III RN 72/02

Wyrok z dnia 10 czerwca 2003 r. III RN 72/02 Orzeczenie Izby Odwoławczej Urzędu Patentowego powinno być podpi- sane przez wszystkich członków zespołu orzekającego. Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2003 r. sprawy ze skargi N.V. S.T.T.C. z Indonezji na postanowienie Urzędu Patentowego RP w przedmiocie odmowy przyjęcia nowych odbitek znaku towarowego słowno - graficznego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Urzędu Patentowego [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2002 r. [...] o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną. U z a s a d n i e n i e Postanowieniem z dnia 22 lipca 1999 r. Urząd Patentowy RP odmówił przyję- cia nowych odbitek znaku towarowego słowno-graficznego M. zgłoszonego w dniu 24 lipca 1996 r. Powołując się na art. 42 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. Nr 5, poz. 17 ze zm.) Urząd Patentowy RP uznał, iż w tej sprawie zmiany zaproponowane przez zgłaszającego już po wniesieniu podania o zgłoszeniu znaku do rejestracji stanowią niedopuszczalną zmianę istoty zgłoszonego znaku. Od powyższego postanowienia firma N.V. S.T.T. C. z Indonezji w dniu 20 sierpnia 1999 r. wniosła zażalenie, które na podstawie art. 318 ust. 3 w związku z art. 317 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.) rozpatrzone zostało w Urzędzie Patentowym w Izbie Od- woławczej w trybie przepisów o ponownym rozpatrzeniu sprawy. Postanowieniem z dnia 24 października 2001 r. Izba Odwoławcza Urzędu Patentowego RP utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. Od postanowienia z dnia 24 października 2001 r. firma N.V. S.T.T. C. z Indo- nezji wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2002 r. stwierdził nieważność postanowienia dlatego - jak to wynika z uzasadnienia wyroku - że po pierwsze, zaskarżone postanowienie Izby Odwoławczej chociaż zostało wydane w trzyosobowym zespole orzekającym to podpisane zostało jedynie przez przewodni- czącego zespołu, oraz po drugie - że w wydaniu zaskarżonego postanowienia brała udział osoba, która wcześniej rozpatrywała tę sprawę w Urzędzie Patentowym RP jako ekspert wydając postanowienie z dnia 22 lipca 1999 r. W obu przypadkach nastąpiło rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 277 ustawy Prawo własności przemysłowej oraz art. 107 § 1 k.p.a. i art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Od powyższego wyroku Prezes Urzędu Patentowego wniósł rewizję nadzwy- czajną zarzucając rażące naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię. Z uzasad- nienia rewizji nadzwyczajnej wynika, że jej zarzuty dotyczą wykładni wskazanych w wyroku przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Według rewidującego Izba Odwoławcza nie jest odrębnym organem kolegialnym wyposażonym w kom- petencje do wzruszenia decyzji (także postanowień) Urzędu Patentowego, a w wyni- ku ponownego rozpatrzenia sprawy nową decyzję (postanowienie) wydaje Urząd Patentowy. Z tego względu podpisanie jej jednoosobowo przez osobę uprawnioną do wydania decyzji (postanowień) w imieniu Urzędu Patentowego nie narusza art. 107 § 1 k.p.a. Jeżeli Urząd Patentowy jako centralny organ administracji rządowej rozpo- znaje ponownie sprawę w postępowaniu będącym formą samokontroli (art. 127 § 3 k.p.a.), to nie ma postępowania instancyjnego uzasadniającego zastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna swymi zarzutami nie objęła ustalonych w zaskarżonym wyroku okoliczności faktycznych. Ustaleniami tymi Sąd Najwyższy jest związany (por. art. 39311 § 2 k.p.c. odpowiednio stosowany). Na tle tych bezspornych ustaleń, które dotyczą ponownego rozpatrzenia sprawy w Izbie Odwoławczej, wynikają w sprawie dwa zagadnienia. Pierwsze, czy postanowienie wydane po ponownym roz- poznaniu sprawy może być podpisane tylko przez przewodniczącego zespołu orze- kającego i drugie, czy w skład zespołu orzekającego może wchodzić osoba, która wcześniej rozpoznawała tę sprawę wydając w imieniu Urzędu Patentowego posta- nowienie. Po rozpatrzeniu dwóch stanowisk - tego z negatywną odpowiedzią wyra- żoną w wyroku NSA i przeciwstawnego - przedstawionego w rewizji nadzwyczajnej Prezesa Urzędu Patentowego, Sąd Najwyższy podzielił racje wyroku. Wnioskom wynikającym z oceny prawnej ustawowo ukształtowanego modelu rozpatrywania spraw należących do Izby Odwoławczej nie można skutecznie prze- ciwstawić argumentu dotyczącego przyjętego w ustawie sposobu organizacji Izby Odwoławczej, że jak to z nieuzasadnioną dezynwolturą zostało napisane: „tzw. Izba Odwoławcza nie jest nawet odrębną komórką organizacyjną Urzędu Patentowego (art. 275 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej)”. Dlaczego brak wyodrębnie- nia Izby Odwoławczej w strukturach „komórki organizacyjnej” miałby powodować niemożność wyposażenia jej we właściwą kompetencję i odpowiadającą jej formę postępowania? Tego rewizja nadzwyczajna przekonująco nie uzasadniła. Wydaje się w związku z tym potrzebne rozważenie wynikających z rewizji nadzwyczajnej kwestii prawnych w kontekście następujących regulacji. Wśród zadań w sprawach własności przemysłowej należących do Urzędu Patentowego mieszczą się takie, które ustawa z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo własności przemysłowej (nazywana dalej ustawą) w art. 261 ust. 2 pkt 2 i 3 określa jako „orzekanie” (w sprawach udzielania patentów na wynalazek i praw ochronnych na wzory użytkowe oraz znaki towarowe, a także praw z rejestracji wzorów przemysłowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych) oraz „rozstrzyganie” (spraw w postępowaniu spornym w zakresie okre- ślonym ustawą). Stosownie do art. 264 ust. 1 ustawy orzekanie w sprawach, o któ- rych mowa w art. 261 ust. 2 pkt 2 i 3, a także w sprawach dokonywania wpisów do rejestrów, należy do osób wyposażonych w określone uprawnienia i powołanych przez Prezesa Urzędu Patentowego (ekspertów). Ekspert orzeka jednoosobowo, chyba że przewidziane jest orzekanie w większym składzie ekspertów. Gdy chodzi o unormowania ustawy określające zasady orzekania należy zwrócić uwagę zwłaszcza na to, że eksperci podlegają tylko ustawom, a nadzór Prezesa Urzędu Patentowego nie może wkraczać w zakres orzekania (art. 269). Jeżeli chodzi o Izbę Odwoławczą, to jej ustroju dotyczą przepisy osobnego rozdziału (4) w tytule (VIIII) ustawy poświęconym organom. Prezes Urzędu Patento- wego tworzy Izbę Odwoławczą do rozpatrywania spraw w trybie ponownego rozpa- trzenia na skutek wniosku strony (art. 275 ust. 1 i art. 244) oraz w trybie rozpatrzenia skargi przesłanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w celu wypowiedzenia się co do jej zasadności (art. 275 ust. 1 i art. 249). W skład Izby Odwoławczej wchodzą osoby upoważnione do orzekania (art. 275 § 2 ustawy). Izbą Odwoławczą kieruje i sprawuje nad nią nadzór administracyjny Przewodniczący Izby Odwoławczej (art. 276 ustawy). Sprawy w Izbie Odwoławczej rozpoznaje się w zespołach orzekających w składach trzech lub pięciu osób wyznaczonych przez Przewodniczącego Izby Od- woławczej (art. 277 ustawy) na posiedzeniach, a w uzasadnionych przypadkach na rozprawie (art. 278 ust. 1 i 2 ustawy). Tylko niektóre czynności postępowania w razie potrzeby i na podstawie zlece- nia przewodniczącego zespołu mogą być przeprowadzone nie przez cały zespół orzekający ale przez jednego z jego członków (art. 278 ust. 3 ustawy). Jest raczej oczywiste, że „delegacja” do wykonywania „niektórych czynności związanych z to- czącym się postępowaniem” nie może dotyczyć wydania orzeczenia. Z powyższego przeglądu przepisów ustawy określających ustrojowo-organizacyjne aspekty Izby Odwoławczej wynika, że jest to, po pierwsze, organ Urzędu Patentowego przez ustawę wyposażony w kompetencje do rozpatrywania określonych spraw z zakresu właściwości Urzędu Patentowego i po drugie, że Izba Odwoławcza ma też ustawowo ukształtowaną strukturę, w tym także w zakresie organizacji sprawowanego nad nią nadzoru administracyjnego. Przechodząc do kwestii proceduralnych należy wstępnie zauważyć, że postę- powanie w sprawach takich jak ta, której dotyczy rozpatrywana rewizja nadzwy- czajna, to jest podlegających w Urzędzie Patentowym orzekaniu w rozumieniu wspomnianego wyżej art. 261 ust. 2 pkt 2 ustawy, zostało uregulowane w przepisach tytułu VI Postępowanie zgłoszeniowe i rejestrowe. Przepisy te, łącznie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, które podlegają zastosowaniu, jeżeli ustawa nie zawiera szczególnego określenia (por. art. 252), obejmują całą proble- matykę proceduralną. Z punktu widzenia rozważanych w sprawie kwestii, istotne wydaje się podkre- ślenie zasady ponownego na wniosek strony rozpatrywania sprawy w Izbie Odwo- ławczej (art. 244 ust. 1 i ust. 3 ustawy). Strona dysponuje uprawnieniem do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w określonym terminie, uprawnieniem po- dobnym do tego, jakie w „zwykłym” procesie administracyjnym zapewnia stronie od- wołanie do wyższej instancji. Decyzja Urzędu Patentowego, tak jak decyzja organu pierwszej instancji, przed upływem terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpa- trzenie sprawy nie podlega wykonaniu (art. 244 ust. 5 ustawy). Ze względu na pozy- cję Urzędu Patentowego w hierarchii organów administracji rządowej (por. art. 259 ustawy w związku z art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a.), jego decyzje nie podlegają kontroli instan- cyjnej, ale nie są decyzjami ostatecznymi, a sprawa podlega ponownemu rozpozna- niu w postępowaniu, podobnym do postępowania odwoławczego. Jest to, co trzeba podkreślić, postępowanie z udziałem stron prowadzone z zachowaniem ogólnych zasad procesu administracyjnego przed organem orzeczniczym o ustawowo ukształtowanej strukturze. Jeżeli w rewizji nadzwyczajnej przywołuje się porównanie z instytucją „samo- kontroli” określoną w art. 127 § 3 k.p.a., to warto nie tracić z pola widzenia, wspo- mnianych wyżej specyficznych dla rozpatrywania spraw należących do Izby Odwo- ławczej odrębnych regulacji, mających pierwszeństwo przed analogicznymi, ale ina- czej uregulowanymi instytucjami Kodeksu postępowania administracyjnego (por. art. 252 ustawy). Stosownie do art. 245 ust. 1 ustawy, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w Izbie Odwoławczej, Urząd Patentowy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla ją w całości lub w części i rozstrzyga co do istoty sprawy. Na tle tego przepisu w rewizji nadzwyczajnej wyrażono stanowisko, według którego w postępowaniu wynikającym z wniosku strony o ponowne rozpo- znanie sprawy, rola Izby Odwoławczej polegałaby na „rozpatrzeniu sprawy”, a podej- mowanie orzeczenia (decyzji lub postanowienia) nie należałoby już do zespołu orze- kającego, który w Izbie Odwoławczej sprawę rozpoznawał, lecz do Urzędu Patento- wego. Takie „rozdwojenie” postępowania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zdaniem Sądu Najwyższego, nie ma podstaw w przedstawionych wyżej przepisach ustawy Prawo własności przemysłowej. Stanowisko rewizji nadzwyczajnej pozostaje w sprzeczności z określonym w tej ustawie modelem ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu przed zespołem „orzekającym” Izby Odwoławczej. W konsekwencji powyższych ustaleń, jeżeli zespół orzekający po rozpatrzeniu sprawy na posiedzeniu (rozprawie) w swym odpowiednim składzie (por. art. 277 i art. 278 ust. 1 i ust. 2 ustawy) wyda orzeczenie (w tym wypadku postanowienie), to jest to orzeczenie tego składu orzekającego i nie może budzić wątpliwości, że powinno być ono podpisane przez wszystkie osoby, które brały udział w jego wydaniu. Zasto- sowaniu bowiem podlega zasada podpisywania orzeczenia przez każdą z osób, która orzeczenie (decyzję lub postanowienie - por. art. 107 § 1 i art. 124 § 1 k.p.a.) wydała. Wbrew argumentacyjnej sugestii rewidującego, w przepisach ustawy Prawo własności przemysłowej, nie ma regulacji odmiennej (por. art.252 ustawy), która umożliwiłaby odstępstwo w tym zakresie od przepisów Kodeksu postępowania admi- nistracyjnego. Rozstrzygnięcie drugiej z rozważanych w sprawie kwestii po myśli zaskarżo- nego wyroku, również stanowi konsekwencję ustawowo ukształtowanego modelu po- stępowania w Izbie Odwoławczej, podobnego - jak to wyżej przedstawiono - w za- sadniczych aspektach do odwoławczego postępowania instancyjnego. Jeżeli zgodnie z regułami postępowania odwoławczego, wyklucza się dopuszczalność udziału w tym postępowaniu osoby, która uczestniczyła w wydaniu orzeczenia w niższej in- stancji, to zakaz ten (por. art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.) - jak to zasadnie przyjęto w zaskar- żonym wyroku - powinien mieć odpowiednie zastosowanie do postępowania w sprawach własności przemysłowej, które zostały ukształtowane ustawowo z okre- śleniem organów (osób, zespołów orzekających) rozpoznających sprawę i wydają- cych orzeczenia w imieniu Urzędu Patentowego. Zasada ochrony istoty postępowa- nia odwoławczego, którą wyraża art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., odnosi się z tych samych względów do postępowania w Izbie Odwoławczej. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy uznał, że rewizja nadzwyczajna nie miała usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym orzekł stosownie do art. 39312 k.p.c. ========================================