III RN 81/02

Sąd Najwyższy2002-11-22
SAOSAdministracyjnesłużba wojskowaWysokanajwyższy
służba wojskowaBiuro Ochrony Rząduzwolnienie ze służbywypowiedzeniestatus funkcjonariuszastatus żołnierza zawodowegotransformacja formacji

Sąd Najwyższy uchylił wyrok NSA i decyzje MSWiA, uznając, że zwolnienie żołnierza BOR odmawiającego przejścia do służby funkcjonariusza powinno nastąpić w drodze wypowiedzenia, a nie jako zwolnienie natychmiastowe.

Sprawa dotyczyła zwolnienia Janusza S. z zawodowej służby wojskowej w Biurze Ochrony Rządu po odmowie przejścia do służby funkcjonariusza w nowej formacji BOR. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę żołnierza. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł rewizję nadzwyczajną, argumentując, że zwolnienie powinno nastąpić w drodze wypowiedzenia, zgodnie z ustawą o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Sąd Najwyższy przychylił się do tego stanowiska, uchylając zaskarżony wyrok i poprzedzające decyzje.

Wyrok Sądu Najwyższego rozstrzygnął spór dotyczący zwolnienia Janusza S. z zawodowej służby wojskowej w Biurze Ochrony Rządu (BOR). Po przekształceniu wojskowej Jednostki Wojskowej BOR w cywilną formację BOR, żołnierze mieli możliwość odmowy przejścia do służby funkcjonariusza. Janusz S. odmówił, co skutkowało decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zwolnieniu go ze służby wojskowej. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) oddalił jego skargę. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł rewizję nadzwyczajną, podnosząc, że zwolnienie żołnierza zawodowego w takiej sytuacji powinno nastąpić w drodze wypowiedzenia stosunku służbowego, zgodnie z art. 78 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a nie jako zwolnienie natychmiastowe. Sąd Najwyższy uznał argumentację Rzecznika za zasadną. Podkreślił, że utworzenie nowej, niewojskowej formacji BOR stanowiło likwidację dotychczasowej jednostki wojskowej. W takich przypadkach, gdy żołnierz odmawia przejścia do nowej formacji i nie przechodzi do dyspozycji MON, właściwy minister powinien dokonać wypowiedzenia stosunku służbowego. Sąd Najwyższy uchylił wyrok NSA i poprzedzające decyzje, wskazując na rażące naruszenie przepisów prawa materialnego i konstytucyjnej zasady równości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Zwolnienie żołnierza zawodowego w takiej sytuacji powinno nastąpić w drodze wypowiedzenia stosunku służbowego, zgodnie z przepisami ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że utworzenie nowej, niewojskowej formacji BOR stanowiło likwidację dotychczasowej jednostki wojskowej. W przypadku odmowy przejścia żołnierza do nowej formacji, właściwy minister powinien dokonać wypowiedzenia stosunku służbowego, a nie zwolnienia natychmiastowego. Przepis art. 139 ust. 2 ustawy o BOR określa jedynie kompetencję ministra do zwolnienia, ale nie wyłącza stosowania przepisów o wypowiedzeniu z ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie

Strona wygrywająca

Janusz S.

Strony

NazwaTypRola
Janusz S.osoba_fizycznaskarżący
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracjiorgan_państwowyorgan wydający decyzję
Rzecznik Praw Obywatelskichorgan_państwowywnioskodawca rewizji nadzwyczajnej
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawieorgan_państwowysąd niższej instancji

Przepisy (8)

Główne

u.o BOR art. 139 § ust. 2

Ustawa o Biurze Ochrony Rządu

Ustala podmiot zwalniający z zawodowej służby wojskowej żołnierza odmawiającego podjęcia służby w BOR (Minister SWiA), ale nie wyłącza stosowania przepisów o wypowiedzeniu.

u.s.w.ż.z. art. 78 § ust. 2

Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

Zgodnie z tym przepisem, zwolnienie ze służby musi być poprzedzone wypowiedzeniem.

Pomocnicze

u.o BOR art. 139 § ust. 1

Ustawa o Biurze Ochrony Rządu

Żołnierze zawodowi pełniący służbę w JW BOR stawali się z mocy prawa funkcjonariuszami BOR, chyba że złożyli pisemne oświadczenie o odmowie.

u.s.w.ż.z. art. 78 § ust. 2 pkt 2

Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

Określa przesłanki wypowiedzenia stosunku służbowego, w tym likwidację jednostki wojskowej.

u.o BOR art. 144 § ust. 1

Ustawa o Biurze Ochrony Rządu

Dotyczy likwidacji JW BOR do dnia 31 grudnia 2001 r.

u.o BOR art. 146

Ustawa o Biurze Ochrony Rządu

Dotyczy żołnierzy likwidowanych jednostek wojskowych, którzy nie rozwiązali stosunku służbowego.

u.s.w.ż.z. art. 74 § ust. 1

Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

Przewiduje, że żołnierzy zawodowych zwalnia Minister Obrony Narodowej lub określony przez niego organ wojskowy.

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości obywatelskiej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zwolnienie żołnierza zawodowego w sytuacji odmowy przejścia do służby w nowej formacji cywilnej powinno nastąpić w drodze wypowiedzenia stosunku służbowego, zgodnie z ustawą o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przepis art. 139 ust. 2 ustawy o BOR ma charakter kompetencyjny i nie wyłącza stosowania przepisów o wypowiedzeniu. Zwolnienie bez wypowiedzenia narusza konstytucyjną zasadę równości.

Odrzucone argumenty

Zwolnienie żołnierza zawodowego w opisanej sytuacji może nastąpić na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jako zwolnienie natychmiastowe lub szybkie. Przekształcenie jednostki wojskowej w formację cywilną nie wymaga stosowania przepisów o wypowiedzeniu.

Godne uwagi sformułowania

ustala jedynie podmiot, który zwalnia z zawodowej służby wojskowej Do rozwiązania z takim żołnierzem zawodowym stosunku służbowego mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych zwolnienie ze służby musi być poprzedzone wypowiedzeniem swoistego” przekształcenia dotychczasowej Jednostki Wojskowej [...] - Biuro Ochrony Rządu w formację - Biuro Ochrony Rządu żołnierze zawodowi odmawiający wyrażenia takiej zgody mogli przejść do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za jego zgodą minister właściwy do spraw wewnętrznych zwalniał ze służby tych żołnierzy zawodowych, którzy nie podjęli służby w Biurze Ochrony Rządu i nie przeszli do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej zawarte w ustawie o BOR unormowania dotyczące zwolnienia ze służby żołnierzy JW [...] BOR mają charakter wyjątkowy w stosunku do zasad generalnych, wynikających z ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wprowadzają nadzwyczajną podstawę zwolnienia w stosunku do żołnierzy, którzy z własnej woli nie objęli stanowiska funkcjonariusza w nowej formacji BOR Potraktowanie okoliczności określonej w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jako nadzwyczajnej [...] podstawy zwolnienia żołnierza ze służby stoi w sprzeczności z żądaniem zastosowania w takim przypadku wypowiedzenia stosunku służbowego wojskowy stosunek służbowy nie może być kontynuowany w formie cywilnego stosunku służbowego przekształcenie formacji wojskowej w niewojskową, połączone z zasadniczą zmianą statusu prawnego służby w tych jednostkach [...] przesądzało o zupełnie nowym kształcie ustrojowym i służbowym Biura Ochrony Rządu norma ta wskazuje wprawdzie, że okoliczności w niej określone prowadzą do zwolnienia ze służby tych żołnierzy zawodowych, ale nie określa ani trybu zwolnienia, ani nie wyznacza daty ustania stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

Skład orzekający

Jerzy Kuźniar

przewodniczący

Zbigniew Myszka

sprawozdawca

Maria Tyszel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwolnienia żołnierzy zawodowych w przypadku transformacji formacji wojskowych w cywilne, konieczność stosowania wypowiedzenia oraz zasada równości wobec prawa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przekształcenia BOR i odmowy przejścia do służby funkcjonariusza. Może mieć zastosowanie analogiczne do innych przypadków likwidacji jednostek wojskowych i transformacji służb.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego ze zmianą statusu służbowego żołnierzy w wyniku reformy struktur państwowych, co ma znaczenie praktyczne dla wielu osób i stanowi przykład interpretacji przepisów przez Sąd Najwyższy.

Czy można zwolnić żołnierza bez wypowiedzenia? Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady transformacji służb.

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Wyrok z dnia 22 listopada 2002 r. III RN 81/02 Przepis art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu (Dz.U. Nr 27, poz. 298 ze zm.) ustala jedynie podmiot, który zwalnia z zawodowej służby wojskowej żołnierza odmawiającego podjęcia służby w Biu- rze Ochrony Rządu. Do rozwiązania z takim żołnierzem zawodowym stosunku służbowego mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.), w szczególności jej art. 78 ust. 2, zgodnie z którym zwolnienie ze służby musi być poprzedzone wypowiedzeniem. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra- wozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2002 r. sprawy ze skargi Janusza S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administra- cji z dnia 2 sierpnia 2001 r. [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby woj- skowej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wy- roku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2002 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2001 r. [...] oraz z dnia 29 czerwca 2001 [....]. U z a s a d n i e n i e Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2002 r. oddalił skargę Janusza S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Admi- nistracji z dnia 2 sierpnia 2001 r. o zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 sierpnia 2001 r. i przeniesieniu do rezerwy. Skarżący, będący żołnierzem zawodowym pełniącym zawodową służbę wojskową w [...] Biurze Ochrony Rządu, w 2 dniu 27 kwietnia 2001 r. złożył oświadczenie, w którym nie wyraził zgody na prze- kształcenie dotychczasowego stosunku służbowego żołnierza zawodowego w stosu- nek służbowy funkcjonariusza. Dyrektor Departamentu Kadr MON pismem z dnia 21 czerwca 2001 r. poinformował o braku możliwości „służbowego wykorzystania” Ja- nusza S., który nie przeszedł do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za jego zgodą. W tych okolicznościach sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją w dniu 29 czerwca 2001 r. zwolnił Janusza S. z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 sierpnia 2001 r. i przeniósł go do rezerwy. Jako podstawę prawną wyda- nia tej decyzji Minister wskazał art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biu- rze Ochrony Rządu (Dz.U. Nr 27, poz. 298), art. 90 ust. 2 w związku z art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (jedno- lity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.) i § 155 ust. 1 rozporządzenia Mini- stra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnie- rzy zawodowych (Dz.U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.) i art. 149 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 2 sierpnia 2001 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 29 czerwca 2001 r. o zwolnieniu Janusza S. z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniu go do rezerwy. Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że ustawą z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu (Dz.U. Nr 27, poz. 298) dokonano „swoistego” przekształcenia dotychczasowej Jednostki Wojskowej [...] - Biuro Ochrony Rządu w formację - Biuro Ochrony Rządu, która została podporządkowana Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji na mocy ustawy z dnia 22 grudnia 1999 r. o czasowym podporządkowaniu niektórych jednostek wojskowych (Dz.U. z 2000 r. Nr 2, poz. 6 ze zm.). Pozostałe jednostki wojskowe podporządkowane wów- czas temu Ministrowi były likwidowane do dnia 31 grudnia 2001 r. W wyniku tego przekształcenia żołnierze zawodowi, pełniący służbę w Jednostce Wojskowej [...] - Biuro Ochrony Rządu w dniu wejścia w życie ustawy o BOR, stawali się z mocy prawa funkcjonariuszami Biura Ochrony Rządu, chyba że w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie tej ustawy złożyli pisemne oświadczenia, że nie wyrażają na to zgody (art. 139 ust. 1). Żołnierze zawodowi odmawiający wyrażenia takiej zgody mo- gli przejść do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za jego zgodą. Natomiast mini- ster właściwy do spraw wewnętrznych zwalniał ze służby tych żołnierzy zawodowych, 3 którzy nie podjęli służby w Biurze Ochrony Rządu i nie przeszli do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej (art.139 ust. 2 ustawy o BOR). Oceniając stan prawny, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał wątpliwości, że żołnierze zawodowi pełniący służbę w jednostce Wojskowej [...] - BOR, składający w określonym terminie oświadczenie o odmowie przejścia do formacji BOR, nadal zachowywali status żołnierzy zawodowych, ponieważ ustawa o BOR nie zawierała żadnych odmiennych regulacji dotyczących ich sytuacji prawnej, poza art. 139 ust. 2, nakazującym ich zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Stanowisko takie po- średnio potwierdza art. 139 ust. 3 pkt 2 ustawy o BOR, stanowiący, że żołnierzom JW. [...] - BOR, którzy podjęli służbę funkcjonariuszy w BOR, nie przysługiwały na- leżności w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej. Jednakże utrzymanie sta- tusu prawnego żołnierzy zawodowych przez żołnierzy „dawnego” BOR odmawiają- cych przejścia do „nowego” BOR - „nie stanowi dostatecznego uzasadnienia wnio- sku, iż w sytuacji określonej w art. 139 ust. 1 i 2 ustawy o BOR należy wypowiedzieć im stosunek służbowy na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W świetle regulacji prawnych zawartych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (rozdział 6), dotyczących zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, wypowiedzenie stosunku służbowego przez organ wojskowy z pewnością nie jest podstawowym sposobem zwolnienia ze służby. Zwolnienie żołnie- rza ze służby w przypadkach określonych w tej ustawie jest z reguły zwolnieniem ‘natychmiastowym’ w tym sensie, że pozostaje w ścisłym związku czasowym ze zda- rzeniem, stanowiącym jego uzasadnienie”. Skutki takiego „natychmiastowego” zwol- nienia łagodzą przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (jednolity tekst: Dz.U. z 1992 r. Nr 5, poz. 18 ze zm.) przyznające żołnierzom prawo do uposażenia i innych świadczeń przez pewien czas po zwolnieniu ze służby (art. 18). Zakres zastosowania wypowiedzenia stosunków służby żołnierzy zawodo- wych został dokładnie ustalony przez wyczerpujące, ustawowe wskazanie jego prze- słanek (art. 78 ust. 2 pkt 1-3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), ale nie mieszczą się w nich okoliczności, o których mowa w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR. Bezpośrednią przyczyną zwolnienia ze służby na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jest złożenie przez żołnierza „starego” BOR w odpowiednim terminie pisemnego oświadczenia o odmowie podjęcia służby w nowej formacji, co nie po- zwala stwierdzić, że żołnierza zwalnia się wyłącznie z powodu rozformowania (likwi- 4 dacji) „starego” BOR, który funkcjonuje jako przekształcona formacja. Nie było przeto obiektywnych przeszkód w dalszym pełnieniu służby przez dotychczasowych żołnie- rzy zawodowych „starego” BOR, którzy z mocy prawa mogli zostać funkcjonariu- szami „nowego” BOR. W konkluzji swoich rozważań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż „zawarte w ustawie o BOR unormowania dotyczące zwolnienia ze służby żołnierzy JW [...] BOR mają charakter wyjątkowy w stosunku do zasad generalnych, wynikających z ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wprowadzają nadzwyczajną podstawę zwolnienia w stosunku do żołnierzy, którzy z własnej woli nie objęli stanowiska funkcjonariusza w nowej formacji BOR i nie zostali przejęci do dyspozycji MON. Potraktowanie okoliczności określonej w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jako nadzwyczajnej (co oznacza nieprzewidzianej w ustawie o służbie wojsko- wej żołnierzy zawodowych) podstawy zwolnienia żołnierza ze służby stoi w sprzecz- ności z żądaniem zastosowania w takim przypadku wypowiedzenia stosunku służ- bowego. Tylko bowiem, gdyby brak zgody żołnierza na zmianę z mocy prawa jego statusu na status funkcjonariusza BOR dałoby się uznać za jedną z okoliczności, o których mowa w art. 78 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wnioskowanie o konieczności dokonania z tego powodu wypowiedzenia byłoby pra- widłowe”. Powyższe prowadziło do oddalenia skargi. W rewizji nadzwyczajnej Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił rażące naru- szenie art. 139 ust. 2 ustawy o BOR, art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a także art. 32 ust. 1 Konstytucji Rze- czypospolitej Polskiej, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uza- sadnieniu rewizji nadzwyczajnej wskazano, że ustawa o BOR wywarła „skutek prawny w postaci likwidacji Jednostki Wojskowej [...] BOR”. W jej miejsce utworzono Biuro Ochrony Rządu. W przypadku