III SA 1428/03

III SA 1428/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-08-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Radziszewska-Krupa
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Krystyna Chustecka /przewodniczący/
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Krystyna Chustecka, Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Protokolant Krzysztof Zagańczyk, po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi L. Spółka z o.o. w K. na decyzję Ministra Finansów z dnia ... maja 2003 r. Nr ... w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie określenia wysokości oprocentowania nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych oddala skargę
Uzasadnienie
III SA 1428/03
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia ... maja 2003r. nr ... Minister Finansów, po rozpatrzeniu odwołania Spółki z o.o. E., utrzymał w mocy decyzję Izby Skarbowej w B. z dnia ... listopada 2000r. Nr ... odmawiającą uchylenia, po wznowieniu postępowania, własnej decyzji ostatecznej z dnia ... sierpnia 1999r. Nr ... utrzymującej w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w B. z dnia ... czerwca 1999r. Nr ... w sprawie określenia wysokości oprocentowania nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 1994r. w kwocie 369.226,90 zł.
Z motywów decyzji wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 lutego 1999r. sygn. akt I SA/Gd 532/98 uchylił decyzję Izby Skarbowej w B. z dnia ... lutego 1998r. Nr ... oraz decyzję Urzędu Skarbowego w B. z dnia ... października 1997r. określającą wysokość podatku dochodowego od osób prawnych za 1994r. w kwocie 975.343,20 zł. Na skutek uchylenia ww. decyzji powstała nadpłata w wysokości 902.544 zł. W dniu 25 marca 1999r. Urząd Skarbowy w B. dokonał zwrotu nadpłaty wraz z oprocentowaniem w wysokości 369.226,90 zł oraz odsetkami za zwłokę w kwocie 1.388.907,80 zł.
Pismem z dnia 11 maja 1999r. Spółka wystąpiła z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie oprocentowania nadpłaty. Decyzją z dnia ... czerwca 1999r. Nr ... Urząd Skarbowy w B. określił wysokość oprocentowania nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 1994r. w kwocie 369.226,90 zł. Wyjaśnił, że oprocentowaniu podlega wyłącznie nadpłata, którą stanowi kwota 902.544 zł (wpłata uiszczona na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za 1994r.), zaś odsetki za zwłokę oprocentowaniu nie podlegają. Izba Skarbowa w B. decyzją z dnia ... sierpnia 1999r. Nr ... utrzymała w mocy tę decyzję.
Pismem z dnia 31 października 2000r. Spółka zawnioskowała o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją Izby Skarbowej w B. z dnia ... sierpnia 1999r. w trybie art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Powołała się na artykuł opublikowany w Rzeczypospolitej z dnia 23 października 2000r. prezentujący stanowisko Ministra Finansów w kwestii wypłaty odsetek od zwracanych odsetek. Minister wyraził pogląd, że wykładnia systemowa i celowościowa art. 72 Ordynacji podatkowej pozwala przyjąć za zasadną wypłatę odsetek od zwracanych odsetek.
W wyniku wznowienia postępowania Izba Skarbowa decyzją z dnia ... listopada 2000r. Nr ... odmówiła uchylenia decyzji z dnia ... sierpnia 1999r. Nr . . Stwierdziła, że odmienne stanowisko Ministra Finansów od wyrażonego w decyzjach organów podatkowych nie stanowi przesłanki wznowienia postępowania w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Nie jest ono bowiem ani nową okolicznością faktyczną, ani nowym dowodem istniejącym w dniu wydania decyzji.
W odwołaniu Spółka wyraziła pogląd, iż "nowość" sytuacji polega na nie uwzględnieniu w dotychczasowym postępowaniu, zarówno przez organ podatkowy, jaki i przez stronę, wykładni przepisów dokonanej przez Ministra Finansów i orzecznictwo NSA.
Minister Finansów podtrzymał stanowisko Izby Skarbowej. Wyjaśniając istotę postępowania wznowieniowego podniósł, iż okoliczność faktyczna to zdarzenie niezależne od treści przepisów prawa, a tym bardziej od ich wykładni. Wskazując na wyrok Sądu Najwyższego z dnia ... kwietnia 2002r. sygn. akt ..., którym została potwierdzona słuszność stanowiska Ministra Finansów zaprezentowanego w przytoczonym przez Spółkę artykule, stwierdził że ani ten wyrok, ani żadna inna wykładnia przepisów nie stanowią nowego dowodu, czy też nowej okoliczności, o których mowa w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Podkreślił, że przedmiotem niniejszego postępowania była jedynie analiza przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania, nie zaś merytoryczna ocena odmowy oprocentowania nadpłaconych odsetek za zwłokę.
W skardze pełnomocnik Spółki zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 72, art. 74, art. 77, art. 240 § 1 oraz art. 245 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia ... kwietnia 2002r. sygn. akt ... i na stanowisko Ministra Finansów oraz wskazując na zmianę art. 72 Ordynacji podatkowej polegającej na dodaniu § 3 o treści potwierdzającej słuszność wcześniejszej jego wykładni dowodził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 72, art. 74 i art. 77 Ordynacji podatkowej. Utrzymywał, że organy podatkowe są zobligowane do stosowania zaleceń i wykładni przepisów Ministerstwa Finansów bez względu na odrębną własną ich interpretację. Powtórzył pogląd wyrażony w odwołaniu odnośnie znaczenia pojęcia "nowości sytuacji". Zauważył, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła nowa wykładnia prawa podatkowego ani zmiana dotychczasowego stanowiska, ponieważ linia orzecznictwa i stanowisko Ministra Finansów były jednolite. Natomiast z punktu widzenia strony skarżącej powołanie się na owo stanowisko Ministra Finansów było możliwe dopiero po zapoznaniu się z treścią artykułu opublikowanego w Rzeczypospolitej.
Na rozprawie oraz w piśmie stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy pełnomocnik podniosła, że przy składaniu wniosku o wznowienie postępowania Spółka nie korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika i w związku z tym organ podatkowy winien był pouczyć ją o trybach wzruszenia decyzji ostatecznej, a następnie prowadzić tak postępowanie, aby nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa. Jej zdaniem, we wniosku o wznowienie postępowania zawarte zostały zarzuty, które należało postrzegać jako dotyczące rażącego naruszenia prawa. Przyznała przy tym, iż wprawdzie ze względu na termin wskazany w art. 249 § 2 Ordynacji podatkowej wznowienie postępowania było jedynym sposobem wzruszenia decyzji Izby Skarbowej z dnia ... sierpnia 1999r., które mogła zainicjować Spółka, lecz rolą organu podatkowego było stwierdzenie nieważności decyzji z urzędu, tym bardziej, że upływ tego terminu wiąże jedynie stronę, a nie urząd. Poddała w wątpliwość zgodność art. 249 § 2 Ordynacji podatkowej z konstytucyjną zasadą państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wnosząc o jej oddalenie podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie może być uwzględniona. Ponieważ pełnomocnik podnosi argumenty przy pomocy których dowodzi nieprawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Izby Skarbowej w B. z dnia ... sierpnia 1999r., przede wszystkim wyjaśnić należy, iż postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania jest odrębnym od postępowania zwykłego postępowaniem nadzwyczajnym, które nie może być poświęcone ponownej ocenie zasadności rozstrzygnięć merytorycznych zapadłych w postępowaniu zwykłym. Uchylenie ostatecznej decyzji w wyniku wznowienia postępowania może nastąpić tylko w przypadkach ściśle określonych w ustawie i po spełnieniu koniecznych warunków. Taki zakres omawianego postępowania wiąże się niewątpliwie z treścią art. 128 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), statuującego zasadę trwałości ostatecznych decyzji w postępowaniu podatkowym. Tak więc wszelkie racje dotyczące nieprawidłowości rozstrzygnięcia nie mogą być wzięte pod uwagę w postępowaniu wznowieniowym, w którym bada się, czy wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Celem postępowania wznowieniowego jest bowiem usunięcie istotnych naruszeń proceduralnych popełnionych przy wydawaniu decyzji merytorycznej, mających wpływ na wynik sprawy, nie zaś usuwanie istotnych błędów tkwiących w samej decyzji, wynikłych wskutek niezastosowania lub błędnego zastosowania przez organ orzekający przepisów prawa materialnego. Zatem zarzuty, odnoszące się do wad materialnoprawnych decyzji, muszą być ocenione jako bezprzedmiotowe w sprawie o wznowienie postępowania ( wyroki NSA z dnia 3.04.2001r. sygn. akt V SA 419/00, LEX nr 50125, z dnia 1.02.2001r. sygn. akt IV SA 2436/98, LEX nr 55759).
Przechodząc do oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji konieczne jest rozważenie, czy odmienna wykładnia przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę prawną decyzji orzekającej co do istoty, wypełnia przesłankę, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Skarżąca zażądała bowiem wznowienia postępowania na podstawie tego przepisu twierdząc, że powzięcie przez nią wiadomości o korzystnej dla niej wykładni przepisów prawa podatkowego dokonanej przez Ministra Finansów wypełnia ustanowioną nim przesłankę. Utrzymywała, iż "nowość" sytuacji polega na nie uwzględnieniu w dotychczasowym postępowaniu, zarówno przez organ podatkowy, jaki i przez stronę, wykładni przepisów dokonanej przez Ministra Finansów oraz prezentowanej w orzecznictwie. Organy podatkowe twierdziły, iż odmienna wykładnia przepisów prawa nie spełnia wymogów ustanowionych w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej.
Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję. Stawia on wymóg kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe dowody lub okoliczności faktyczne muszą być istotne dla sprawy, powinny istnieć w chwili wydawania decyzji, być nieznanymi organowi wydającemu decyzję, zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej.
Zgodnie zaś z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych nowa czy też odmienna wykładnia przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę prawną decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie może być traktowana jako nowa okoliczność faktyczna, ani nowy dowód uzasadniający wznowienie postępowania i to niezależnie od tego, czy wykładnia prawa dokonana została w wytycznych naczelnego organu administracji państwowej, czy też w wyroku Sądu Najwyższego lub sądu administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 26 listopada 1996 r., sygn. akt SA/Kr 2600/95, z dnia 13 lipca 1994 r., sygn. akt III SA 1800/93, ONSA 3/1995, poz. 114, z dnia 7 września 1982 r., sygn. akt Sa/Kr 588/82, ONSA 2/1982, poz. 83, z dnia 19.03.2003r. sygn. akt III SA 1463/01 Biul.Skarb. 2004/1/21). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela ten pogląd. Z tego też względu nie stwierdził aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. W skardze pełnomocnik podnosił zarzut naruszenia art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, ale ponieważ przesłanka ta nie była podstawą wznowienia postępowania (Spółka nie wnosiła o wznowienie postępowania na tej podstawie), a także zważywszy, że jego uzasadnienie de facto odnosi się do pkt 5 tego przepisu, przywołanie pkt 4 zostało potraktowane jako oczywista omyłka.
Sąd nie dopatrzył się też nieprawidłowości w postępowaniu organów podatkowych ze względów podnoszonych na rozprawie przez pełnomocnika. Wniosek o wznowienie postępowania nie budził wątpliwości co do trybu w jakim Spółka żądała wzruszenia decyzji ostatecznej, nie zachodziła więc potrzeba wzywania do sprecyzowania intencji w nim zawartych. We wniosku wskazana była podstawa prawna oraz okoliczność, która zdaniem wnioskodawczyni potwierdzała słuszność żądania. Wskazywanie przez organy podatkowe na możliwość uruchomienia trybu stwierdzenia nieważności oznaczałoby wprowadzenie Spółki w błąd, gdyż w owym czasie było to prawnie niedopuszczalne. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika, wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji było niedopuszczalne po upływie roku od jej doręczenia zarówno na wniosek strony jak i z urzędu. O niedopuszczalności wszczęcia postępowania z urzędu stanowił art. 249 § 2 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Izby Skarbowej w B. z dnia ... listopada 2000r. odmawiającej uchylenia, po wznowieniu postępowania, własnej decyzji ostatecznej z dnia ... sierpnia 1999r.. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż pełnomocnik błędnie powoływał się na ten przepis jako pozbawiający stronę uprawnień do wniesienia wniosku o stwierdzenie nieważności ze względu na upływ rocznego terminu, gdyż materia ta została unormowana w § 1 przywoływanego art. 249. Poza tym zauważenia wymaga, że system weryfikacji decyzji oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności, tzn. poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Prowadzenie postępowania w trybie wznowienia postępowania nie wyklucza prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, oczywiście pod warunkiem, że uruchomienie tego ostatniego jest prawnie dopuszczalne.
Natomiast dywagacje co do niekonstytucyjności art. 249 § 2 Ordynacji podatkowej pozostaje jedynie podsumować stwierdzeniem, iż jedyny organ, władny do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu prawa, tj. Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niezgodności tego przepisu z Konstytucją.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), postanowiono jak w sentencji.