III RN 67/98

Wyrok z dnia 22 października 1998 r. III RN 67/98 Pięcioletni termin przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarne- go (art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr 16 poz. 124 ze zm.) odnosi się także do przewinienia popełnionego przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 75, poz. 471 ze zm.). Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Lech Paprzycki, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 października 1998 r. na rozprawie sprawy z odwołania obwinionego Janusza P. od orzeczenia Wyższego Sądu Dys- cyplinarnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 1997 r. [...] na skutek rewizji nadzwy- czajnej Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie [...] u c h y l i ł zaskarżone orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w War- szawie w części dotyczącej umorzenia postępowania co do czynu popełnionego w dniu 15 listopada 1994 r. i w tym zakresie sprawę przekazał temu Sądowi do ponow- nego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. U z a s a d ni e n i e Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w Siedlcach orzeczeniem z dnia 17 stycznia 1997 r. uznał obwinionego adwokata Janusza P. winnym między innymi przewinienia dyscyplinarnego określonego w § 29 Zasad etyki zawodu adwokata polegającego na tym, że pełniąc obowiązki obrońcy Janusza W. [...] przed Sądem Wojewódzkim w S. w dniach 15 listopada 1994 r. i 13 lutego 1995 r. opuścił salę rozpraw bez zapewnienia obrońcy - substytuta dla swego mocodawcy, co spowodo- wało konieczność odroczenia obu rozpraw i za ten czyn skazał go na karę upomnie- 2 nia. W wyniku odwołania obwinionego oraz Rzecznika Dyscyplinarnego Okręgowej Rady Adwokackiej w S., Wyższy Sąd Dyscyplinarny dla spraw adwokatów orzecze- niem z dnia 6 grudnia 1997 r. [...] zmienił zaskarżone orzeczenie w opisanym powy- żej zakresie w ten sposób, że umorzył postępowanie odnośnie do zarzutu dotyczą- cego czynu popełnionego w dniu 15 listopada 1994 r. z uwagi na to, że minął 3-letni okres przedawnienia karania, który w opinii Wyższego Sądu Dyscyplinarnego zaczął biec w dniu 15 listopada 1994 roku. Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej pismem z dnia 3 czerwca 1998 r. [...], działając na podstawie art. 91a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokatu- rze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) w związku z art. 4 ustawy z dnia 1 grudnia 1995 r. o zmianie Kodeksu postępowania karnego, ustawy o ustroju sądów wojskowych, ustawy o opłatach w sprawach karnych i ustawy o postępowaniu w sprawach nielet- nich (Dz. U. Nr 154, poz. 793) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego orze- czenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z powodu rażącego naruszenia art. 82 ust. 4 Prawa o adwokaturze przez niewłaściwe zastosowanie przedawnienia oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej części tego orzeczenia i przekazanie sprawy w tym zakresie Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że pomimo, iż w danym wypad- ku Wyższy Sąd Dyscyplinarny uznał, że upłynął 3-letni okres przedawnienia zarzu- canego czynu, liczony od dnia jego popełnienia, nie uzasadniając bliżej swego sta- nowiska w tej sprawie, to jednak Wyższy Sąd Dyscyplinarny orzekając w tym samym składzie i w tym samym dniu w innej sprawie [...] sformułował ogólny pogląd prawny, wedle którego: „do wszystkich przewinień dyscyplinarnych popełnionych przed dniem 14 września 1997 r., a więc dokonanych przed nowelizacją ustawy, należy stosować przepis wcześniejszy jako korzystniejszy dla sprawcy”. W rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że w tej sytuacji uznać należy, iż pogląd ten legł także u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia, a zatem sprawa ta ma charakter precedensowy, bowiem rozstrzyga o sposobie interpretacji przepisu o przedawnieniu w ustawie - Prawo o adwokaturze i to zarówno w odniesieniu do stanu prawnego przed 15 września 1997 r. (art. 92 ust. 4 Prawa o adwokaturze przed nowelizacją), jak i w odniesieniu do stanu prawnego po 15 września 1997 r. (art. 88 ust. 4 Prawa o adwo- katurze po nowelizacji). Tymczasem, według rewizji nadzwyczajnej, wyrażony w tym względzie pogląd prawny Wyższego Sądu Dyscyplinarnego nie jest trafny. Wpraw- dzie Wyższy Sąd Dyscyplinarny stosuje zasadę wyrażoną w art. 2 dotychczas obo- 3 wiązującego KK (odpowiednio art. 4 nowego KK - prawo intertemporalne), ale rodzi się wątpliwość, czy w odniesieniu do adwokackiego postępowania dyscyplinarnego, do którego nie wprowadzono takiego przepisu, w ogóle należy stosować tę zasadę międzyczasowego prawa karnego. Bowiem w postępowaniu dyscyplinarnym można stosować odpowiednio przepisy KPK (na co wskazuje § 1 ust. 2 rozporządzenia Mi- nistra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1983 r. w sprawie postępowania dyscypli- narnego przeciwko adwokatom i aplikantom adwokackim - Dz.U. Nr 68, poz. 307 ze zm.), ale też dotyczy to wyłącznie przepisów proceduralnych, a nie przepisów prawa materialnego. Tymczasem instytucja przedawnienia karania jest instytucją prawa materialnego. Dlatego też nie można twierdzić, że w tym wypadku przedłużenie okresu przedawnienia przełamuje zasady lex retro non agit, in dubio pro reo czy lex severior retro non agit. I z tej przyczyny, w opinii rewizji nadzwyczajnej, umorzenie postępowania dyscyplinarnego przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny ze względu na przedawnienie nie jest trafne, a zaskarżone orzeczenie powinno zostać uchylone. W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną obwiniony polemizuje z podniesionymi w niej zarzutami, wnosząc równocześnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w zakresie w jakim uznaje ono jego winę, ponieważ - jak wy- wodzi: „wniesienie rewizji nadzwyczajnej upoważnia Sąd Najwyższy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia z powodu innego niż wskazany w rewizji nadzwyczajnej naruszenia prawa”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Stosownie do postanowienia art. 92 ust. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 września 1997 r., karalność przewinienia dyscyplinarnego ustawała w zasadzie wtedy, gdy od czasu jego popełnienia upłynęły trzy lata. Jednakże na pods- tawie art. 1 pkt 55 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwo- katurze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 14 lipca 1997 roku - Nr 75, poz. 471 - powoływanej nadal jako: ustawa nowelizująca) termin przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego adwokatów uległ wy- dłużeniu do lat pięciu (obecnie: art. 88 ust. 4 ustawy - Prawa o adwokaturze). Zwa- żywszy przy tym, że zarówno w samej ustawie - Prawo o adwokaturze, jak i w usta- 4 wie nowelizującej brak jest odmiennego postanowienia, należy przyjąć, iż także ta zmiana, polegająca na przedłużeniu do pięciu lat obowiązującego dotychczas trzy- letniego terminu przedawnienia karalności, objęta jest mocą derogacyjną ustawy nowelizującej, która weszła w życie z dniem 15 września 1997 roku (art. 16 ustawy nowelizującej). Oznacza to, iż pięcioletni termin przedawnienia karalności przewi- nienia dyscyplinarnego odnosi się także do przewinienia dyscyplinarnego popełnio- nego przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, oczywiście o ile nie upłynął termin przedawnienia dla wszczęcia postępowania dyscyplinarnego z powodu po- pełnienia tego przewinienia (art. 88 ust. 1 - ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze). Uwzględniając natomiast odrębność odpowiedzialności dyscyplinarnej i postępowa- nia dyscyplinarnego w stosunku do odpowiedzialności karnej i postępowania karne- go oraz autonomiczny charakter obowiązującej w tym zakresie regulacji ustawowej, w której brak jest odesłań do przepisów prawa karnego materialnego, nie jest do- puszczalne odpowiednie stosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym przepisów prawa karnego materialnego, w tym także art. 2 KK dawnego lub art. 4 § 1 KK nowe- go (abstrahując od tego, czy sformułowana w nich zasada odnosi się również do ins- tytucji przedawnienia karalności). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz. U. z 1994 r. Nr 13, poz. 48 ze zm.) w związku z art. 91a ust. 1 ustawy - Prawo o adwo- katurze oraz art. 393 13 § 1 KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospo- litej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępo- wania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. ========================================