. Działki, na które zgłoszono wnioski o dopłaty znajdowały się znacznej odległości od miejsc zamieszkania (400 km – D.M., A.M., K.P., 380 km P.L., 90 km D.Z.). W przypadku gruntów położonych na terenie gminy [...] prace polowe wykonywane były przez A.K. i S.K., których wskazał Z.B.
W ocenie sądu z ustalonych przez organy administracji okoliczności faktycznych wynika, że osoby te nie prowadziły indywidulanej działalności rolniczej. Były jedynie formalnymi posiadaczami gruntów zgłoszonych do płatności, na których działalność rolniczą faktycznie prowadził Z.B. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby wskazane podmioty, w tym skarżąca, samodzielnie decydowały o sposobie prowadzonych na gruntach zgłoszonych do płatności upraw lub aby dokonywały jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych.
Zwrócić należy uwagę, że świadek D.Z. zeznał wprawdzie, że zlecił prowadzenie tych prac skarżącej, której był pracownikiem, ale jednocześnie wskazał, że w tych sprawach nie podejmował faktycznie samodzielnie decyzji, lecz doradzał mu P.S., którego poznał za pośrednictwem Z.B. Świadek był zobowiązany do zapłaty czynszu dzierżawnego, jak twierdzi, w kwocie 4500 zł rocznie, ale już nie pamięta, w jaki sposób zapłacił czynsz dzierżawny. Nie uzyskiwał przy tym żadnego dochodu z gospodarstwa, a zebrane 28 ton gryki i 400 kg saladery zebrał Z.B. jako "koszt uprawy". Z usług P.S. korzystali także P.L., D.M., A.M. oraz K.P. (zeznania P.L.).
Z zeznań D.Z., A.M., P.L., D.M. wynika, że osoby te wystąpiły o dopłaty w celu uzyskania "premii" z tytułu pracy na rzecz Z.B. – właściciela wydzierżawionych gruntów i firmy, która je faktycznie użytkowała. D.Z. zeznał, że wystąpienie z wnioskiem o dopłaty zaproponował jemu i innym pracownikom swojej firmy Z.B. Świadek ten dodał, że nie znał powodów złożonej mu propozycji dzierżawy, ale być może takie działanie opłacało się Z.B. Nie wnikał przy tym w relacje dotyczące stosunków w rodzinie B., a po zakończeniu dzierżawy grunty przekazano na rzecz skarżącej spółki, która również należy do Z.B. A.M. zeznał natomiast dodatkowo, że grunty zostały wydzierżawione pracownikom z uwagi na przekroczenie limitów upoważniających do wyższych dotacji oraz wiek ponad 40 lat, który również ma wpływ na wysokość dotacji.
Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach, nie było żadnych racjonalnych argumentów uzasadniających oddanie w dzierżawę gruntów Z.B. i jego byłej żony różnym podmiotom, które następnie zadeklarowały te grunty do płatności obszarowych. Jedynym celem takiego podziału było uzyskanie dla tych gruntów znacznie wyższych płatności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo wyjaśniono, ile wynosiłyby płatności w roku 2017, gdyby nie dokonano podziału działek, a jakie płatności wypłacono do zadeklarowanych gruntów po dokonanym ich podziale (strony 18-19 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Wszystkie działki będące własnością Z.B. i jego byłej żony zgłoszone do płatności zostały tak podzielone pomiędzy dzierżawców, aby uzyskać maksymalne stawki płatności. Rozparcelowanie tych działek miało na celu obejście przepisów określających limity powierzchni, do których przysługują płatności. Należy zaznaczyć, że pomiędzy Z.B., a podmiotami, którym wydzierżawiono grunty w 2016 i 2017 r. istniały powiązania osobowe, rodzinne, zawodowe i biznesowe. W okresie tym Z.B. był prezesem spółki Ax. i posiadał w niej udziały. Był także prezesem zarządu spółki Bx. oraz w niej również miał udziały. A.B., siostra Z.B., jest członkiem zarządu spółki Ax. i ma również udziały w tej spółce. D.M., A.M., K.P. i P.L. byli pracownikami spółki Ax. a D.Z. był pracownikiem spółki Bx. Pomiędzy Z.B. a wymienionymi osobami istniały zatem zależności służbowe, organizacyjne lub rodzinne. Podkreślić przy tym należy, że wbrew oczekiwaniom strony skarżącej, okoliczności wydzierżawienia jej nieruchomości – w świetle całego materiału dowodowego – podważają ogólnych ustaleń organu co uczestniczenia przez skarżącą w mechanizmie tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania wyższych płatności. Jak wynika bowiem z zeznań D.Z., dzierżawa gruntów należących do Z.B. zakończyła się faktycznie dopiero w 2018 r. ich przekazaniem spółce Ax. należącej do Z.B., przy czym w aktach widnieje umowa dzierżawy, z której wynika, że spółka ta – będąc reprezentowana przez Z.B. – już 20 maja 2017 r. wydzierżawiła od D.Z. ww. grunty ze skutkiem od 10 czerwca 2017 r., stając się tym sposobem końcowym beneficjentem płatności, o które wnioskował jeszcze D.Z.. Z tego układu powiązań bezspornie zatem wynika, że Z.B. zachowywał kontrolę nad nieruchomościami objętymi wnioskiem o płatności, skoro końcowo należące do niego grunty wydzierżawiał w pewnym sensie sobie, tj. spółce, którą kontrolował i zarządzał.
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że działki zgłoszone do płatności zostały oddane w dzierżawę spółce Ax. O tym, że wydzierżawienie tych gruntów było kreowaniem sztucznych warunków świadczy fakt, że Z.B. po wydzierżawieniu działek nadal decydował o wszystkich istotnych elementach produkcji rolnej na zgłoszonych gruntach. Działki zgłoszone do płatności były własnością Z. i E.B., zaś z relacji Z.B. złożonych w dniu 18 listopada 2020 r. wynika, że wszelkie decyzje dotyczące zasiewów i zabiegów agrotechnicznych podejmował zarząd spółki – ten zaś był jednoosobowy i był w nim prezes Z.B. Oznacza to, że Z.B. jako prezes zarządu spółki po oddaniu spółce działek w dzierżawę nadal decydował o charakterze produkcji rolnej na działkach będących jego własnością (E.B. zeznała, że nie wiedziała o zawieranych umowach dzierżawy). W sytuacji zatem, gdy Z.B. po oddaniu spółce działek rolnych w dzierżawę nadal decydował o produkcji rolnej na tych gruntach oznacza to, że wydzierżawienie tych działek stronie skarżącej było kreowaniem sztucznych warunków dla uzyskania jak największej płatności.
Nadto istnieje wątpliwość czy w ogóle doszło do skutecznego zawarcia umowy dzierżawy pomiędzy właścicielami działek (Z.B. i E.B.) o dzierżawcą (D.Z.), a następnie między użytkownikiem D.Z. a spółką Ax. Umowa dzierżawy została uregulowana w art. 693 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz.
Do zawarcia umowy dzierżawy konieczne jest złożenie zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy. W przypadku wydzierżawiającego konieczne były oświadczenia Z.B. oraz jego byłej żony E.B., która zeznała, że nic nie wiedziała o zawieranych umowach dzierżawy co prowadzi do wniosku, iż takiej umowy nie zawierała z D.Z. Jeśli zaś nie doszło do zawarcia skutecznej umowy z D.Z., to można poddać w wątpliwość, czy mógł on złożyć oświadczenie woli o wydzierżawieniu gruntów należących do Z.B. i E.B. spółce Ax. Jednocześnie, w przypadku dzierżawcy konieczne było złożenie oświadczenia woli przez spółkę Ax. Uprawnionym do składania oświadczeń woli w imieniu spółki był członek zarządu, a zarząd był jednoosobowy i był nim prezes Z.B. Zważywszy na opisany układ zależności nie sposób zaprzeczyć, że obecność w nim D.Z. miała stworzyć pozór przekazania działek do użytkowania innemu podmiotowi niż Z.B., podczas gdy faktycznie pozostawał on z jednej strony ich właścicielem, a z drugiej zachowywał nad nimi pełną kontrolę działając w imieniu końcowego dzierżawcy (spółki Ax.). Jeszcze raz zatem można wskazać, że istnieje wątpliwość, czy w takiej sytuacji doszło w ogóle do skutecznego zwarcia umowy dzierżawy. Nadto konieczną cechą dzierżawy jest odpłatność. Jak wynika z akt postępowania, D.Z. miał płacić Z.B. ok. 4500 zł czynszu dzierżawnego, natomiast z umowy z 20 maja 2017 r. wynika, że spółka Ax. miała z tytułu dzierżawy tych samych gruntów płacić D.Z. czynsz w wysokości 4050 zł. W tej sytuacji zasadne jest stwierdzenie, że wzajemne płatności czynszowe znosiły się. Wszystkie wymienione okoliczności wskazują, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy rzeczywiście miało miejsce skuteczne zwarcie umowy dzierżawy.
Reasumując dotychczasowe rozważania sąd uznał, że organy administracji słusznie przyjęły, iż spełnione zostały przesłanki obiektywne i subiektywne dla uznania, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania wyższych płatności obszarowych. Przesłanka obiektywna polegała na tym, że grunty stanowiące własność Z.B. wydzierżawił on sztucznie wykreowanym podmiotom powiązanym osobowo, rodzinne, organizacyjnie, zawodowo i biznesowo, podczas gdy on sam był osobom decydującą o prowadzeniu działalności rolniczej na tych gruntach. Przesłanka subiektywna polegała na przedstawieniu powiązań osobowych, rodzinnych, zawodowych, organizacyjnych i biznesowych pomiędzy Z.B. a podmiotami, którymi wydzierżawiono grunty.
Złożenie wielu wniosków o przyznanie płatności obszarowych przez różne podmioty, którym Z.B. wydzierżawił grunt zamiast jednego wniosku Z.B. na całość gruntów, pozwoliło obejść limity powierzchni uprawniających do przyznania płatności. Bez uzasadnionej przyczyny wykreowano wiele podmiotów, aby uzyskać wyższe płatności, niż gdyby o nie wystąpił jeden rolnik. Celem takiego działania było otrzymanie płatności w zawyżonej wysokość. Spółka Ax. była jednym z elementów mechanizmu stworzonego przez Z.B. mającego na celu uzyskanie wyższych płatności obszarowych. W rzeczniowskości w analizowanym okresie spółka nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach, gdyż o działalności tej decydował Z.B. jako ich właściciel.
W rozpoznawanej sprawie nie doszło do przedawnienia nienależnie pobranych płatności za 2017 rok.
W myśl art. 1 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L nr 312 poz.1) w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.
W myśl art. 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.
W orzecznictwie Trybunału Unii Europejskiej przyjmuje się, że w art. 1 ust. 2 i art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach gdzie naruszenie przepisu prawa Unii zostało wykryte dopiero po powstaniu szkody, termin przedawnienia rozpoczyna bieg z chwilą, w której wystąpiły zarówno działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego stanowiące naruszenie prawa Unii, jak i szkoda w budżecie Unii lub w zarządzanych przez nią budżetach. Wniosek taki jest zgodny z celem owego rozporządzenia, który to akt zgodnie z art. 1 ust. 1 zmierza do ochrony interesów finansowych Unii. W istocie dies a quo znajduje się w chwili zdarzenia, które miało miejsce jako ostatnie, to znaczy albo w dacie wystąpienia szkody, jeżeli szkoda ta powstała po działaniu lub zaniechaniu stanowiącym naruszenie prawa Unii, albo w dacie teso działania lub zaniechania, jeżeli dana korzyść została przyznana przed owym działaniem lub zaniechaniem. Ponadto wniosku tego nie podważa argument, zgodnie z którym dies a quo stanowi dzień wykrycia nieprawidłowości, ponieważ chwila, w której organy dowiedziały się o nieprawidłowości, jest bez znaczenia dla momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich należy interpretować w ten sposób, że szkoda powstaje w chwili wydania decyzji o przyznaniu refundacji wywozowej odnośnemu eksporterowi. To od tej chwili bowiem istnieje rzeczywiście szkoda w budżecie Unii. Nie można uznać tej szkody za istniejącą przed datą ostatecznego przyznania tej korzyści, ponieważ oznaczałoby to przyznanie, że termin przedawnienia dla żądania zwrotu tej kwoty może rozpocząć bieg już w chwili, w której nie została ona jeszcze przyznana. (vide m.in.: sprawa Pfeifer & Langen GmbH & Co. KG v. Bundesanstalt fiir Landwirtschaft und Ernahrung (orzeczenie wstępne) wyrok z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. akt: C- 52/14, wyrok z 6 października 2015 r. w spr. C – 59/14).
Pogląd przedstawiony w wymienionych orzeczeniach Trybunału Unii Europejskich jest przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2021 r. w spr. I GSK 2016/18, wyrok WSA w Łodzi z 20 września 2022 r. w spr. III SA/Łd 402/22).
W odniesieniu do nienależnie pobranych płatności ekologicznych za rok 2017 trzeba zauważyć, że Rozporządzenie nr 2988/95 reguluje okres przedawnienia w odniesieniu do programów wieloletnich w taki sposób, że ten biegnie od momentu ostatecznego zakończenia programu. Oznacza to, że termin przedawnienia wynikający z art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady nr 2988/95 lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Jednocześnie termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust 1 nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu. Nienależnie pobrana płatność ekologiczna za rok 2017 była objęta PROW 2014-2020, a więc programem wieloletnim. Z art. 37 Rozporządzenia nr 1306/2013 wynika, że datą ostatecznego zamknięcia tego programu jest 31 grudnia 2023 r., zatem okres przedawnienia w tym przypadku uległ przedłużeniu do dnia zamknięcia programu, a więc co najmniej do 31 grudnia 2023 r. Jednakże, jak wskazano w motywie 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2220 z dnia 23 grudnia 2020 r. ustanawiającego niektóre przepisy przejściowe dotyczące wsparcia z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) w latach 2021 i 2022 oraz zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, (UE) nr 1306/2013 i (UE) nr 1307/2013 w odniesieniu do zasobów i stosowania w latach 2021 i 2022 "W związku z tym, że procedura ustawodawcza odnosząca się do wniosków ustawodawczych Komisji dotyczących WPR po 2020 r. nie została zakończona, a państwa członkowskie nie opracowały jeszcze planów strategicznych WPR, oraz że należy przeprowadzić konsultacje z zainteresowanymi podmiotami, należy nadal stosować obecne ramy WPR przez dodatkowy okres dwóch lat. Celem okresu przejściowego jest ułatwienie beneficjentom płynnego przejścia do nowego okresu programowania". Zgodnie zaś z art. 1 ust. 1 powyższego Rozporządzenia "W przypadku programów wspieranych z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. określony w art. 26 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 zostaje niniejszym przedłużony do dnia 31 grudnia 2022 r.". Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 2 Rozporządzenia "W przypadku programów przedłużonych zgodnie z art. 1 niniejszego rozporządzenia, okresy lub terminy, o których mowa w art. 50 ust. 1, art. 51 ust. 1, art. 57 ust. 2, art. 65 ust. 2 i 4 oraz art. 76 akapit pierwszy rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 przedłuża się o dwa lata". Tym samym wprowadzony okres przejściowy wydłużył implementacje PROW 2014-2020 o 2 lata. Wynikający z ww. przepisów okres przedawnienia również został wydłużony o 2 lata. Ponieważ środki za rok 2017 wypłacono skarżącemu w ramach PROW 2014-2020 stwierdzić należy, że nie doszło do przedawnienia spornych należności, ponieważ data zamknięcia ww. programu, uwzględniając okres przejściowy, jest nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2025 r.
Nieuzasadniony jest zarzut skargi naruszenia art. 7 i 77 K.p.a. poprzez brak bezpośredniego przesłuchania świadków tylko oparcie się na ich relacjach złożonych w postępowaniu karnym oraz nieuwzględnienie zgłoszonych wniosków dowodowych.
Przede wszystkim należy podnieść, że przepisy art. 7 i 77 K.p.a. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią art. 10a ustawy z 9 maja 2008 r., jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.
W myśl art. 10a ust. 6 pkt 2 wymienionej ustawy przepisów ust. 1-5 nie stosuje się do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji na podstawie przepisów dotyczących systemów wsparcia bezpośredniego
W niniejszej sprawie postępowanie jest prowadzone na podstawie ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 182). W związku z czym, zgodnie z treścią art. 10a ust. 6 pkt 3 ustawy z 9 maja 2008 r., przepisy art. 10a ust. 1-5 tej ustawy nie mają tutaj zastosowania. W rozpoznawanej sprawie stosuje się natomiast przepis art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Z kolei ust. 2 ww. art. 27 stanowi. iż strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z wymienionych przepisów ustawy z 20 lutego 2015 r. wynika odrębność postępowania w stosunku do postępowania prowadzonego na podstawie K.p.a. Odrębność ta polega między innymi na tym, że organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przepisy art. 7 i 77 K.p.a. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.
Odnośnie zarzutu skargi, że organy oparły się na zeznaniach świadków z postępowania karnego, to należy zaznaczyć, iż organy były do tego uprawnione na podstawie art. 75 § 1 K.p.a. Organy nie miały obowiązku bezpośredniego przesłuchiwania świadków, lecz mogły oprzeć swoje rozstrzygnięcia na dowodach przeprowadzonych przez inny organ w innym postępowaniu. Nie ma ponadto racji strona skarżąca podnosząc w powyższym kontekście zarzut naruszenia w postępowaniu art. 83 § 2 i § 3 K.p.a. poprzez zaniechanie pouczenia świadków o prawie odmowy składania zeznań i odpowiedzi na pytania. Wskazać trzeba, że Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje katalog nazwanych środków dowodowych, na który składają się dowód z dokumentu (urzędowego i prywatnego), dowód z zeznań świadka, dowód z opinii biegłego, dowód z oględzin i dowód z przesłuchania strony. W niniejszej sprawie organy administracji nie przeprowadzały dowodu z zeznań świadka, lecz wystąpiły do Prokuratury z wnioskiem o udostępnienie protokołów z przesłuchań świadków przeprowadzonych przed tym organem. W tej sytuacji nie zachodziła zatem konieczność pouczenia o prawach wskazanych w art. 83 § 2 i 3 K.p.a., gdyż wspomniane protokoły przesłuchań są dowodami z dokumentu urzędowego, o jakim stanowi art. 76 K.p.a.
Jeżeli chodzi o zarzut skargi nieuwzględnienia wniosków dowodowych zgłoszonych w postępowaniu odwoławczym (wnioski o przesłuchanie A.F., M.W-B. i Z.B.), to organ odwoławczy szczegółowo odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozważania organu w tym zakresie są logiczne i przekonujące. W szczególności trafnie podniesiono, że zebrany materiał dowodowy (w tym zeznania szeregu osób złożone w postępowaniu karnym) był wystarczający do ustalenia stanu faktycznego i nie było potrzeby przesłuchiwania kolejnych osób zgłoszonych przez stronę skarżącą. Zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.
Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż organy administracji oparły się głównie na zeznaniach K.P. złożonych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w P. W ocenie strony skarżącej ocena tych dowodów była wadliwa, ponieważ K.P. w czasie składania zeznań z uwagi na chorobę psychiczną oraz silny wpływ E.P., był osobą niezdolną do postrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń.
Nie można się zgodzić z powyższym zarzutem skargi. Ustając stan faktyczny, organy uwzględniły również zeznania innych świadków, a mianowicie Z.B., D.M., A.M., P.L., D.Z. i A.B. Zeznania K.P. i E.B. korespondują z relacjami pozostałych świadków. Organy dokonały oceny zeznań wymienionych świadków w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny dowodów. Odnosi się to także do zeznań K.P. Organ odwoławczy znał treść opinii biegłych psychiatrów w sprawie K.P. i dokonał oceny jego zeznań uwzględniając treść tej opinii. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie podniesiono, że z protokołu zeznań K.P. w dniach 4 lipca 2019 r. i 8 października 2020 r. nie wynika, aby w czasie składania przez niego zeznań występowały u niego objawy chorobowe wskazujące na zaburzenia psychiczne. Jeszcze raz należy podkreślić, że relacje K.P. znajdują potwierdzenie w zeznaniach pozostałych świadków i relacje wszystkich świadków (w tym także K.P.) układają się w logiczną całość, co pozwoliło ustalić stan faktyczny w sprawie. Zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.
Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że organy wadliwie oceniły kwestię nieprowadzenia przez spółkę Ax. produkcji rolnej oraz przypisały jej błędne powiązania osobowo-organizacyjne wynikające ze związków z osobą Z.B.
Należy zaznaczyć, że w 2017 r. prezesem zarządu spółki Ax. był Z.B. Był on w tym czasie także prezesem spółki Bx. Obie spółki posiadają również identyczny adres dla korespondencji a mianowicie Ż. ul. A. 3. Mimo, że obie spółki mają różny profil działalności to poprzez osobę Z.B. są one powiązane zarówno osobowo jak i kapitałowo. Faktem jest, że spółka Bx. zajmuje się działalnością rolniczą (uprawa zbóż, roślin strączkowych i oleistych na nasiona) i w związku z tym posiada park maszynowy oraz zatrudnia pracowników wykonujących prace rolnicze. Z tej przyczyny spółce Bx. miały być powierzane prace agrotechniczne, gdyż podmioty dzierżawiące, w tym Ax., nie dysponowały odpowiednim zapleczem technicznym. Należy również podkreślić, że zgłoszone do płatności grunty, oddane formalnie w dzierżawę spółce skarżącej, były w rzeczywistości użytkowane przez Z.B. Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach, po przekazaniu spółce gruntów w dzierżawę decyzję dotyczącą zasiewów i zabiegów agrotechnicznych na tych gruntach podejmował zarząd spółki (jednoosobowy w osobie Z.B.). W istocie Z.B. samodzielnie podejmował wszystkie decyzje dotyczące działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach, a więc był rzeczywistym ich użytkownikiem. Odnośnie oceny zeznań świadków, to organy administracji dokonały takiej oceny wszechstronnie, rozważając cały materiał dowodowy z uwzględnieniem zasad logiki, doświadczenia życiowego oraz posiadanej wiedzy. Dokonana ocena nie ma charakteru dowolnego, lecz mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są uzasadnione.
Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu pobranych płatności określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L nr 227 poz.69). Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 i 3 wymienionego rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.
Z wymienionego przepisu wynika, że przesłankami odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności są: 1.) płatność musi być dokonana na skutek błędu organu 2.) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Obie wymienione przesłanki muszą być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie została spełniona druga z wymienionych przesłanek. Błędem w rozumieniu art. 7 ust. 3 wymienionego rozporządzenia było zaangażowanie przez Z.B. kilku podmiotów (w tym spółki Ax) do ubiegania się o płatności do gruntów będących w posiadaniu jednego rolnika, tzn. Z.B. Z.B. będąc właścicielem gruntów jak i prezesem zarządu spółki Ax., dzierżawcy gruntów, świadomie doprowadził do stworzenia sztucznych warunków, aby uzyskać wyższą płatność. Swoim działaniem stworzył mechanizm mający na celu obejście prawa i pozyskanie wyższych dopłat. W sytuacji gdy to Z.B. świadomie doprowadził do stworzenia takiego mechanizmu, to brak jest podstaw do uznania, że błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Zarzut skargi w tym zakresie nie jest uzasadniony.
Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że nie doszło do stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania wyższej płatności rolnośrodowiskowej. Kwestia ta została omówiona we wcześniejszej części rozważań. Przypomnieć jedynie należy, że grunty stanowiące własność Z.B. i jego byłej żony (ponad 400 ha) zostały wydzierżawione różnym podmiotom, powiązanym ze sobą osobowo, rodzinnie, zawodowo, organizacyjnie i biznesowo, aby uzyskać wyższe płatności obszarowe. Rozparcelowanie wszystkich działek nie miało żadnego racjonalnego uzasadnienia a jedynie miało na celu uzyskanie wyższych dopłat. W sytuacji gdyby wniosek o przyznanie płatności został złożony tylko przez Z.B. przyznane płatności byłyby niższe od płatności otrzymanych po wydzierżawieniu gruntów różnym podmiotom. Wydzierżawienie gruntów miało na celu obejście limitów powierzchni uprawnionej do płatności. Spółka Ax. była jednym z elementów mechanizmu stworzonego przez Z.B. polegającego na wykreowaniu wielu podmiotów wnioskujących o przyznanie płatności aby uzyskać wyższe dopłaty. W rzeczywistości spółka Ax. nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej na gruntach zgłoszonych w roku 2017 do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, gdyż o działalności tej decydował Z.B. jako ich właściciel. Organy administracji słusznie uznały, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1360/2013 mających na celu uzyskanie przez spółkę korzyści sprzecznych z celami unijnego prawodawstwa rolnego. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są uzasadnione.
Końcowo, wskazać należy, że w sprawie o de facto bliźniaczym stanie faktycznym, Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując skargę kasacyjną od wyroku WSA w Łodzi z 19 października 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 202/23, wyrokiem z 5 kwietnia 2024 r. sygn. akt I GSK 195/24 skargę tę oddalił.
Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę.
d.cz.