III RN 25/98
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości od wyroku NSA, potwierdzając, że prawo użytkowania wieczystego jednostki badawczo-rozwojowej nie mogło naruszać praw osób trzecich przy zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.
Sprawa dotyczyła zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz Zygmunta Ł. Po wieloletnim postępowaniu administracyjnym i sądowym, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, uznając, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia i nie doszło do naruszenia praw osób trzecich przy nabyciu prawa użytkowania wieczystego przez Instytut. Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną, zarzucając naruszenie przepisów. Sąd Najwyższy oddalił rewizję, podkreślając, że prawo użytkowania wieczystego jednostki badawczo-rozwojowej powstaje z mocy prawa z dniem 11 marca 1991 r., ale nie może naruszać praw osób trzecich, a wniosek o zwrot nieruchomości złożono wcześniej.
Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 21 sierpnia 1997 r., który oddalił skargę Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin (IHAR) na decyzję Wojewody P. z dnia 14 marca 1997 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w P. o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości na rzecz Zygmunta Ł. Wywłaszczenie pierwotnie nastąpiło na rzecz Polskiej Akademii Nauk (PAN) na cele budowy Instytutu Genetyki i Hodowli Roślin. W toku postępowania okazało się, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany przez PAN, a część terenu została przekazana IHAR. Kluczowe dla sprawy było ustalenie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia oraz czy aktualny stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu. NSA uznał, że nieruchomość stała się zbędna z chwilą wygaszenia prawa użytkowania przez PAN, a Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin nie jest jego uniwersalnym ani singularnym sukcesorem. NSA podkreślił również, że prawo użytkowania wieczystego jednostek badawczo-rozwojowych powstaje z mocy prawa z dniem 11 marca 1991 r. na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych, ale nie może naruszać praw osób trzecich (art. 64 ust. 2 tej ustawy). Ponieważ wniosek o zwrot nieruchomości złożono przed 11 marca 1991 r., a postępowanie wieczystoksięgowe na rzecz IHAR toczyło się w czasie postępowania przed NSA, NSA uznał, że nie miało ono znaczenia prejudycjalnego. Sąd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajną, podzielając argumentację NSA i podkreślając, że zarzuty dotyczące naruszenia KPA okazały się niesłuszne, zwłaszcza w kontekście błędnego wskazania księgi wieczystej w rewizji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, nieruchomość podlega zwrotowi, jeśli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i aktualny stan prawny nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że zwrot nieruchomości jest możliwy, gdy spełnione są dwie przesłanki: zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia oraz brak przeszkód prawnych do zwrotu. W tym przypadku cel wywłaszczenia nie został zrealizowany przez pierwotnego beneficjenta, a nabycie prawa użytkowania wieczystego przez inną jednostkę nie mogło naruszać praw osób trzecich, zwłaszcza gdy wniosek o zwrot złożono wcześniej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono rewizję nadzwyczajną
Strona wygrywająca
Zygmunt Ł.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w R. | instytucja | skarżący |
| Wojewoda P. | organ_państwowy | organ odwoławczy |
| Kierownik Urzędu Rejonowego w P. | organ_państwowy | organ pierwszej instancji |
| Zygmunt Ł. | osoba_fizyczna | poprzedni właściciel |
| Minister Sprawiedliwości | organ_państwowy | wnoszący rewizję nadzwyczajną |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | właściciel |
| Polska Akademia Nauk | instytucja | pierwotny beneficjent wywłaszczenia |
Przepisy (11)
Główne
u.j.b-r. art. 64 § 1
Ustawa o jednostkach badawczo-rozwojowych
Grunty będące własnością Skarbu Państwa lub gmin, które w dniu 11 marca 1991 r. pozostawały w zarządzie jednostki badawczo-rozwojowej, stały się z mocy ustawy przedmiotem użytkowania wieczystego tej jednostki.
u.j.b-r. art. 64 § 2
Ustawa o jednostkach badawczo-rozwojowych
Nabycie prawa użytkowania wieczystego na podstawie ust. 1 nie może naruszać praw osób trzecich.
u.g.g.w.n. art. 69 § 1
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Pomocnicze
KPA art. 104
Kodeks postępowania administracyjnego
KPA art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.NSA art. 27 § 1
Ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym
u.NSA art. 57 § 2
Ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym
Ustawa o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw art. 10
Ustawa o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw art. 98
Konstytucja RP art. 236 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
KPC art. 393 § 12
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Prawo użytkowania wieczystego jednostki badawczo-rozwojowej nie mogło naruszać praw osób trzecich. Wniosek o zwrot nieruchomości złożono przed datą uwłaszczenia jednostek badawczo-rozwojowych. Postępowanie wieczystoksięgowe nie miało znaczenia prejudycjalnego dla sprawy o zwrot.
Odrzucone argumenty
Nieruchomość nie stała się zbędna. Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin nabył prawo użytkowania wieczystego. Rewizja nadzwyczajna wniesiona po terminie.
Godne uwagi sformułowania
grunty będące własnością Skarbu Państwa lub gmin, które w dniu 11 marca 1991 r., pozostawały w zarządzie jednostki badawczo-rozwojowej, stały się z mocy ustawy przedmiotem użytkowania wieczystego tej jednostki nie naruszało to praw osób trzecich nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu spełnione zostaną równocześnie dwie przesłanki prawne: po pierwsze - nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi samo przekazanie gruntu w użytkowanie nie może stanowić podstawy dla przyjęcia, że zachowana została prawna ciągłość użytkowania przedmiotowej nieruchomości, a resortowy Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin stał się następcą prawnym Polskiej Akademii Nauk uwłaszczenie jednostek badawczo-rozwojowych na mocy art. 64 ust. 1 ustawy nastąpiło dopiero z dniem 11 marca 1991 roku i to przy wyraźnym zastrzeżeniu ustawowym, że nie może ono naruszać praw osób trzecich postępowanie wieczystoksięgowe mające na celu dokonanie wpisu wieczystego użytkowania na spornej nieruchomości na rzecz Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, które toczyło się jeszcze w czasie trwającego już przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowania w niniejszej sprawie, nie miało znaczenia prejudycjalnego dla rozstrzygnięcia tego Sądu.
Skład orzekający
Kazimierz Jaśkowski
przewodniczący
Andrzej Wasilewski
sprawozdawca
Andrzej Wróbel
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, w szczególności w kontekście nabycia prawa użytkowania wieczystego przez jednostki badawczo-rozwojowe i kolizji z prawami osób trzecich."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o jednostkach badawczo-rozwojowych i przepisami o gospodarce gruntami z lat 80. i 90. XX wieku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożoność prawną procesów zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i długotrwałe spory sądowe wynikające z interpretacji przepisów przejściowych i kolizji praw.
“Czy państwo może zatrzymać wywłaszczoną ziemię, gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 8 października 1998 r. III RN 25/98 Grunty będące własnością Skarbu Państwa lub gmin, które w dniu 11 marca 1991 r., pozostawały w zarządzie jednostki badawczo-rozwojowej, stały się z mocy ustawy przedmiotem użytkowania wieczystego tej jednostki (art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 44, poz. 194 ze zm.), gdy nie naruszało to praw osób trzecich (art. 64 ust. 2 tej ustawy). Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 8 października 1998 r. sprawy ze skargi Ins- tytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w R. na decyzję Wojewody P. z dnia 14 marca 1997 r. [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Adminis- tracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 21 sierpnia 1997 r. [...] o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną. U z a s a d ni e n i e Kierownik Urzędu Rejonowego w P. decyzją z dnia 7 stycznia 1997 r. wydaną na podstawie art. 104 KPA i art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) orzekł o zwrocie na rzecz Zygmunta Ł. części nieruchomości położonej w P. przy ul. S., a objętej księgą wieczystą KW nr 10727, która w ewidencji gruntów oznaczona została jako obręb P. arkusz mapy 8 działka nr 2/1 o pow. 13529 m 2 oraz nie zobo- wiązał Zygmunta Ł. do zwrotu zwaloryzowanej kwoty odszkodowania oraz kosztów nakładów poniesionych na tej nieruchomości po wywłaszczeniu. W uzasadnieniu 2 decyzji wyjaśniono, że we wniosku o wszczęcie postępowania Zygmunt Ł. domagał się zwrotu części nieruchomości położonej w P. przy ul. S., a objętej księgą wie- czystą KW nr 79487 i stanowiącej część działek nr 774/5 i 774/8 oraz księgą wie- czystą KW nr 37365 i stanowiącej część działki 774/8, z tym, że w wyniku odnowie- nia ewidencji przedmiotowa część działek 774/5 i 774/8 stanowi aktualnie działkę nr 2/1 z arkusza mapy 8 obrębu P., a działka 774/6 oznaczona została jako działka nr 1/1/ z arkusza mapy 8 obrębu P. Kierownik Urzędu Rejonowego w P. decyzją z dnia 31 grudnia 1992 r. orzekł o zwrocie obu wymienionych części nieruchomości na rzecz Zygmunta Ł. i zobowiązał Zygmunta Ł. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kwoty 48 302 000 starych złotych. Decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją Wojewody P. z dnia 3 marca 1993 r., a Zygmunt Ł. uiścił na rzecz Skarbu Państwa oznaczoną w niej kwotę, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejs- cowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 16 września 1993 r. oddalił skargę Instytutu Ho- dowli i Aklimatyzacji Roślin w tej sprawie. Następnie na skutek rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 12 maja 1994 r. (III ARN 22/94) uchylił powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny- Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 8 grudnia 1994 r. [...] uchylił de- cyzję Wojewody P. z dnia 3 marca 1993 r., a Wojewoda P. decyzją z dnia 10 stycz- nia 1995 r. uchylił decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia 31 grudnia 1992 r. W tej sytuacji Zygmunt Ł. wniósł o wydanie dwóch odrębnych decyzji w sprawie zwrotu działek nr 1/1 i nr 2/1, w wyniku czego wydana została decyzja z dnia 9 maja 1996 r. orzekająca o zwrocie działki nr 1/1. Natomiast działki nr 2/1 dotyczyła niniejsza decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia 7 stycznia 1997 r. W toku postępowania ustalono, że Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 29 marca 1996 r. uchylił postanowienie o wpisie w księdze wieczystej KW nr 79487 użytkowania wieczystego Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin Oddziału G.