III RN 37/02

Sąd Najwyższy2003-03-07
SAOSpodatkowepodatek dochodowy od osób fizycznychWysokanajwyższy
podatek dochodowyprzychódfaktura korygującazwrot towarulikwidacja towaruobrót zagranicznydokumentacjarachunkowośćkontrola skarbowarewizja nadzwyczajna

Sąd Najwyższy uchylił wyrok NSA, uznając, że faktyczne odzyskanie przez podatnika towarów podlegających zwrotowi nie jest warunkiem wyłączenia ich wartości z przychodu, jeśli wadliwość towaru zostanie odpowiednio udokumentowana.

Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 rok, gdzie spółka cywilna sprzedawała dziczyznę za granicę. Po stwierdzeniu wadliwości części towaru, wystawiono faktury korygujące, zmniejszając przychód. Organy podatkowe i NSA zakwestionowały to z powodu braku dowodów na faktyczny zwrot lub utylizację towaru przez zagranicznego kontrahenta. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł rewizję nadzwyczajną, argumentując, że kluczowe jest udokumentowanie wadliwości, a niekoniecznie fizyczny zwrot towaru, zwłaszcza w obrocie zagranicznym.

Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła interpretacji art. 14 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w kontekście wyłączenia z przychodu wartości towarów zwróconych. Podatnicy, prowadzący spółkę cywilną, sprzedawali dziczyznę za granicę. W związku z wadliwością części towaru, która nie mogła zostać zwrócona ze względu na specyfikę obrotu zagranicznego i przepisy sanitarne, wystawiono faktury korygujące. Organy podatkowe i Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uznały, że zmniejszenie przychodu jest dopuszczalne tylko w przypadku faktycznego zwrotu towaru lub jego udokumentowanej likwidacji przez zagranicznego kontrahenta. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł rewizję nadzwyczajną, podnosząc, że NSA błędnie zinterpretował przepis, wymagając dowodu likwidacji, podczas gdy kluczowe jest udokumentowanie wadliwości towaru, a niekoniecznie jego fizyczny zwrot. Sąd Najwyższy przychylił się do argumentacji Rzecznika, wskazując, że sytuacja powinna być kwalifikowana w ramach pojęcia „wartości zwróconych towarów”, a brak fizycznego zwrotu nie wyklucza możliwości obniżenia przychodu, jeśli wadliwość jest udokumentowana. Sąd Najwyższy podkreślił również naruszenia proceduralne, wskazując, że NSA zaakceptował brak wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i dowodowych, co potwierdza odmienny wynik sprawy o podobnym stanie faktycznym rozstrzygniętej przez inny skład NSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, faktyczne odzyskanie towaru nie jest bezwzględnym warunkiem wyłączenia jego wartości z przychodu, jeśli wadliwość towaru zostanie odpowiednio udokumentowana, nawet jeśli nie doszło do fizycznego zwrotu lub likwidacji.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że przepis art. 14 ust. 1 ustawy o PIT należy interpretować szerzej niż tylko jako fizyczny zwrot towaru. Kluczowe jest udokumentowanie wadliwości towaru, która uniemożliwia jego dalszy obrót, co może uzasadniać wyłączenie jego wartości z przychodu, nawet jeśli nie został on fizycznie zwrócony sprzedawcy lub zlikwidowany w sposób formalnie udokumentowany przez kontrahenta.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

Podatnicy (Bożena i Witold C.)

Strony

NazwaTypRola
Bożena C.osoba_fizycznaskarżąca
Witold C.osoba_fizycznaskarżący
Izba Skarbowa w S. - Ośrodek Zamiejscowy w K.instytucjaorgan podatkowy
Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinieinstytucjasąd administracyjny
Rzecznik Praw Obywatelskichorgan_państwowywnioskodawca rewizji nadzwyczajnej

Przepisy (14)

Główne

u.p.d.o.f. art. 14 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Za przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, chociażby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. Sąd Najwyższy zinterpretował 'wartość zwróconych towarów' szerzej, obejmując sytuacje, gdy towar jest wadliwy i nie może być zwrócony, ale jego wadliwość jest udokumentowana.

Pomocnicze

u.o.r. art. 21

Ustawa o rachunkowości

Precyzuje wymogi, jakie spełniać winien dowód księgowy.

u.o.r. art. 22

Ustawa o rachunkowości

k.c. art. 567 § § 1

Kodeks cywilny

Wskazuje na możliwość postępowania ze zwracanym towarem przez sprzedawcę, co może być analogiczne do sytuacji wadliwego towaru niepodlegającego fizycznemu zwrotowi.

o.p. art. 187

Ordynacja podatkowa

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego dostępnego materiału dowodowego.

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek zebrania materiału dowodowego.

o.p. art. 233 § § 1 pkt 1

Ordynacja podatkowa

Utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji.

k.p.c. art. 393¹ § pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa rewizji nadzwyczajnej - rażące naruszenie prawa materialnego.

k.p.c. art. 393¹ § pkt 2

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa rewizji nadzwyczajnej - rażące naruszenie przepisów postępowania.

k.p.c. art. 393¹³ § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej.

u.NSA art. 59

Ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Faktyczne odzyskanie towaru nie jest jedynym warunkiem wyłączenia jego wartości z przychodu, jeśli wadliwość jest udokumentowana. Organy podatkowe i NSA nie rozpatrzyły całości materiału dowodowego, w tym dokumentów potwierdzających wadliwość towaru. Interpretacja art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f. powinna uwzględniać specyfikę obrotu zagranicznego i możliwość wadliwości towaru.

Odrzucone argumenty

Brak dowodu na faktyczny zwrot towaru przez kontrahenta zagranicznego. Brak dowodu na likwidację wadliwego towaru przez kontrahenta zagranicznego.

Godne uwagi sformułowania

Faktyczne odzyskanie przez podatnika towarów podlegających zwrotowi nie jest warunkiem wyłączenia ich wartości z przychodu Sąd Najwyższy podzielił zarzuty rewizji nadzwyczajnej, że istotne okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione w toku postępowania podatkowego Nie można polemizować z oceną, której nie było.

Skład orzekający

Jerzy Kwaśniewski

przewodniczący-sprawozdawca

Andrzej Wasilewski

sędzia

Andrzej Wróbel

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 14 ust. 1 ustawy o PIT w zakresie wyłączenia z przychodu wartości towarów wadliwych, które nie mogły zostać zwrócone lub zlikwidowane w sposób formalny."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji obrotu zagranicznego towarami łatwo psującymi się i konieczności udokumentowania ich wadliwości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podatkowego związanego z obrotem zagranicznym i interpretacją przepisów, co jest istotne dla przedsiębiorców. Pokazuje też, jak ważne jest prawidłowe dokumentowanie transakcji i wad towarów.

Czy wadliwy towar, którego nie można zwrócić, nadal zwiększa Twój przychód? Sąd Najwyższy wyjaśnia!

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Wyrok z dnia 7 marca 2003 r. III RN 37/02 Faktyczne odzyskanie przez podatnika towarów podlegających zwrotowi nie jest warunkiem wyłączenia ich wartości z przychodu podlegającego podat- kowi (art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.; obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2003 r. sprawy ze skargi Bożeny C. i Witolda C. na decyzję Izby Skarbowej w S. - Ośrodka Zamiej- scowego w K. z dnia 18 stycznia 2000 r. [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r., na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiej- scowego w Szczecinie z dnia 20 czerwca 2001 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Admi- nistracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie - wyrokiem z dnia 20 czerwca 2001 r. [...] - oddalił skargę Bożeny i Witolda C. na decyzję Izby Skarbowej w S. - Ośrodka Zamiejscowego w K. z dnia 18 stycznia 2000 r. w przed- miocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r. Ze wskazanych w uza- sadnieniu tego wyroku jego podstaw, w zakresie istotnym ze względu na rozpatrywa- ną rewizję nadzwyczajną, wynika co następuje: Skarżący Bożena i Witold C., w ramach spółki cywilnej, prowadzili wraz z Ja- niną H. pod szyldem Przedsiębiorstwa Handlowego „W.” działalność gospodarczą - handel produktami gospodarki leśnej i łowieckiej oraz artykułami spożywczymi i 2 przemysłowymi. W roku 1995 wspólnicy ci prowadzili skup dziczyzny (sarny, jelenie i dziki) w 43 punktach zlokalizowanych na terenie kraju, sprzedając ją następnie w kraju i za granicą. W dniu 26 kwietnia 1996 r., zamieszkali w K. małżonkowie Bożena i Witold C. złożyli w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w K. wspólne zeznanie o wyso- kości dochodów osiągniętych w 1995 r. (PIT 31), wskazując osiągnięcie przez każ- dego z nich dochodu z działalności gospodarczej w wysokości 24.036,57 zł. W okresie od 7 listopada do 11 grudnia 1997 r. inspektor kontroli skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w S. kontrolowała prawidłowość rozliczeń Spółki w za- kresie podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług za 1995 rok. Ustalenia dokonane na podstawie badanej dokumentacji zawarte zostały w protokole z dnia 12 grudnia 1997 r. Wynikało z niego, że wartość sprzedaży eks- portowej wynosiła 3.801.616,24 zł, przy czym w niektórych przypadkach Spółka uznawała reklamacje towaru i wystawiała faktury korygujące. Inspektor ustaliła, że Spółka wystawiła 27 faktur eksportowych, do których sporządziła 19 faktur korygują- cych. Ustalenia powyższej kontroli skarbowej były następnie podstawą decyzji orga- nów podatkowych w odrębnych sprawach - Janiny H., prowadzonej w drugiej instan- cji przez Izbę Skarbową w G. - Ośrodek Zamiejscowy w S. oraz skarżących, którą w drugiej instancji prowadziła Izba Skarbowa w S. - Ośrodek Zamiejscowy w K. Pierwszy Urząd Skarbowy w K., któremu materiały wraz z wynikiem kontroli zostały przekazane, dokonał weryfikacji zeznania podatkowego złożonego przez Bo- żenę i Witolda C. w zakresie dochodu uzyskanego przez każde z nich z działalności gospodarczej w spółce cywilnej „W.”; zakwestionował wiarygodność czterech faktur VAT korygujących na ogólną kwotę 189.068,63 zł, wystawienie których spowodowało zmniejszenie o tę kwotę przychodu ze sprzedaży. Odwołując się do przepisów rozpo- rządzenia Ministra Finansów z 8 grudnia 1994 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, określających za- sady wystawiania faktur oraz do przepisu art. 21 ustawy z 20 września 1994 r. o ra- chunkowości, precyzującego wymogi, jakie spełniać winien dowód księgowy, organ ten stwierdził, iż zakwestionowane faktury korygujące sporządzone zostały jedynie w języku polskim i nie zawierają potwierdzenia odbioru ich przez zagranicznego kon- trahenta, brak jest również przy nich dokumentów potwierdzających stan faktyczny zepsucia towaru, takich jak dowody weterynaryjne i utylizacyjne, a więc takie, jakimi uzasadnione były inne faktury, korygujące niezakwestionowane przez kontrolujące- 3 go. Odnosząc się do twierdzeń wspólników i przedstawionej przez nich korespon- dencji z kontrahentem, urząd skarbowy stwierdził, iż nie dają one dostatecznej pod- stawy do uznania, że zdarzenie gospodarcze rzeczywiście miało miejsce, a to ozna- cza, że wynikająca z zakwestionowanych faktur korygujących kwota winna zwięk- szać zadeklarowane przez podatników przychody z działalności gospodarczej w spółce cywilnej „W.”. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji, Izba Skarbowa w S. - Ośro- dek Zamiejscowy w K. decyzją z dnia 18 stycznia 2000 r. wydaną z powołaniem się na przepis art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), orzekła o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Podkreślając, że w myśl przepisu art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o po- datku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.) za przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, cho- ciażby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towa- rów, udzielonych bonifikat i skont, organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu swej decyzji, że możliwość obniżenia wartości przychodu o wartość zwróconych towarów wymagała - w sytuacji gdy zwrot towarów w przypadku działalności spółki cywilnej „W.” nie był możliwy ze względu na specyfikę przedmiotu eksportu - gromadzenia dokumentacji uzasadniającej uznanie reklamacji złożonej przez niemieckiego kontra- henta. Izba Skarbowa podzieliła stanowisko organu pierwszej instancji co do tego, iż brak takiej dokumentacji w przypadku czterech faktur korygujących, zakwestiono- wanych w wyniku kontroli skarbowej, uzasadnia ustalenie przychodu bez uwzględ- nienia wyłączenia z niego wartości reklamowanego przez odbiorcę towaru i będącej jego konsekwencją korekty wystawionych faktur. Powyższa decyzja ostateczna zaskarżona została przez pełnomocnika podat- ników do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Domagając się uchylenia zaskarżo- nej decyzji ostatecznej zarzucił on w skardze, iż decyzja ta wydana została z naru- szeniem przepisów postępowania, a głównie art. 187 Ordynacji podatkowej, przez niedopełnienie obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego dostępnego materiału do- wodowego sprawy. Wskazując na zgromadzone w sprawie dowody dokumentujące - w przypadku kwestionowanych przez organy podatkowe czterech faktur korygują- cych - fakt zepsucia towaru uzasadniający wystawienie tych faktur, wywodził skarżą- cy, iż w rzeczywistości organy orzekające w sprawie dowodów tych nie rozpatrzyły, bezzasadnie je pomijając. 4 W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w S. - Ośrodek Zamiejscowy w K. wniosła o jej oddalenie. Oddalając skargę wyrokiem z dnia 20 czerwca 2001 r., Naczelny Sąd Admini- stracyjny zgodził się ze stanowiskiem organów podatkowych, że warunkiem uznania, iż podlega wyłączeniu z przychodu sprzedany za granicę towar, który nie nadawał się do obrotu i został tam zniszczony ze względu na to, że nie mógł być zwrócony polskiemu sprzedawcy, było otrzymanie od zagranicznego kontrahenta nie tylko dowodu nieprzydatności tego towaru do obrotu, ale także dowodu jego likwidacji. Sąd stwierdził, że likwidacja nienadającego się do obrotu towaru może być w kon- kretnych okolicznościach uznana za równoważną ze zwrotem tego towaru do sprze- dawcy, a tym samym uzasadniać wystawienie faktury korygującej wysokość przy- chodu należnego za sprzedany towar. Brak takiego dowodu w przypadku czterech zakwestionowanych faktur korygujących, na ogólną liczbę dziewiętnastu, udoku- mentowanych w pozostałym zakresie dowodami przeprowadzenia utylizacji zepsu- tego mięsa, zasadnie został uznany przez organy podatkowe za brak należytego udokumentowania zdarzenia gospodarczego. Zarzut braku wnikliwej oceny dowodów zgromadzonych w aktach sprawy i naruszenia w ten sposób art. 189 § 1 Ordynacji podatkowej, Sąd ocenił jako polemikę z oceną tych dowodów dokonaną przez orga- ny podatkowe. Uznał, że ocena ta nie wykracza poza granice swobodnej oceny do- wodów, nie nosi cech dowolnej, zgodna jest ze wskazaniami wiedzy i życiowego doświadczenia. Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił powyższemu wyrokowi NSA: 1) rażące naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (w jego brzmieniu obo- wiązującym w roku 1995 - Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.) poprzez przyjęcie, że z przychodu należnego za sprzedaną dziczyznę - która nie mogła być zwrócona przez kontrahenta zagranicznego, mimo że nie nadawała się do dalszego obrotu - wyłączona mogła być wartość tylko tego towaru, którego zniszczenie zostało po- twierdzone dowodem jego likwidacji, pochodzącym od kontrahenta zagranicznego oraz 2) rażące naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, które mogło mieć decydujący wpływ na wy- nik sprawy, polegające na rozpoznaniu sprawy przez Sąd bez zapoznania się z ma- teriałem dowodowym zgromadzonym w aktach postępowania podatkowego i przyję- ciu, że dokonana przez organy podatkowe obu instancji ocena dowodów - mających 5 istotne znaczenie dla wyniku sprawy i wydanych decyzji - nie była dowolna, w sytua- cji gdy z akt podatkowych jednoznacznie wynikało, iż organy podatkowe obu instancji nie zapoznały się z tymi dowodami i nie dokonały ich oceny. W oparciu o te podstawy (art. 3931 pkt 1 i pkt 2 k.p.c.) Rzecznik Praw Obywa- telskich wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podkreślono, że NSA błędnie podzielił ocenę Izby Skarbowej, wyłącznie z tego powodu, że podatnicy nie legity- mowali się dokumentem potwierdzającym dokonanie utylizacji. Tymczasem zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, z art. 14 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (oraz z art. 21 i 22 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunko- wości, Dz.U. Nr 121, poz. 591 ze zm.) nie wynika taki obowiązek. Dla możliwości pomniejszenia przychodu o wartość zepsutego mięsa, w odniesieniu do którego po- datnicy uwzględnili reklamację swych kontrahentów, kluczowe znaczenie miała bo- wiem okoliczność, czy mięso uległo faktycznie zepsuciu. W istocie twierdzenie o obowiązku takiego właśnie udokumentowania organy podatkowe - i Sąd - wyprowa- dziły z faktu, że w innych przypadkach reklamacje były przez podatników udoku- mentowane również świadectwem utylizacji mięsa dostarczonym przez kontrahenta zagranicznego. Tak było w odniesieniu do reklamacji, w związku z którymi Spółka wystawiła cztery faktury korygujące o nr 9/95, 11/95, 15/95 i 17/95. W ocenie Rzecz- nika okoliczność ta nie powodowała jednak obowiązku legitymowania się takimi świadectwami także w spornych przypadkach. Ponadto zwrócono w rewizji nadzwyczajnej uwagę na rozbieżność zaskarżo- nego wyroku z wyrokiem z dnia 19 października 2001 r. [...] wydanym w sprawie ze skargi Janiny i Henryka H. na decyzję Izby Skarbowej w G. - Ośrodka Zamiejscowe- go w S. z dnia 30 marca 1999 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Za- miejscowy w Gdańsku. Uchylając zaskarżoną decyzję sąd ten stwierdził, że Janina H. wykazała, że określone ilościowo i wartościowo partie towaru nie nadawały się do spożycia, tym samym były nieprzydatne dla odbiorcy. Skoro zgodnie z przyjętymi warunkami dostaw, zasadami logiki i doświadczenia życiowego, zapłata za towar uzależniona była od jego właściwej jakości, negowanie podstaw do uwzględnienia reklamacji i w efekcie zmniejszenia przychodu nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym sprawy i przepisie art. 14 ust. 1 ustawy. NSA - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku uznał, że argument o nieposiadaniu przez stronę dowodów utylizacji mięsa 6 na terenie Niemiec byłby zasadny, gdyby organy podatkowe zarzucały, iż towar nadawał się do obrotu. W sytuacji zaś gdy organy prowadzące postępowanie nie za- rzuciły, że dowody przedłożone przez stronę są niezgodne ze stanem rzeczywistym, to nie było podstaw faktycznych i prawnych do zakwestionowania zmniejszenia przy- chodu. Sąd zalecił, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy Izba Skarbowa poddała wnikliwej ocenie okoliczności i dowody dotyczące poszczególnych faktur korygują- cych, bowiem nie da się wykluczyć, że w odniesieniu do konkretnego przypadku do- kumentacja wykazuje niedające się usunąć sprzeczności i uniemożliwia powiązanie konkretnej reklamacji z konkretną dostawą towaru. W zakresie podstawy procesowej rewizji nadzwyczajnej (art. 122 i 187 Ordy- nacji podatkowej) podniesiono, że Izba Skarbowa w S. - Ośrodek Zamiejscowy w K. w rażący sposób naruszyła powołane przepisy. Podatnicy nie załączyli wprawdzie do odwołania kserokopii dokumentów, o których w nim pisali i na które powoływali się, lecz wskazali, że zawierają je akta postępowania prowadzonego przez Urząd Kon- troli Skarbowej w S., podając dokładny numer sprawy. Chodziło o dokumenty, z któ- rymi Pierwszy Urząd Skarbowy w K. nie zapoznał się przed wydaniem decyzji, bo- wiem podatnicy o nich nie wspomnieli, a akta ich nie zawierały. W postępowaniu przed tym organem dowód z tych dokumentów nie został zatem przeprowadzony, co jest absolutnie pewne w świetle pisma Urzędu do Izby z dnia 16 listopada 1999 r. [...], w którym Urząd poddał w wątpliwość istnienie tych dowodów, chociaż w proto- kole kontroli skarbowej z dnia 12 grudnia 1997 r. dokumenty te zostały wymienione, co oznacza, że istniały. Jeżeli zatem podatnicy wskazali w odwołaniu sprawę zawie- rającą dokumenty, Izba Skarbowa powinna - stosownie do zasad określonych w art. 122 i 187 Ordynacji podatkowej - zapoznać się z aktami tej sprawy i dopuścić dowód z powołanych dokumentów. Mogły one bowiem mieć istotne znaczenie dla rozstrzy- gnięcia sprawy (art. 188 Ordynacji). Prowadząc postępowanie w sprawie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych organy podatkowe obu in- stancji były obowiązane zebrać materiał dowodowy i w sposób wyczerpujący go roz- patrzyć. Nie zwalniała ich z tego obowiązku okoliczność, że taki sam materiał dowo- dowy powinien być zgromadzony w odrębnym, prowadzonym w stosunku do wspól- ników postępowaniu i że do akt sprawy zostały załączone kserokopie decyzji wyda- nych w tym postępowaniu. Słusznie podatnicy zarzucili w skardze, że zarówno w decyzji Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., jak również w decyzji Izby Skarbowej, organy te nie usto- 7 sunkowały się do dowodów w postaci dokumentów wymienionych w protokole z 12 grudnia 1997 r. jako związanych z fakturami korygującymi. Pierwszy Urząd Skarbowy w K. nie zauważył, że takie dokumenty istniały, zaś z akt podatkowych wynika, że Izba Skarbowa nie przeprowadziła dowodu z tych dokumentów, akta nie zawierają bowiem ich kopii, zaś nic nie wskazuje na to, by Izba zwróciła się do Urzędu Kontroli Skarbowej w S. o przesłanie akt sprawy, do której dowody zostały złożone. Zebrany przez organy podatkowe materiał dowodowy był zatem niekompletny. W tych oko- licznościach -zdaniem Rzecznika - nie sposób zaakceptować stanowiska Sądu za- prezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż ocena dowodów dokona- na przez Izbę Skarbową nie nosiła cechy dowolnej, zaś zarzuty skarżących o nie- ustosunkowaniu się do dowodów wymienionych w protokole z dnia 12 grudnia 1997 r. jako związanych z fakturami korygującymi - a wskazanych precyzyjnie w odwołaniu - stanowiły jedynie polemikę z oceną tych dowodów. Nie można bowiem polemi- zować z oceną, której nie było. W konkluzji rewidujący stwierdził, że Sąd nie wziął pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach postępo- wania podatkowego i nie zbadał go w sposób wyczerpujący, nie uwzględnił również słusznych zarzutów skargi, przez co jego ocena była dowolna i nie znajduje w tym materiale potwierdzenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Obie podstawy rewizji nadzwyczajnej zostały przekonywająco wykazane w jej uzasadnieniu. Zgodzić się trzeba z rewidującym, że źródłem wadliwego rozstrzy- gnięcia sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny jest przyjęte w wyroku, restryk- cyjne dla podatników, wyjaśnienie art. 14 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tej części tego przepisu (jego pierwszego zdania), która zezwala na wyłączenie z przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej „wartości zwró- conych towarów”. Powstałe w sprawie zagadnienie polegało na ocenie zawartego w tym prze- pisie warunku zwrócenia towaru podatnikowi w odniesieniu do sprzedaży określo- nych produktów spożywczych (mięsa) kontrahentom zagranicznym, w ramach której - według twierdzeń podatników - nabywcy, w drodze uzgodnionych ze sprzedawcą czynności, nie przyjęli części towaru z powodu jego wadliwości („zepsucia się”), ale do faktycznego przekazania tych zepsutych partii towaru sprzedawcy nie dochodziło 8 ze względu na szczególne warunki obrotu zagranicznego, a w szczególności ograni- czenia transferów przez granicę wynikających z powodów ochrony sanitarnej. Punktem wyjścia dla rozwiązania wynikłego w sprawie zagadnienia prawnego było stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny, że w przypadku szczególnej sytuacji związanej ze sprzedażą eksportową towarów łatwo psujących się (surowców i produktów spożywczych) - na gruncie art. 14 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - dopuszczalne jest wyłączenie z podlegającego podatkowi przy- chodu „wartości zepsutych towarów mimo nie dokonania ich zwrotu, pod warunkiem wszakże, że ich likwidacja zostanie należycie udokumentowana”. W zacytowanej tezie dwie rzeczy nasuwają zastrzeżenia. Po pierwsze, chodzi o sugerowane w niej wyjście poza zakres interpretowanego przepisu przez zastoso- wanie go do wskazanej sytuacji „mimo niedokonania zwrotu” towaru zepsutego. Tymczasem opisana sytuacja (według jej opisu wynikającego z twierdzeń podatni- ków) powinna być kwalifikowana w obrębie zakresu pojęcia „wartości zwróconych towarów”, o którym mowa w omawianym przepisie. Nie ma bowiem podstaw, ażeby znaczenie tych pojęć ograniczać do sytuacji faktycznych zwrotu towarów rozumiane- go tylko jako ponowne „zwrotne” uzyskanie bezpośredniego („fizycznego”) posiada- nia towaru. W ramach pozarolniczej działalności gospodarczej, z której przychody objęte są przedmiotową regulacją prawa podatkowego, mieszczą się różnego typu stosunki prawne (na przykład sprzedaż), w których może powstawać uprawnienie po stronie nabywcy (na przykład z tytułu rękojmi za wady) do odstąpienia od umowy w określonej części. Może też wchodzić w rachubę - jak to twierdzili podatnicy - umowne uzgodnienie na przykład odpowiedniego „postępowania reklamacyjnego”, a w jego ramach, sposobu realizacji uprawnienia do zwrotu sprzedawcy wadliwych partii towaru, przez ich zniszczenie (w tym wypadku - utylizację). Dla ilustracji tego typu dopuszczalnych mechanizmów uregulowania (także umownego) stosunków prawnych na tle działalności gospodarczej związanej z obrotem towarami, można tu wskazać na przykład, na art. 567 § 1 k.c., z którego wynika, że sprzedawca odpowie- dzialny z powodu wady fizycznej rzeczy nadesłanej kupującemu z innej miejscowości (w rozważanym przypadku - z innego państwa) może postąpić ze zwracaną mu rze- czą według swego uznania, a ewentualne odesłanie rzeczy (jej zwrot w znaczeniu bezpośredniego przekazania) powinno poprzedzać porozumienie się kupującego ze sprzedawcą. 9 Drugie zastrzeżenie do tezy zaskarżonego wyroku dotyczy uwarunkowania skutków prawnych zwrotu towaru od tego, ażeby wadliwy towar został zlikwidowany, a ta likwidacja „została należycie udokumentowana”. Rację ma Rzecznik Praw Oby- watelskich w swym wywodzie stwierdzającym, że w ramach interpretowanego prze- pisu nie ma takich warunków, jakie przyjął NSA. Jest tam bowiem jeden tylko waru- nek „zwrócenia towarów” bez dalszych przesłanek ograniczających zakres tego poję- cia, na przykład co do sposobu przedmiotowego zwrotu towarów i co do możliwości jego wykazywania w postępowaniu podatkowym. Wydaje się, że w ocenie prawnej zaskarżonego wyroku nie ma dostatecznego rozróżnienia między treścią normy prawnej (przesłankami przepisu prawa materialnego) a kwestiami wynikającymi w toku postępowania (przesłankami z zakresu przepisów postępowania) dotyczącymi wyjaśniania (dowodzenia) określonych przesłanek istotnych z punktu widzenia sub- sumcji przepisu prawa materialnego. Przechodząc do procesowej (por. art. 3931 pkt 2 k.p.c.) podstawy rewizji nad- zwyczajnej, Sąd Najwyższy podzielił zarzuty rewizji nadzwyczajnej, że istotne oko- liczności sprawy - okoliczności, o których była wyżej mowa odnośnie wyłączenia z przychodu wartości zwróconych towarów - nie zostały wyjaśnione w toku postępowa- nia podatkowego, a NSA wadliwie - z naruszeniem wskazanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich przepisów prawa procesowego - zaakceptował po pierwsze, brak wyjaśnienia wskazanej przesłanki z art. 14 ust. 1 ustawy o podatku dochodo- wym od osób fizycznych i po drugie, bezpodstawne przyjęcie, iż rozstrzygnięcie Izby Skarbowej wynika z uwzględnienia całego dostępnego w sprawie materiału dowodo- wego. O zasadności procesowych zarzutów rewizji nadzwyczajnej dobitnie świadczy zupełnie inny wynik postępowania sądowo-administracyjnego dotyczącego takiego samego stanu faktycznego w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Ad- ministracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 19 października 2001 r. [...]. W sprawie tej NSA dysponował dokumentami, na które powoływali się także skarżący w sprawie niniejszej, i które - jak to przekonywająco wykazał Rzecznik Praw Obywatelskich - powinny być rozpatrzone. Z powyższych przyczyn, skoro rewizja nadzwyczajna miała usprawiedliwione podstawy, podlegała uwzględnieniu według zgłoszonego wniosku (art. 39313 § 1 k.p.c.). ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI