III RN 80/00

Wyrok z dnia 8 marca 2001 r. III RN 80/00 Skarga do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna w sprawie o wizę dla cudzoziemca nielegalnie przebywającego na terytorium Rzeczpospoli- tej Polskiej po utracie ważności wizy poprzednio uzyskanej. Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2001 r. sprawy ze skargi Ra- bii E. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie z dnia 31 grudnia 1998 r. [...] w przedmiocie odmowy udzielenia wizy pobytowej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Ad- ministracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i odrzucił skargę. U z a s a d n i e n i e Wojewoda Poznański decyzją z dnia 7 października 1998 r. [...] odmówił udzielenia Rabii E., obywatelce Maroka, wizy pobytowej na okres 6 miesięcy. Rozs- trzygnięcie to utrzymane zostało w mocy w trybie odwoławczym decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 grudnia 1998 r. [...]. W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że Rabia E. w związku ze studiami na Akademii Me- dycznej w P. i stażem podyplomowym przebywa w Polsce od ponad 8 lat i kilkakrot- nie legalizowała swój pobyt. Ostatnią wizę pobytową z terminem ważności do 31 marca 1998 r. otrzymała w dniu 17 kwietnia 1997 r. Wniosek o wydanie kolejnej wizy na okres 6 miesięcy, w związku z zamiarem odbycia stażu specjalizacyjnego, złożyła w dniu 24 kwietnia 1998 r., a więc po upływie terminu określonego w art. 8 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach i utracie ważności poprzedniej wizy. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Rabii E. na decyzję ostateczną z dnia 31 grudnia 1998 r., wyrokiem z dnia 10 września 1999 r. 2 uchylił zaskarżoną decyzję. W motywach wyroku Sąd wyraził pogląd, że zaskarżona decyzja Ministra podjęta została z naruszeniem art. 9 KPA. Organ administracji obo- wiązany był pouczyć Rabie E. o aktualnie obowiązującym terminie przewidzianym do złożenia wniosku o wydanie kolejnej wizy pobytowej, czego według zapewnień skar- żącej w odwołaniu i skardze, nie uczynił. Zdaniem Sądu przedstawione okoliczności przemawiają za tym, że spóźnione złożenie wniosku nie wynikało z lekceważącego stosunku skarżącej do porządku prawnego i nie można faktu tego oceniać w katego- riach zagrożenia ładu i porządku publicznego. Przyjąć należy, że było ono wynikiem nieświadomości zmienionego stanu prawnego oraz nieudzielenia jej niezbędnych wskazówek przez organ pierwszej instancji o terminie złożenia wniosku wizowego, co mogłoby uchronić skarżącą od zarzutu nielegalnego pobytu na terytorium Rze- czypospolitej Polskiej. Od powyższego wyroku wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwo- ści, który zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 2 pkt 3 i art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 114, poz. 73 ze zm.), żądał uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że niezależnie od przy- czyn niezachowania przez skarżącą terminu przewidzianego do złożenia wniosku o wydanie kolejnej wizy pobytowej, pewne jest, że w dniu, w którym ona ten wniosek złożyła, to jest 24 kwietnia 1998 r. (po upływie 24 dni od utraty ważności poprzedniej wizy) jej pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, był pobytem nielegalnym. W konsekwencji tego zaś Naczelny Sąd Administracyjny nie był właściwy do rozpozna- nia sprawy ze skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 grudnia 1998 r. w przedmiocie odmowy udzielenia Rabii E. wydania dalszej wizy pobytowej. Przepis art. 19 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wyłą- cza bowiem właściwość sądu administracyjnego w sprawach wiz, z wyjątkiem przy- padków dotyczących cudzoziemców przebywających legalnie na terytorium Rzeczy- pospolitej Polskiej. Dodać należy, że z treści art. 9 KPA wynika, że obowiązki organu administracji, o których mowa w tym przepisie, odnoszą się do stron uczestniczących w postępowaniu. W istocie przed złożeniem wniosku w dniu 24 kwietnia 1998 r., Ra- bia E. nie była stroną postępowania, gdyż postępowanie w przedmiotowej sprawie nie toczyło się, a zostało wszczęte dopiero w dniu 24 kwietnia 1998 r., a więc nie 3 można zasadnie zarzucić organom administracji naruszenia tego przepisu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 1999 r. zapadł po rozpoznaniu skargi i po stwierdzeniu jej merytorycznej zasadności. Rewizja nadz- wyczajna zarzuciła wadliwość tego rozstrzygnięcia, wynikającą z niedopuszczalności drogi sądowej, przesądzającej o konieczności odrzucenia skargi bez jakiejkolwiek kontroli merytorycznej zaskarżonej decyzji (art. 27 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym). Rozpoznając sprawę w granicach podstaw rewizji nadzwyczajnej (por. art. 39311 § 1 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego – Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.). Sąd Najwyższy zajmował się przedstawionym w