-P., a w tej sytuacji przyjęto, że Skarb Państwa włada nadal tą nieruchomością. Ustalono także, że orzeczeniem byłego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 9 czerwca 1962 r. [...], wydanym na wniosek Polskiej Akademii Nauk - Zakładu Ge- netyki Roślin w P. wywłaszczono grunty o łącznej powierzchni 18 600 m 2 , w tym między innymi przedmiotową nieruchomość stanowiącą własność Zygmunta Ł. i jego ojca Wincentego Ł., przy czym Zygmunt Ł. objął w całości spadek po swym ojcu. Nieruchomości te przeznaczone były pod budowę Instytutu Genetyki i Hodowli Roś- lin. Na części wywłaszczonego terenu Polska Akademia Nauk wybudowała obiekty 3 Instytutu Genetyki Roślin, natomiast część tego terenu o powierzchni 5,5 ha, która położona jest obecnie przy ul.. S., Polska Akademia Nauk przekazała Instytutowi Hodowli i Aklimatyzacji Roślin Ministerstwa Rolnictwa z przeznaczeniem na cele bu- dowy ośrodka badawczego, zaś reszta terenu pozostała nie zagospodarowana. W związku z tym, decyzjami z dnia 14 maja 1973 r. oraz z dnia 25 sierpnia 1983 r. wy- gaszono prawo użytkowania przez Polską Akademię Nauk działek gruntu nr 774/5 i 774/8, a teren ten przekazano w użytkowanie na czas nieokreślony Instytutowi Ho- dowli i Aklimatyzacji Roślin, który na części tego terenu wybudował Ośrodek Badaw- czo-Rozwojowy. Natomiast pozostała część terenu przewidziana została pod budo- wę obiektów przemysłowych, baz i składów oraz na inne cele. Biorąc powyższe pod uwagę organ orzekający stanął na stanowisku, że na przedmiotowych nieruchomo- ściach nie zrealizowano celów, dla których zostały one wywłaszczone. Równocze- śnie organ orzekający przyjął, że już w chwili rezygnacji Polskiej Akademii Nauk z realizacji planowanej wcześniej inwestycji i przekazania gruntu Instytutowi Hodowli i Aklimatyzacji Roślin wywłaszczona nieruchomość okazała się zbędna. Natomiast samo przekazanie gruntów w użytkowanie Instytutowi Hodowli i Aklimatyzacji Roślin nie pozwala na przyjęcie, że Instytut ten jest następcą prawnym Polskiej Akademii Nauk. Fakt, że sporna nieruchomość pozostaje aktualnie w zarządzie Instytutu Ho- dowli i Aklimatyzacji Roślin nie stanowi przeszkody dla zwrotu nieruchomości. Nato- miast zgłoszony w toku postępowania wniosek Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roś- lin o jego zawieszenie do czasu zakończenia toczącego się postępowania o wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego na rzecz Instytutu Hodowli i Akli- matyzacji Roślin nie został uwzględniony wobec stwierdzenia, że wniosek o zwrot nieruchomości złożony został przed wejściem w życie ustawy zmieniającej ustawę o jednostkach badawczo-rozwojowych, tj. przed dniem 11 marca 1991 roku. Od powyższej decyzji wniósł odwołanie Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w R. powołując się w szczególności na nabycie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach ba- dawczo-rozwojowych (Dz.U. z 1991 r. nr 44, poz. 194 ze zm.). Wojewoda P. działa- jąc na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA decyzją z dnia 14 marca 1997 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego zwrócono uwagę w szczególności, że wedle art. 64 ust. 2 ustawy o jednostkach badawczo- rozwojowych nabycie prawa użytkowania wieczystego przez Instytut Hodowli i Akli- matyzacji Roślin nie mogło nastąpić z naruszeniem praw osób trzecich oraz podnie- 4 siono brak wpisu prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości do księgi wie- czystej. Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w R. wniósł skargę na powyższą de- cyzję Wojewody P., wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej jej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia 7 lipca 1997 r. W uzasadnieniu tej skargi podniesiono, że w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wy- właszczaniu nieruchomości podlegają zwrotowi tylko te nieruchomości, które okazały się zbędne dla celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej i nadal znajdują się w dyspozycji organu orzekającego o zwrocie. Tymczasem, w opinii strony skarżącej, obie wymienione przesłanki w danym wypadku nie zostały spełnione. W szczególności w skardze podniesiono, że sposób korzystania z wywłaszczonej nie- ruchomości od chwili orzeczenia o jej wywłaszczeniu nie uległ zmianie, a przy prze- kazaniu tej nieruchomości w użytkowanie stronie skarżącej wskazano przepis § 13 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1992 r. w sprawie przekazywa- nia terenów w miastach i osiedlach, co dowodzi, że przyczyną przekazania była zmiana w planie zagospodarowania przestrzennego terenu jaka nastąpiła w wyniku porozumienia pomiędzy Ministrem Rolnictwa a Sekretarzem Naukowym Polskiej Akademii Nauk, a nie okoliczność, że teren ten stał się zbędny. Poza tym w skardze podniesiono, że użytkowanie wieczyste na rzecz strony skarżącej powstało z mocy samego prawa na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojo- wych i nie ma tu żadnego znaczenia okoliczność, że wniosek o zwrot nieruchomości złożony został przed wejściem w życie tego przepisu ustawowego. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 sierpnia 1997 r. [...] oddalił skargę. W uzasadnieniu tego wyroku podniesio- no, że istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy spełnione zostały dwie przesłanki stosowania art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Pierwsza z tych przesłanek dotyczy zbędności nieru- chomości na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu. W rozpoznawanej sprawie wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Zakładu Genetyki Roślin Polskiej Akademii Nauk, a jego celem była budowa konkretnie oznaczonego obiektu, tzn. budynku dla Insty- tutu Genetyki i Hodowli Roślin. Tymczasem stronie skarżącej, to jest Instytutowi Ho- dowli i Aklimatyzacji Roślin nie przysługują uprawnienia ani sukcesora uniwersalne- go, ani też syngularnego w stosunku do tego podmiotu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie. Zmiana użytkownika gruntu wiązała się bowiem ze zmianami w pla- nie zagospodarowania przestrzennego, co świadczyło o niemożności realizacji celu 5 wywłaszczenia przez podmiot wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Dlatego Na- czelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organów orzekających w sprawie, wedle którego zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu zaistniała już z chwilą wygaszenia prawa jej użytkowania przez wymienioną jednost- kę organizacyjną Polskiej Akademii Nauk. Z tą chwilą nie mógł być już osiągnięty cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, skoro ustała możliwość wzniesienia obiektów dla Instytutu Genetyki i Hodowli Roślin Polskiej Akademii Nauk. Natomiast nie ma znaczenia dla rozpoznawanej sprawy okoliczność, że strona skarżąca prowadzi działalność o charakterze zbliżonym do tej jaką zamierzała prowadzić na wywłasz- czonej nieruchomości jednostka organizacyjna Polskiej Akademii Nauk. Z kolei speł- nienie drugiej przesłanki wynikać powinno z oceny, czy w chwili wydawania decyzji kończącej postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości nieruchomość ta pozosta- wała we władaniu Skarbu Państwa lub gminy. Naczelny Sąd Administracyjny podzie- lił pogląd prawny organów orzekających, że stosownie do postanowienia art. 64 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych użytkowanie wieczyste nieruchomo- ści powstawało z mocy prawa z dniem 11 marca 1991 r., a wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej miał jedynie znaczenie deklaratoryjne, a nie kons- tytutywne. Skoro zatem art. 64 ust. 2 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych stanowi, że nabycie użytkowania wieczystego na podstawie art. 64 ust. 1 tej ustawy nie narusza praw osób trzecich, a pozostaje poza sporem, że w rozpoznawanej sprawie podanie o zwrot nieruchomości złożono jeszcze w dniu 3 kwietnia 1990 r., podczas gdy uwłaszczenie na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy o jednostkach badaw- czo-rozwojowych następowało z mocy prawa wedle stanu prawnego na dzień 11 marca 1991 r., to wynika stąd, że toczące się w odniesieniu do spornej nieruchomo- ści postępowanie wieczystoksięgowe nie miało znaczenia prejudycjalnego dla me- rytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż ani zarząd ani też użytkowanie nierucho- mości nie stanowią przeszkody dla jej zwrotu w trybie art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 12 marca 1998 r. [...] wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 1997 r. [...], zarzucając mu rażące naruszenie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), art. 7 i art. 77 § 1 KPA oraz art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wyw- 6 łaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) i art. 64 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (jedno- lity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 44, poz. 194 ze zm.), a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniósł o uchylenie zas- karżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu- Ośrodkowi Zamiejscowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. W uzasadnie- niu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że nie jest dopuszczalne wydawanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością, a w szczególności wówczas, gdy na nieruchomości zostało ustanowione użytkowanie wieczyste (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1993 r., III AZP 24/93). Tymczasem, w opinii wnoszącego rewizję nadzwyczajną, w rozpoznawanej sprawie nie dokonano dostatecznych ustaleń w kwestii statusu prawnego spornej nieruchomości w dacie orzekania, a w szczególności nie ustalono, czy Instytut Ho- dowli i Aklimatyzacji Roślin w R. nabył prawo jej użytkowania wieczystego, chociaż na istnienie tego prawa po stronie Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w R., jak podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, wskazuje dokonany w Państwowym Biurze Notarialnym w P. wpis w księdze wieczystej KW nr 79487, który dokonany został na podstawie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 1997 r. [...]. W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną Zygmunt Ł. wniósł o jej oddalenie, zarzucając, że została ona wniesiona dopiero w dniu 12 marca 1998 r., tj. po upływie sześciu miesięcy od daty wydania zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Admi- nistracyjny, czyli od dnia 21 sierpnia 1997 r. Ponadto w odpowiedzi na rewizję nadz- wyczajną podniesiono, że skoro w sprawie niniejszej chodzi o zwrot nieruchomości na rzecz właściciela, to oczywiste jest, że nie może to naruszać interesu Rzeczypos- politej Polskiej i to tym bardziej, że w dacie wydania zaskarżonego wyroku przez Na- czelny Sąd Administracyjny właścicielem nieruchomości był nadal Skarb Państwa. Natomiast wpis hipoteczny na rzecz Instytutu Aklimatyzacji i Hodowli Roślin, o któ- rym mowa w rewizji nadzwyczajnej, dokonany został w księdze wieczystej na pods- tawie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 1997 r. [...] i dotyczył nieruchomości objętej KW 79487, a nie KW 110727, którą objęta jest sporna działka 2/1 w obrębie P. Zresztą, jak podniesiono w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną, Instytut Aklimatyzacji i Hodowli Roślin przedstawił Ministrowi Spra- wiedliwości nieaktualny wypis z księgi wieczystej KW 110727, który dotyczy spornej 7 działki, ponieważ Wojewoda P. decyzją z dnia 23 grudnia 1997 r. [...] stwierdził nie- ważność decyzji Zarządu Geodezji i Gospodarki Terenami miasta P. z dnia 14 maja 1973 r. [...], zmienionej decyzją z dnia 25 sierpnia 1983 r. [...] w części dotyczącej przekazania w użytkowanie na czas nieokreślony Instytutowi Hodowli i Aklimatyzacji Roślin - Oddział I P.-G. nieruchomości, obecnie oznaczonej geodezyjnie - obręb P., działka 2/1 objęta KW 110727, choć wynikającej z tej decyzji zmiany, wyłącznie z przyczyn czasowych, nie zdołano jeszcze wprowadzić do ksiąg wieczystych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna nie jest uzasadniona. Rewizja została wniesiona w przepisanym terminie, jeżeli zważyć, że sześcio- miesięczny termin do jej wniesienia liczyć należy nie od dnia wydania, ale od dnia doręczenia zaskarżonego wyroku (art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektó- rych innych ustaw - Dz.U. Nr 43, poz. 189 z uwzględnieniem zmiany wprowadzonej art. 98 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - Dz.U. Nr 133, poz. 882, która weszła w życie z dniem 29 listopada 1997 r.). Stosownie do postanowienia art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm. - nadal powoływanej jako: ustawa o gospodarce gruntami) nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przy czym, zwrot nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami jest możliwy w wypadku, gdy spełnione zostaną równocześnie dwie przesłanki prawne: po pierwsze - nierucho- mość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przesz- kody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1994 r., III ARN 22/94 - OSNAPIUS z 1994 r. Nr 7 poz. 108). Na podstawie zebranego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego Naczelny Sąd Administracyjny trafnie ustalił, że stanowiąca przedmiot sporu nieru- 8 chomość stała się zbędna dla realizacji pierwotnie planowanego budynku dla Insty- tutu Genetyki i Hodowli Roślin Polskiej Akademii Nauk, co spowodowało, że decy- zjami z dnia 14 maja 1973 r. oraz z dnia 25 sierpnia 1983 r. wygaszono prawo użyt- kowania przez Polską Akademię Nauk zbędnych działek gruntu. Wprawdzie teren ten przekazany został równocześnie w użytkowanie na czas nieokreślony Instytutowi Hodowli i Aklimatyzacji Roślin Ministerstwa Rolnictwa, ale samo przekazanie gruntu w użytkowanie nie może stanowić podstawy dla przyjęcia, że zachowana została prawna ciągłość użytkowania przedmiotowej nieruchomości, a resortowy Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin stał się następcą prawnym Polskiej Akademii Nauk. Z kolei, gdy chodzi o spełnienie drugiej z wymienionych wyżej przesłanek prawnych, to należy mieć na uwadze, że stosownie do postanowienia art. 64 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 44, poz. 194 ze zm.), grunty będące własnością Skarbu Państwa lub gmin, które w dniu 11 marca 1991 roku (por. art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 22 lutego 1991 r. zmieniającej ustawę o jednostkach badawczo-rozwojowych - Dz.U. z 1991 r. Nr 19, poz. 81) pozostawały w zarządzie jednostki badawczo-rozwojowej, z tym dniem stawały się z mocy ustawy (ex lege) przedmiotem użytkowania wieczyste- go danej jednostki badawczo-rozwojowej, ale tylko o tyle, o ile nie naruszało to praw osób trzecich. Dlatego trafnie przyjął Naczelny Sąd Administracyjny, że skoro w roz- poznawanej sprawie podanie o zwrot nieruchomości w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami zostało złożone w dniu 3 kwietnia 1990 r., podczas gdy uwłaszczenie jednostek badawczo-rozwojowych na mocy art. 64 ust. 1 ustawy nas- tąpiło dopiero z dniem 11 marca 1991 roku i to przy wyraźnym zastrzeżeniu ustawo- wym, że nie może ono naruszać praw osób trzecich (art. 64 ust. 2 ustawy o jednost- kach badawczo-rozwojowych), to postępowanie wieczystoksięgowe mające na celu dokonanie wpisu wieczystego użytkowania na spornej nieruchomości na rzecz Ins- tytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, które toczyło się jeszcze w czasie trwającego już przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowania w niniejszej sprawie, nie miało znaczenia prejudycjalnego dla rozstrzygnięcia tego Sądu. Tym bardziej, że pozostaje poza sporem, iż zarówno w dacie podejmowania decyzji przez Kierownika Urzędu Rejonowego w P., czyli w dniu 7 stycznia 1997 r. [...], jak i decyzji Wojewody P. w dniu 14 marca 1997 r. [...], które poddane zostały następnie kontroli sądowej, przedmiotowa nieruchomość pozostawała we władaniu Skarbu Państwa. Dlatego zarzut rewizji nadzwyczajnej jakoby Naczelny Sąd Administracyjny wydając wyrok w 9 niniejszej sprawie naruszył postanowienia art. 7 oraz art. 77 § 1 KPA nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut ten okazał się niesłuszny także i z tej przyczyny, że pod- niesiony został w nawiązaniu do wydanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu pos- tanowienia z dnia 27 czerwca 1997 roku, które nakazywało dokonanie wpisu w księ- dze wieczystej KW nr 79487 prawa użytkowania wieczystego na rzecz Instytutu Ho- dowli i Aklimatyzacji Roślin w R., a tymczasem nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania objęta jest inną księgą wieczystą, a mianowicie księgą o numerze KW 110727. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483) oraz art. 393 12 KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektó- rych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI