III SA 3061/03

III SA 3061/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-11-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Radziszewska-Krupa
Hanna Kamińska
Jan Rudowski /przewodniczący sprawozdawca/
Hasła tematyczne
Podatki inne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
art. 67 par. 1, art. 70 par. 1, art. 208 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Tezy
Właściwy organ podatkowy nie może zlecać prowadzenia postępowania o umorzenie postępowania z art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ innym podmiotom, które takich uprawnień nie posiadają.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski (spr.), Sędzia WSA Hanna Kamińska, Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2004 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowych z tytułu podatku od środków transportowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...] maja 2003r. Nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2003r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...] maja 2003r. Nr [...] odmawiającą T. L. umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku od środków transportowych za lata 1994-2001.
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że T. L. wystąpił o umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych w podatku od środków transportowych za lata 1994-2001 za pojazdy o nr rej. [...],[...],[...],[...],[...] i [...]. Powołał się na trudną sytuację finansową oraz wyjaśnił, iż posiadane pojazdy były wykorzystywane w działalności rolniczej podlegając tym samym zwolnieniu od podatku od środków transportowych na podstawie art. 8 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 101, poz. 444 ze zm.). Burmistrz Miasta P. decyzją z dnia [...] maja 2003r. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w tym podatku i wyjaśnił, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie doprowadziło do ustalenia, iż sytuacja finansowa T. L. uzasadnia zastosowanie tej ulgi w spłacie zaległego podatku.
Pomimo wezwań kierowanych w toku postępowania do T. L. nie wskazał on okoliczności potwierdzających, iż jego aktualna sytuacja finansowa uniemożliwia wywiązanie się ciążących na nim obowiązków podatkowych.
Wyjaśniono ponadto, iż obowiązek w podatku od środków transportowych ciążył na osobach fizycznych będących właścicielami środków transportowych. Szczegółowy zakres podmiotów zobowiązanych do ponoszenia tych obowiązków określony został w art. 8 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Zwolnienie pojazdów związanych z działalnością rolniczą prowadzoną przez podatników podatku rolnego zostało wprowadzone dopiero od 1 stycznia 1999r. Warunkiem zastosowania tego zwolnienia było złożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 9 ust. 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. T. L. oświadczenia o treści uzasadniającej zwolnienie nie złożył.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło argumentację organu I instancji i podkreśliło, iż poczynienie odmiennych ustaleń od tych, które stały się podstawą do wydania zaskarżonej decyzji nie było możliwe z uwagi na nie przedstawienie przez T.L. pomimo kierowanych do niego wezwań dowodów potwierdzających jego trudną sytuację rodzinną oraz wykorzystywania środków transportowych wyłącznie do celów rolniczych.
W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez T. L. domagając się uchylenia tej decyzji ponownie wyjaśniono, iż brak było podstaw do określenia zobowiązania w podatku od środków transportowych.
Posiadane środki transportowe były wykorzystywane wyłącznie w prowadzonej działalności przez podatnika podatku rolnego. Stosownie zatem do treści art. 8 pkt 5 i 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie były objęte obowiązkiem w podatku od środków transportowych. Wykazywanie w toku postępowania braku obowiązku podatkowego nakazywało rozpoznanie sprawy w tym kierunku, a nie jej rozpatrywanie ze względu na przesłanki określone w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie chociaż nie ze względu na zarzuty w niej podniesione.
Na wstępie jednak wyjaśnić należy kwestię właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia w sprawie złożonej skargi. Zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Z dniem 1 stycznia 2004r. weszła w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W myśl z kolei art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające (...), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone skargi te podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z kolei z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny w tym zakresie Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji.
Oceniając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z punktu widzenia tego kryterium stwierdzić należy, iż naruszają one przepisy prawa materialnego oraz postępowania i to w takim stopniu, iż mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W myśl stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji przepisu art.67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości lub odsetki za zwłokę. Treść tego przepisu wskazuje, iż decyzja w powyższej kwestii podejmowana jest na zasadzie tzw. uznania administracyjnego.
Oznacza to, że do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcia będące wynikiem dokonanego wyboru. Jeżeli organ podatkowy stwierdzi, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art.67 Ordynacji podatkowej tj. ważny interes podatnika lub interes publiczny, przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania. Dopiero wystąpienie takich przesłanek uzasadnia rozważanie czy w ogóle, jeżeli tak to w jakiej części, zaległość może być umorzona. Należy ponadto podkreślić, że ważną rolę przy rozpatrywaniu tego rodzaju spraw odgrywa uzasadnienie decyzji.
Należyte bowiem uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Należyte uzasadnienie decyzji pełni oczywiście także inne funkcje - służy realizacji zasad zaufania stron do organów orzekających oraz przekonywania stron.
Analiza treści zaskarżonej decyzję jak też dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wskazuje, że nie przeprowadzono postępowania w sposób umożliwiający ustalenie istotnych dla wyniku tego postępowania okoliczności i faktów.
Odnosząc się jednak do zarzutów skargi wyjaśnić należało, iż postępowanie o umorzenie zaległości podatkowych oraz odsetek za zwłokę nie może być traktowane jako postępowanie zastępcze w stosunku do postępowania wymiarowego. W toku tego postępowania nie można prowadzić weryfikacji decyzji określających zaległość podatkową. Z tego względu w tym postępowaniu organy podatkowe nie mogły brać pod uwagę konsekwentnie podnoszonych w toku całego postępowania przez skarżącego okoliczności dotyczących wykorzystywania środków transportowych wyłącznie na potrzeby prowadzonej działalności rolniczej. Okoliczności te bowiem mogły być podnoszone w toku postępowania wymiarowego i mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięć, które zapadły w tym postępowaniu. Jak wynika z przedstawionych Sądowi akt sprawy decyzje z dnia [...] lipca 2002r. określające wysokość zobowiązania w podatku od środków transportowych wydane przez Burmistrza Miasta P. zostały skarżącemu doręczone w dniu 22 lipca 2002r. Wobec nie korzystania przez skarżącego z prawa do odwołania się od tych decyzji stały się decyzjami ostatecznymi w toku administracji i korzystały z ochrony określonej w art. 128 Ordynacji podatkowej. Z tych względów podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przy ich wydaniu przepisów art. 8 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002r. Nr 9, poz. 84 ze zm.) nie mogły podlegać ocenie Sądu w sprawie dotyczącej umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych powstałych na skutek nie uiszczenia w terminie należnego podatku od środków transportowych.
Podkreślić jedynie należy, iż w interesie skarżącego leżało podanie tych okoliczności organom podatkowym w odpowiednim czasie bądź też korzystanie z przysługujących mu uprawnień procesowych w postępowaniu wymiarowym. Brak takiej staranności nie może być aktualnie argumentem przemawiającym za umorzeniem odsetek za zwłokę z tytułu nieterminowego regulowania należności podatkowych.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie z innych powodów. W pierwszej kolejności należało zwrócić uwagę na fakt, iż rozpoznając wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych powstałych z tytułu nie uiszczenia przez skarżącego podatku od środków transportowych w latach 1994 – 2001 pominięto, iż część tych odsetek wygasła na skutek upływu okresu przedawnienia. W myśl bowiem przepisów art. 9 ust. 1 i 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych zobowiązanie podatkowe w podatku od środków transportowych powstaje z mocy prawa. Należne z tego tytułu zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Istotą instytucji przedawnienia zobowiązania podatkowego jest to, że ze względu na upływ określonego czasu od momentu powstania zobowiązania podatkowego, w którym organy podatkowe nie podjęły czynności w celu jego wyegzekwowania lub czynności te okazały się bezskuteczne, zobowiązanie to wygasa. Wygaśnięcie zobowiązania podatkowego powoduje również wygaśnięcie odsetek za zwłokę w jego zapłacie (art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej).
Powyższy skutek powstaje po upływie terminu przedawnienia z mocy samego prawa. Dla zobowiązań podatkowych powstałych w 1994r. termin ten upływał w dniu 31 grudnia 1999r., dla powstałych w 1995r. w dniu 31 grudnia 2000r., dla powstałych w 1996r. w dniu 31 grudnia 2001r., dla powstałych w 1997r. w dniu 31 grudnia 2002r., dla powstałych w 1998r. w dniu 31 grudnia 2003r. oraz dla powstałych w 1999r. w dniu 31 grudnia 2004r. Jak wynikało z treści złożonego wniosku z dnia [...] listopada 2001r. oraz zaskarżonych decyzji postępowaniem objęto umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych w zobowiązaniach podatkowych za lata 1994-2001. Zatem już w dniu złożenia wniosku nastąpiło przedawnienie zobowiązań podatkowych, a tym samym odsetek za zwłokę za lata 1994, 1995, a na dzień wydania decyzji przez organ I instancji dodatkowo za lata 1996 i 1997. Okoliczności te powinny być brane pod uwagę z urzędu przez organy podatkowe, które w przypadku stwierdzenia upływu okresu przedawnienia zobowiązane były umorzyć w tej części postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej). Merytorycznym rozpoznaniu podlegał w takiej sytuacji wniosek w tej części, w której upływ terminu przedawnienia jeszcze nie nastąpił. Skoro jednak organy obu instancji do tych zasad się nie zastosowały to wydane decyzje należało uznać za naruszające przepisy art. 67 § 1 w związku z art. 59 § 1 pkt 5 i 70 § oraz art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej. Zaznaczyć należy, iż organ odwoławczy w przypadku stwierdzenia tego rodzaju okoliczności powinien wydać w tej części decyzję na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a, a nie jak to uczynił art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej.
Niezależnie od tych zasadniczych powodów uwzględnienia skargi zauważyć należy, iż prowadząc postępowanie wyjaśniające organy obu instancji nie zastosowały się do zasad wynikających z przepisów art. 120, art. 122 § 1 i art. 123 § 1, art. 187 § 1, art. 191, art. 200 § 1 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.
W toku całego postępowania zaniechano bowiem wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w szczególności tych, które mogły mieć wpływ na ocenę wystąpienia w sprawie przesłanki interesu publicznego lub ważnego interesu strony określonych w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Za przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego o odpowiadającego tym wymogom nie można bowiem uznać Notatki służbowej z dnia [...] maja 2003r. Za zupełnie niedopuszczalne i sprzeczne z zasadami określającymi właściwość organów podatkowych (art. 13 i nast. Ordynacji podatkowej) należało uznać prowadzenie postępowania wyjaśniającego za pośrednictwem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ podatkowy zobligowany jest bowiem do przeprowadzenia postępowania podatkowego w ramach przysługujących mu środków dowodowych. Za taki środek dowodowy mogła zostać uznana informacja uzyskana w prawem przewidzianej formie z Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie mogło to jednak oznaczać uprawnienia tego Ośrodka do prowadzenia w jakimkolwiek zakresie postępowania podatkowego. Organ podatkowy nie może bowiem upoważnić do prowadzenia takiego postępowania w jego imieniu. Tych istotnych nieprawidłowości nie usunięto pomimo dwukrotnego uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji i przekazywania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej).
Z treści decyzji organu odwoławczego wynika, iż dostrzegał nieprawidłowości w prowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w trakcie którego nie ustalono aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Pomimo jednak nie usunięcia tych wad ostatecznie zaskarżoną decyzją zaakceptowano postępowanie organu I instancji. Dodatkowo wskazując organowi I instancji obowiązek respektowania w toku postępowania zasady wynikającej z art. 123 § 1 i art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy sam się do niej nie zastosował.
Poczynione uwagi Sądu powinny mieć na względzie organy podatkowe przy ponownym prowadzeniu postępowania wyjaśniającego w tej sprawie.
Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.