III RN 3/97
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok NSA, uznając, że zarząd gminy jest właściwy do odwołania dyrektora szkoły, ale sprawa wymaga ponownego rozpoznania ze względu na brak uzasadnienia odwołania w świetle art. 38 ustawy o systemie oświaty.
Sprawa dotyczyła odwołania dyrektora szkoły podstawowej przez Zarząd Miejski w J.Z., które zostało stwierdzone nieważnością przez Wojewodę W. Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał w mocy rozstrzygnięcie nadzorcze, uznając, że organem właściwym do odwołania jest rada gminy. Sąd Najwyższy, rozpoznając rewizję nadzwyczajną, uchylił wyrok NSA, stwierdzając, że zarząd gminy jest właściwy do odwołania dyrektora, ale jednocześnie podkreślił, że odwołanie musi być uzasadnione w świetle art. 38 ustawy o systemie oświaty, czego w tej sprawie zabrakło.
Sprawa wywodzi się z uchwały Zarządu Miasta J.Z. z dnia 2 stycznia 1996 r. o odwołaniu L.M. ze stanowiska dyrektora Szkoły Podstawowej w J.Z. Wojewoda W. rozstrzygnięciem nadzorczym z 1 lutego 1996 r. stwierdził nieważność tej uchwały, argumentując, że podstawą odwołania powinien być art. 38 ustawy o systemie oświaty, a nie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie terytorialnym, oraz że nie wystąpiły przesłanki do odwołania. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu oddalił skargę Zarządu Miasta, podtrzymując stanowisko organu nadzoru co do właściwości rady gminy i konieczności stosowania art. 38 ustawy o systemie oświaty. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł rewizję nadzwyczajną, kwestionując stanowisko NSA w kwestii właściwości organu do odwołania dyrektora oraz zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i prawa materialnego. Sąd Najwyższy uznał rewizję za uzasadnioną w części dotyczącej właściwości zarządu gminy do odwołania dyrektora, powołując się na art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie terytorialnym i uchwałę Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie Sąd Najwyższy podkreślił, że uchwała Zarządu Miejskiego nie powołała się na żadną z podstaw prawnych odwołania wymienionych w art. 38 ustawy o systemie oświaty, co stanowiło istotną wadę uchwały i uzasadniało ingerencję nadzorczą. Z uwagi na to, że NSA nie rozważył tej kwestii w pełni, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę NSA do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody W. oraz przepisów Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Zarząd gminy jest organem właściwym do odwołania dyrektora szkoły podstawowej.
Uzasadnienie
Ustawa o samorządzie terytorialnym (art. 30 ust. 2 pkt 5) wskazuje zarząd gminy jako organ właściwy do zatrudniania i zwalniania kierowników jednostek organizacyjnych, co obejmuje dyrektorów szkół. Przepisy ustawy o systemie oświaty nie wprowadzają w tym zakresie odmiennej, wyraźnej regulacji powierzającej tę kompetencję radzie gminy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego (w zakresie uchylenia wyroku NSA)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Zarząd Miejski w J.Z. | organ_państwowy | skarżący |
| Wojewoda W. | organ_państwowy | organ nadzoru |
| Lidia M. | osoba_fizyczna | odwołany dyrektor szkoły |
| Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego | organ_państwowy | wnoszący rewizję nadzwyczajną |
Przepisy (7)
Główne
u.s.o. art. 38
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
Określa przypadki, w których możliwe jest odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w szkole, w tym możliwość odwołania w szczególnie uzasadnionych przypadkach bez wypowiedzenia.
u.s.t. art. 30 § ust. 2 pkt 5
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym
Wskazuje zarząd gminy jako organ właściwy do zatrudniania i zwalniania kierowników jednostek organizacyjnych.
Pomocnicze
u.s.t. art. 91 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym
Określa przesłanki stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy przez organ nadzoru.
u.s.t. art. 91 § ust. 4
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym
Określa skutki stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy.
u.NSA art. 22 § ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym
Dotyczy podstaw rewizji nadzwyczajnej.
k.p.a. art. 107 § § 1 i § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy wymogów formalnych uzasadnienia decyzji administracyjnych.
k.p.c. art. 39313 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje skutki uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zarząd gminy jest organem właściwym do odwołania dyrektora szkoły. Odwołanie dyrektora szkoły musi być uzasadnione w świetle art. 38 ustawy o systemie oświaty.
Odrzucone argumenty
Rada gminy jest organem właściwym do odwołania dyrektora szkoły. Brak powołania się na art. 38 ustawy o systemie oświaty w uchwale o odwołaniu nie stanowi istotnej wady uchwały.
Godne uwagi sformułowania
Odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w szkole może nastąpić tylko z przyczyn wymienionych w art.38 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty Organem właściwym do podjęcia uchwały o odwołaniu dyrektora szkoły podstawowej jest zarząd gminy. Ustawa o samorządzie terytorialnym wyraźnie wskazuje (art. 30 ust. 2 pkt 5), iż organem właściwym do zatrudniania i zwalniania kierowników jednostek organizacyjnych jest zarząd gminy. Przepis art. 38 ustawy o systemie oświaty - jako stwarzający wyraźne gwarancje dla stabilności stosunku zatrudnienia nauczycieli - musi być zarówno przez organy decydujące, jak i przez organy nadzorujące, a także sprawujące kontrolę legalności decyzji podejmowanych w tym zakresie traktowany ze szczególną uwagą.
Skład orzekający
Adam Józefowicz
przewodniczący-sprawozdawca
Janusz Łętowski
członek
Andrzej Wróbel
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości organu do odwołania dyrektora szkoły oraz wymogów formalnych i materialnych odwołania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego z lat 90. XX wieku, ale zasady dotyczące kompetencji organów i uzasadnienia decyzji pozostają aktualne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii kompetencji organów samorządowych w zarządzaniu szkołami oraz gwarancji pracowniczych dla dyrektorów szkół, co jest istotne dla prawników administracyjnych i pracowniczych.
“Kto naprawdę rządzi szkołą? Sąd Najwyższy rozstrzyga spór o kompetencje w odwoływaniu dyrektorów.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 19 lutego 1997 r. III RN 3/97 1. Odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w szkole może nastąpić tylko z przyczyn wymienionych w art.38 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 95, poz. 425 ze zm.). 2. Organem właściwym do podjęcia uchwały o odwołaniu dyrektora szkoły podstawowej jest zarząd gminy. Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Sędziowie SN: Janusz Łętowski, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 1997 r. na rozprawie sprawy ze skargi Zarządu Miejskiego w J.Z. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody W. z dnia 1 lutego 1996 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały [...] Zarządu Miejskiego w J.Z., na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 31 lipca 1996 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Admi- nistracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Zarząd Miasta J.Z. uchwałą z dnia 2 stycznia 1996 r. [...] odwołał ze stanowiska dyrektora Szkoły Podstawowej [...] w J.Z. Lidię M. i wypowiedział na okres trzymiesięczny pobieranie dodatku funkcyjnego z tytułu pełnienia tej funkcji. Jako podstawę prawną powyższej uchwały Zarząd Miasta powołał art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95 ze zm.). Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 1 lutego 1996 r. Wojewoda W., powołując się na art. 91 ust. 1 wymienionej ustawy o samorządzie terytorialnym stwierdził nieważność omawianej uchwały, argumentując, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie terytorialnym nie mógł stanowić podstawy odwołania, gdyż do odwołania dyrektora szkoły ma zastosowanie przepis szczególny, tj. art 38 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 95, poz. 425 ze zm.) w związku z art. 36 ust. 3 (obecnie art. 36 ust. 1 tej ustawy), według których to przepisów powołanie i odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego należy do organu prowadzącego szkołę, a takim organem jest gmina. Przepis art. 38 ustawy o systemie oświaty wymienia przypadki, w których organ prowadzący szkołę odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego, a tym samym przypadki, w których odwołanie jest dopuszczalne. Jeśli chodzi o kompetencje zarządu w kwestiach uregulowanych w art. 30 ust. 1 i 2 pkt 5 ustawy o samorządzie terytorialnym w związku z art. 36 ustawy o systemie oświaty, to organ nadzoru powołał się na pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażony w uchwale z dnia 23 marca 1994 r., W 9/93 (OTK 1994, część I, poz. 20), że "zarząd gminy jest uprawniony jedynie do zatrudnienia dyrektora szkoły lub innej placówki oświatowej: w znaczeniu nawiązania stosunku pracy z osobą wyłonioną na to stanowisko w uprzednim postępowaniu konkursowym". Zdaniem organu nadzorczego nie wystąpiły też okoliczności wymienione w art. 38 ustawy o systemie oświaty, które mogłyby uzasadniać odwołanie Lidii M. ze stanowiska dyrektora Szkoły Podstawowej [...] w J.Z. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Burmistrz Miasta J.Z. zarzucił rozstrzygnięciu nadzorczemu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności mylne przyjęcie, że odwołanie nauczyciela ze stanowiska dyrektora szkoły może nastąpić tylko na podstawie art. 38 ustawy o systemie oświaty, podczas gdy podstawę taką stanowi art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie terytorialnym. Wprawdzie nie powołano w zakwestionowanej uchwale Zarządu Miasta art. 38 ustawy o systemie oświaty, to odwołanie dyrektora szkoły nastąpiło w okolicznościach przewidzianych w pkt 2 tego artykułu. Brak powołania w uchwale Zarządu Miasta art. 38 pkt 2 ustawy o systemie oświaty nie uzasadniał uznania uchwały za niezgodną z prawem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda W. wniósł o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 31 lipca 1996 r. [...] oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku NSA zwrócił uwagę na to, że ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 95, poz. 425 ze zm., obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 1996 r., Nr 67, poz. 329) wprowadziła istotne zmiany w zakresie powierzania stanowiska dyrektora i odwoływania z tej funkcji. Art. 97 pkt 13 ustawy o systemie oświaty zmienił art. 17 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) ustalając, iż zasady powierzania stanowisk kierowniczych w szkole określają odrębne przepisy. Owe odrębne przepisy zawiera właśnie ustawa o systemie oświaty. Regulację prawną dotyczącą odwoływania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w szkole lub placówce oświatowej zawiera art. 38 ustawy o systemie oświaty, który w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 21 lipca 1995 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 101, poz. 504) stanowi, iż organem właści- wym do odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego jest organ, który mu to stanowisko powierzył. Jednocześnie w art. 38 zamieszczono przesłanki, które muszą być spełnione, aby odwołanie ze stanowiska mogło nastąpić. Skoro organem właściwym do odwołania nauczyciela z funkcji kierowniczej jest organ, który powierzył mu tę funkcję, to uregulowania zawartego w art. 38 ustawy o systemie oświaty nie można - zdaniem NSA - stosować bez nawiązania do art. 36a tej ustawy (przed zmianą dokonaną ustawą z 21 lipca 1995 r. - art. 36). W myśl art. 36 ust. 1 tej ustawy stanowisko dyrektora szkoły lub placówki oświatowej powierza organ prowadzący szkołę lub placówkę. NSA uznał, że organem prowadzącym szkołę gminną jest gmina (art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie oświaty). Gmina jako osoba prawna działa przez swoje organy, to jest radę gminy i zarząd gminy. W myśl art. 18 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym do właściwości rady gminy należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że powołany przepis formułuje zasadę domniemania kompetencji na rzecz rady gminy w sprawach nie zastrzeżonych ustawowo na rzecz innych organów gminy. W sytuacji, gdy żaden przepis rangi ustawowej nie powierza zarządom gmin prowadzenia szkół gminnych, NSA przyjął, że organem prowadzącym szkołę gminną lub placówkę oświatową podporządkowaną gminie jest rada gminy. Organem właściwym w rozumieniu art. 36a (poprzednio art. 36 ustawy o systemie oświaty), do powierzenia nauczycielowi stanowiska dyrektora szkoły i do odwołania go z tego stanowiska na zasadzie art. 38 tej ustawy jest rada gminy. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie terytorialnym ustalający kompetencje zarządu gminy ma - zdaniem NSA - charakter ogólny. Oznacza to, że zakres kompetencji organów gminy może być inaczej uregulowany w przepisach szczególnych. Takimi przepisami szczególnymi normującymi kompetencję organów gminy i tryb powierzania nauczycielowi stanowiska dyrektora szkoły i odwołania go z tego stano- wiska są art. 36a i 38 ustawy o systemie oświaty. Tym organem jest - zdaniem NSA - rada gminy, a nie zarząd. NSA uważa, że stanowisko takie potwierdza uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 marca 1994 r., W 9/93. Trybunał bowiem uznał, że "późniejsze od ustawy o samorządzie terytorialnym regulacje prawne, zawarte w ustawie o systemie oświaty powodują, że zarówno prowadzona przez gminę szkoła, jak i inna placówka oświatowa, nie mogą być traktowane w zakresie zatrudniania dyrektora tak samo, jak inne gminne jednostki organizacyjne". Według poglądu Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 30 ust. 1 i 2 pkt 5 ustawy o samorządzie terytorialnym łącznie z art. 36 ustawy o systemie oświaty daje zarządowi gminy uprawnienie "jedynie do zatrudnienia dyrektora szkoły lub innej placówki oświatowej w znaczeniu nawiązania stosunku pracy z osobą wyłonioną na to stanowisko w uprzednim postępowaniu konkursowym", zaś samo powierzenie tego stanowiska należy do kompetencji rady gminy. W świetle takiego stanowiska zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze - zdaniem NSA - jest zgodne z prawem, a skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu. Od powyższego wyroku NSA Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł rewizję nadzwyczajną, w której zarzucił temu wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności: a) art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Ad- ministracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 98 ust. 4 ustawy o samorządzie terytorialnym w związku z art. 18 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 5 tej ustawy; b) art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA w związku z art. 107 § 1 i § 3 KPA w zw. z art. 91 ust. 5 ustawy o samorządzie terytorialnym; c) art. 2 ust. 3 ustawy o samorządzie terytorialnym; d) art. 8 pkt 1, pkt 2 i pkt 3 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego (Dz. U. z 1994 r., Nr 124, poz. 607). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody W. albo uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej skarżący zakwestionował stanowisko NSA, że organem prowadzącym szkołę jest rada gminy i uznał, że interpretacja wskazanej uchwały Trybunału Konstytucyjnego jest wadliwa. Zdaniem wnoszącego rewizję nadzwyczajną, powierzenie czynności dyrektora szkoły lub placówki oświatowej i odwołanie z tego stanowiska należy do zarządu gminy. Fakt nie powołania w uchwale Zarządu Miasta J.Z. o odwołaniu Lidii M. ze stanowiska dyrektora szkoły art. 38 ustawy o systemie oświaty - zdaniem rewidującego - nie przesądza o uznaniu tej uchwały za niezgodną z prawem w sposób istotny, a jedynie wykazanie istotnej niezgodności z prawem uchwały organu gminy - w świetle art. 91 ust. 4 ustawy o samorządzie terytorialnym - może uzasadniać stwierdzenie nieważności takiej uchwały przez organ nadzoru. W kwestionowanym rozstrzygnięciu nadzorczym Wojewody W. postawionemu zarzutowi obrazy art. 38 ustawy o systemie oświaty nie towarzyszy jakakolwiek argumentacja, co stanowi uchybienie art. 107 § 3 KPA w związku z art. 91 ust. 5 ustawy o samorządzie terytorialnym. Rewidujący uważa, że organ nadzoru nie miał podstaw do postawienia wymienionej uchwale zarzutu istotnej niezgodności z prawem, a w konsekwencji nie był władny uznać tej uchwały za nieważną. Granice ochrony stosunku pracy osób zajmujących stanowiska kierownicze w jednostkach oświatowych określa ustawa o systemie oświaty, a poza tym pozostawia organom prowadzącym jednostki oświatowe swobodę decyzyjną w zakresie obsady stanowisk kierowniczych. Zdaniem wnoszącego rewizję nadzwyczajną, zaskarżony wyrok narusza również art. 8 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego, gdyż wykracza poza ustawowy zakres administracyjnej kontroli działań organów społeczności lokalnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizję nadzwyczajną należy uznać za uzasadnioną. Rewidujący kwestionuje przede wszystkim pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż organem właściwym dla odwołania dyrektora szkoły jest rada gminy. Stanowisko rewidującego w tym zakresie Sąd Najwyższy uważa za trafne. Ustawa o samorządzie terytorialnym wyraźnie wskazuje (art. 30 ust. 2 pkt 5), iż organem właściwym do zatrudniania i zwalniania kierowników jednostek organizacyjnych jest zarząd gminy. Taki właśnie pogląd wynika również z powołanej w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 marca 1994 r. W 9/93 (OTK 1994, cz. I poz. 20, s. 186), która zresztą odnosi się wprost do problemu, który organ gminy właściwy jest do uchwalenia regulaminu konkursu na dyrektora szkoły gminnej i powołania komisji konkursowej. Powołany wyżej przepis ustawy o samorządzie terytorialnym ustala ogólną zasadę, iż zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych należy do zarządu gminy (zasadę tę należy ocenić jako racjonalną i zgodną z powszechnie uznanymi tendencjami polskiego prawa pracy). Gdyby ustawodawca zamierzał od tej zasady odstąpić lub ją ograniczyć, choćby właśnie w odniesieniu do dyrektorów szkół gminnych, uczyniłby to wyraźnie i jasno, tak jak przyjął to w odniesieniu do niektórych innych stanowisk kierowniczych w administracji samorządowej. Okazją do tego byłaby choćby nowelizacja ustawy o systemie oświaty i dokonana w 1995 r. Nic podobnego jednak nie nastąpiło, utrzymano ogólną zasadę, iż dyrektora szkoły zatrudnia i zwalnia "organ prowadzący szkołę". W tym wypadku należy uznać, że organem gminy właściwym w tym zakresie jest zarząd. Dodatkową argumentację przynosi powołany w toku postępowania przez skarżącego wyrok NSA - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 27 września 1994 r., SA Wr 1489/94 (ONSA 1995 nr 3 poz. 129). Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie widzi zatem ani potrzeby, ani możliwości, by od tej powszechnie przyjętej zasady w tym wypadku odstępować. Drugim istotnym problemem jest zakres swobody służącej właściwemu organowi przy odwołaniu nauczyciela ze stanowiska dyrektora szkoły. Sfera uznania kompetentnego organu jest w tym zakresie znaczna, jednak przecież niepełna, bo musi on uwzględnić ograniczenia ustanowione wyraźnie art. 38 cytowanej ustawy o systemie oświaty. Przepis ten - jako stwarzający wyraźne gwarancje dla stabilności stosunku zatrudnienia nauczycieli - musi być zarówno przez organy decydujące, jak i przez organy nadzorujące, a także sprawujące kontrolę legalności decyzji podejmowanych w tym zakresie traktowany ze szczególną uwagą. Jeśli bowiem ustawodawca stwarza dla pewnych, wyraźnie określonych grup pracowników (tu - nauczycieli) szczególne i dosyć rygorystyczne gwarancje, to rzeczą organów kontroli prawnej jest dołożenie wszelkich starań, by gwarancje stały się rze- czywiście funkcjonującymi w praktyce, nie zaś deklaracjami, które mogą być [...] pomijane zgodnie z wolą decydujących organów administracji. Artykuł 38 ustawy o systemie oświaty przewiduje możliwość odwołania nauczyciela w szczególnie uzasadnionych przypadkach, jednakże zarówno ocena, jak i uznanie organów administrujących w tym zakresie nie mogą mieć charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz powinny być dokładnie i szczegółowo wywiedzione i uargumentowane w uzasadnieniu, zaś ów wywód i argumentacja powinny podlegać szczególnie intensywnej kontroli zarówno organów nadzoru, jak i sądu. Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się już w tej materii, zwracając uwagę na to, iż niedopuszczalne jest powierzchowne traktowanie uzasadnienia, a już na pewno wówczas, gdy przedmiotem sprawy jest ważny dla obywatela problem jego zatrudnienia i to - tak, jak w tym wypadku - gwarantowanego szczególnym przepisem ustawy. Rewidujący trafnie zwraca uwagę na to, że wobec okoliczności tej konkretnej sprawy postępowanie organów gminy może wyglądać na uzasadnione w świetle faktów, tym niemniej nie zwalnia to działających w sprawie organów i NSA od realizacji fundamentalnych obowiązków rozważenia wszelkich okoliczności sprawy w świetle wymagań stawianych przez obowiązujące przepisy i wydanie rozstrzygnięcia w pełni uzasadnionego i przekonującego pod względem faktycznym i prawnym. Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody W. z dnia 1 lutego 1996 r., stwierdzające nieważność uchwały [...] Zarządu Miasta J.Z., oparte jest na dwóch głównych przesłankach, a mianowicie, że odwołanie dyrektora szkoły nastąpiło z naruszeniem art. 30 ust. 2 pkt 3 i art. 18 ust. 1 wymienionej ustawy o samorządzie terytorialnym (bowiem czynności tej dokonał Zarząd Miejski, który nie jest kompetentny do podjęcia uchwały w tym przedmiocie, lecz rada gminy), a ponadto nastąpiło z naruszeniem art. 38 cyt. ustawy o systemie oświaty. Z powyższych rozważań wynika, że omówione rozstrzygnięcie Wojewody W. z dnia 1 lutego 1996 r. nie jest trafne w części kwestionującej uprawnienie Zarządu Miasta do podjęcia uchwały w sprawie odwołanie dyrektora. Jest natomiast trafne w części dotyczącej zarzutu naruszenia przez Zarząd Miejski art. 38 ustawy o systemie oświaty. Uchwała Zarządu Miejskiego z dnia 2 stycznia 1996 r. nie wskazuje bowiem żadnej