III RN 77/00

Sąd Najwyższy2001-02-22
SAOSinneuprawnienia kombatanckieWysokanajwyższy
kombatanciuprawnieniaweryfikacjahistoriaprawo administracyjneSąd Najwyższyustawa o kombatantach

Sąd Najwyższy uchylił wyrok NSA, uznając, że procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich nie wyklucza możliwości wykazania innego tytułu prawnego do ich posiadania niż tylko 'utrwalanie władzy ludowej'.

Sprawa dotyczyła pozbawienia Tadeusza G. uprawnień kombatanckich przyznanych z tytułu 'utrwalania władzy ludowej'. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję organu, uznając, że skarżący mógł walczyć z niemieckimi dywersantami, co stanowiłoby inny tytuł do uprawnień. Sąd Najwyższy uchylił wyrok NSA, stwierdzając, że ciężar dowodu spoczywa na osobie ubiegającej się o uprawnienia, a Tadeusz G. nie wykazał innego tytułu prawnego, mimo wezwań do przedstawienia dowodów.

Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) w Warszawie, który uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o pozbawieniu Tadeusza G. uprawnień kombatanckich. Tadeusz G. pierwotnie uzyskał uprawnienia z tytułu 'utrwalania władzy ludowej'. NSA uchylił decyzję, sugerując, że skarżący mógł walczyć z niemieckimi dywersantami (Wehrwolf), co stanowiłoby inny tytuł do uprawnień, i że organ powinien wykazać większą inicjatywę w zbieraniu dowodów. Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za zasadną. Podkreślono, że procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich nie wyłącza możliwości wykazania innego tytułu prawnego do ich posiadania, ale ciężar dowodu spoczywa na osobie ubiegającej się o uprawnienia. Sąd wskazał, że Tadeusz G. nie przedstawił żadnych dowodów na inny tytuł, a jego twierdzenia o walce z niemieckimi bandami nie zostały poparte dowodami źródłowymi, mimo wezwań do przedstawienia wyjaśnień i dokumentów. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok NSA i oddalił skargę Tadeusza G.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, procedura weryfikacji nie wyłącza możliwości wykazania innego tytułu prawnego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że procedura weryfikacji, zgodnie z przepisami, nie pozbawia strony możliwości wykazania, że spełnia warunki do nabycia uprawnień na innej podstawie prawnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie wyroku NSA i oddalenie skargi

Strona wygrywająca

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

Strony

NazwaTypRola
Tadeusz G.osoba_fizycznaskarżący
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawieorgan_państwowyorgan administracji
Minister Sprawiedliwościorgan_państwowywnioskodawca rewizji nadzwyczajnej
Prokuratura Krajowaorgan_państwowyudział

Przepisy (7)

Główne

u.k. art. 1 § ust. 2

Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

Wymienia enumeratywnie rodzaje działalności zaliczane do kombatanckiej, w tym pkt 6: 'uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Armii oraz grupami Wehrwolfu'.

u.k. art. 25 § ust. 2 pkt 2

Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

Stanowi, że pozbawia się uprawnień osoby, które uzyskały je wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze 'uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej' lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4.

Pomocnicze

Ustawa o szczególnych uprawnieniach kombatantów art. 1

Określała pierwotne tytuły do uzyskania uprawnień kombatanckich, w tym 'uczestniczenie w walkach o utrwalanie władzy ludowej'.

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień art. 2 § ust. 1

Zobowiązuje Kierownika Urzędu do przeprowadzenia postępowania weryfikacyjnego.

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień art. 4

Wzywa osobę, której uprawnienia podlegają weryfikacji, do przedstawienia wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów.

u.NSA art. 22 § ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3

Ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym

Podstawa zarzutów w rewizji nadzwyczajnej dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych NSA.

KPC art. 39315

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie rewizji nadzwyczajnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ciężar dowodu spoczywa na osobie ubiegającej się o uprawnienia kombatanckie. Procedura weryfikacji nie wyklucza możliwości wykazania innego tytułu prawnego, ale wymaga to przedstawienia dowodów. Skarżący nie przedstawił wystarczających dowodów na inny tytuł do uprawnień niż 'utrwalanie władzy ludowej'.

Odrzucone argumenty

NSA błędnie uznał, że organ powinien wykazać większą inicjatywę w zbieraniu dowodów, zamiast obciążać tym skarżącego. NSA błędnie zinterpretował twierdzenia skarżącego o walce z niemieckimi bandami jako wystarczający dowód na inny tytuł do uprawnień.

Godne uwagi sformułowania

Procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich nie wyłącza możliwości wykazania w tym samym lub innym postępowaniu, że uprawnienia te przysłu- gują nie tylko z tytułu 'utrwalania władzy ludowej', lecz także na podstawie in- nego tytułu prawnego. Ciężar dowiedzenia okoliczności uzasadniających uzyskanie uprawnień kombatanckich spoczywa zawsze na osobie, która ubiega się o tego rodzaju uprawnienia. Organ administracji powinien wykazać więcej inicjatywy w aktywnym zbieraniu dowodów.

Skład orzekający

Andrzej Wasilewski

przewodniczący-sprawozdawca

Jerzy Kwaśniewski

członek

Andrzej Wróbel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uprawnień kombatanckich, ciężar dowodu w postępowaniach administracyjnych, zakres kontroli sądowej decyzji administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uprawnieniami kombatanckimi i historycznym kontekstem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy interpretacji przepisów dotyczących uprawnień kombatanckich i historycznego kontekstu, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym oraz dla osób zainteresowanych historią.

Czy walka z 'niemieckimi bandami' po wojnie gwarantuje uprawnienia kombatanckie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Wyrok z dnia 22 lutego 2001 r. III RN 77/00 Procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich nie wyłącza możliwości wykazania w tym samym lub innym postępowaniu, że uprawnienia te przysłu- gują nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej", lecz także na podstawie in- nego tytułu prawnego (art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. oraz § 2 ust. 1 i § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, Dz.U. Nr 116, poz. 745). Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Krajowej – Włodzimierza Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2001 r. sprawy ze skargi Tadeusza G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 16 lutego 1999 r. [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wy- roku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę. U z a s a d n i e n i e Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 21 grudnia 1998 r., wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze 2 zm.), pozbawił Tadeusza G. uprawnień kombatanckich przyznanych mu orzeczeniem Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w W. z dnia 1 sierpnia 1986 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od dnia 12 października 1951 r. do dnia 16 listopada 1951 r. W wyniku ponownego rozpoznania powyższej sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 16 lutego 1999 r. utrzymał w mocy swą uprzednią decyzję z dnia 21 grudnia 1998 r., stwierdzając w jej uzasad- nieniu, że Tadeusz G. pełnił służbę wojskową w KBW w latach 1951 – 1953 i miał przyznane uprawnienia kombatanckie tylko z tytułu uczestnictwa w walkach o usta- nowienie i utrwalanie władzy ludowej, natomiast brak jest informacji o tym, aby jed- nostka, w której on służył, prowadziła walki z oddziałami UPA lub grupami Wehrwol- fu. W wyniku skargi Tadeusza G., Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 października 1999 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprze- dzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjono- wanych z dnia 21 grudnia 1998 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że (po pierwsze) „Skarżący walczył w jednostce wojskowej na terenie J.G. Były to Ziemie Zachodnie, a zatem zachodzi prawdopodobieństwo graniczące z pewnością, że wśród ‘band zbrojnego podziemia i band rabunkowych’ znajdowały się dywersyjne grupy niemieckie, zbiorczo określane nazwą Wehrwolfu”. Po drugie, „terminologia używana w epoce, której dotyczy weryfikacja kombatantów, w ramach której pozba- wiono uprawnień kombatanckich także Skarżącego, inaczej rozumiała pojęcie utrwalania władzy ludowej, niż czyni się to obecnie, operując tym terminem. Skarżą- cy otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatanckich z tytułu 'utrwalania władzy ludowej’. Ustawa z 1991 r. o kombatantach wśród przesłanek uprawniających do uzyskania statusu kombatanta nie wymienia już tytułu ‘walka o utrwalanie władzy ludowej’. Nie pozwala także na zachowanie wcześniej nabytych z tego tytułu uprawnień. Tłuma- czyć to można okolicznością, że kombatanctwo stało się pojęciem ściśle związanym z oceną współczesnej historii przez ustawodawcę. Ustawodawca Rzeczypospolitej Polskiej przestał więc uznawać za godne chwały niektóre czyny będące zasługą we- dle ustawodawcy Polski Ludowej. Jak dowodzi i niniejsza sprawa, i obserwacja szer- szej praktyki orzeczniczej, istnieje realne niebezpieczeństwo automatycznego poz- bawiania uprawnień kombatanckich tych wszystkich, którzy w swej kombatanckiej legitymacji mieli wpisany jako wyłączny tytuł ‘za utrwalanie władzy ludowej’. To 3 uproszczone podejście prowadzi jednak do wypaczenia intencji obecnego ustawo- dawcy, który utrwalanie władzy ludowej rozumie znacznie węziej, niż ustawodawca Polski Ludowej”. Po trzecie, „W ustawie z 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnie- niach kombatantów określenie ‘uczestniczenie w walce o utrwalanie władzy ludowej’ było bardzo pojemnym tytułem do uzyskania statusu kombatanta. (...) Na podstawie tego tytułu prawnego kombatantem mógł zostać żołnierz albo milicjant, walczący z bandami UPA i Wehrwolfu, albo z partyzantką AK czy NSZ. Utrwalaniem władzy lu- dowej były też działania w celu ustanowienia polskiej administracji na Ziemiach Za- chodnich (ochrona osadników, walka z szabrownikami i in.)”. Po czwarte, „W tej sy- tuacji, skoro Skarżący zgłasza, że w okresie swej służby wojskowej w KBW walczył z dywersantami niemieckimi i skoro dotyczy to okresu oraz miejsca gdzie tego rodzaju grupy działały, nie wystarczające jest oparcie się na czysto formalnej przesłance, jaką jest pismo CAW z 17 września 1998 r., iż ‘brak jest danych’ o udziale Skarżącego w zwalczaniu UPA lub Wehrwolfu. W tym zakresie organ administracji powinien wykazać więcej inicjatywy w aktywnym zbieraniu dowodów, zwłaszcza, że – jak konsekwentnie podaje Skarżący – zna on osoby, które były wraz z nim w tym samym czasie w tej samej jednostce wojskowej i które pomyślnie przeszły przez pro- ces weryfikacji. W tej sytuacji powinnością Kierownika Urzędu do Spraw Kombatan- tów i Osób Represjonowanych było przesłuchanie zgłaszanego świadka, Czesława M. Było to tym bardziej konieczne, że uwadze organu administracji uszedł fakt, iż jeśli Skarżący walcząc z ‘bandami zbrojnego podziemia i bandami rabunkowymi’ w rzeczywistości zwalczał niemieckich dywersantów, wówczas dysponuje innym tytu- łem uprawnień kombatanckich, niż ‘utrwalanie władzy ludowej’, a mianowicie tytułem wskazanym w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach”. Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 15 kwietnia 2000 r. wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w War- szawie z dnia 11 października 1999 r. [...], zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administra- cyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), art. 1 ust. 2 pkt 6 oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 r., a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W uza- sadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 lutego 1999 r., która była przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjęta zos- 4 tała na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 r. stanowiącego, że przywileje tracą osoby: „które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej”. Równo- cześnie w rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że sam skarżący w „relacji z przebiegu służby” podał, że w okresie służby w jednostce wojskowej KBW często wyjeżdżał w teren w celu likwidacji niedobitków band reakcyjnego podziemia, które grasowały na pograniczach województw wrocławskiego, katowickiego i częstochows- kiego. Ponadto w rewizji nadzwyczajnej zwrócono uwagę na to, że „w karcie prze- biegu służby wojskowej skarżącego brak jest adnotacji o jakimkolwiek udziale Tadeu- sza G. w walkach z Wehrwolfem, zaś z pisma Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 17 września 1998 r. wynika, że jednostka KBW w J.G., w której służył skarżący, w latach 1951 – 1953 brała udział w zwalczaniu poakowskiego zbrojnego podziemia i band rabunkowych. Nie odnaleziono natomiast żadnych danych o udziale Tadeusza G. w zwalczaniu UPA i Wehrwolfu. Skarżący składając wniosek (...) o ponowne roz- poznanie sprawy nie twierdził także, że walczył z UPA lub grupami Wehrwolfu”. Wreszcie, w rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że organ orzekający w sprawach pozbawienia uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 r. „nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie takich uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest zasadna. Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz.U. Nr 16, poz. 122 ze zm.) uprawnienia kombatanckie przysługiwały: 1) uczestnikom walk o narodowe i społeczne wyzwolenie Ojczyzny; 2) bojownikom o zachowanie polskości na ziemiach zagarniętych przez zaborców; 3) uczestnikom Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej; 4) uczestnikom walk przeciwko siłom reakcji i ruchom faszys- towskim; 5) uczestnikom walk o niepodległość; 6) żołnierzom koalicji antyfaszystow- skiej; 7) uczestnikom walk o utrwalenie władzy ludowej; 8) uczestnikom ruchu oporu; 9) osobom, które ze względów politycznych, narodowościowych lub rasowych były więzione w hitlerowskich obozach koncentracyjnych i więzieniach; oraz 10) osobom 5 prowadzącym w czasie okupacji hitlerowskiej tajne nauczanie dzieci i młodzieży. Z kolei, w myśl art. 1 ust.1 ustawy o kombatantach z 1991 r. „Kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej”. Następnie w art. 1 ust. 2 tej ustawy wymie- niono enumeratywnie siedem rodzajów działalności w ramach formacji wojskowych, które zostały zaliczone do działalności kombatanckiej, pośród nich w pkt 6 także: „uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Armii oraz grupami Wehrwolfu”. Po- nadto: a) w art. 2 tej ustawy wymieniono enumeratywnie siedem dalszych rodzajów działalności lub zdarzeń, w których udział uznaje się za równorzędny z działalnością kombatancką; b) w art. 3 tej ustawy wskazano szczegółowo, które okresy przeby- wania w niewoli albo w określonych obozach, więzieniach itp. zalicza się do okresów działalności kombatanckiej lub uznaje za równorzędne z taką działalnością; c) art. 4 tej ustawy przesądził także, iż jej przepisy stosuje się również do osób, które podle- gały represjom wojennym i okresu powojennego, wskazując równocześnie szcze- gółowo, jakiego rodzaju sytuacje obejmuje tak rozumiane pojęcie represji. Natomiast art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 r. stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, (...), które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze „uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej” lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domo- wej w Hiszpanii w latach 1936 – 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Równocześnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów, który właściwy jest do podejmowania de- cyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich (art. 25 ust. 4 ustawy o kom- batantach z 1991 r.), został przy tym zobowiązany do uprzedniego przeprowadzenia w takim wypadku tzw. postępowania weryfikacyjnego (§ 2 ust. 1 wydanego na pods- tawie art. 25 ust. 6 ustawy o kombatantach z 1991 r. rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postę- powania w sprawach dotyczących pozbawiania przywrócenia uprawnień kombatanc- kich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień – Dz.U. Nr 116, poz. 6 745). Po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego Urząd wzywa osobę, której uprawnień dotyczy to postępowanie, do przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów (§ 4 rozporządzenia). Oznacza to, że użyty w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 r. zwrot „uczestnicy walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej” nawiązuje (zwłaszcza w jego drugiej części: „utrwalenie władzy ludowej”) bezpośrednio tylko do jednego z dziesięciu wyraźnie wyodrębnionych tytułów prawnych, który na podstawie art. 1 uprzednio obowiązującej ustawy o szczególnych uprawnieniach kombatantów sta- nowił samodzielną podstawę prawną dla ubiegania się o przyznanie uprawnień kom- batanckich. Równocześnie procedura prawna weryfikacji uprawnień kombatanckich wprowadzona przepisami ustawy o kombatantach z 1991 r. (wynika to w szczegól- ności z § 4 rozporządzenia) nie pozbawia strony – osoby, której uprawnienia kom- batanckie poddawane są weryfikacji – możliwości wykazania w tym samym lub też w nowym postępowaniu, że jakkolwiek uprawnienia kombatanckie uzyskała z tytułu „utrwalania władzy ludowej”, to jednak spełnia ona także warunki konieczne do naby- cia uprawnień kombatanckich na innej podstawie prawnej wymienionej w art. 1 ust. 2 – art. 4 ustawy o kombatantach z 1991 r. Powyższa procedura prawna została zachowana także w postępowaniu w rozpoznawanej sprawie, a pomimo to skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów lub innych dowodów, które mogłyby świadczyć o tym, że uzyskał on uprawnienia kombatanckie z innego tytułu aniżeli uczestnictwo w „utrwalaniu władzy ludowej”. Przeciwnie, w aktach sprawy skarżącego znajduje się po pierwsze, podpisana przez niego, odręcznie sporządzona notatka pt. „Relacja z przebiegu służby w 11 pułku K.B.W” z dnia 28 października 1953 r., w której między innymi napisano dosłownie: „W trakcie mojej służby w wymienionej jednostce często wyjeżdżaliśmy w teren w celu likwidacji niedobitków band reakcyjnego podziemia, które grasowały na pograni- czach woj. wrocławskiego, katowickiego, częstochowskiego. W akcjach tych brałem bezpośrednio udział z bronią w ręku w walkach przeciwko bandom reakcyjnego podziemia. Pseudonimu tych band nie pamiętam, ale tak mi się zdaje, że banda „S.”. Za wzorowe pełnienie służby, a szczególnie w zwalczaniu band reakcyjnego pod- ziemia zostałem awansowany do stopnia st. Strzelca oraz nagradzano mnie urlopa- mi”. Po drugie, „Oświadczenie świadka” Stefana R., sporządzone w dniu 1 sierpnia 1986 r., w którym stwierdza on dosłownie, że Tadeusz G. „jest znany środowisku b. Ż. KBW jako uczestnik Walk o Utrwalanie Władzy Ludowej (...) z osobistego udziału 7 w walkach z bandami reakcyjnego podziemia”. Po trzecie, na tej podstawie Woje- wódzka Komisja Weryfikacyjna ZBOWiD – Zarządu Stołecznego Województwa w Warszawie wydała w dniu 1 sierpnia 1986 r orzeczenie, na mocy którego skarżące- mu przyznane zostały uprawnienia kombatanckie określone w ustawie z dnia z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz.U. Nr 16, poz. 122 ze zm.) wyłącznie z tytułu „utrwalania władzy ludowej”. Po czwarte, w „Notatce Do Akt G. Tadeusza, ubiegającego się o przyjęcie do ZBOWiD”, sporządzonej w dniu 10 października 1986 r. i opatrzonej pieczęcią o treści „ZBOWID Zarząd Wojewódzki w W. Zespół Środowisk b. Żołnierzy – uczestników walk w obronie i utrwalaniu Władzy Ludowej [...]”, a podpisanej przez Przewodniczącego Zespołu płk. Mgr Tadeusza S., napisano dosłownie: „Po zapoznaniu się z dokumentami weryfikacyjnymi wyżej wy- mienionego – a w szczególności: deklaracją członkowską, życiorysem, zaświadcze- niem WKU, relacjami i oświadczeniami świadków – stwierdzam, że zawarte w tych dokumentach potwierdzenia faktów i zdarzeń mogą stanowić podstawę do uznania za udowodniony udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia G. Tadeusza. Czynione przez Zespół Środowisk próby odnalezienia zapisów lub dokumentów bezpośrednio ten fakt stwierdzających – nie dały pozytywnego rezultatu”. Po piąte, w piśmie z dnia 17 września 1998 r., jakie Centralne Archiwum Wojskowe przesłało na prośbę Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., w związku z wszczęciem postępowania weryfikacyjnego w sprawie skarżącego, stwierdza się w szczególności, że: „na podstawie zapisów zawartych w zachowanych aktach 11 Pułku KBW z J.G. (JW. 1772) z lat 1951 – 1953 ustalono, iż żołnierze brali udział w zwalczaniu poakowskiego zbrojnego podziemia i band rabunkowych. Wykazów imiennych żołnierzy – uczestników akcji w aktach nie odnaleziono. Danych o udziale Pana Tadeusza G. lub grup żołnierzy w zwalczaniu UPA lub Wehrwolfu w aktach ww. jednostki z lat 1951 – 1953 nie odnaleziono”. Po szóste, pisma procesowe skar- żącego, które znajdują się w aktach sprawy – wbrew temu co napisano w uzasad- nieniu zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – nie dają pods- tawy do stwierdzenia, że skarżący wnioskował w toku postępowania przed organem administracyjnym jakiekolwiek nowe dowody. Pismo z dnia 8 stycznia 1999 r. skie- rowane do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w którym skarżący zwracał się „z prośbą o ponowne zweryfikowanie moich uprawnień kombatanckich”, kończy się następującym zdaniem: „Jeszcze raz zwracam się z prośbą o ponowne rozpatrzenie moich uprawnień kombatanckich, tym bardziej, że 8 mój kolega M. Czesław, który służył w tej samej jednostce wojskowej w tych samych latach został zweryfikowany pozytywnie”. Z kolei w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 1999 r. skarżący napisał między innymi: „zosta- łem wysłany na tereny zachodnie, mimo iż było kilka lat po wojnie to w lasach i bun- krach ukrywały się bandy niemieckie, które napadały szczególnie na polskie wsie plądrując i mordując bezbronną ludność. (...) uprawnienia otrzymałem z tyt. Walk z reakcją podziemną. A zatem proszę mi wyjaśnić na czym wówczas polegały walki reakcji podziemnej, z kim walczyło wojsko polskie, jak nie z niemieckimi bandami, bo chyba nie z AK? Ponieważ AK nie mogło napadać i mordować cywilną ludność, a my taką broniliśmy. Również nie wiem co oznacza termin utrwalanie władzy ludowej, dla mnie to była jedna Polska, dla której narażałem życie. Jeszcze raz zwracam się z prośbą do NSA o pozytywne rozpatrzenie moich uprawnień kombatanckich tym bar- dziej, że kolega M. Czesław służył w tej samej jednostce i w tym czasie został zwe- ryfikowany pozytywnie, na co i ja liczę”. Na tej podstawie Naczelny Sąd Administra- cyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że: „skoro Skarżący zgłasza, że w okresie swej służby wojskowej w KBW walczył z dywersantami niemieckimi i skoro dotyczy to okresu oraz miejsca gdzie tego rodzaju grupy działały, nie wystar- czające jest oparcie się na czysto formalnej przesłance, jaką jest pismo CAW z 17 września 1998 r., iż ‘brak jest danych’ o udziale Skarżącego w zwalczaniu UPA lub Wehrwolfu. W tym zakresie organ administracji powinien wykazać więcej inicjatywy w aktywnym zbieraniu dowodów, zwłaszcza, że – jak konsekwentnie podaje Skarżący – zna on osoby, które były wraz z nim w tym samym czasie w tej samej jednostce wojskowej i które pomyślnie przeszły przez proces weryfikacji”. Formułując przyto- czony fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny nie wziął pod uwagę, że: po pierwsze ciężar dowiedzenia okoliczności uzasadniają- cych uzyskanie uprawnień kombatanckich spoczywa zawsze na osobie, która ubiega się o tego rodzaju uprawnienia (wynikało to zarówno z przepisów uprzednio obowiązującej ustawy o szczególnych uprawnieniach kombatantów, jak i wynika z przepisów obecnie obowiązującej ustawy o kombatantach z 1991 r.); po drugie, ze- brana w toku postępowania w rozpoznawanej sprawie dokumentacja dowodzi, iż w celu uzyskania uprawnień kombatanckich na podstawie przepisów uprzednio obo- wiązującej ustawy o szczególnych uprawnieniach kombatantów skarżący sam do- wodził i składał pisemne oświadczenia o tym, że w czasie służby wojskowej w KBW brał udział w zwalczaniu grup polskiego reakcyjnego podziemia; po trzecie, w wy- 9 padku weryfikacji uprawnień nabytych wyłącznie z tytułu „utrwalania władzy ludowej” (art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 r.) osoba, której uprawnienia poddawane są weryfikacji, jest wzywana przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych „do przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów” (§ 4 rozporządzenia), co też miało miej- sce w rozpoznawanej sprawie; po czwarte, ponadto w związku z prowadzonym pos- tępowaniem Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do Centralnego Archiwum Wojskowego o udzielenie źródłowych informacji o tym, w jakich walkach i z kim brały udział oddziały KBW w latach 1951 - 1953, w których odbywał służbę skarżący, a także o podanie innych informacji archiwalnych o ewen- tualnym udziale skarżącego w zwalczaniu band UPA lub Wehrwolfu; po piąte, skar- żący nigdy nie wskazał żadnych informacji lub dowodów, które miałyby świadczyć, że oddziały KBW, w których służył w latach 1951 – 1953, brały udział w zwalczaniu Wehrwolfu; jedynie w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarł suge- stię, jakoby walczył wówczas „z niemieckimi bandami”, której nie poparł jednak żad- nym dowodem i której nie potwierdziła również wcześniejsza, oparta na dokumen- tach źródłowych, urzędowa informacja, jaką Centralne Archiwum Wojskowe przeka- zało w tej sprawie Urzędowi do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych; po szóste, wbrew sugestii zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (ujętej w następujących słowach: „jak konsekwentnie podaje Skarżący – zna osoby, które były wraz z nim w tym samym czasie w tej samej jedno- stce wojskowej i które pomyślnie przeszły przez proces weryfikacji”), skarżący dwu- krotnie w swych pismach (we wniosku do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpoznanie jego sprawy oraz w skardze do Naczel- nego Sądu Administracyjnego) wskazywał wyłącznie na okoliczność, że „mój kolega Czesław M., który służył w tej samej jednostce wojskowej w tych samych latach zos- tał zweryfikowany pozytywnie”; jednakże ani nie zgłaszał wniosku o powołanie owego kolegi Czesława M. na świadka, ani też nie starał się nawet dociekać, na jakiej podstawie uprawnienia tego kolegi zostały zweryfikowane pozytywnie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw 10 (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł jak w sentencji. ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI