III SA 2161/03

III SA 2161/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Dziełak
Jan Rudowski /sprawozdawca/
Małgorzata Długosz-Szyjko /przewodniczący/
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, sędzia NSA Jan Rudowski (spr.),, sędzia WSA Bożena Dziełak, Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2004 r. spraw ze skarg Zrzeszenia [...] w W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...] oraz [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości oddala skargi
Uzasadnienie
Decyzjami z dnia [...] czerwca 2003r. Sygn. akt [...] i Sygn. Akt [...] wydanymi na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzje Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2003r. Nr [...] ew. [...] i Nr [...] ew. [...] uchylające w całości decyzje tego organu z dnia [...] i [...] marca 2003r. ustalające Zrzeszeniu [...] na rok 2003 podatek od nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i ul. [...].
W uzasadnieniu wyjaśniono, że Prezydent W. decyzjami z dnia [...] kwietnia 2003r. na podstawie art. 13 § 1, art. 207 w związku z art. 226 § 1 Ordynacji podatkowej – uznając za zasadne w całości wniesione przez Zrzeszenie [...] odwołania od decyzji z dnia [...] i [...] marca 2003r. w sprawie ustalenia na rok 2003 dla Zrzeszenie [...] podatku od nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i ul. [...] uchylił w całości zaskarżone decyzje.
Jako przyczynę uwzględnienia odwołania w trybie art. 226 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa wskazano art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych określający podatników w podatku od nieruchomości - oraz to, że brak jest dokumentów stwierdzających iż przedmiotowe nieruchomości znajdowały się w zarządzie Zrzeszenia. Uchylenie decyzji nastąpiło zgodnie z żądaniem Dyrektora Zrzeszenia, który w odwołaniu podniósł, że Zrzeszenie nie jest podatnikiem w podatku od tej nieruchomości, ponieważ nieruchomości objęta podatkiem nigdy nie znajdowała się pod administracją Zrzeszania.
W odwołaniach od tych decyzji wniesionych przez Zrzeszenie [...] domagając się ich uchylenia wyjaśniono, że Zrzeszenie nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i ul. [...]. Posiada jednak legitymację strony zgodnie z art. 133 Ordynacji podatkowej ze względu na istniejący interes faktyczny jak i interes prawny. W tej sytuacji domagano się rozstrzygnięcia merytorycznego i wyjaśnienia podstaw określenia w decyzji wymiarowej wysokości podatku od nieruchomości, kwoty zaległości podatkowej wobec istnienia nadpłaty w tym podatku oraz wydania prawidłowych decyzji określających podatek od tej nieruchomości.
Podzielając argumentację organu podatkowego pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż nie będąc podatnikiem podatku od nieruchomości Zrzeszenie [...] nie mogło być stroną toczącego się postępowania podatkowego. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia wskazano przepis art. 133 Ordynacji podatkowej w związku z art. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 9, poz. 31 ze zm.). Zgodnie z ostatnio powołanym przepisem obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości spoczywa między innymi na tych osobach i jednostkach organizacyjnych, które zarządzają nieruchomościami na mocy umowy zawartej z właścicielem bądź też zarządu ustanowionego przez właściciela. Podatek od nieruchomości dla osób fizycznych i jednostek nie posiadających osobowości prawnej ustalają w drodze decyzji organy podatkowe.
W rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do ustalenia tytułu prawnego Zrzeszenia do zarządzania wskazanymi nieruchomościami. Tym samym Zrzeszenie nie mogło zostać zobowiązane do uiszczenia należnego podatku od nieruchomości.
W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Zrzeszenie [...] domagano się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i zarzucono naruszenie przepisów art. 133 w związku z art. 21, art. 51 i art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej, przez ich błędną wykładnię i zastosowanie prowadzące do pozbawienia Zrzeszenia legitymacji procesowej w sprawie. Wyjaśniono, że Zrzeszenie nie podnosiło, iż nie administruje nieruchomością, której dotyczył obowiązek podatkowy oraz, że nie posiadało tytułu prawnego do sprawowania tego Zarządu. Odwoływano się natomiast do przepisów określających w tego rodzaju sprawach podmiot, na którym ciążył obowiązek podatkowy. W tej sytuacji wydane rozstrzygnięcie nie określało prawidłowo podmiotu zobowiązanego do zapłaty podatku. Pozbawiało tym samym Zrzeszenie statusu strony postępowania podatkowego uniemożliwiając rozliczenie powstałej nadpłaty. Odwołano się ponadto do odmiennego rozstrzygnięcia organu odwoławczego w analogicznej sytuacji faktycznej.
Odpowiadając na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o ich oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.
Na wstępie jednak wyjaśnić należy kwestię właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia w sprawie złożonych skarg. Zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu p sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Z dniem 1 stycznia 2004r. weszła w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W myśl z kolei art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające (...), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z kolei z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji.
Oceniając zaskarżone decyzje, z punktu widzenia tego kryterium stwierdzić należy, iż nie naruszają one przepisów postępowania w takim stopniu, iż mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.
Zaskarżeniu do Sądu podlegały dwie decyzje wydane przez organy podatkowe w sprawie zobowiązania w podatku od nieruchomości położonych w W. przy ul. [...] i ul. [...]. W pierwszych wydanych decyzjach z dnia [...] marca 2003r. organ I instancji ustalił zobowiązanie podatkowe z tego tytułu za 2003r. uznając, iż podatnikiem, na którym ciążył obowiązek podatkowy było Zrzeszenie [...] w W.. Następnie wobec zakwestionowania tego rozstrzygnięcia organ ten uwzględnił odwołanie w całości i uchylił swoje wcześniejsze decyzje uznając argumentację Zrzeszenia [...], iż nie ciążył na nim obowiązek w podatku od nieruchomości z tytułu zarządu tymi nieruchomościami. W tej sytuacji w pierwszej kolejności zbadaniu podlegała ocena dotycząca ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości wobec Zrzeszenia [...] z tytułu zarządu tymi nieruchomościami, a następnie prawidłowość zastosowanych w sprawie przepisów postępowania, a w szczególności przepisu art. 226 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.).
Stosownie do mającego zastosowanie w obu sprawach przepisu art. 3 ust. 1-5 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002r. Nr 9, poz. 84 ze zm.) podmiotami, na których ciążył obowiązek podatkowy były wyłącznie te podmioty, które zostały wymienione w tym przepisie. Wśród tych podmiotów nie zostały wymienione podmioty, które na podstawie odrębnej umowy zawartej z właścicielem nieruchomości zarządzały nieruchomościami albo obiektami budowlanymi. Przepis art. 3 w tym brzmieniu do ustawy został wprowadzony w art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 października 2002r. o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 200, poz. 1683) i obowiązywał od dnia 1 stycznia 2003r. W okresie wcześniejszym wskazanie podmiotów, na których ciążył obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości wynikało z art. 2 tej ustawy w brzmieniu przed nowelizacją. W ostatnio powołanym przepisie wskazano jako podatników tego podatku m. in. osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej zarządzające nieruchomościami albo obiektami budowlanymi nie złączonymi trwale z gruntem, stanowiącymi własność Skarbu Państwa lub gminy, jeżeli zarząd został ustanowiony przez właściciela (art. 2 pkt 2 w brzmieniu pierwotnym). Przepis ten ulegał dalszej modyfikacji w kolejnych latach (art. 2 ust. 1 pkt 3 w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1997r.). Nie uległa jednak zmianie istota regulacji zawartej w tym przepisie i ustanawiająca podatnikiem podatku od nieruchomości zarządów nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy w przypadkach ustanowienia trwałego Zarządu (por. uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 1996r. Sygn. akt FPK 3/96 publ. ONSA 1996r. Nr 3, poz. 11; z dnia 26 maja 1997r. Sygn. FPK 6/97 publ. Lex nr 44148 oraz L. Etel, S. Presnarowicz Podatki i opłaty samorządowe – Komentarz Warszawa 1998r. str. 14-18). Za zarządców nieruchomości, o których mowa w tych przepisach objętych obowiązkiem płacenia podatku nie mogli zostać uznani innego rodzaju "zarządcy" (por.: L.Etel Opodatkowanie nieruchomości – problemy praktyczne, Białystok 2001r., str. 82-91).
Zatem zarówno w stanie obowiązującym przed nowelizacją wprowadzoną w ustawie z dnia 30 października 2002r., jak i w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003r. osoby "zarządzające" nieruchomościami stanowiącymi własność osób fizycznych nie były obowiązane do płacenia podatku od nieruchomości. W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości ostatecznie przyjętą przez organy podatkowe ocena zgodnie, z którą Zrzeszenie nie mogło być podatnikiem podatku od nieruchomości stanowiących własność osób fizycznych.
Skoro w odwołaniu złożonym w czternastodniowym terminie od daty doręczenia pierwotnych decyzji organu podatkowego I instancji zawierających odmienną ocenę, Zrzeszenie podniosło zarzuty w tym zakresie, to również ich uwzględnienie w całości i wydanie decyzji na podstawie art. 226 Ordynacji podatkowej nie mogło budzić wątpliwości. Zgodnie bowiem z kolei z tym przepisem jeżeli organ podatkowy, który wydał decyzję uzna, że odwołanie wniesione przez stronę zasługuje na uwzględnienie w całości, wyda nową decyzję, którą uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję.
Powołany przepis przewiduje instytucję tzw. samokontroli własnej decyzji przez organ pierwszej instancji. Przesłankami zastosowania tej instytucji, które muszą wystąpić łącznie jest wniesienie odwołania przez stronę oraz ocena merytoryczna, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie w całości. Obie te przesłanki w ocenie Sądu wystąpiły w rozpoznawanej sprawie, co uzasadniało podjęcie decyzji przez organ pierwszej instancji z zastosowaniem instytucji samokontroli. Odwołanie wniesione zostało przez stronę postępowania, w rozumieniu art. 133 Ordynacji podatkowej, do której skierowana została decyzja w sprawie podatku od nieruchomości, a podniesione w niej zarzuty z podanych wcześniej powodów zasługiwały na uwzględnienie w całości. Wydana na podstawie art. 226 § 1 Ordynacji podatkowej decyzja przez ten organ zgodnie z żądaniem strony uchylała zaskarżoną decyzję w całości. Podzielono bowiem pogląd strony, że w sprawie nie powinna być wydana żadna decyzja merytoryczna. Wydanie tej decyzji oznaczało zakończenie postępowania w drodze jego umorzenia (por. B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olsieńska – Ordynacja podatkowa – Komentarz, Wyd. TNOiK Toruń 2002r., str. 741-743). Skoro decyzja wydana przez organ pierwszej instancji odpowiadała treści przepisu art. 226 § 1 Ordynacji podatkowej, to nie było podstaw do jej uchylenia przez organ odwoławczy. Z tych względów zaskarżoną decyzję wbrew zarzutom podniesionym w skardze należało uznać za odpowiadającą obowiązującemu prawu.
Odrębne natomiast zagadnienie, nie objęte treścią tego rozstrzygnięcia stanowi stwierdzenie nadpłaty powstałej w wyniku uchylenia decyzji ustalającej zobowiązanie w podatku od nieruchomości. Rozliczenie powstałej nadpłaty powinno nastąpić z uwzględnieniem zasad określonych w art. 72 i następ. Ordynacji podatkowej. Wpływu na rozliczenie nadpłaty nie ma to czy i w jakim terminie skierowana została do osób wymienionych w art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych decyzja ustalająca zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2003r.
Wobec braku przesłanek do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ją oddalił.