rewizji nadzwyczajnej zagadnieniem właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie biorąc pod uwagę zawartej w zaskarżonym wyroku oceny decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 grudnia 1998 r. Wychodząc z powyższego założenia o przedmiocie poddanym Sądowi Naj- wyższemu do rozpoznania należało przede wszystkim rozważyć zagadnienie właści- wości sądu administracyjnego w sprawach takich jak rozpatrywana, to jest w spra- wach wiz. Przepis wskazany w rewizji nadzwyczajnej (art. 19 pkt 5 ustawy o Naczel- nym Sądzie Administracyjnym) niewątpliwie ustanawia wyjątek od zasady zaskarżal- ności decyzji administracyjnej do sądu (por. art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym), co więcej – jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez sąd (por. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W oparciu o te zasady – interpretacja zakresu przedmiotowego od ich odstępstwa musi być restryktywna. Jeżeli chodzi o wskazaną relację z Konstytucją, to jest ona podobna do za- gadnienia rozważonego przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2000 r., K. 12/99 (OTK 2000 z. 7, poz. 260), w którym orzeczono, iż art. 19 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, w zakresie w jakim wyłącza prawo do sądu w sprawach dotyczących wydalenia cudzoziemca nielegalnie przebywającego w Polsce – jest zgodny z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Najwyż- szy podzielając powyższe stanowisko i przedstawioną w wyroku TK argumentację uznał, że wyłączenie prawa do sądu wobec cudzoziemca nielegalnie przebywające- 4 go na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – nie budzi konstytucyjnych zastrzeżeń także w sprawach wizy. W takiej bowiem sytuacji nie mogłoby budzić wątpliwości zastosowanie art. 19 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Przechodząc na grunt stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy należy stwier- dzić, że wyrażona w rewizji nadzwyczajnej ocena o nielegalności pobytu Rabia E. na terytorium RP w toku postępowania w przedmiotowej sprawie, odpowiada okoliczno- ściom faktycznym przyjętym także w zaskarżonym wyroku NSA. W wyroku tym bo- wiem przyjęto jako niewątpliwy stan rzeczy, iż skarżąca miała wizę ważną do dnia 31 marca 1998 r. i że po tej dacie pomimo utraty ważności wizy nadal w Polsce przeby- wała. Sytuacja taka jest z pewnością pobytem nielegalnym (por. art. 5 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach – Dz.U. Nr 114, poz. 739 ze zm.) Zasadnie także podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że – wbrew ocenie zaskarżonego wyroku – nie zaistniały żadne okoliczności, które mogłyby wywołać skutki prawne w przed- miocie legalizacji pobytu skarżącej cudzoziemki. W szczególności NSA podzielił ustalenia faktyczne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że skarżąca nie wystąpiła w jakiejkolwiek formie o udzielenie jej kolejnej wizy przed upływem terminu ważności wizy, którą dysponowała. Z odpowiednim wnioskiem do właściwego organu wystąpiła bowiem dopiero w dniu 24 kwietnia 1998 r. Skarżąca po upływie terminu ważności wizy nie mogła nie zdawać sobie sprawy z tego, że jej dalszy pobyt w Pols- ce w tej sytuacji stracił uprawniającą do tego podstawę. W związku z tym pozbawio- ne znaczenia prawnego jest twierdzenie skarżącej, że poza postępowaniem wizo- wym uzyskała w biurze paszportowym informację dotyczącą celowości złożenia wniosku o wizę wraz z dokumentami, które miałyby ten wniosek uzasadniać. Należy przy tym zauważyć, że skarżąca nie twierdziła, iż „pouczenie”, na które się powoły- wał,a obejmowało sytuację nielegalności pobytu po utracie ważności wizy. Wreszcie słusznie Minister Sprawiedliwości zauważył, że wyrażona w zaskar- żonym wyroku ocena dotycząca naruszenia art. 9 KPA pozostaje w wyraźnej sprzeczności z tokiem postępowania administracyjnego. Naruszenie to – według wy- roku NSA – miałoby polegać na niepoinformowaniu skarżącej o tym, że jeżeli zamie- rzałaby wystąpić o kolejną wizę, to powinna zrobić to przed upływem terminu ważno- ści wizy, której jej udzielono. Niezależnie od swoistej równoznaczności takiej infor- macji z treścią uprawnienia wizowego ustalającego uprawnienie do przebywania na terytorium RP tylko w określonym czasie, zasadnie Minister Sprawiedliwości zwrócił uwagę na to, że przed złożeniem wniosku o udzielenie wizy nie toczyło się w tym 5 przedmiocie postępowanie administracyjne i w związku z tym nie mogło dojść do na- ruszenia przepisu określającego jedną z zasad postępowania administracyjnego. Z powyższych przyczyn podzielając podstawę i wniosek rewizji nadzwyczaj- nej, Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39315 KPC przy uwzględnieniu art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) i art. 27 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z art. 19 pkt 5 tej ustawy. ========================================