III SA 3327/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2004-11-08
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek dochodowyosoby prawneszacowanie dochodurachunkowośćksięgi rachunkowekontrola podatkowadecyzja ostatecznanieważność decyzjiprawo podatkowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki "B." na decyzję Ministra Finansów odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych za 1997 rok, uznając, że organy podatkowe prawidłowo oszacowały podstawę opodatkowania z uwagi na wadliwie prowadzoną księgowość.

Spółka "B." zaskarżyła decyzję Ministra Finansów odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej w sprawie podatku dochodowego od osób prawnych za 1997 rok. Spółka zarzucała rażące naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o rachunkowości, kwestionując szacunkowe ustalenie podstawy opodatkowania. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że organy podatkowe prawidłowo pominęły wadliwie prowadzoną ewidencję rachunkową i zastosowały szacunkowe określenie dochodu, co było uzasadnione brakiem możliwości ustalenia podstawy opodatkowania na podstawie ksiąg.

Sprawa dotyczyła skargi spółki "B." na decyzję Ministra Finansów, która odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1997 rok. Organy podatkowe, w tym Urząd Skarbowy i Izba Skarbowa, określiły zobowiązanie podatkowe w drodze oszacowania, uznając, że prowadzona przez spółkę dokumentacja rachunkowa nie odpowiadała wymogom ustawowym, a zapisy księgowe były dokonywane na podstawie poleceń, a nie faktycznych danych. Spółka zarzucała błędy w interpretacji przepisów, bezpodstawność szacowania podstawy opodatkowania oraz nieprawidłową ocenę stanu faktycznego. Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję Izby Skarbowej, stwierdzając brak przesłanek do stwierdzenia nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając, że organy podatkowe prawidłowo zastosowały przepisy Ordynacji podatkowej i ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Sąd podkreślił, że wadliwie prowadzona ewidencja rachunkowa uzasadnia pominięcie jej jako dowodu i pozwala na określenie dochodu w drodze oszacowania. Sąd nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa, a zastosowana metoda szacunkowa została uznana za prawidłową i opartą na materiale dowodowym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wadliwie prowadzone księgi rachunkowe, które nie pozwalają na ustalenie podstawy opodatkowania, uzasadniają zastosowanie szacunkowego określenia dochodu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że stwierdzenie wadliwości ksiąg rachunkowych, w tym dokonywanie zapisów na podstawie poleceń zamiast faktycznych danych, uprawnia organ podatkowy do pominięcia tych ksiąg jako dowodu i zastosowania szacunkowego określenia dochodu zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

Ord.pod. art. 247 § 1 pkt 3

Ordynacja podatkowa

u.p.d.o.p. art. 9 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

u.p.d.o.p. art. 9 § 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Pomocnicze

Ord.pod. art. 233 § 1 pkt 1

Ordynacja podatkowa

Ord.pod. art. 248 § 1

Ordynacja podatkowa

u.p.d.o.p. art. 11 § 1-5

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

u.o.r.

Ustawa o rachunkowości

u.o.r. art. 4 § 1

Ustawa o rachunkowości

u.o.r. art. 17 § 2 pkt 4

Ustawa o rachunkowości

Ord.pod. art. 122

Ordynacja podatkowa

Ord.pod. art. 193 § 4

Ordynacja podatkowa

Ord.pod. art. 240 § 1 pkt 5

Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1 i 2

Ustawa - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy podatkowe prawidłowo pominęły wadliwie prowadzoną ewidencję rachunkową. Określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania było uzasadnione. Zastosowana metoda szacunkowa była prawidłowa i oparta na materiale dowodowym.

Odrzucone argumenty

Zarzut rażącego naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o rachunkowości. Brak podstaw do szacunkowego ustalenia podstawy opodatkowania. Dowolność metody szacunkowej.

Godne uwagi sformułowania

rażące naruszenie prawa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa wadliwie prowadzoną ewidencję rachunkową określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania metoda szacunkowa była prawidłowa i oparta na materiale dowodowym

Skład orzekający

Jan Rudowski

sprawozdawca

Krystyna Chustecka

przewodniczący

Sylwester Golec

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania szacunkowego określenia dochodu w przypadku wadliwie prowadzonej księgowości oraz kontroli sądowej nad metodami szacowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wadliwości ksiąg rachunkowych i zastosowania szacowania w podatku dochodowym od osób prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy istotnych kwestii proceduralnych w prawie podatkowym, takich jak wadliwość ksiąg i szacowanie dochodu, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie.

Wadliwa księgowość a szacowanie dochodu: jak sąd ocenił działania organów podatkowych?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA 3327/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-12-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jan Rudowski /sprawozdawca/
Krystyna Chustecka /przewodniczący/
Sylwester Golec
Sygn. powiązane
II FSK 392/05 - Wyrok NSA z 2006-03-01
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Asesor WSA Sylwester Golec, Sędzia NSA Jan Rudowski (spr.), Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2004 r. sprawy ze skargi "B." Sp. z o.o. w R. na decyzję Ministra Finansów z dnia ... października 2003 r. Nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie o podatek dochodowy od osób prawnych -oddala skargę-
Uzasadnienie
Decyzją z dnia ... października 2003r. Nr ... wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 247 § 1 pkt 3 i art. 248 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) Minister Finansów utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia ... sierpnia 2003r. Nr ... odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej w K. z dnia ... października 2002r. Nr ... określającej "B." zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 1997r., zaległość podatkową w tym podatku oraz odsetki za zwłokę.
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w wyniku kontroli podatkowej przeprowadzonej w Spółce przez Urząd Skarbowy w W. w zakresie rozliczania podatku dochodowego od osób prawnych za 1997r. stwierdzono, iż prowadzona dokumentacja rachunkowa nie odpowiadała wymogom określonym w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 1993r., Nr 106, poz. 482 ze zm.) w związku z przepisami ustawy z dnia 29 września 1994r. o rachunkowości (Dz. U. Nr 121, poz. 591 ze zm.). Ponadto Spółka w 1997 r. realizowała szereg transakcji z podmiotami powiązanymi. W związku z ustaleniami kontroli Urząd Skarbowy, kierując się brzmieniem art. 11 ust. 1-5 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, określił dochody Spółki w drodze oszacowania w wyniku czego decyzją z dnia ... grudnia 2001 r. Nr ... określił stratę za 1997 r. w kwocie o 74.882.81 zł niższej od kwoty straty wykazanej w złożonym przez Spółkę zeznaniu ostatecznym o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych - CIT-8. Decyzja Urzędu Skarbowego w W. stała się przedmiotem postępowania odwoławczego, w wyniku którego Izba Skarbowa w K. wydała decyzję z dnia ... marca 2002 r.. Nr ... uchylającą decyzję Urzędu Skarbowego w W. w całości i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania podatkowego, decyzją z dnia ... maja 2002 r. nr ... na podstawie art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych w drodze oszacowania, określono Spółce "B." wysokość należnego podatku dochodowego od osób prawnych za 1997r. w kwocie 55.375 zł. wysokość zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób prawnych za 1997 r. w kwocie 55.375/1. oraz wysokość należnych odsetek w kwocie 91.973.00 zł.
W dniu 15 czerwca 2002 r. Spółka "B." złożyła odwołanie od decyzji Urzędu Skarbowego. W odwołaniu Spółka zarzuciła decyzji błędną interpretację art. 9 ust, 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz bezpodstawność szacowania podstawy opodatkowania, co stanowiło naruszenie w toku prowadzonego postępowania podatkowego art. 23 ustawy - Ordynacja podatkowa. Jednocześnie w odwołaniu wskazano na błędną ocenę stanu faktycznego i nieprawidłową interpretację przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1994 r. o rachunkowości. Spółka zarzuciła ponadto zastosowanie nieprawidłowej metody wyliczenia przychodu ze sprzedaży kurczaków w oparciu o nieprawdziwe dane zużycia paszy, nieprawidłowe ustalenie wielkości remanentu końcowego paszy w oparciu o ilość posiadanych silosów. Spółka stwierdziła także, że dane wynikające i ksiąg są wiarygodne i pozwalają na prawidłowe określenie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych.
Izba Skarbowa w K., decyzją z dnia ... października 2002 r. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego. W ocenie Izby Skarbowej, organ podatkowy I instancji prawidłowo ustalił, iż dokumentacja księgowa Spółki, dotycząca sprzedaży kurczaków za 1997 r., nie pozwala na określenie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Zatem, zastosowanie przez organ podatkowy I instancji art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przy wykorzystaniu danych, wynikających z ewidencji Spółki w postaci dokumentów źródłowych i zestawień dotyczących zakupu, sprzedaży i zużycia paszy nie stanowi naruszenia art. 23 ust. 1 i 2 Ordynacji podatkowej.
Izba Skarbowa uznała również, że w prowadzonym postępowaniu podatkowym Urząd Skarbowy prawidłowo posłużył się danymi wynikającymi z ewidencji zakupu, sprzedaży i zużycia paszy z uwzględnieniem stanów remanentowych i kierując się niekwestionowanymi w piśmie odwoławczym zeznaniami świadków wyliczył kwotę przychodów Spółki za 1997 r. w oparciu o średnie zużycie paszy przepadające na 1 kg wagi żywej kurczaków, z uwzględnieniem upadków.
Za udowodniony uznano fakt naruszenia przez Spółkę w 1997r. zasad prowadzenia rachunkowości, określonych w ustawie o rachunkowości, co spowodowało konieczność określenia kwoty przychodu ze sprzedaży metodą szacunkową, a wiec przybliżoną. Izba Skarbowa podkreśliła, że dokonując oceny stwierdzonego kontrolą stanu faktycznego kierowano się wszystkimi okolicznościami sprawy, a zatem w tym konkretnym przypadku również faktem braku prawidłowo powadzonej ewidencji w 1997 r. - między innymi - poprzez dokonywanie zapisów księgowych nie w oparciu o faktyczne, posiadane przez Spółkę dane lecz na podstawie poleceń osób kierujących Spółką. Fakt ten stanowił, w ocenie Izby Skarbowej - wystarczającą przesłankę do zastosowania przez organ podatkowy art. 9 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Decyzja Izby Skarbowej z dnia ... października 2002 r. stała się przedmiotem skargi, która postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2003 r. sygn. akt I SA/Kr 2649/02 została odrzucona, z. uwagi na fakt, że Spółka nie uiściła wpisu sądowego w wyznaczonym terminie.
W dniu 9 czerwca 2003 r. Spółka na podstawie art. 247 §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej złożyła do Ministra Finansów wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Izby Skarbowej w K. z dnia ... października 2002 r. Zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej Spółka zarzuciła rażące naruszenie przepisów art. 23 §1 i § 3 oraz art. 122 Ordynacji podatkowej. Brak było bowiem w niniejszej sprawie podstaw do szacunkowego ustalenia podstawy opodatkowania.
Ponadto Spółka zakwestionowała pod względem merytorycznym ustalenia i ocenę stanu faktycznego, dokonano uprzednio przez Urząd Skarbowy w trakcie kontroli podatkowej i przedstawione w decyzji tego Urzędu z dnia ... maja 2002 r.
Minister Finansów nie podzielił tej argumentacji i decyzją z dnia ... sierpnia 2003r. odmówił stwierdzenia nieważności ostatecznej w administracyjnym toku instancji decyzji Izby Skarbowej w K. . W ocenie Ministra Finansów w sprawie nie można było dopatrzeć się przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności tej decyzji. Odwołując się do brzmienia przepisu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej wyjaśniono, iż decyzja ta nie naruszała rażąco obowiązującego prawa. Stwierdzono, że zebrany materiał dowodowy potwierdzał, iż Spółka w nieprawidłowy sposób prowadziła w 1997r. ewidencję rachunkową m.in. ze względu na dokonywanie zapisów księgowych nie w oparciu o faktyczne, posiadane przez Spółkę dane, lecz na podstawie poleceń osób kierujących Spółką. Uniemożliwiło to prawidłowe określenie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym i stanowiło jedną z przesłanek do zastosowania przez organ podatkowy art. 9 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Organy podatkowe prawidłowo dokonały oszacowania podstawy opodatkowania, opierając się na danych zakupu paszy, których wiarygodność nie budziła wątpliwości.
W odniesieniu do przedstawionego we wniosku Spółki argumentu, że art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy z. dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości decyduje o stwierdzeniu, że ewidencja Spółki w 1997 roku była prowadzona prawidłowo - zauważono, że przepis ten służył m.in. ustaleniu zysku bilansowego co nie jest równoznaczne z pojęciem dochodu w prawie podatkowym. Celem regulacji prawno-podatkowych jest bowiem niedopuszczenie do zaniżenia podstawy opodatkowania, natomiast celom uregulowań prawno-bilansowych jest głównie zapobieżenie wykazywaniu przez podmioty zysku niezgodnego z rzeczywistością. Jedna z. podstawowych, ogólnych zasad prowadzenia rachunkowości, zawarta w art. 4 ust. 1 ustawy o rachunkowości, zobowiązuje podmiot) do stosowania zasad rachunkowości w sposób prawidłowy, zapewniając rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej, wyniku finansowego oraz rentowności.
Podkreślono, że przepis art. 17 ust. 2 ustawy o rachunkowości nie mógł stanowić podstawy do pominięcia ewidencji zużycia paszy, stanowiącej podstawowy i najbardziej istotny element rachunku kosztów. Ponadto podkreślono, iż pomimo dodatkowego wezwania organów podatkowych Spółka nie przedstawiła dokumentacji oraz dowodów, które obrazowały rozliczenie produkcji kurcząt. Zgodzono się również z prawidłowym rozliczeniem zużycia oraz zapasów remanentowych paszy. Podkreślono ponadto, iż nie zachodziły okoliczności określone w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej uzasadniające wznowienie postępowania.
W odwołaniu od tej decyzji Spółka domagając się uchylenia tej decyzji podniosła, iż nieprawidłowe były podstawy do oszacowania podstaw opodatkowania. Wszelkie wskaźniki produkcyjno - handlowe były zbieżne ze wskaźnikami uzyskanymi przez inne hodowle o tych samych warunkach hodowli. W szczególności za błędne należało przyjąć określenie remanentu końcowego odpowiadającej dwóm silosom paszy, co z kolei wpłynęło bezpośrednio na wielkość produkcji. Nie zgodzono się ponownie z interpretacją przepisu art. 17 ust. 2 ustawy o rachunkowości. Minister Finansów nie podzielił tych zarzutów i utrzymał swoją decyzję w mocy podtrzymując w całości dotychczasową argumentację.
W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesionej przez Spółkę domagając się uchylenia tej decyzji zarzucono, iż została wydana z naruszeniem przepisu art. 23 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz przepisów ustawy o rachunkowości. Ponownie podkreślono, iż brak było podstaw do określenia w drodze oszacowania podstaw opodatkowania oraz bezpodstawnego przyjęcia zapasu paszy na koniec roku podatkowego w ilości 16 ton zamiast wykazanego w remanencie 160,85 tony.
W ten sposób zawyżono ilość zużytej paszy przyjmując niemożliwą do wyhodowania ilość kurcząt.
Odpowiadając na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie jednak wyjaśnić należy kwestię właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia w sprawie złożonej skargi.
Zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Z dniem 1 stycznia 2004r. weszła w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W myśl z kolei art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające (...), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem I stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z kolei z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia tego kryterium stwierdzić należy, iż nie narusza ona przepisów w zakresie zarzucanym w skardze i to w takim stopniu, iż mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zaskarżeniu do Sądu poddana została decyzja Ministra Finansów wydana trybie nadzwyczajnym, stwierdzenia nieważności uregulowanym w art. 247 i następ. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Ustalone w tym przepisie przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 128 Ordynacji podatkowej zasady trwałości decyzji podatkowych. Zasada ta oznacza, że uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz ustawach podatkowych. Celem wprowadzenia tej zasady jest stabilizacja opartych na decyzjach skutków prawnych zwłaszcza dla ochrony praw nabytych, czego wymaga status państwa prawnego - art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Instytucja stwierdzenia nieważności umożliwia usuniecie z obrotu prawnego decyzji ostatecznych dotkniętych najpoważniejszymi wadami (por. B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska - Ordynacja podatkowa - Komentarz Wyd. TNOiK Toruń 2002r. str. 798). Katalog tych wad został w sposób wyczerpujący określony w art. 247 § 1 pkt 1-8 Ordynacji podatkowej. Jedną z tych wad stanowi wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 247 § 1 pkt 3).