właściwej podstawy praw- nej odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego wymienionej w art. 38 ustawy o systemie oświaty, która uzasadniałaby odwołanie dyrektora szkoły. Przepis art. 97 pkt 13 ustawy o systemie oświaty zmienił art. 17 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, ustalając, że zasady powierzania stanowisk kierowniczych w szkole określają odrębne przepisy. Takie przepisy zawiera ustawa o systemie oświaty. Regulujący odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w szkole przepis art. 38 ustawy o systemie oświaty miał brzmienie ustalone w art. 1 pkt 35 ustawy z dnia 21 lipca 1995 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 101, poz. 504). Przepis art. 38 pkt 2 ustawy o systemie oświaty w nowym brzmieniu stanowi, że organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole "w przypadkach szczególnie uzasadnionych może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia". Z zakwestionowanej przez Wojewodę W. uchwały Zarządu Miasta J.Z. nie wynika, czy w chwili jej podjęcia istniał szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w powyższym przepisie. Brak jakichkolwiek danych, czy przed podjęciem uchwały dokonano uprzednio reorganizacji szkolnictwa podstawowego na terenie gminy. Nie wiadomo, czy ustalono, które z czterech szkół będą zlikwidowane lub połączone z innymi albo częściowo przekształcone. W tych warunkach uchwała o odwołaniu dyrektorów wszystkich szkół mogła być uznana za przed- wczesną, jeżeli nie było szczególnie uzasadnionych okoliczności, które usprawiedliwiały odwołanie dyrektorów w trybie tego przepisu. Uchwała Zarządu Miasta J.Z. nie powołuje się na takie szczególne przypadki. Z treści jej wynika, że nie wchodziło w rachubę odwołanie ze stanowiska dyrektora bez wypowiedzenia, bowiem odwołanie nastąpiło za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Wskazuje to na istotną wadę omawianej uchwały, która z tego powodu uzasadniała ingerencję nadzorczą Wojewody W. Okoliczności tych Naczelny Sąd Administracyjny nie rozważył i nie ocenił ich znaczenia prawnego pomimo zarzutów skargi, w której dopiero ex post powołano się na te okoliczności w sprawie. Z tego względu nie jest możliwe ustosunkowanie się w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej do tego, czy okoliczności te mogły mieć znaczenie przy ocenie uchwały Zarządu Miejskiego z punktu widzenia art. 91 ust. 1 i ust. 4 ustawy o samorządzie terytorialnym. W tej sytuacji Sąd Najwyższy uznał, że sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny z uwzględnieniem wszechstronnej oceny wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz rozważenia zgodności z prawem rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody W. Z tego względu nie mógł być uwzględniony wniosek rewizji nadzwyczajnej o uchylenie wymienionego rozstrzygnięcia nadzorczego, bowiem od oceny NSA zależy, czy zgodna z prawem jedna z istotnych części tego rozstrzygnięcia nadzorczego, usprawiedliwiała stwierdzenie nieważności uchwały Zarządu Miasta J.Z. w świetle art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym, czy też rozwiązanie przewidziane w art. 91 ust. 4 tej ustawy. Wbrew poglądowi wyrażonemu w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej, nie można uznać, że nie ma istotnego znaczenia prawnego w sprawie brak powołania w omawianej uchwale Zarządu Miasta J.Z. przepisu art. 38 ustawy o systemie oświaty, jako podstawy odwołania dyrektora szkoły, co zostało zasadnie wytknięte w rozstrzygnięciu nadzorczym Wojewody W. Nie przesądzając jednak przy ocenie zasadności skargi znaczenia prawnego wymienionych w niej a pominiętych przez NSA zarzutów, że w sytuacji reorganizacji szkół podstawowych na terenie gminy istniała podstawa prawna do odwołania dyrektora szkoły, Sąd Najwyższy uznał, że ten aspekt sprawy wymaga jeszcze ponownego rozpatrzenia przez NSA w świetle art. 8 wyżej wymienionej Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego. Dla- tego na zasadzie art. 39313 § 1 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Pra- wo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania admi- nistracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 189) Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek rewizji nadzwyczajnej o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy NSA do ponownego rozpoznania. Biorąc te okoliczności pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI