III S 5/22

Sygn. akt III S 5/22 UZASADNIENIE Pismem z 25 października 2022r. skarżący A. W. wniósł skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Częstochowie w sprawie IV U 901/2 . Skarżący wniósł o: 1. stwierdzenie, że w sprawie zawisłej przed Sądem Okręgowym w Częstochowie doszło do wyjątkowej opieszałości (a wręcz zaplanowanej bezczynności), który to stan rzeczy narusza jego dobra osobiste, gwarantowane i chronione ustawą zasadniczą, 2. wydanie sądowi obligatoryjnych zaleceń zapobiegających dalszej bezczynności i zwrócenie uwagi na potrzebę bardziej rygorystycznego traktowania zaleceń kodeksowych ( art. 6 k. c. ), 3. zasądzenie na swoją rzecz kwoty 20.000 zł, co usprawiedliwione jest ślimaczym tempem (odwołanie od 15 miesięcy ciągle pozostaje bez biegu), 4. zwolnienie z obowiązku uiszczenia wcześniejszej opłaty sądowej, gdyż wymagana kwota przekracza aktualne możliwości płatnicze, a z niskiej emerytury nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności. W odpowiedzi na powyższe, Prezes Sądu Okręgowego zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu swego stanowiska Prezes wskazał, że odwołanie do Sądu wpłynęło 30 sierpnia 2021r., natomiast w dalszej kolejności rozpatrywano wniosek odwołującego o „wykluczenie kasty sędziowskiej”. Zestawione w 30 punktach kalendarium czynności w sprawie jednoznacznie wskazywało – zdaniem Prezesa Sądu Okręgowego – że to działania odwołującego mają wpływ na czas trwania postępowania i powodują jego przedłużenie. Odwołujący składa szereg wniosków formalnych, w tym wniosków niedopuszczalnych i skarży wszystkie czynności. Do tego część korespondencji odbiera po uprzednich awizach, co także ma wpływ na czas trwania postępowania i zachowanie terminów do dokonania czynności. W praktyce wnioski i działania odwołującego uniemożliwiają nadanie sprawie merytorycznego biegu. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Skarga o stwierdzenie przewlekłości postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podzielił w całości przedstawiony przez przedstawiciela Skarbu Państwa stan faktyczny jako pełny i prawidłowy oraz dokonaną analizę i ocenę tego stanu i przyjął je jako własne. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Art. 2 ust. 2 powołanej ustawy wskazuje, że dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (…). Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Z kolei art. 1 ust. 3 ustawy stanowi że przepisy ustawy stosuje się zgodnie ze standardami wynikającymi z Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. poz. 284, ze zm.). Z kolei z utrwalonego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że ocena tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania winno się uwzględniać następujące kryteria: złożoność sprawy, znaczenie sprawy dla interesów skarżącego, w tym szczególne okoliczności wskazujące na potrzebę zachowania staranności dla szybszego rozstrzygnięcia sprawy (np.: charakter bytowy sprawy), przyczynienie się skarżącego do przewlekłości postępowania, poprzez wskazanie czynności prawnych oraz pozaprawnych, które spowodowały opóźnienie sprawy i w jakim zakresie oraz zachowanie organów sądowych odpowiedzialnych za prowadzenie sprawy. Podkreślenia wymaga, że pojęcie przewlekłości postępowania nie jest zależne wprost od czasu trwania czynności procesowych, trzeba bowiem uwzględniać nade wszystko to, czy planowanie i przeprowadzanie czynności nie jest nadmiernie rozciągnięte w czasie i wyraźnie przedłużające tok czynności. Zawsze trzeba to odnosić do konkretnych realiów sprawy, przyjętego trybu postępowania i wypełnienia ustawowych zadań przewidzianych dla danego postępowania. Muszą być także respektowane uprawnienia poszczególnych uczestników postępowania zaś ocena, czy sprawę rozpoznano „ w rozsądnym terminie ”, zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta winna uwzględniać następujące elementy: złożoność sprawy, znaczenie sprawy dla interesów skarżącego, zachowanie skarżącego i zachowanie się organu procesowego. Każdy z elementów badany jest oddzielnie, a dopiero następnie dokonuje się oceny ich łącznego efektu. Przede wszystkim jednak należy zwrócić uwagę na zawarte w zacytowanym przepisie pojęcie „ bez nieuzasadnionej zwłoki ”, bowiem nie każda zwłoka może być przyczyną stwierdzenia przewlekłości, lecz jedynie zwłoka nieuzasadniona. Zatem ocena, czy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne, dokonywana musi być na podstawie zarówno analizy charakteru dokonywanych czynności, podjętego trybu postępowania, jak i stanu faktycznego sprawy - konkretnych realiów. Stan ten obejmuje również ocenę sposobu prowadzenia sprawy przez Sąd meriti , może on bowiem wprawdzie podejmować stale czynności procesowe, jednakże w sposób nieracjonalny, utrudniający bądź nawet uniemożliwiający uzyskanie przez stronę postępowania sądowej ochrony czy pozbawienie możliwości bytowych na skutek długotrwałości postępowania. Powyższe kryteria winny być interpretowane przez pryzmat Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i wypracowanego orzecznictwa europejskiego, na tle całkowitej długości postępowania niezależnie od tego, przed iloma instancjami sądowymi się ono toczyło i przed jakim sądem jest zawisłe. O ile strona nie wskazała zakresu przewlekłości postępowania, oceny przewlekłości należy dokonywać na tle całkowitej długości postępowania niezależnie od tego, przed iloma instancjami sądowymi się ono toczyło i przed jakim sądem jest zawisłe. Przez pojęcie „rozsądnego terminu” jako elementu prawa strony do rzetelnego procesu Europejski Trybunał Praw Człowieka, oceniający postępowanie jako całość, stwierdza przewlekłość jeśli trwało ono: - 3 lata w jednej instancji (wyrok ETPCz z 10 lipca 1984r. G. przeciwko Portugalii, skarga nr 8990/80); - 5 lat w dwóch instancjach (wyrok ETPCz z 7 lutego 2006r. D. przeciwko Francji, skarga nr 19249/02); - 6 lat z udziałem Sądu Najwyższego (wyrok z 9 stycznia 2007r. G. przeciwko Polsce, skarga nr 19249/99); -Swoistego rodzaju rekordem była sprawa X przeciwko Francji, wyrok z 31 marca 1992r. (skarga nr 18020/90), sprawa skarżącego zakażonego wirusem (...) - trwała ona 2 lata i 3 miesiące; - najdłuższym okresem nieprowadzącym do orzeczenia naruszenia może być 8 lat w dwóch instancjach. Skarga o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Sądem Okręgowym nie jest zasadna. Rację ma Prezes Sądu Okręgowego, że to działania odwołującego mają wpływ na czas trwania postępowania i powodują jego przedłużenie Odwołanie skarżącego zostało przekazane do Sądu Okręgowego dnia 30 sierpnia 2021r. Sąd Okręgowy podjął niezbędne czynności procesowe, a ich analiza doprowadziła Sąd Apelacyjny do konstatacji, iż w sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na przyjęcie, że doszło w niej do przewlekłości postępowania przed Sądem Okręgowym. Istnie, to nieuzasadnione działania odwołującego dorowadziły do faktu nierozpoznania sprawy w szybszym terminie. Na potwierdzenie tego faktu wystarczy tylko przywołać w tym miejscu okoliczność, iż w dniu 4 sierpnia 2022r. odwołujący złożył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziego, który nie był referentem w sprawie. Nadto akta rozpoznawanej sprawy kilkukrotnie były przekazywane do Sądu Apelacyjnego w związku z koniecznością ich udostępnienia w innych sprawach, w których odwołujący był stroną. Symptomatycznym nadto jest, iż w sprawie dwukrotnie nałożono na ubezpieczonego grzywnę za ubliżenie powadze sądu, a akta zostały przesłane w dniu 5 października 2022r. do Sądu Apelacyjnego z zażaleniem na postanowienie o ukaraniu grzywną z dnia 5 sierpnia 2022r. Na koniec wypada jeszcze zwrócić uwagę na okoliczność, iż na gruncie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2919r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. z 2019r., poz. 1141) sprawy są rozpoznawane zgodnie z kolejnością wpływu, a poza kolejnością rozpoznawane są sprawy pilne, do których sprawa ubezpieczonego nie zalicza się ( § 2 ust. 5f ). Dodatkowo należy podnieść, że w porządku prawnym obowiązują zasady losowego przydziału spraw oraz niezmienność składu. Obie te zasady stanowią istotną gwarancję prawa do sądu właściwego w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP . Łączne stosowanie tych dwóch zasad wedle założeń ustawodawcy ma zapewnić również bezstronność sądu, równość stron i zewnętrzną transparentność w przydziale spraw. Dlatego też, mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny, na mocy art. 12 ust. 1 powołanej wyżej ustawy orzekł, jak w sentencji. /-/SSA Gabriela Pietrzyk-Cyrbus