III RN 75/01

Wyrok z dnia 6 marca 2002 r. III RN 75/01 Wznowienie postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 5 KPA) powinno nastąpić nie tylko z uwagi na ujawnienie nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, istniejących w dniu wydania decyzji oraz nieznanych organowi, który ją wydał. Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Andrzej Kijowski. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Grudzieckiego, w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Obsługi PKS Zakładu w W. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 10 lutego 1999 r. [...] w przed- miocie wymiaru cła, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 6 marca 2002 r. rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Za- miejscowego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Admi- nistracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Dyrektor Urzędu Celnego w T. ostateczną decyzją z dnia 14 marca 1997 r., zawartą w JDA SAD [...], wydaną na wniosek importera – Przedsiębiorstwa Obsługi PKS – Zakład w W., dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym towar zadekla- rowany jako „olej opałowy o zawartości siarki w masie nie przekraczającej 1 %, kla- syfikując go – zgodnie z wnioskiem strony i załączonym przez nią pozwoleniem przywozu z dnia 12 marca 1997 r. – według kodu PCN 2710 00 74 0 ze stawką celną autonomiczną 25 %, biorąc także pod uwagę to, że do zgłoszenia celnego importer dołączył białoruski certyfikat jakości [...] z dnia 9 marca 1997 r. Równocześnie, na zlecenie importera, przy zgłoszeniu celnym, SGS S.P. pobrał próbki towaru do ana- 2 lizy z 22 cystern. Ponieważ wyniki tej analizy, ujęte w certyfikacie jakości z dnia 19 marca 1997 r., wykazały, że olej nie odpowiadał fizyko-chemicznym cechom „cięż- kiego oleju opałowego”, objętego wskazanym przy zgłoszeniu do odprawy celnej ko- dem PCN, Dyrektor Urzędu Celnego w T. przejął próbki towaru od SGS S.P. i prze- słał je do analizy do Instytutu Technologii Nafty w K., który w sprawozdaniu z dnia 16 czerwca 1997 r. stwierdził, że w wyniku analizy ustalono, iż sprowadzony olej należy zaklasyfikować do kodu PCN 2710 00 67 9 taryfy celnej. Biorąc to pod uwagę, Dy- rektor Urzędu Celnego w T. postanowieniem z dnia 15 października 1997 r., wyda- nym na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA, wznowił postępowanie w sprawie, a na- stępnie decyzją z dnia 12 lutego 1998 r. dokonał ponownego ustalenia klasyfikacji taryfowej i wymiaru cła od przedmiotowego towaru, stwierdzając, że towar powinien zostać zaklasyfikowany jako olej opałowy lekki, czyli do kodu PCN 2710 00 67 9 ze stawką celną autonomiczną 35 %. W wyniku odwołania strony – importera od tej ostatniej decyzji, Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 10 lutego 1999 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, a w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia stwierdził, że: po pierwsze – dokumentem potwierdzającym stan towaru jest nie tylko certyfikat jakości SGS S.P., ale także ekspertyza Instytutu Technologii Nafty w K.; oraz po drugie – że w rozpoznawanej sprawie strona, składając wniosek o wszczęcie postępowania celnego, przedstawiła stan towaru w sposób niezgodny ze stanem faktycznym, a zatem nie dopełniła obowiązku właściwego zgłoszenia towaru do od- prawy celnej, wynikającego z art. 40 ust. 1 i art. 50 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.), a przy tym załączyła do swego zgłoszenia pozwolenie na przywóz towaru, który faktycznie nie był przedmiotem importu; tym samym, importer, poprzez wadliwe wy- pełnienie pola nr 33 w dokumencie SAD, błędnie wnioskował o zastosowanie wobec zgłoszonego do odprawy oleju opałowego kodu PCN 2710 00 74 0, dla którego przy- sługuje autonomiczna stawka celna w wysokości 25 %. Strona wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2000 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 10 lutego 1999 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celne- go w T. z dnia 12 lutego 1998 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że: po pierwsze – organy celne wydały powyższe decyzje w wyniku wznowienia postępo- 3 wania w sprawie, pomimo że brak było podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA, ponieważ stan towaru był znany organowi celnemu w chwili jego zgłoszenia do odprawy celnej; oraz po drugie – Sąd powołał się także na zasadę zaufania w stosunkach między obywatelem a państwem, w nawiązaniu do której w kontekście rozpoznawanej sprawy stwierdził, że: „Zasady państwa prawnego wymagają nie tylko legalności działania organów, ale również rzetelności, bowiem ryzyko pomyłek i błędów, a nawet celowych, bo podjętych w interesie ogólnym, lecz szkodzących jednostce działań administracji, nie było przerzucane tylko na tę jed- nostkę, zwłaszcza gdy po jej stronie nie można dopatrzyć się naganności postępo- wania”. Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2000 r. [...] zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 145 § 1 pkt 5 i art. 80 KPA oraz art. 23 Prawa cel- nego, a w konsekwencji wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że – wbrew stwierdzeniom Sądu – w rozpoznawanej sprawie organy celne dokonały ustalenia rzeczywistego stanu towaru zgłoszonego do odprawy celnej w sposób pra- widłowy, tym bardziej jeśli zważyć, że: po pierwsze – art. 40 ust. 1 oraz art. 50 ust. 1 i ust. 3 Prawa celnego nakłada na podmiot zgłaszający towar do odprawy celnej obo- wiązek dołączenia dokumentów służących prawidłowemu ustaleniu wartości celnej towaru i naliczenia należności celnej, a ryzyko niewłaściwego zgłoszenia towaru do odprawy celnej spoczywa na zgłaszającym; po drugie – w rozpoznawanej sprawie, do obowiązków importera należało między innymi także wskazanie rodzaju towaru, kodu PCN taryfy celnej i stawki celnej; jak się następnie okazało, składając wniosek o wszczęcie postępowania celnego, importer nie przedstawił rzeczywistego stanu towaru, a ponadto do dokumentów odprawy celnej dołączył dokument w postaci pozwolenia na przywóz produktu, który w danym wypadku faktycznie nie był przed- miotem importu; po trzecie – „specyfika postępowania celnego, w szczególności do- tycząca dopuszczania do obrotu towarów masowych, oznaczonych co do gatunku, daje organom celnym jedynie możliwość pobierania próbek towaru na granicy i prze- kazywania ich do analizy wyspecjalizowanym jednostkom badawczym. Brak jest na- 4 tomiast możliwości przetrzymywania towaru na granicy do czasu wykonania badań pobranych próbek. Stąd też zarzut NSA dotyczący obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie przed wydaniem decyzji jest nieupraw- niony.”; ponadto, mając na uwadze dyspozycję art. 76 KPA: „W niniejszej sprawie organ celny nie miał podstaw do odrzucenia dokumentów potwierdzających stan to- waru, przedłożonych przez importera. Dlatego jedyną możliwością usunięcia wady niniejszego postępowania celnego, zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej, było jego wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest zasadna. Stosownie do dyspozycji art. 40 ust. 1 oraz art. 50 ust. 1 i ust. 3 Prawa celnego, podmiot zgłaszający towar do odprawy cel- nej jest obowiązany dołączyć do wniosku o wszczęcie postępowania celnego między innymi także: „deklarację wartości celnej , fakturę w oryginale lub inny dokument słu- żący do ustalenia wartości celnej”. W konsekwencji, ryzyko skutków dokonania zgło- szenia towaru do odprawy celnej w sposób niewłaściwy spoczywa na zgłaszającym. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że importer – Przedsiębiorstwo Obsługi PKS – Zakład w W. we wniosku o dopuszczenie towaru do obrotu na polskim obsza- rze celnym zadeklarowało, iż sprowadzony z zagranicy olej opałowy, zgodnie z załą- czonym przez importera pozwoleniem przywozu z dnia 12 marca 1997 r., powinien zostać zaklasyfikowany do kodu PCN 2710 00 74 0 z autonomiczną stawką celną 25 % i na tej podstawie organy celne dokonały wymiaru należności celnej od sprowa- dzonego towaru, ponieważ w chwili dokonywania odprawy celnej wiarygodność de- klaracji importera nie budziła żadnych zastrzeżeń. Jednakże w sytuacji, gdy dokona- na przez SGS S.P. analiza próbek towaru (sprowadzonego z zagranicy oleju opało- wego), pobranych zresztą na zlecenie samego importera, wykazała, że sprowadzony towar posiada znamiona fizyko-chemiczne, które nakazywały zaklasyfikowanie go do odmiennego (aniżeli zadeklarowany przez importera we wniosku) kodu PCN 2710 00 67 9 taryfy celnej, z autonomiczną stawką celną 35 %, co potwierdziła także powtór- na analiza przeprowadzona na zlecenie Dyrektora Urzędu Celnego w T. przez Insty- tut Technologii Nafty w K., organ celny trafnie stwierdził, iż tym samym w rozpozna- wanej sprawie wyszła na jaw nowa okoliczność faktyczna istniejąca już w dniu wyda- nia decyzji o odprawie celnej tego towaru (oleju napędowego), która nie była znana 5 organowi wydającemu tę decyzję, co w konsekwencji uzasadnia wznowienie postę- powania celnego w sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA i wydania nowej decyzji w zakresie wymiaru należności celnej za sprowadzony towar – olej opałowy (art. 151 § 1 pkt 2 KPA). Natomiast niezgodny z literalnym brzmieniem art. 145 § 1 pkt 5 KPA i oczywi- ście błędny jest pogląd prawny wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Na- czelnego Sądu Administracyjnego, wedle którego: „Art. 145 § 1 pkt 5 KPA wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek – nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej. Nie mogłyby one być znane organowi przed wydaniem przez ten organ decyzji ostatecznej. Nadto, te okoliczności i dowody musiały istnieć już wcześniej, to jest w chwili wyda- wania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane”. Przede wszystkim z całą mocą należy podkreślić, że użyty w dyspozycji art. 145 § 1 pkt 5 KPA łącznik „lub” („nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody”) wskazuje jednoznacznie na to, że wystąpienie co najmniej jednego z członów tej alternatywy („nowych okoliczności faktycznych” bądź „nowych dowodów” – tzw. alternatywa zwykła) stanowi samoistną i wystarczającą podstawę wznowienia postępowania, o ile równocześnie są spełnione pozostałe przesłanki prawne wzno- wienia postępowania, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 KPA, a mianowicie: po pierwsze – są one „istotne dla sprawy”; po drugie – istniały w dniu wydania decyzji; oraz po trzecie - nie były znane organowi, który wydał decyzję. I właśnie taka sytua- cja faktyczna i prawna miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 KPC w związku z art.10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz.189 ze zm.) orzekł jak w sentencji. ========================================