III RN 28/00
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła możliwości odliczenia od dochodu kwoty 16.800 zł, którą podatniczka Aleksandra M.-P. wypłaciła w 1997 r. na podstawie umowy z dnia 20 czerwca 1997 r. zawartej w formie pisemnej z Agnieszką K.-P. Umowa ta zobowiązywała Aleksandrę M.-P. do świadczenia tytułem renty kwoty 16.800 zł rocznie przez cztery lata. Organy podatkowe i Naczelny Sąd Administracyjny uznały, że umowa ta, jako dotycząca renty ustanowionej bez wynagrodzenia, powinna być zawarta w formie aktu notarialnego (art. 906 § 2 w zw. z art. 890 § 1 KC). Ponieważ forma ta nie została zachowana, umowa była nieważna, a wypłacona kwota nie mogła być odliczona od dochodu jako trwały ciężar. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł rewizję nadzwyczajną, argumentując, że nawet jeśli umowa nie jest ważną umową renty, może stanowić podstawę do odliczenia jako 'inny trwały ciężar oparty na tytule prawnym' wynikający z umowy nienazwanej. Sąd Najwyższy oddalił rewizję, stwierdzając, że nieważna umowa renty nie przekształca się w umowę nienazwaną o takiej samej treści, która pozwalałaby na odliczenie. Sąd podkreślił, że próba obejścia przepisów o formie czynności prawnej nie mieści się w zasadzie swobody umów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących formy czynności prawnych (akt notarialny) dla umów renty i ich wpływu na możliwość odliczeń podatkowych. Potwierdzenie, że nieważność czynności prawnej z powodu formy nie może być 'obejściem' poprzez uznanie jej za umowę nienazwaną.
Dotyczy specyficznej sytuacji nieważności umowy renty z powodu formy i jej wpływu na odliczenia podatkowe. Nie dotyczy sytuacji, gdy umowa renty jest ważna, ale jej treść budzi wątpliwości.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa renty ustanowionej bez wynagrodzenia, nieważna z powodu niezachowania formy aktu notarialnego, może być uznana za umowę nienazwaną, która stanowi tytuł prawny do odliczenia od dochodu kwoty wypłaconej jako trwały ciężar?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa renty ustanowionej bez wynagrodzenia, nieważna z powodu niezachowania formy aktu notarialnego, nie przekształca się w umowę nienazwaną o takiej samej treści, która pozwalałaby na odliczenie od dochodu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że próba uznania nieważnej umowy renty za umowę nienazwaną w celu obejścia przepisów o formie czynności prawnej jest niedopuszczalna i nie mieści się w zasadzie swobody umów. Nieważność umowy z powodu niezachowania formy oznacza brak ważnego tytułu prawnego do odliczenia.
Czy świadczenie spełnione na podstawie umowy, która nie spełnia wymogów formy dla umowy renty, może być uznane za 'inny trwały ciężar oparty na tytule prawnym' w rozumieniu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli umowa jest nieważna z powodu niezachowania wymaganej formy, nie stanowi ona ważnego tytułu prawnego do odliczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wymaga istnienia ważnego tytułu prawnego. Nieważność umowy renty z powodu niezachowania formy aktu notarialnego oznacza brak takiego tytułu, a próba przekształcenia jej w umowę nienazwaną w celu uzyskania odliczenia jest niedopuszczalna.
Czy jednorazowe świadczenie wypłacone w roku podatkowym może być uznane za świadczenie wynikające z umowy renty, do której istoty należy okresowość świadczeń?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy nie rozważał tej kwestii w granicach rewizji nadzwyczajnej, skupiając się na problemie nieważności umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zaznaczył, że rozpoznaje sprawę w granicach rewizji nadzwyczajnej i nie badał, czy jednorazowe świadczenie mogło być uwzględnione jako świadczenie z umowy renty, skupiając się na kwestii ważności umowy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Aleksandra M.-P. | osoba_fizyczna | skarżąca |
| Agnieszka K.-P. | osoba_fizyczna | uprawniona z umowy renty |
| Izba Skarbowa w W. | organ_państwowy | organ odwoławczy |
| Urząd Skarbowy w W. | organ_państwowy | organ pierwszej instancji |
| Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu | instytucja | sąd niższej instancji |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca rewizji nadzwyczajnej |
Przepisy (8)
Główne
KC art. 906 § § 2
Kodeks cywilny
Do renty ustanowionej bez wynagrodzenia stosuje się przepisy o darowiźnie. Oświadczenie osoby ustanawiającej rentę nieodpłatną powinno być złożone w formie aktu notarialnego.
KC art. 890 § § 1
Kodeks cywilny
Oświadczenie osoby ustanawiającej rentę nieodpłatną powinno być złożone w formie aktu notarialnego, którego brak jest sanowany jedynie przez spełnienie całego świadczenia.
u.p.d.o.f. art. 26 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Odliczeniu od dochodu podlegają kwoty rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym.
Pomocnicze
KC art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z prawem jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek.
KC art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów; strony mogą ułożyć stosunek prawny według uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
KPC art. 393 § 11
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji.
KPC art. 393 § 12
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym.
KPC art. 393 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Granice kasacji wyznaczają podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność umowy renty z powodu niezachowania formy aktu notarialnego. • Nieważna umowa renty nie przekształca się w umowę nienazwaną, która pozwalałaby na odliczenie od dochodu. • Próba obejścia przepisów o formie czynności prawnej nie mieści się w zasadzie swobody umów.
Odrzucone argumenty
Umowa renty ustanowiona bez wynagrodzenia, nieważna z powodu niezachowania formy aktu notarialnego, może być uznana za umowę nienazwaną, która stanowi tytuł prawny do odliczenia od dochodu kwoty wypłaconej jako trwały ciężar. • Świadczenie spełnione na podstawie umowy, która nie spełnia wymogów formy dla umowy renty, może być uznane za 'inny trwały ciężar oparty na tytule prawnym'.
Godne uwagi sformułowania
Umowa renty ustanowionej bez wynagrodzenia, nieważna z powodu nie- zachowania formy aktu notarialnego (...) nie przekształca się w umowę nienazwaną o takiej samej treści, jak umowa renty. • Próba obejścia przepisów regulujących wymóg formy czynności prawnej, której niezachowanie powoduje nieważność tej czynności. Nie może być to akceptowane przez Sąd Najwyższy, nie mieści się bowiem w swobodzie umów.
Skład orzekający
Kazimierz Jaśkowski
przewodniczący-sprawozdawca
Jerzy Kwaśniewski
sędzia
Andrzej Wasilewski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących formy czynności prawnych (akt notarialny) dla umów renty i ich wpływu na możliwość odliczeń podatkowych. Potwierdzenie, że nieważność czynności prawnej z powodu formy nie może być 'obejściem' poprzez uznanie jej za umowę nienazwaną."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nieważności umowy renty z powodu formy i jej wpływu na odliczenia podatkowe. Nie dotyczy sytuacji, gdy umowa renty jest ważna, ale jej treść budzi wątpliwości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podatkowego związanego z formą czynności prawnych i możliwością odliczeń. Pokazuje, jak rygorystyczne mogą być przepisy dotyczące formy i jak Sąd Najwyższy interpretuje zasadę swobody umów w kontekście prawa podatkowego.
“Nieważna renta to brak odliczenia podatku – Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady.”
Dane finansowe
WPS: 16 800 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.