III SA 80/03

III SA 80/03 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2004-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-01-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Tadeusz Piskozub /przewodniczący/
Wojciech Czajkowski /sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tadeusz Piskozub Sędzia WSA - Zbigniew Ślusarczyk Asesor WSA - Wojciech Czajkowski (spr.) Protokolant - Paweł Guziur po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2004r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, 2) określa, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Skarżącego kwotę 478,10 zł. (czterysta siedemdziesiąt osiem złotych dziesięć groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa w O. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w O. z dnia 29 maja 2002r. o nr "[...]" orzekającą o odpowiedzialności podatkowej A.B., jako członka zarządu Biura Handlowo-Prawnego "[...]"Sp. z o.o., za zaległości Spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1997r. w kwocie 23.933 zł.
Jak wynika z akt sprawy postępowanie w celu orzeczenia odpowiedzialności osób trzecich za przedmiotowe zobowiązanie, wynikające z decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia 14 grudnia 2000r., zostało wszczęte w związku z bezskutecznością prowadzonej wcześniej egzekucji tej należności. Jako podstawę materialnoprawną przyjęto art.116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz.926 z późn.zm.). Zgodnie z tym przepisem za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, chyba, że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź też wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
W toku postępowania, na podstawie danych z Rejestru Handlowego Sądu Rejonowego w O. Urząd Skarbowy ustalił, że Prezesem wyżej wymienionej Spółki był A. B. Zdaniem organu fakt ten w pełni uzasadniał wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia skoro w świetle § 2 powołanego art.116 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu.
W złożonej skardze L. O. wnosząc o uchylenie wydanej przez Izbę Skarbową decyzji zarzucił jej rażące naruszenie przepisów postępowania, w szczególności:
art.148 § 1 i § 2 w zw. z art.146 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa poprzez nie doręczanie stronie korespondencji na aktualny adres zamieszkania lub adres zakładu pracy, wskazane przez stronę zgodnie z obowiązkiem określonym w art.146 § 1 Ordynacji i w konsekwencji naruszenie:
art.200 w zw. z art.123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez nie doręczenie stronie postanowienia o wyznaczeniu 3-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego i pozbawienie jej możliwości czynnego udziału w postępowaniu podatkowym,
art.211 Ordynacji podatkowej poprzez nie doręczenie stronie decyzji na adres wskazany w trybie art.148 § 2 pkt 2, czyli w miejscu pracy adresata, lecz na adres nie będący miejscem zamieszkania strony,
art.121 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez nie prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
Decyzji Skarżący zarzucił ponadto rażące naruszenie prawa materialnego, w szczególności:
art.116 Ordynacji podatkowej przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w wyniku pominięcia, iż strona wykazała, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz nie wszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jej winy i pominięcia, że strona (osoba trzecia) uwolniła się od odpowiedzialności za zaległości spółki poprzez wskazanie mienia, z którego egzekucja jest możliwa oraz podjęcie działań w celu zaspokojenia wierzytelności spółki, z których może być uregulowana należność podatkowa.
Uzasadniając zarzuty skargi strona podniosła, iż pozbawiona została możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów przed wydaniem decyzji pomimo, że zarówno w wyżej wymienionych zgłoszeniach aktualizacyjnych, jak i w całej korespondencji z organem I instancji wyraźnie wskazała jako adres do doręczeń adres miejsca pracy, tj. ul. "[...]" w O. Pisma w sprawie doręczono natomiast małżonce, na adres przy ul. "[...]", z którą Skarżący nie zamieszkuje i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa, a ponadto wbrew wskazaniu podatnika opartemu na podstawie art.148 § 1 Ordynacji. Wadliwością, w ocenie strony, jest również dotknięte doręczenie decyzji o orzeczeniu odpowiedzialności za zaległości Spółki, o której Podatnik powziął wiadomość w rozmowie telefonicznej z pracownikiem organu podatkowego, co nie może skutkować powstaniem zobowiązania oraz wystawieniem tytułu wykonawczego.
Skarżący zwrócił uwagę, że zostało przez niego wykazane w toku postępowania, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz nie wszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy.
Wskazał również, że pomiędzy 1997r., a datą wydania decyzji określającej zaległość podatkową nastąpiła trzykrotna zmiana na stanowisku Prezesa Zarządu Spółki, natomiast w dacie ujawnienia przedmiotowej zaległości skarżący nie był już członkiem Zarządu. Nie sprawując tej funkcji skarżący nie miał zatem w chwili ustalenia zaległości spółki możliwości złożenia wniosku o upadłość spółki lub wszczęcie postępowania układowego - co przesądza, jego zdaniem, o braku winy w niezgłoszeniu wyżej wymienionych wniosków.
Skarżący podał, że będąc jedynie prokurentem w spółce nie miał uprawnień do złożenia wniosku o upadłość spółki lub wszczęcia postępowania układowego, przy czym w ocenie obecnego zarządu spółki, wobec prowadzonych postępowań prawnych zmierzających do odzyskania ogółem kwoty ok. 105.500, - USD - ogłaszanie upadłości byłoby działaniem na szkodę spółki.
W czasie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu nie istniały też i w dalszym ciągu nie istnieją przesłanki do ogłoszenia upadłości spółki bądź wszczęcia postępowania układowego, jako że majątek firmy wystarcza na zaspokojenie zobowiązań, zaś upadłość oznaczałaby rezygnację z dochodzenia wierzytelności w wysokości ponad 400.000 PLN.
Ponadto Skarżący podniósł, iż powołane przez Niego i dołączone do materiałów sprawy dowody wskazują, że zaległość spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych ma szansę zaspokojenia, przy czym istnieje mienie i wierzytelności spółki na łączną kwotę 117.000 USD, z których możliwa jest egzekucja zobowiązania.
W tej sytuacji stanowisko organów, zgodnie z którym egzekucja przedmiotowego zobowiązania jest bezskuteczna należy, zdaniem strony uznać za bezpodstawne.
W odpowiedzi Izba Skarbowa w O. podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwróciła uwagę, iż postępowanie w sprawie wszczęto 17.12.2001r. i do dnia wydania decyzji przez Urząd Skarbowy, tj. 29.05.2002r. wysłano stronie cztery zawiadomienia z art.200 § 1 Ordynacji podatkowej informujące o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, na adres przy ul. "[...]". Korespondencja ta dotarła do podatnika, zaś A. B. nie zgłosił zastrzeżeń co do adresu, na który została ona wysłana.
Organ wskazał, iż Skarżący miał możliwości wglądu do akt i był na bieżąco informowany o przebiegu sprawy biorąc czynny udział w postępowaniu. To zaś, że korespondencja była wysyłana na inny adres niż podany przez podatnika nie wywołało dla niego żadnych negatywnych konsekwencji. W postępowaniu odwoławczym wszystkie pisma kierowane były natomiast na adres aktualnego miejsca zamieszkania. Strona brała czynny udział w tym postępowaniu. Została też zawiadomiona o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem w całym postępowaniu pismem z dnia 26.11.2002r., doręczonym 27.11.2002r. Dlatego w ocenie Izby, nie został naruszony art.200 w zw. z art.123 Ordynacji podatkowej.
Ponadto Izba Skarbowa podała, iż bezspornym w rozpatrywanej sprawie jest fakt, że w okresie od 17.04.1996r. do 22.01.1999r. i od 16.12.1999r. do 23.10.2000r. obowiązki członka zarządu pełnił A. B. Tak więc, zdaniem organu A.B. odpowiada za zobowiązania podatkowe Spółki powstałe w owym czasie i bez znaczenia jest tu fakt, iż zobowiązanie za 1997r. zostało określone decyzją inspektora Kontroli Skarbowej w UKS w O. z dnia 14.12.2000r.
Izba zwróciła również uwagę, że wymienione przez A. B. wierzytelności Spółki wobec kontrahentów zagranicznych nie stanowią mienia, z którego możliwa jest egzekucja należności Skarbu Państwa.
Strona nie wskazała ponadto dowodów potwierdzających wymagalności wierzytelności Spółki wobec podmiotów krajowych.
Z tych względów jak podał organ egzekucję wobec Sp. z o.o. "[...]" uznano za bezskuteczną, zaś organy podatkowe po przeanalizowaniu sprawy pod kątem zaistnienia przesłanek odstąpienia od orzekania odpowiedzialności zasadnie stwierdziły, iż przesłanki te nie wystąpiły.
Dlatego uznając zarzuty strony za nieuzasadnione Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zasadniczym przedmiotem sporu pozostaje w sprawie zastosowanie powołanego wyżej art.116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, a wskazanego jako podstawa prawna wydanych w sprawie decyzji.
Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, iż skarżący na którego przeniesiona została odpowiedzialność za zaległości Sp. z o.o. "[...]" z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1997r., w czasie w którym powstało to zobowiązanie był jedynym członkiem Zarządu tej spółki. Zaległość Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za wyżej wymieniony rok, pomimo prowadzonego postępowania nie została natomiast wyegzekwowana.
Sąd w składzie orzekającym podziela poparte prawidłowo zebranym i ocenionym dowodowym stanowisko organów podatkowych, iż wobec nie wskazania przez Skarżącego mienia Spółki, z którego możliwe jest zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części, zachodzi w okolicznościach niniejszej sprawy przesłanka, o której mowa w art.116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Niewątpliwie bowiem powołane przez skarżącego wierzytelności, zarówno wobec podmiotów krajowych, jak i zagranicznych są sporne. Strona nie wskazała zaś dowodów potwierdzających ich wymagalność, jak też majątku pozwalającego na prowadzenie egzekucji w celu zaspokojenia zobowiązań podatkowych w znacznej części.
Zdaniem Sądu, organy obu instancji nienależycie oceniły jednak okoliczności sprawy dotyczące podnoszonego przez Skarżącego braku winy w związku z niezgłoszeniem upadłości Spółki. Jak wskazywano już w dotychczasowym orzecznictwie NSA (por. wyrok NSA w Krakowie z 19.11.2001r. sygn. akt I SA/Kr 1730/00) jeżeli zgłoszenie to nie nastąpiło, wyłączający odpowiedzialność brak winy oceniany musi być indywidualnie w odniesieniu do okoliczności każdego rozpatrywanego przypadku. Jak wynika z akt sprawy tej przesłance wyłączającej odpowiedzialność za zaległości innego podmiotu organ podatkowy I instancji nie poświęcił jakiejkolwiek uwagi. Pominął ją również w całości organ odwoławczy. Z tego powodu zawarte w uzasadnianiu decyzji stwierdzenie Izby Skarbowej, że przesłanki zwolnienia się od odpowiedzialności nie występują, jest nieuprawnione i przedwczesne, bowiem nie wynika ono ze zgromadzonego w sprawie materiału, jak i z treści uzasadnienia.
Już w toku postępowania przed organem I instancji A. B. wskazał, że w dacie ujawnienia zaległości podatkowej nie był członkiem Zarządu ani udziałowcem Spółki, zaś będąc jedynie prokurentem nie miał w chwili ustalenia zaległości podatkowej Spółki, jak i w okresie późniejszym uprawnień do złożenia wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego (pismo strony z 14 lutego 2002r.).
W tych zaś okolicznościach - zdaniem strony - nie można przypisać jej zawinienia, co do tego, że nie wystąpiła z przedmiotowym wnioskiem. Twierdzenie to nie zostało podważone przez organ jakimkolwiek dowodem przeciwnym. Zatem prezentując odmienne co do tego stanowisko, organ odwoławczy winien je, co najmniej przekonująco uzasadnić, czego jednak nie uczynił.
Zasadnie również zarzuca Skarżący, iż został naruszony przez organ podatkowy obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu przewidziany w art.123 § 1w zawiązku z art.200 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez wadliwe doręczenie zawiadomienia Urzędu Skarbowego o prawie do wypowiedzenia się odnośnie zebranych dowodów w sprawie.
Z akt postępowania jednoznacznie wynika, iż Skarżący w korespondencji z organem I instancji wielokrotnie wskazywał jako adres do doręczeń, miejsce pracy przy ul. "[...]" w O. Z dowodów doręczenia korespondencji wynika natomiast, iż odbiór zawiadomień wysłanych na inny, niż wskazany przez podatnika adres, nie został przez Niego, potwierdzony osobiście. W tych warunkach wysyłanie kolejnych wezwań w celu wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego pod adresem oczywiście niewłaściwym należy uznać za wadliwe i prawnie bezskuteczne. Za słuszny zatem należy uznać zarzut Skarżącego, iż wobec niedoręczenia stronie zawiadomienia na wskazany przez Niego stosownie do dyspozycji art.146 § 1 i 148 Ordynacji podatkowej adres, organ podatkowy nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art.200 O.p., przez co pozbawił skarżącego możliwości czynnego udziału w postępowaniu.
Przestrzeganie art.123 § 1 w związku z art.200 § 1 Ordynacji podatkowej jest jednym z podstawowych obowiązków procesowych organów podatkowych w każdym stadium prowadzonego przez nie postępowania.
Brak natomiast wykonania tego obowiązku przez organ podatkowy i pozbawienie strony możliwości czynnego udziału w całym postępowaniu podatkowym stanowi naruszenie prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Godzi również w zasadę zaufania obywateli do organów Państwa wyrażoną w art.121 Ordynacji podatkowej.
Jednocześnie w związku z zarzutem skargi dotyczącym naruszenia przez organy art.211 Ordynacji podatkowej Sąd stwierdza, iż nie doręczenie na wskazany przez stronę adres do korespondencji decyzji o orzeczeniu odpowiedzialności niewątpliwie stanowi, jak wskazano wyżej istotne naruszenie zasad doręczania pism procesowych, określonych w tej ustawie. Wobec nie budzącego wątpliwości otrzymania przez podatnika tego rozstrzygnięcia i złożenia w terminie ustawowym odwołania nie mogło mieć ono jednak wpływu na wynik sprawy w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji, z tego właśnie powodu.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności tut. Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji, na podstawie art.145 § 1 pkt a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270). O kosztach orzeczono na podstawie art.200, zaś o wstrzymaniu wykonania - art.152 tej ustawy.