likwidacji jednostki wojskowej lub zmniejszenia jej stanu osobowego zwolnienie żołnierza zawodowego ze służby wojskowej musi być poprzedzone obligatoryjnym wypowiedzeniem (art. 78 ust. 2 ustawy z służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Zwolnienie niepoprzedzone wypowiedzeniem „nie nosi znamion czynności prawnej”, a jest tylko „zdarzeniem prawnym następującym ex lege w ostatnim dniu okresu wypowiedzenia”. Oznacza to, że zwolnienie ze służby w trybie art. 139 ust. 2 ustawy o BOR nie jest autonomicznym sposobem rozwiązania stosunku służby żołnierza zawodowego ani samoistnym zdarzeniem prawnym pro- wadzącym do ustania stosunku służby wojskowej. Unormowanie zawarte w art. 139 5 ust. 2 ustawy o BOR ma charakter wyjątkowy jedynie w stosunku do art. 74 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jest to zatem wyłącznie norma kompetencyjna, określająca Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jako pod- miot uprawniony do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej żołnierza odmawiają- cego podjęcia służby w charakterze funkcjonariusza Biura Ochrony Rządu, która - będąc lex specialis - wyłącza kompetencję Ministra Obrony Narodowej jako organu generalnie właściwego do zwalniania żołnierzy zawodowych ze służby wojskowej. Rozwiązanie BOR, wcześniej będącego jednostką wojskową, przez zastąpienie go nową jednostką organizacyjną, jakkolwiek pod tą samą nazwą, stanowi przeszkodę w dalszym pełnieniu służby wojskowej, gdyż „wojskowy stosunek służbowy nie może być kontynuowany w formie cywilnego stosunku służbowego”. W konsekwencji za- skarżony wyrok narusza również konstytucyjną zasadę równości obywatelskiej (art. 32 ust. 1 Konstytucji), która nie dopuszcza dyskryminowania żołnierza zawodowego zwalnianego ze służby „wskutek odmowy podjęcia dalszej służby jako funkcjonariusz w porównaniu z żołnierzami zawodowymi zwalnianymi na skutek rozwiązania jed- nostki wojskowej lub przeprowadzaną redukcją wojska”. Dlatego w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodo- wych, zwłaszcza w części dotyczącej obowiązku wypowiedzenia stosunku służbo- wego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, ponieważ zaskarżony wyrok rażąco narusza wskazane w niej przepisy prawa materialnego. Na wstępie warto podkreślić, że utworzenie Biura Ochrony Rządu nastąpiło na podstawie przepisów ustawy o dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu. Doszło do powstania nowej, jednolitej, umundurowanej, uzbrojonej formacji podległej Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji (art. 1 ust. 1 ustawy), będącej inną formacją niż dotychczasowa struktu- ra wojskowa - Jednostka Wojskowa [...] - Biuro Ochrony Rządu, początkowo podle- gła Ministrowi Obrony Narodowej, a następnie podporządkowana ministrowi właści- wemu do spraw wewnętrznych w celu jej restrukturyzacji na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 22 grudnia 1999 r. o czasowym podporządkowaniu niektórych jedno- stek wojskowych. Proces utworzenia nowej ustrojowej niewojskowej formacji pod na- zwą Biuro Ochrony Rządu był zatem bezpodstawnie postrzegany przez Naczelny 6 Sąd Administracyjny (w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku), jako „swoiste prze- kształcenie” dotychczasowej jednostki Wojskowej [...] - Biuro Ochrony Rządu w „for- mację Biuro Ochrony Rządu”. Tymczasem przekształcenie formacji wojskowej w niewojskową, połączone z zasadniczą zmianą statusu prawnego służby w tych jed- nostkach (możliwość przekształcenia wojskowego stosunku służby w służbowy sto- sunek funkcjonariusza BOR jedynie za zgodą żołnierza zawodowego) przesądzało o zupełnie nowym kształcie ustrojowym i służbowym Biura Ochrony Rządu. Proces taki polegał na ustawowym rozformowaniu Jednostki Wojskowej [...] - Biuro Ochrony Rządu, co nastąpiło w drodze likwidacji tej struktury wojskowej i powstania nowej niewojskowej formacji Biura Ochrony Rządu na podstawie przepisów ustawowej pragmatyki służbowej (ustawy o BOR) odrębnej od pragmatyki wojskowej żołnierzy zawodowych. Warto zauważyć, że niewojskowa formacja - Biuro Ochrony Rządu nie została nazwana w ustawie o BOR sukcesorem prawnym Jednostki Wojskowej [...] - Biura Ochrony Rządu, przeto ta Jednostka Wojskowa podlegała formalnej likwidacji do dnia 31 grudnia 2001 r. w trybie art. 144 ust. 1 ustawy o BOR. Trzeba tu sygnali- zować, że również żołnierze zawodowi innych likwidowanych jednostek wojskowych, z którymi do dnia 31 grudnia 2001 r. nie rozwiązano stosunku służbowego, przecho- dzili do dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych, bądź mogli przejść do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za jego zgodą, a minister właściwy do spraw wewnętrznych był uprawniony do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej tych żołnierzy, którzy w terminie określonym w ust. 1 nie przeszli do dyspozycji Mini- stra Obrony Narodowej (art. 146 ustawy o BOR). Oparte na tym ostatnim przepisie rozumienie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej jest zbieżne z przewidzianym w art. 139 ust. 1 zdaniu drugim ustawy o BOR uprawnieniem ministra właściwego do spraw wewnętrznych do zwolnienia ze służby żołnierzy zawodowych pełniących w dniu wejścia w życie ustawy o BOR służbę w Jednostce Wojskowej [...] - Biuro Ochrony Rządu, którzy nie podjęli służby w BOR lub nie przeszli do dyspozycji Mini- stra Obrony Narodowej za jego zgodą. I nie mogło być tu mowy o zwalnianiu ich z zawodowej służby wojskowej w nieokreślonym ustawowo terminie, ale w trybie i ter- minie określonym w art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawo- dowych. Zgodnie z art. 139 ust. 1 ustawy o BOR, żołnierze zawodowi pełniący w dniu wejścia w życie ustawy służbę w Jednostce Wojskowej [...] - Biuro Ochrony Rządu stawali się z mocy prawa funkcjonariuszami BOR, chyba że w terminie 30 dni od dnia 7 wejścia w życie ustawy złożyli pisemne oświadczenie, że nie wyrażają na to zgody. Żołnierze zawodowi, którzy odmówili wyrażenia takiej zgody, nadal zachowywali swój dotychczasowy status służbowy żołnierzy zawodowych i mogli przejść do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za jego zgodą. Natomiast minister właściwy do spraw wewnętrznych zwalniał ze służby zawodowej tych żołnierzy zawodowych, którzy nie podjęli służby w BOR lub nie przeszli do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej (art. 139 ust. 2 zdanie drugie ustawy o BOR). Poza tą ostatnią regulacją ustawy o BOR, upoważniającą ministra właściwego do spraw wewnętrznych do zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej, nie wprowadzono w tej ustawie żad- nych innych zmian dotyczących sytuacji prawnej żołnierzy zawodowych. Jest to za- tem regulacja szczególna, która podlega wykładni ścisłej. Wskazuje ona wyłącznie na ministra właściwego do spraw wewnętrznych jako na inny - niż właściwy organ wojskowy - podmiot uprawniony do zwolnienia ze służby wojskowej żołnierza zawo- dowego w przypadkach, gdy żołnierz nie wyraził zgody na zmianę swojego statusu służbowego żołnierza zawodowego (Jednostki Wojskowej [...] Biuro Ochrony Rządu) na status funkcjonariusza formacji niewojskowej Biura Ochrony Rządu i nie przeszedł do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za zgodą tego Ministra. Powyższe ozna- cza, że przepis art. 139 ust. 2 zdanie drugie ustawy o BOR wyłączał w takich przy- padkach jedynie stosowanie art. 74 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy za- wodowych, który przewiduje, iż żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojsko- wej zwalnia Minister Obrony Narodowej lub określony przez niego organ wojskowy. Natomiast nie ma jakiegokolwiek uzasadnienia stanowisko, że ta wyjątkowa regula- cja normatywna jakoby wyłączała stosowanie także dalszych przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, albowiem stanowiłoby to niedopuszczalną wykładnię rozszerzającą unormowania o charakterze lex specialis zawartego w art. 139 ust. 2 zdaniu drugim ustawy o BOR. Dopuszczona przez ustawodawcę odmowa wyrażenia zgody przez żołnierza zawodowego na objęcie z mocy prawa statusu funkcjonariusza niewojskowej forma- cji Biura Ochrony Rządu (art. 139 ust. 1 ustawy o BOR) jest uprawnieniem żołnierza zawodowego, który nie zgodził się na przekształcenie swojego statusu prawnego żołnierza zawodowego w związku z rozformowaniem (likwidacją) Jednostki Wojsko- wej [...] - BOR i utworzeniem nowej niewojskowej formacji Biura Ochrony Rządu. Tego rodzaju zasadnicza zmiana ustrojowa służby w Biurze Ochrony Rządu powinna być postrzegana jako powodująca zwolnienie żołnierza zawodowego z przyczyn do- 8 tyczących zawodowej służby wojskowej, a nie z przyczyn dotyczących żołnierza za- wodowego, który odmawia wyrażenia zgody „na stanie się z mocy prawa” funkcjona- riuszem niewojskowej formacji Biura Ochrony Rządu także dlatego, że przepisy ustawy o BOR nie dają podstaw do badania motywów odmowy wyrażenia tej zgody. Godzi się wyraźnie podkreślić, że - wbrew stanowisku Naczelnego Sądu Administra- cyjnego zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - przepis art. 139 ust. 1 ustawy o BOR wcale nie gwarantuje „nienaruszalności dotychczasowych stosunków służbowych, przewidując, że żołnierze dotychczasowego BOR-u stają się z mocy prawa funkcjonariuszami ‘nowego’ BOR-u”, ponieważ status żołnierza zawodowego jest ustrojowo odmienny od statusu funkcjonariusza formacji niewojskowej, a niewoj- skowa formacja BOR-u nie została ustawowo wskazana jako następca prawny woj- skowej formacji BOR-u. Wprawdzie zatem żołnierze zawodowi „z własnej woli nie objęli stanowiska funkcjonariusza w nowej formacji BOR”, jednakże niewyrażenie ta- kiej zgody pozostawało w związku z rozformowaniem Jednostki Wojskowej [...] - BOR i utworzeniem nowej niewojskowej formacji Biura Ochrony Rządu. Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (podobnie zresztą jak i ustawa o BOR) posługuje się tylko jednym tytułem ustania stosunku służbowego żoł- nierza zawodowego, jakim jest zwolnienie z zawodowej służby wojskowej (rozdział 6 ustawy), tyle że następuje ono wskutek enumeratywnie określonych w ustawie zda- rzeń prawnych o różnej charakterystyce prawnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Ad- ministracyjnego w Warszawie, w powiększonym składzie siedmiu sędziów, z dnia 18 lutego 2002 r., OSA 9/01, Wokanda 2002 r. nr 7-8, s. 62). Zwolnienie żołnierza z za- wodowej służby wojskowej wymaga zatem wskazania ustawowej podstawy zwolnie- nia (jego trybu), a ponadto także daty zakończenia stosunku służby. Oznacza to, że zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej bez wskazania trybu i daty usta- nia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stanowi rażące naruszenie przepisów prawa o zwalnianiu żołnierzy zawodowych z tej służby. Powyższe prowa- dzi do wniosku, że uprawnienie ministra właściwego do spraw wewnętrznych do zwolnienia ze służby wojskowej żołnierzy zawodowych, którzy nie podjęli służby w BOR lub nie przeszli do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej, o którym stanowi art. 139 ust. 2 zdanie drugie ustawy o BOR, nie jest samoistnym tytułem prowadzącym do zakończenia stosunku zawodowej służby wojskowej, albowiem norma ta wska- zuje wprawdzie, że okoliczności w niej określone prowadzą do zwolnienia ze służby 9 tych żołnierzy zawodowych, ale nie określa ani trybu zwolnienia, ani nie wyznacza daty ustania stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Powyższe rozważania wskazują, iż Rzecznik Praw Obywatelskich trafnie oce- nił „kompetencyjną” zawartość normatywną przepisu art. 139 ust. 2 zdanie drugie ustawy o BOR, który przenosi na ministra właściwego do spraw wewnętrznych jedy- nie uprawnienia do zwalniania żołnierzy zawodowych w sytuacjach, gdy nie podjęli służby w BOR lub nie przeszli do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej. Równocze- śnie brak jest jakichkolwiek przesłanek do przyjęcia, że poddana analizie norma prawna mogłaby stanowić uzasadnienie do zwolnienia „natychmiastowego”, jak zdaje się sugerować Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, bądź do zwolnienia „szybkiego”, jako to na rozprawie przed Sądem Najwyższym określił pełnomocnik Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Jeżeli bowiem Jednostka Wojskowa [...] - Biuro Ochrony Rządu została rozformowana, bo przestała istnieć jako formacja wojskowa i nie było możliwości wyznaczenia pełniących w niej służbę żołnierzy zawodowych na inne wojskowe stanowiska służbowe, to wystąpiła sytuacja określona w art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawo- dowych, która uprawniała ministra właściwego do spraw wewnętrznych do dokonania wypowiedzenia stosunku służbowego żołnierzowi zawodowemu tej Jednostki Woj- skowej, który nie podjął służby w niewojskowej formacji BOR lub nie został przejęty do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej. W takich okolicznościach sprawy, kon- stytucyjna zasada równości obywatelskiej (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) jedynie wzmacnia dokonaną wykładnię przepisów art. 139 ust. 2 zdania drugiego ustawy o BOR oraz art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI