III RN 77/00

SA/Rz 2519/01 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2004-04-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2001-10-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Ewa Wojtyna
Robert Sawuła
Ryszard Bryk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 116 poz 745
§ 4, § 17
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień.
Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
art. 1 ust. 2, art. 2, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a
Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędzia WSA Robert Sawuła asesor WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant ref. stażysta Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 r Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego K. C. koszty postępowania sądowego w kwocie 10 złotych /dziesięć/
Uzasadnienie
SA/Rz 2519/01
U Z A S A D N I E N I E
Skarżący K. C. s. J. uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów otrzymał z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie 9.12.1946 r. - 31.12.1947 r. i wynika to z zaświadczenia ZBoWiD - Zarządu Wojewódzkiego w R. z dnia 18.06.1983 r.
W podanym okresie czasu, jako funkcjonariusz MO brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem. Służbę w MO pełnił do końca września 1975 r. Wskazane informacje zamieszczone są w zaświadczeniu KWMO w R. z dnia 11.05.1983 r. /akta osobowe skarżącego z b. ZBoWiD/.
Po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, K. C. skierował do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych /dalej jako Kierownik Urzędu/ pismo procesowe opatrzone datą 11.01.2001 r. /K. 20 akt administracyjnych/, w którym m. innymi napisał, że w czasie okupacji był aresztowany przez policję i został wywieziony do Niemiec gdzie pracował w rolnictwie. W lipcu 1944 r. gestapo utworzyło dla wszystkich robotników przymusowych z całego okręgu obóz pracy i pracowali przy pracach ziemnych związanych z kopaniem okopów przed nadciągającym frontem.
Do pisma tego dołączył kilka pism sporządzonych w języku niemieckim /K. 13-16 akt administracyjnych/.
Decyzją z dnia [...].05.2001 r., Nr [...], Kierownik Urzędu na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm./ nazwanej dalej ustawą z 1991 r., pozbawił K. C. uprawnień kombatanckich.
Jednocześnie w uzasadnieniu powyższej decyzji ogólnie zasygnalizował, iż Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśnienia czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy z 1991 r.
Po rozpatrzeniu wniosku K. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...].09.2001 r., Nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję wydaną w pierwszej instancji /art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a./.
W motywach tej decyzji podkreślił, iż w/w uprawnienia kombatanckie uzyskał od ZBoWiDu wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, zatem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1991 r. uzasadniał pozbawienie wymienionego uprawnień kombatanckich.
Napomknął, że okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wnoszą nic nowego, co mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego /wpłynęła do Sądu w dniu 30.10.2001 r./, K. C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił, że w 1940 r. został wywieziony do Niemiec na przymusowe roboty, na co posiada dokumenty zweryfikowane przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Niemiecką oraz Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie. Przepisy ustawy z 1991 r. "za działalność równorzędną z kombatancką uznają pozostawanie w dyspozycji władz hitlerowskich /art. 3 pkt 2/", przeto uważa, iż spełnia warunki do zachowania uprawnień kombatanckich. Zakwestionował też przypisywanie mu działalności w postaci utrwalania władzy ludowej. Określenie "utrwalanie władzy ludowej" jest jego zdaniem tendencyjne, ponieważ kiedy wstępował do ZBoWiDu /1983 r./ czynności funkcjonariuszy MO w okresie powojennym określano takim pojęciem.
W rzeczywistości jego zadaniem jako funkcjonariusza MO była ochrona obywateli przed kradzieżami i napadami. W latach 1946-48 na terenach powiatów mieleckiego i kolbuszowskiego działały bandy rabunkowe i w związku z tym głównym celem funkcjonariuszy MO było zwalczanie tych band.
Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniach decyzji obu instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/, nazwanej dalej skrótem p.s.a., w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm./, cytowanej niżej jako przepisy wprowadzające, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani tez powołaną podstawą prawną co jednocześnie oznacza, iż przy kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego bierze pod uwagę naruszenia prawa materialnego i procesowego, o jakich nie wspomniano w skardze.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwaliło się zapatrywanie, iż osoba, której uprawnienia kombatanckie są weryfikowane, może w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich wykazywać, że uprawnienia kombatanckie przysługiwały jej nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej", lecz także na podstawie innego tytułu prawnego określonego w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy z 1991 r. /zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.02.2001 r., III RN 77/00 - OSNAPiUS Nr 15/2001, poz. 475 oraz uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4.03.2002 r. - OPS 13/01 - ONSA Nr 4/2002 r., poz. 132/.
Skarżący ubiegając się o członkostwo ZBoWiD, w życiorysie z dnia 14.01.1983 r. napisał cytuję: "W czasie okupacji wiosną 1940 r. zostałem przymusowo zabrany do pracy w Niemczech, tam również pracowałem u bauera w rolnictwie w miejscowości Glejhenbach Austria.
W miesiącu lipcu 1944 r. wspólnie z innymi Polakami zostaliśmy przez tamtejsze władze skierowani do obozu pracy do miejscowości Winerstad i tam pod dozorem gestapo pracowaliśmy przy naprawie torów kolejowych, odgruzowywaniu terenu po bombardowaniach oraz wywożono nas do kopania rowów pod granicę Węgierską".
Zarzut, iż był w obozie pracy, który był nadzorowany przez Gestapo, powtórzył w postępowaniu weryfikacyjnym.
Na tą kwestię Kierownika Urzędu nie zwrócił baczniejszej uwagi, a jedynie w uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji zasygnalizował, iż nie jest obowiązany do wyjaśniania czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień z innych tytułów przewidzianych w ustawie z 1991 r.
Wyjaśnienie Kierownika Urzędu jest zbyt ogólnikowe i może być akceptowane tylko w jednym aspekcie tzn., iż na osobie, której uprawnienia kombatanckie są weryfikowane, spoczywa ciężar dowodu wykazania innego tytułu przewidzianego w ustawie z 1991 r. Nie zwalnia to jednakże Kierownika Urzędu od obowiązku przewidzianego w art. 9 K.p.a. w zw. z § 17 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz. U. Nr 116, poz. 745/.
Chodzi tu właśnie o pouczenie skarżącego, iż na nim spoczywa ciężar dowodu, iż przebywał w obozie pracy, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa /art. 4 ust. 1 pkt 1 litera b ustawy z 1991 r./. W aktach administracyjnych znajdują się pisma sporządzone w języku niemieckim, na co Kierownik Urzędu również nie zwrócił uwagi i nie wezwał skarżącego o przedłożenie przekładów tych pism na język polski. Zestawienie okoliczności podanych przez skarżącego w życiorysie z dnia 14.01.1983 r. i wyeksponowanych w niniejszym uzasadnieniu z miejscowościami wymienionymi w piśmie z dnia 14.03.1994 r. sporządzonym w języku niemieckim /K. 13 akt administracyjnych /prowadzi do wniosku, że skarżący w roku 1944 mógł przebywać w miejscowości Wiener Neustadt, gdzie znajdował się podobóz koncentracyjny Mauthausen /zob. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20.09.2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości /Dz. U. Nr 106, poz. 1154/.
Pouczenie znajdujące się w aktach administracyjnych /K. 11/, odpowiadające treści § 4 powołanego już rozporządzenia z dnia 22.09.1997 r., jest ogólnikowe i nieadekwatne do zaistniałych okoliczności. Tym samym brak stosownego pouczenia skarżącego mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Pozostałe zarzuty skarżącego nie mają znaczenia w sprawie. Służba w MO i wykonywanie zadań do niej przynależnych /ochrona porządku i bezpieczeństwa, zwalczanie band rabunkowych, czy nawet udział w walkach z UPA/ nie stanowi podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich, gdyż tego rodzaju działalność nie jest działalnością kombatancką w rozumieniu art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy z 1991 r.
Także deportacja na przymusowe roboty do Niemiec lub Austrii i praca u bauera nie stanowi samoistnego tytułu do zachowania uprawnień kombatanckich.
Z powodu naruszenia art. 9 K.p.a. i nie ustosunkowania się organu do zarzutu pobytu skarżącego w miejscu odosobnienia o jakim mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 litera b ustawy z 1991 r., Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c, art. 152 p.s.a. orzekł jak w punkcie I i II wyroku.
O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł po myśli art. 200 p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 przepisów wprowadzających.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Kierownik Urzędu uwzględni n/w wskazówki:
- wezwie skarżącego o wyjaśnienie w jakim okresie czasu przebywał w obozie pracy, w jakiej miejscowości był położony, a przede wszystkim, czy przebywał tam całodobowo, jakie warunki w nim panowały, kto ten obóz nadzorował i komu podlegały osoby w nim przebywające, czy był to podobóz koncentracyjny oraz o przedłożenie stosownych dowodów na w/w okoliczności /z dokumentów, zeznań świadków lub innych z tym związanych, a w przypadku dokumentów lub pism sporządzonych w języku obcym - powinien dołączyć przekłady na język polski sporządzone przez tłumacza przysięgłego/. W przypadku wykazania, iż skarżący przebywał w obozie o jakim mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 litera b ustawy z 1991 r., organ sprawdzi czy oddziały "Lisa" i "Olka" były organizacjami niepodległościowymi i czy zachodzą przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 1 litera a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 litera c ustawy z 1991 r.