III RN 59/00

Wyrok z dnia 9 lutego 2001 r. III RN 59/00 Milicja Obywatelska nie jest zmilitaryzowaną służbą państwową w rozu- mieniu art. 1 ust 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o komba- tantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2001 r. sprawy ze skargi Hen- ryka P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjono- wanych w W. z dnia 20 stycznia 1998 r. [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wy- roku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 21 maja 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę. U z a s a d n i e n i e Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 6 listopada 1997 r. wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił Henryka P. uprawnień kombatanckich przyznanych decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBOWiD w Ł. z dnia 2 września 1977 r. z tytułu uczestniczenia w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 21 stycznia do 30 września 1945 r. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Henryk P. wniósł o uznanie, że uprawnienia kombatanckie nabył za udział w walkach zbrojnych z niemieckim oku- pantem o wyzwolenie Polski w okresie służby w Milicji Obywatelskiej od 21 stycznia 2 do 30 września 1945 r. Zaprzeczył, aby brał udział w walce z podziemiem niepodle- głościowym podnosząc, że na terenie działania MO w S., powiat S. takie podziemie nie istniało. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 stycznia 1998 r. utrzymał w mocy decy- zję z dnia 6 listopada 1997 r. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję ostateczną z dnia 20 styczna 1998 r. Henryk P. powtórzył argumenty zawarte we wniosku o po- nowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wyrokiem z dnia 21 maja 1999 r. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd przyjął, że decyzja ta wydana zos- tała z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zachodziła bowiem potrzeba bliższego wyjaśnienia okoliczności dotyczących prze- biegu służby skarżącego w Milicji Obywatelskiej i wykonywanych w tym czasie zadań oraz udziału w walkach zbrojnych z wojskami hitlerowskimi, gdyż mogło to stanowić oddzielną podstawę przyznania uprawnień kombatanckich z innego tytułu. Stosownie bowiem do treści art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z grupami Wehr- wolfu. Nadto za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się w myśl art. 2 pkt 2 ustawy udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zacho- wanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służ- bach państwowych, do których – zdaniem Sądu – należała Milicja Obywatelska. Od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister Spra- wiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną, zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), art. 1 ust. 2 pkt 6 oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatan- tach, a także art. 7 i 77 § 1 KPA. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że dokonane ustalenia wskazują ponad wszelką wątpliwość, że w okresie od 21 stycznia do 30 września 1945 r. Henryk P., służąc w organach Milicji Obywatelskiej uczestniczył w walkach o utrwalenie władzy ludowej. Wynika to między innymi z zaświadczenia Komendy 3 Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Ł. z dnia 26 maja 1977 r. stwierdzającego, że Henryk P., pełniłąc służbę jako funkcjonariusz Komendy Wojewódzkiej MO w Ł. w okresie od dnia 20 stycznia do 30 września 1945 r. brał udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem. Nadto w deklaracji członkowskiej ZBOWiD z dnia 28 lipca 1977 r. Henryk P. napisał, że jako funkcjonariusz MO brał „udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem, zabezpieczeniem mienia, porządku i utrwalania władzy ludowej”. W tej sytuacji brak jest podstaw do postawienia zarzutu, że zaskarżoną de- cyzję z dnia 20 stycznia 1998 r. podjęto bez dostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, gdyż zachodziła potrzeba dodatkowych ustaleń w przedmiocie udziału Hen- ryka P. w działaniach zbrojnych prowadzonych przez zmilitaryzowane służby pańs- twowe z wojskami hitlerowskimi. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, Milicja Obywa- telska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową. Militaryzacja w okresie, o którym mowa w ustawie, miała swoje ściśle określone podstawy prawne. Stworzyła je ustawa z dnia 30 marca 1939 r. o komunikacji w służbie obrony Państwa (Dz.U. RP Nr 29, poz. 195). W oparciu o tę ustawę PKWN wydał w dniu 4 listopada 1944 r. de- kret o militaryzacji PKP. Z kolei Milicja Obywatelska utworzona została dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r. (Dz.U. RP Nr 7, poz. 33) jako „prawnopubliczna formacja służby bezpieczeństwa Publicznego”, podlegająca kierownikowi tego re- sortu. Do jej zadań należała ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego, bez- pieczeństwa obywateli i ich mienia oraz mienia społecznego, do 1954 r. podlegała Ministrowi Bezpieczeństwa Publicznego. Formalnego rozdzielenia organizacyjnego i odrębnego uregulowania formacji związanych z bezpieczeństwem publicznym doko- nano dekretami z dnia 20 lipca 1954 r., ogłoszonymi w Dz.U. Nr 34. Milicja Obywa- telska miała charakter służby porządkowej. Charakteryzowała ją dyspozycyjność, posiadanie w bieżącej dyspozycji broni palnej, jednakże nie są to czynniki, które po- zwalałyby zaliczyć ją do zmilitaryzowanych służb państwowych. Nie była służbą pod- porządkowaną resortowi Obrony Narodowej. Minister Sprawiedliwości podkreślił, że Henryk P. nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na to, że walczył z wojskami nie- mieckimi lub oddziałami hitlerowskimi. Jak wskazano wyżej, skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o utrwalenie władzy ludowej, a zatem stanowi to w świetle art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o komba- tantach wystarczającą podstawę do pozbawienia go tych uprawnień. Organ orzeka- jący w sprawach pozbawienia uprawnień kombatanckich na podstawie powyższego przepisu nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające 4 przyznanie takich uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy. Pogląd taki wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 marca 1996 r., III ARN 80/95 (OSNAPiUS 1996 nr 18, poz. 261) podzielony został w kolejnych wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r., III RN 8/97 (OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 454), z dnia 9 kwietnia 1999 r., III RN 168/98, z dnia 6 sierpnia 1999 r., III RN 32/99 i z dnia 17 października 1999 r., III RN 93/99. We wniosku Minister Sprawiedliwości domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podstawa i wniosek rewizji nadzwyczajnej są zasadne. Według niekwestiono- wanych w zaskarżonym wyroku ustaleń Henryk P. uzyskał uprawnienia kombatanc- kie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 21 stycznia 1945 r. do 30 września 1945 r. Taki „tytuł” kombatanckiego statusu wynika wprost z zaświadczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Ł. z dnia 2 września 1977 r. Słusznie Minister Sprawiedliwości zwrócił uwagę na to, że w aktach sprawy zakończonej powyższym ustaleniem uprawnień kombatanckich są po- chodzące od zainteresowanego oraz od ówczesnej Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Ł. twierdzenia i zaświadczenie, z których wynika, że Henryk P. w ramach służby w Komendzie Wojewódzkiej MO, jako jej funkcjonariusz, w okresie od 20 stycznia do 30 września 1945 r. brał udział w walce „z bandami i reakcyjnym pod- ziemiem”. W aktach tych nie było natomiast jakichkolwiek danych, które mogłyby wskazywać na to, że oprócz ”utrwalania władzy ludowej” w służbach MO Henryk P. miał jeszcze jakiekolwiek inne zasługi, które mogłyby stanowić podstawę dla upraw- nień kombatanckich. Tak więc nie może budzić wątpliwości nie tylko to, że dotych- czasowy status kombatancki Henryk P. uzyskał z tytułu „utrwalania władzy ludowej” w ramach służby w MO, ale także, że była to wyłączna podstawa tego statusu. Na- tomiast w toku postępowania w sprawie, której przedmiotem było pozbawienie Hen- ryka P. uprawnień kombatanckich, zgłosił on, że w ramach swej służby w MO w okresie od 21 stycznia 1945 r. do 30 września 1945 r. brał udział w walkach z oku- pantem i ukrywającymi się wojskami hitlerowskimi. Kontrowersyjnym problemem roz- patrywanej sprawy są skutki prawne powyższych twierdzeń Henryka P., a przede wszystkim ich znaczenie dla zakresu postępowania wyjaśniającego w sprawie. 5 Rozważając powyższe zagadnienie Sąd Najwyższy miał na uwadze, że – jak to słusznie zauważył NSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach stanowi samodzielną podstawę prawną do pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1965 w charakterze „uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie wła- dzy ludowej". Pozbawienie uprawnień kombatanckich osób, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2, następuje w postępowaniu administracyjnym określonym przepisami KPA, a także przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczą- cych pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowa- dzania weryfikacji tych uprawnień (Dz.U. Nr 116, poz. 745). Postępowanie to ukie- runkowane jest na jego przedmiot określony podlegającą w tym postępowaniu pods- tawą materialnoprawną, w tym wypadku art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Dla zastosowania tego przepisu niezbędne jest wyjaśnienie, czy zachodzą przewi- dziane w nim warunki, to jest czy osoba, której postępowanie dotyczy na mocy do- tychczasowych przepisów uzyskała, uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika o ustanowienie i utrwale- nie władzy ludowej. W rozpatrywanej sprawie – jak to wyżej przedstawiono – stan faktyczny do- kładnie odpowiada warunkom określonym w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatan- tach, przy czym – z treści tego przepisu nie można wyprowadzić obowiązku ustale- nia, czy osoba, która podlega pozbawieniu uprawnień kombatanckich uzyskanych wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogłaby uzyskać przyznanie uprawnień kombatanckich z innego, przewidzianego w ustawie tytułu (por. w tej ostatniej kwestii wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1996 r., III ARN 80/95, OSNAPiUS 1996 nr 18, poz. 261). Należy zauważyć, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniające- go dla ustalenia, czy osoba tracąca uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach może być uprawniona z innego tytułu, stanowi w istocie inną sprawę dotyczącą zastosowania innego przepisu prawa materialnego. Skoro H.P. nie wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z innego tytułu, to zgłoszone przez niego w rozpatrywanej sprawie twierdzenia jakoby brał udział w walkach zbrojnych z niemieckim okupantem zmierzają do wyłączenia 6 zastosowania przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. Przyjmując dopuszczalność roz- poznania takiego zarzutu Sąd Najwyższy stwierdził, że fakty, na które się skarżący powołał, nie stwarzają przeszkody (przesłanki negatywnej) zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Chodzi tu bowiem o ten okres służby skarżącego w Milicji Obywatelskiej, z którym związane jest uzyskanie przez niego uprawnień kom- batanckich z tytułu „walki z bandami i podziemiem”. Bezprzedmiotowe byłoby zatem przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego dla ustalenia, czy niezależnie od uczestniczenia w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej skarżący w ramach służby w MO - jak twierdzi – „brał udział w walkach zbrojnych z niemieckim okupantem”. Sąd Najwyższy w pełni bowiem podziela stanowisko rewizji nadzwy- czajnej, że wykonywanie obowiązków funkcjonariusza MO nie może stanowić pods- tawy do przyznania uprawnień kombatanckich według art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach przede wszystkim z tego powodu, że Milicja Obywatelska nie może być traktowana jako zmilitaryzowana służba państwowa w rozumieniu tych przepisów (por. w tej kwestii wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1999 r., III RN 93/99 – OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 572). Z powyższych przyczyn podzielając podstawy rewizji nadzwyczajnej Sąd Naj- wyższy orzekł stosownie do art. 39315 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.). ========================================