Wskazany katalog przesłanek warunkujących stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej zakreśla również ramy powierzonej Sądowi kontroli legalności decyzji wydanych w tym nadzwyczajnym postępowaniu w instancji odwoławczej. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Ministra Finansów zostały wydane w wyniku wszczęcia na wniosek skarżącej Spółki postępowania o stwierdzenie nieważności (art. 248 Ordynacji podatkowej), ostatecznej w administracyjnym toku instancji decyzji Izby Skarbowej w K. w sprawie podatku dochodowego od osób prawnych za 1997r. Jako przesłankę do wzruszenia decyzji w tym nadzwyczajnym trybie podano rażące naruszenie prawa - art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, precyzując w ten kwalifikowany sposób naruszone zostały przepisy prawa materialnego art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 1993r. Nr 106, poz. 482 ze zm.) ustawy z dnia 29 września 1994r. o rachunkowości (Dz. U. Nr 121, poz. 591 ze zm.) oraz art. 23 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej.
W dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz poglądach doktryny przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (por. wyroki NSA z dnia 18 czerwca 1997r. Sygn. akt III SA 422/96 - publ. Glosa 1998r. Nr 10, str. 29; z dnia 22 października 1997r. Sygn. akt III SA 1702/96 - publ. Biuletyn Skarbowy 1998r. nr 4, str. 14; wyrok z dnia 17 września 1997r. Sygn. akt III SA 1425/96 nie publ. oraz z dnia 28 marca 2001r. Sygn. akt III SA 390/00 nie publ.).
Wbrew twierdzeniom skarżącego w rozpoznawanej sprawie nie zachodziło naruszenie o takim kwalifikowanym charakterze.
Przedmiot sporu w rozpoznawanej sprawie stanowiło uznanie prowadzonej przez skarżącą Spółkę ewidencji w formie ksiąg rachunkowych za prowadzoną niezgodnie z wymaganiami i w następstwie tego określenia podstaw opodatkowania w drodze oszacowania.
Podstawę do pominięcia prowadzonej ewidencji za dowód w postępowaniu podatkowym stanowił przepis art. 193 § 4 Ordynacji podatkowej, dopuszczający jej pominięcie, jeżeli ewidencja ta prowadzona była w sposób wadliwy (tj. prowadzona niezgodnie z wymaganiami wynikającymi z odrębnych przepisów). Przepisy Ordynacji podatkowej nie regulują, ani zakresu podmiotów obowiązanych do prowadzenia ksiąg, ani też zasad ich prowadzenia. Kwestie te normują odrębne przepisy. Obowiązek prowadzenia ewidencji rachunkowej przez podatników podatku dochodowego od osób prawnych ustalony został w art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Zgodnie z tym przepisem ewidencja powinna być prowadzona zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów ustawy o rachunkowości, w sposób zapewniający określenie wysokości dochodu (straty) podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy.
Treść art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przesądza o bezpośrednim podporządkowaniu ewidencji księgowej (rachunkowej) potrzebom podatkowym. Aby ewidencja ta stanowiła dowód w postępowaniu podatkowym powinna być prowadzona zgodnie z ustalonymi w ustawie o rachunkowości wymaganiami oraz rzetelnie. Ustalenia stanu odmiennego tj. stwierdzenie naruszenia obowiązujących wymogów przy prowadzeniu księgi oraz jej nierzetelnego prowadzenia w każdym przypadku uzasadniało pominięcie tej ewidencji za dowód w postępowaniu podatkowym.
Faktu naruszenia zasad prowadzenia ewidencji skarżąca Spółka nie kwestionowała i w ocenie Sądu nie da się go również podważyć. Wystarczającym argumentem w tym zakresie było stwierdzenie dokonywania zapisów w ewidencji rachunkowej nie na podstawie dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków, a na podstawie poleceń osób wykonujących kierownicze funkcje w Spółce.
Ustalenie to uprawniało do pominięcia tej ewidencji za dowód w postępowaniu (art. 193 § 4 Ordynacji podatkowej), co z kolei stwarzało podstawy do określania dochodu w drodze oszacowania. Podstawową bowiem przesłanką do zastosowania art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych tj. ustalenia dochodu (straty) w drodze oszacowania było stwierdzenie przez organ podatkowy, iż prowadzona ewidencja rachunkowa nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistej wielkości dochodu (straty). Skarżąca Spółka upatruje rażącego naruszenia wskazanych w skardze przepisów z uwagi na oparcie rozstrzygnięcia przez organ I instancji na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych z pominięciem przepisu art. 23 § 1 Ordynacji podatkowej oraz przyjęcia metody oszacowania, która prowadziła do dowolnych wyników.
Sąd nie podzielił zarzutów podnoszonych w skardze oraz argumentacji ją wspierającej.
Przepis art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych mógł stanowić podstawę do ustalenia dochodu (straty) w drodze oszacowania. Przepis ten daje się powiązać z art. 23 § 1 Ordynacji podatkowej. Ten ostatni przepis stanowi, że organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli brak jest ksiąg podatkowych lub innych danych do jej określenia, a także gdy dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania. Według § 2 organ podatkowy odstąpi od określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli dane wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania. Przepis art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wprawdzie nie zawiera wymogu braku danych niezbędnych do ustalenia podstaw opodatkowania, jako przesłanki szacowania dochodu, to jednak użyte w nim sformułowanie "jeżeli ustalenie dochodu (straty) w sposób określony w ust. 1 nie jest możliwe (...) jest pojęciem szerszym i mieści się w nim także "brak danych niezbędnych do ustalenia dochodu". Porównanie zakresu tych dwóch przepisów, stanowiących podstawę ustalenia dochodu (straty) w drodze oszacowania wskazuje, iż powołując się w podstawie prawnej wydanej decyzji tylko na jeden z nich organ podatkowy nie naruszył prawa w sposób rażący. Istniała bowiem w obowiązujących przepisach i prawidłowa podstawa do ustalenia dochodu (straty) w drodze oszacowania. Istotne było wyłącznie to czy przesłanki określone w powołanym przepisie uzasadniające jego zastosowanie wystąpiły w sprawie. Na ten aspekt sprawy zwróciła uwagę Izba Skarbowa wydając decyzję po rozpoznaniu odwołania od decyzji organu I instancji i wyjaśniła, że dopuszczalne było oparcie się wyłącznie na przepisach art. 9 ust. 1 i art. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Do uznania, iż w sposób rażący naruszono powołane przepisy art. 9 ust. 1 i 2 nie mógł też doprowadzić zarzut, iż metoda szacunkowego określenia dochodu była dowolna.
W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, ze wybór metody oszacowania należy do organu podatkowego. Jeżeli organ podatkowy wybiera określoną metodę, to kontroli sądowej podlega nie wybór metody, jako takiej, lecz to czy zastosowane w tej metodzie dane znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym, czy wniosek końcowy w postaci ustalenia dochodu, wynikającego z zastosowanej metody jest prawidłowy i czy nie doprowadził do ustaleń sprzecznych z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Jeżeli użyta metoda szacunkowa spełnia te wymogi, to uzyskany wynik uznaje się za zbliżony do rzeczywistego i nie może on być skutecznie kwestionowany (por. Podatek dochodowy od osób prawnych - Komentarz prac. zbiorowa, Wyd. Unimex 2004r. str. 136-137 wraz z powołanym tam orzecznictwem).
Przychylając się do tego poglądu stwierdzić należy, iż organy podatkowe należycie uzasadniły wybór dokonanej metody oszacowania dochodu - w oparciu o średnie zużycie paszy przypadającej na 1 kg wagi żywej kurczaka z uwzględnieniem upadków - dane do wyliczenia oparł na zebranym w sprawie materiale dowodowym z uwzględnieniem danych opartych o dowody związane z zakupem paszy przez Spółkę oraz danych uzyskanych od innych hodowców kurcząt na tym terenie. Przyjęta metoda z uwzględnieniem materiału dowodowego stanowiącego podstawę dokonanych szacunkowo wyliczeń doprowadziła do określenia przychodu Spółki w kwocie 3.398.085 zł wobec zeznanego w kwocie 3.093.519 zł tj. zwiększenia tego przychodu w stosunku do zeznanego o ok. 10%. Nie można w tej sytuacji przyjąć, iż jej wynik odbiegł od rzeczywistości. Zauważyć ponadto należy, iż organy podatkowe nie zakwestionowały wydatków stanowiących koszty uzyskania tego przychodu.
Mając na względzie przytoczone okoliczności sprawy, stwierdzić należy, iż wysunięte we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowej i powtórzone w skardze argumenty nie dały się podciągnąć pod kategorię zarzutów oczywistej sprzeczności rozstrzygnięć z obowiązującym prawem. Organy podatkowe zastosowały bowiem obowiązujące w okresie objętym rozliczeniem przepisy, dokonały ich właściwej interpretacji oraz uzasadniły w odpowiedni sposób ocenę podjętą na tej podstawie w konkretnym stanie faktycznym.
W tym stanie rzeczy ze względu na bezzasadność skargi na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI