III SA 3515/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2004-11-23
NSApodatkoweWysokawsa
opłata targowanadpłatazwrot podatkupostępowanie podatkowekompensatabezprzedmiotowość postępowaniadoręczenie decyzjiprawo procesowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że organy podatkowe błędnie umorzyły postępowanie w sprawie zwrotu nadpłaty opłaty targowej, nie wyjaśniając wszystkich istotnych okoliczności.

Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nienależnie uiszczonej opłaty targowej za lata 1995-2001. Organy podatkowe umorzyły postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe w związku z wcześniejszą decyzją stwierdzającą nadpłatę za lata 1996-1999 oraz potencjalną kompensatą z należnościami gminy. Sąd uchylił decyzję, stwierdzając, że organy nie wyjaśniły należycie stanu faktycznego, w szczególności kwestii zwrotu nadpłaty i dopuszczalności kompensaty z należnościami cywilnoprawnymi, a także nie wydały stosownych postanowień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta W. o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty opłaty targowej. Sąd uznał, że organy podatkowe błędnie stwierdziły bezprzedmiotowość postępowania. Kluczowe zarzuty skargi dotyczyły naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej, w tym art. 211 i 212 w zw. z art. 235 oraz art. 247 § 1 pkt 4 ord. pod. poprzez błędne przyjęcie, że doszło do doręczenia podatnikowi decyzji stwierdzającej nadpłatę, co skutkowało zastosowaniem zasady res iudicatae. Ponadto zarzucano naruszenie art. 121, 122 i 123 § 1 ord. pod. przez niewyjaśnienie stanu faktycznego i nierozpoznanie sprawy. Sąd podkreślił, że organy nie wezwały strony do sprecyzowania żądania, a także nie wyjaśniły, czy faktycznie nastąpił zwrot nadpłaty, czy też jej kompensata z należnościami gminy. Sąd szczegółowo rozważył kwestię dopuszczalności kompensaty nadpłaty podatkowej z należnościami cywilnoprawnymi, wskazując, że Ordynacja podatkowa nie przewiduje takiego rozwiązania i nie można stosować przepisów Kodeksu cywilnego w tym zakresie. Sąd uznał również, że decyzja stwierdzająca nadpłatę została prawidłowo doręczona, jednakże brak było podstaw do umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty bez wcześniejszego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, organ podatkowy nieprawidłowo umorzył postępowanie, ponieważ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, w tym czy faktycznie nastąpił zwrot nadpłaty lub czy kompensata była dopuszczalna.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że bezprzedmiotowość postępowania wymaga dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W tej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia bezprzedmiotowości bez ustalenia, czy nadpłata została zwrócona lub skutecznie skompensowana, a także czy wcześniejsza decyzja została prawidłowo doręczona.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (32)

Pomocnicze

ord.pod. art. 233 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 207

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 208 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 247 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 120

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 121

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 122

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 123 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 75

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 76 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 77 § 4

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 273 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 210 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 211

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 212

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 235

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 79 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 72 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 2 § 4

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 59 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 64 § 1

Ordynacja podatkowa

ord.pod. art. 65 § 1

Ordynacja podatkowa

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § 1

k.c. art. 58 § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 498

Kodeks cywilny

k.c. art. 1

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy podatkowe błędnie uznały postępowanie za bezprzedmiotowe, nie wyjaśniając stanu faktycznego. Nadpłata podatkowa nie może być kompensowana z należnościami cywilnoprawnymi gminy. Organ podatkowy powinien był wydać postanowienie w sprawie zaliczenia nadpłaty, a nie umorzyć postępowanie decyzją. Brak wezwania strony do sprecyzowania żądania narusza zasady postępowania.

Odrzucone argumenty

Decyzja stwierdzająca nadpłatę została prawidłowo doręczona. Umorzenie postępowania było uzasadnione ze względu na zasadę res iudicatae.

Godne uwagi sformułowania

bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego Ordynacja podatkowa wyznacza w art. 2 § 4 granicę materii prywatnoprawnej i publicznoprawnej nadpłata nie może być przedmiotem potrącenia ze względu na sprzeczność z właściwością zobowiązania

Skład orzekający

Alojzy Skrodzki

sprawozdawca

Andrzej Jagiełło

przewodniczący

Dariusz Dudra

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Dopuszczalność kompensaty nadpłaty podatkowej z należnościami cywilnoprawnymi, obowiązki organów podatkowych w zakresie wyjaśniania stanu faktycznego i wydawania postanowień."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zwrotu nadpłaty opłaty targowej, ale zasady dotyczące kompensaty i procedury są szersze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii rozgraniczenia prawa podatkowego i cywilnego oraz obowiązków organów w postępowaniu, co jest istotne dla praktyków.

Czy gmina może potrącić dług cywilny z Twojej nadpłaty podatkowej? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA 3515/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-11-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-12-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alojzy Skrodzki /sprawozdawca/
Andrzej Jagiełło /przewodniczący/
Dariusz Dudra
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Jagiełło, Sędzia WSA Dariusz Dudra, Asesor WSA Alojzy Skrodzki (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2004 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty w opłacie targowej. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.na rzecz skarżącej kwotę[...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego i zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
III SA 3515/03
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 z póź. zm.) zwaną dalej "ord.pod." Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. –zwane dalej "SKO" utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] umarzającą postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] lutego 2003 r. w sprawie zwrotu J. G. nienależnie uiszczonej opłaty targowej za lata 1995-2001 r.
Prezydent W. , po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2003 r. w sprawie zwrotu nienależnie uiszczonej opłaty targowej za lata 1995-2001 r. ww decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., wydaną na podstawie art. 207 i art. 208 § 1 ord. pod., umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że organ pierwszej instancji decyzją nr [...] z dnia [...] września 2002 r. stwierdził już nadpłatę nienależnie pobranej opłaty targowej od obiektu handlowego [...] na terenie targowiska "P " w W. za lata 1997, 1998 i 1999 oraz odmówił stwierdzenia nienależnie uiszczonej opłaty targowej za rok 1996. Od decyzji tej strona nie wniosła odwołania. Mając na uwadze to, że organ podatkowy orzekał już w sprawie stwierdzenia nadpłaty w opłacie targowej za lata 1996-1999, w ocenie organu podatkowego, sprawa stwierdzenia nadpłaty za lata 1996-1999 stała się bezprzedmiotowa. Zdaniem organu podatkowego wydanie decyzji dotyczącej sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną spowodowałoby jej nieważność z mocy art. 247 § 1 pkt 4 ord. pod.
Od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. pełnomocnik J. G. złożyła odwołanie zarzucając jej błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, brak podstawy prawnej, nierozpoznanie sprawy, naruszenie art. art. 120 do 123, 210, 207, 208, art.75 do 77 ord. pod. oraz art. 7 Konstytucji RP. Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji i zobowiązanie tego organu do zwrotu nadpłaty stwierdzonej ostateczną decyzją w sposób wskazany w ordynacji podatkowej.
Rozpoznając odwołanie SKO nie podzieliło stanowiska skarżącej i utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W.
Pełnomocnik J. G. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem SKO wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił naruszenie:
- art. 211 i 212 w zw. z art. 235 oraz art. 247 § 1 pkt 4 ord. pod. poprzez przyjęcie, że doszło do doręczenia podatnikowi decyzji Burmistrza Gminy W. z dnia [...] września 2002 r. i w efekcie błędne utrzymanie decyzji organu I instancji w mocy z powołaniem się na res iudicatae,
- art. 121, art. 122 i art. 123 § 1 w zw. z art. 235 ord. pod. – poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego przed wydaniem decyzji, a w szczególności niepodjęcie żadnych działań zmierzających do ustalenia zakresu i przedmiotu żądań podatnika zawartych we wniosku, rozstrzygniętym ostatecznie zaskarżoną decyzją,
- art. 187 § 1 ordynacji podatkowej - poprzez nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego i stanu faktycznego sprawy,
- art. 210 § 1 pkt. 4 i § 4 ordynacji podatkowej - poprzez niepodanie podstawy prawnej potrącenia, wskazanego jako przyczyna umorzenia postępowania.
Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organu II instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozstrzygnięcia i zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa przez pełnomocnika w wysokości przepisanej prawem.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że organ podatkowy nie wezwał strony w celu ustalenia żądania w związku z czym wydano błędne rozstrzygniecie. Pełnomocnik podkreśla, że odwołanie dotyczyło kwestii, która w ocenie pełnomocnika jest w tej sprawie zasadnicza, to jest tzw. kompensaty nadpłaty z cywilnoprawnymi roszczeniami Gminy.
Pełnomocnik dowodzi, że ostateczna decyzja SKO z [...] września 2002 r. w sprawie stwierdzenia nadpłaty za lata 1996-1999 nigdy podatnikowi nie została doręczona ponieważ data [...] września 2002 r, widniejąca na poleceniu nadania przesyłki jest datą awizowania przesyłki. Poczta awizowała przesyłkę na 14 dni ale przesyłka została zwrócona do nadawcy [...] września, czyli po 10 dniach, a nie po 14 dniach. W tej sytuacji, decyzja z [...] września 2002 r. nie pozostaje w obrocie. Tak więc umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego z powołaniem się na res iudicate jest nieprawidłowe.
W ocenie skarżącej nie można było także umorzyć postępowania z uwagi na kompensatę, ponieważ obowiązujące w dniu wydania decyzji przepisy (art. 77 § 4 oraz art. 273 § 1 pkt. 2 lit. b) ordynacji podatkowej (wg stanu prawnego na dzień złożenia pierwotnego wniosku o zwrot nadpłaty) nie przewidywały możliwości potracenia nadpłaty; można ją było jedynie zaliczyć na zaległość podatkową podatnika albo jego przyszłe zobowiązanie podatkowe. W ocenie pełnomocnika potrącenie, w świetle art. 59 §1 ust.1 pkt. 1, art.64 § 1 i art. 65 § 1 ordynacji podatkowej - jest formą zapłaty podatku (albo uregulowania zaległości podatkowej). Potrącenie jest więc instytucją przeznaczoną do pozbycia się zobowiązania natury prawnopodatkowej przez podatnika, a nie pozbycia się długu natury cywilnoprawnej przez gminę. W ocenie pełnomocnika ordynacja podatkowa nie dopuszcza takiego potrącenia, na jakie powołuje się organ podatkowy. Hipotezy art. 59 oraz art. 64 i 65 ord. pod. nie obejmują potrącenia przez organ podatkowy własnej wierzytelności, lecz regulują formę zapłaty podatku przez potrącenie wierzytelności służącej podatnikowi. Organ podatkowy nie jest podatnikiem i nie reguluje żadnego podatku; nie może więc skorzystać z potrącenia, czyli zlikwidować długu cywilnoprawnego. Dalej pełnomocnik podnosi, że nadpłata podatkowa nie jest wierzytelnością w sensie cywilistycznym; nie stosuje się więc do niej przepisów kodeksu cywilnego. W związku z powyższym, podatnik nie może się zrzec nadpłaty ani zadysponować na rzecz organu podatkowego czy też samej gminy. Organ administracji publicznej ma obowiązek nadpłatę zwrócić, a sprawy cywilne między gminą i skarżącą, winny być załatwiane w trybie właściwym dla tych spraw (art. 1 kodeksu cywilnego).
Ponadto w ocenie pełnomocnika zaliczenie nadpłaty wymagało wydania postanowienia (art. 273 ord. pod.), na które podatnikowi służy zażalenie. W tej sprawie postanowienia nie było, a organ podatkowy twierdzi, że jego wydawanie było niecelowe. Mając to na uwadze, pełnomocnik podtrzymuje zarzut sformułowany w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że doszło do naruszenia zasad postępowania, to jest zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu i dążenia do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Prawidłowe postępowanie organu podatkowego winno opierać się na przepisach art. 121, 122 i 123 § 1 ord. pod. W tej sprawie żaden z powyższych nakazów zawartych w powołanych przepisach nie został przez organa podatkowe wykonany. W ocenie pełnomocnika złożenie przez podatnika, po wydaniu ostatecznej decyzji stwierdzającej nadpłatę, ponownego wniosku pokrywającego się z wnioskiem rozstrzygniętym już ostateczną decyzją, powinno skutkować wezwaniem podatnika do urzędu, aby wyjaśnić jego intencje, albo na piśmie zapytać, jak traktować jego wniosek - czy jako żądanie wykonania decyzji stwierdzającej nadpłatę, czy też jako nowy wniosek w tej samej sprawie. Brak wezwania strony w celu wyjaśnienia stanowił w ocenie mocodawcy skarżącego naruszenie art. 123 ord. pod.
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ drugiej instancji wskazał, że sprawa zwrotu nienależnie uiszczonej opłaty targowej za lata 1996-1999 była już przedmiotem rozpoznania przez organ podatkowy i wydana została w sprawie decyzja ostateczna. Z uwagi na zapis art. 247 § 1 ord. pod. - nie jest możliwym rozstrzygnięcie dwa razy tej samej sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana przez niniejszy Sąd w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.).
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania podatkowego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym naruszeniem decyzję należało uchylić.
Sąd zauważa, że zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie przyjmuje się, że bezprzedmiotowość postępowania występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Zatem bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego przejawia się brakiem przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.
Mając na uwadze powyższą definicję bezprzedmiotowości postępowania w niniejszej sprawie należało zbadać czy rzeczywiście nie istniał przedmiot postępowania. Jak wynika z akt sprawy, strona w dniu[...] lutego 2003 r. zwróciła się z wnioskiem o zwrot nienależnie uiszczonej opłaty targowej za lata 1995-2001 r. wraz z należnym oprocentowaniem powołując we wniosku jako podstawę prawną żądania art. 76 § 1 i art. 79 § 1 ord. pod. Art. 79 § 1 ord. pod. dotyczył, wg stanu prawnego. na dzień złożenia wniosku, zakazu składania wniosku o stwierdzenie nadpłaty w czasie trwania postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej oraz w okresie między zakończeniem kontroli a wszczęciem postępowania - w zakresie zobowiązań podatkowych, których dotyczy postępowanie lub kontrola ( w stanie prawnym w 2002 r. art. 79 § 1 w 2002 r. dotyczył stwierdzenia nadpłaty). Z kolei art. 76 § 1 ord. pod. wg stanu prawnego na dzień złożenia wniosku dotyczył zaliczenia z urzędu nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę oraz bieżących zobowiązań podatkowych ( w stanie prawnym w 2002 r. art. 76 § 1 ord. pod. dotyczył terminu zwrotu nadpłaty).Powołanie się przez stronę na powyższe przepisy w stanie prawnym obowiązującym w 2003 r. stwarzało wątpliwość co do żądania strony. W takiej sytuacji organ podatkowy powinien wezwać podatnika do sprecyzowania żądania. Brak wezwania strony przez organ podatkowy do określenia żądania spowodował, błędne przyjęcie przez organy podatkowe, że podatnikowi chodzi o stwierdzenie nadpłaty. Tytuł wniosku wskazywał, że chodzi o zwrot nienależnie uiszczonej opłaty targowej. O ile w niniejszej sprawie bezspornym jest, że kwestia stwierdzenia nadpłaty za lata 1996-1999 została rozstrzygnięta decyzją ostateczną z dnia [...] września 2002 r. nr [...] o tyle w sprawie zwrotu nadpłaty nie można jednoznacznie stwierdzić, na podstawie zebranego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, czy w rzeczywistości został dokonany jej zwrot. W piśmie z dnia [...] grudnia 1999 r. skierowanym do Zarządu dzielnicy S. Gminy W. J. G. powołując się na punkt 5 Porozumienia z dnia [...] października 1999 r. zawartego pomiędzy Gminą W. a Kupcami prowadzącymi działalność gospodarczą na targowisku P. w W. , wyraziła zgodę na kompensatę wzajemnych roszczeń, o których mowa w wyżej wymienionym Porozumieniu, ze skutkiem wyczerpania wzajemnych należności stron Porozumienia z przysługujących im tytułów. Mając na uwadze ww Porozumienie skarżąca wniosła o przekazanie nadpłaty za okres do dnia [...] grudnia 1999 r. w całości na rzecz Dzielnicy S. Gminy W. , co miało spowodować kompensatę z całą należnością Dzielnicy S. Gminy W. z tytułu podatku od nieruchomości i odszkodowania za zajęcie przez Kupca terenu na targowisku P. pod obiekt handlowy nr [...] za ten sam okres. Sąd mając na uwadze ww pismo strony stwierdza, że w aktach sprawy brak jest Porozumienia z dnia [...] października 1999 r. w związku z czym Sąd nie mógł stwierdzić czy z Porozumienia tego wynikały zobowiązania cywilnoprawne Dzielnicy S. Gminy W. w stosunku do skarżącej oraz w jakiej wysokości. Istotny jest również fakt, iż dopiero [...] stycznia 2001 r. wydano pierwszą decyzję stwierdzającą nadpłatę a wniosek o dokonanie kompensaty został złożony w dniu [...] grudnia 1999 r. Mając powyższe na uwadze w dniu złożenia wniosku nie istniała nadpłata, ponieważ nie było decyzji stwierdzającej nadpłatę. Skoro nie istniała nadpłata to nie można mówić o skutecznym zadysponowaniu nadpłatą, której nie było.
Sąd zauważa również, że skoro wniosek podatnika z dnia [...] grudnia 1999 r. dotyczył przekazania nadpłaty z tytułu opłaty targowej na podatek od nieruchomości oraz na odszkodowanie za bezumowne korzystanie z terenu targowiska, to w takiej sytuacji organ podatkowy powinien wydać postanowienie w oparciu o art. 273 § 1 pkt 2 lit. b) ord. pod. w stosunku do zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości. Trzeba zauważyć bowiem, że bezpośrednim skutkiem dokonania rozliczenia nadpłaty jest nie tylko efekt rachunkowy. Strona kwestionując postanowienie wydane na podstawie art. 273 § 1 Ordynacji podatkowej może więc podnosić zarzuty nie tylko w zakresie błędów rachunkowych w dokonaniu potrącenia lub zaliczenia wpłaty czy nadpłaty, ale również zarzuty o charakterze merytorycznym, podważając tym samym ustalenia i stwierdzenia organu. Ponadto Sąd zauważa, że organy podatkowe nie wydając żadnego aktu prawnego w przedmiocie zwrotu nadpłaty spowodowały, że strona skarżąca nie posiada podstawowych informacji takich jak w jakiej kwocie i w jakiej dacie nadpłata została zaliczona na poczet:
1) podatku od nieruchomości,
2) wierzytelności cywilnoprawnej gminy.
Należy zauważyć, że decyzja, czy też postanowienie, kończące postępowanie, to akt, z którego strona winna czerpać pełną, wszechstronną, zgodnie z prawem umotywowaną informację w swej sytuacji prawnej - w zakresie prawa procesowego, jak i materialnego. To decyzja, czy też postanowienie, stanowią przedmiot zaskarżenia; z nimi polemizuje strona w skardze sądowoadministracyjnej; one to podlegają ocenie przez sąd administracyjny jako odzwierciedlenie, przekazanie, uzasadnienie procesu zastosowania prawa, który dokonany został w sprawie. Brak wydania aktu prawnego pozbawia podatnika możliwości kwestionowania rozstrzygnięcia.
W kwestii możliwości dokonania kompensaty nadpłaty z należnością cywilnoprawną jaką Gmina posiadała w stosunku do strony, Sąd zauważa, że podatek jest świadczeniem publicznoprawnym, o zakresie którego rozstrzyga ustawa Ordynacja podatkowa będąca w systemie polskiego prawa gałęzią samodzielną. Rozstrzyga o treści stosunku prawnopodatkowego istniejącego między państwem a podatnikiem, wyrażającego się świadczeniem podatku w kwocie pieniężnej, wysokość której określona jest przepisami prawa publicznego. Prawa i obowiązki wynikające z tego stosunku są związane bezpośrednio z określonymi osobami. Kwestia ich dysponowania pozostaje poza sferą regulacji prawa cywilnego i może być rozstrzygana jedynie na podstawie przepisów prawa publicznego. Ordynacja podatkowa wyznacza w art. 2 § 4 granicę materii prywatnoprawnej i publicznoprawnej stanowiąc, że przepisów jej nie stosuje się do świadczeń pieniężnych wynikających ze stosunków cywilnoprawnych oraz do opłat za usługi.
W myśl art. 72 § 1 pkt 1 ord. pod. w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania decyzji w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku, nadpłatą była kwota nadpłaconego podatku lub nienależnie zapłaconego podatku. Ordynacja podatkowa w sposób szczegółowy uregulowała instytucję nadpłaty podatkowej, w tym także zasady i tryb ustalania nadpłaty oraz jej wysokości, tryb i zasady jej zwrotu oraz wygaśnięcie prawa do zwrotu nadpłaty. Ukształtowana w Ordynacji podatkowej natura prawna zobowiązania nie może być pominięta przy ocenie dopuszczalności kompensaty ze względu na szczególną więź prawną między stronami i cel oraz właściwość nawiązanego stosunku obligacyjnego.
O zwrocie nadpłat, o odsetkach od nadpłat oraz odsetkach od zaległości podatkowych orzekają organy podatkowe, a przepisy Ordynacji podatkowej nie posługują się pojęciem nadpłaty o charakterze cywilnym. Powyższe zapatrywanie potwierdzają uregulowania dotyczące postępowania z nadpłatami i ich ewentualnego zwrotu, który objęty jest wyłącznie reżimem Ordynacji podatkowej. W pierwszej kolejności organ podatkowy powinien zaliczyć nadpłaty na zaległe i bieżące zobowiązania podatkowe. Podatnik może złożyć wniosek o zaliczenie całości lub części nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych, co zwalnia organ podatkowy od obowiązku dokonania zwrotu. Dokonując zwrotu nadpłaty w odniesieniu do osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, organ podatkowy zobowiązany jest dochować formy przewidzianej w art. 76 § 2 ord. pod. w stanie prawnym obowiązującym w 2002 r. Ustawa nie pozostawiała woli stron tej czynności co do tego, kto ma być wierzycielem i dłużnikiem, określając strony, między którymi czynność ta może być dokonana, a także jej formę. Uregulowanie dotyczące nadpłat, zawarte w Ordynacji podatkowej, nie przewiduje stosowania przepisów kodeksu cywilnego. Nie istnieje także potrzeba sięgania do innej gałęzi prawa. Zasada autonomii i odrębności prawa podatkowego w stosunku do prawa cywilnego nie wymaga potwierdzania ani szerszego uzasadnienia.
Instytucja zaś nadpłaty obejmująca sposoby rozliczania po jej powstaniu, wskazanie uprawnionego do jej zwrotu i formy zwrotu oraz wygaśnięcie prawa do zwrotu, zostały w sposób wyczerpujący uregulowane w Ordynacji podatkowej, której przepisy nie mogą być eliminowane bądź ograniczane przez stosowanie instytucji prawa cywilnego, o ile nie wynika to z przepisów prawa podatkowego. Organ podatkowy, dokonując zwrotu nadpłaty, nie może mieć innego wierzyciela w następstwie przeniesienia nadpłaty z majątku wierzyciela na rzecz Gminy, na podstawie umowy cywilnoprawnej między podatnikiem a Gminą. Przewidziane w kodeksie cywilnym reżimy potrącania zawarte w art. 498 k.c mają zastosowanie tylko do rozporządzania cywilnymi prawami podmiotowymi. W drodze kompensaty nie mogą być potrącane należności podatkowe będące uprawnieniami publicznoprawnymi. Zagadnienie ich potrącania nie pozostaje w sferze regulacji prawa cywilnego. Nadpłata nie może być przedmiotem potrącenia. Ze względu na szczególny charakter zobowiązania, nadpłata nie może być przedmiotem potrącenia ze względu na sprzeczność z właściwością zobowiązania. Prawna natura więzi ukształtowanej pomiędzy organem podatkowym a podatnikiem, występujące relacje podmiotowe, rodzaj i sposób świadczenia oraz jego cel stanowią przeszkodę dla dokonania potrącenia. Takie potracenie prowadziłaby do naruszenia tożsamości zobowiązania.
W świetle powyższych rozważań należy przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rozstrzygnąć kwestię czy zawarcie umowy kompensaty czy też zaliczenia nadpłaty na poczet wierzytelności Gminy w stosunku do podatnika nie stanowi naruszenia prawa, którego konsekwencją jest sankcja bezwzględnej nieważności zawartej umowy kompensaty (art. 58 § 1 kc).
Sąd zauważa ponadto, że nietrafny jest zarzut pełnomocnika dotyczący niedoręczenia decyzji stwierdzającej nadpłatę za lata 1997-1999 i odmawiającej stwierdzenia nadpłaty za rok 1996. Z dowodu nadania wynika, że przesyłkę ze wspomnianą decyzją próbowano doręczyć w dniach [...] i [...] września 2002 r. Następnie w dniu [...] września 2002 awizowano przesyłkę i w dniu [...] września 2002 r. po niepodjęciu awiza zwrócono ją nadawcy. Sąd zauważa, że art. 150 § 1 pkt 1) ord. pod. w stanie prawnym obowiązującym w 2002 r. zobowiązywał pocztę, w razie niemożności doręczenia pisma, w miejscu zamieszkania, miejscu pracy lub dorosłemu domownikowi, do przechowania pisma przez okres 7 dni w swojej placówce pocztowej. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że decyzja została doręczona w sposób prawidłowy [...]września 2002 r.
Mając powyższe rozważania na uwadze, w ocenie Sądu, organy podatkowe nie miały podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w sprawie zwrotu nadpłaty, ponieważ nie zostało wyjaśnione czy nastąpił zwrot nadpłaty. Brak ustalenia tego podstawowego faktu stanowił naruszenie art. 122, art. 187 ord. pod. a w konsekwencji błędne zastosowanie instytucji umorzenia postępowania zawartej w art. 208 § 1 ord. pod.
Ze względu na powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 w zw. z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1270 ) orzekł jak w sentencji.
Stosownie do treści art. 152 u.p.p.s.a Sąd stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, przy czym rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI