III RN 244/01

Wyrok z dnia 5 kwietnia 2002 r. III RN 244/01 Wykonanie domowych przyłączy sanitarnych w czasie obowiązywania decyzji o pozwoleniu na budowę sieci sanitarnych wraz z przyłączami domo- wymi, które okazało się częściowo niezgodne z prawem, z uwagi na brak decy- zji o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu dla tych przyłączy, nie może być uznane za samowolę budowlaną w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. Nr 89, poz. 414 ze zm.). Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2002 r. sprawy ze skargi Romualda B. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowla- nego z dnia 28 września 1999 r. [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę kanaliza- cji sanitarnej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyro- ku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2001 r. [...] o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną. U z a s a d n i e n i e Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej zarzucił wyrokowi Naczelne- go Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2001 r. rażące narusze- nia art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Są- dzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm.) i art. 28 ust. 1 oraz art. 34 ust. 1 pkt 1b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (jednolity tekst: Dz.U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139 ze zm.) i na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wniesionej rewizji wskazano, że Kierownik Urzędu Rejonowego w S. decyzją z dnia 18 września 1995 r. zatwierdził projekt budowlany i udzielił Społecznemu Komitetowi Budowy Ka- 2 nalizacji pozwolenia na budowę kanału sanitarnego w S. w ul. K. i A. (wraz z przyłą- czami). Po wszczęciu na wniosek Anny, Bogusława i Czesława K. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wydanej decyzji ostatecznej, Wojewoda P. decyzją z dnia 15 stycznia 1999 r. stwierdził wydanie pozwolenia na budowę z naruszeniem prawa. Decyzję tę uchylił Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego w dniu 4 marca 1999 r. i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia, w wyniku którego Wojewoda P. decyzją z dnia 28 września 1999 r. stwierdził nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S z dnia 18 września 1995 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym Główny Inspektor Nadzoru Bu- dowlanego utrzymał w mocy decyzję Wojewody P. - decyzją z dnia 28 września 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi Romualda B., wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2001 r. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję orga- nu pierwszej instancji, uznając, że dające się rozłączyć z istniejącymi już budynkami bez istotnego ich uszkodzenia przyłącze kanalizacyjne, wykonywane jako samo- dzielne urządzenie budowlane, nie jest budową obiektu budowlanego lub jego czę- ści. Na wybudowanie takiego przyłącza nie jest wymagane uzyskanie decyzji o wa- runkach zabudowy i zagospodarowania terenu ani pozwolenia na budowę (art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym). Zbędne jest także uzyskanie zgody właścicieli nieruchomości. Ponadto zgłoszenia budowla- nego wymaga jedynie urządzenie budowlane montowane na obiektach wyższych niż 3 m (art. 30 ust. 1 pkt 2b Prawa budowlanego). Sąd orzekający zwrócił jednak uwagę, że ze względu na wprowadzenie art. 29 ust. 2 pkt 9 i art. 30 ust. 1 pkt 2b ustawą z dnia 22 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane, ustawy o za- gospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych ustaw (Dz.U. Nr 111, poz. 726) z mocą obowiązującą od dnia 23 listopada 1997 r., powyższy wywód może dotyczyć przypadku budowy przyłączy po tej dacie. Natomiast w przypadkach wykonywania przyłączy przed tym terminem lub gdy nie były one samodzielnym urządzeniami bu- dowlanymi, ich realizacja wymagała uzyskania decyzji o warunkach zabudowy i za- gospodarowania terenu wraz z pozwoleniem na budowę. W ramach takich ustaleń Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organów administracyjnych, iż decyzja o pozwoleniu na budowę kanału sanitarnego wraz z przyłączami domowymi naruszała normy zawarte w art. 34 i 35 ust. 1 pkt 1b Prawa budowlanego, ponieważ wcześniej wydana decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu nie 3 obejmowała części inwestycji w postaci przyłączy domowych. Natomiast nie zgodził się z poglądem, jakoby przy podejmowaniu decyzji o budowie inwestycji nie było zgody poszczególnych właścicieli działek na prace budowlane prowadzone na ich nieruchomościach, wskazując na ich podpisy na wniosku o wydanie pozwolenia na budowę oraz podpisanie projektu budowlanego. Następnie realizowanie budowy przyłączy na własnych działkach świadczyło o ich wiedzy i zgodzie na wykonanie tych przyłączy domowych. Roszczenia cywilnoprawne zainteresowanych właścicieli działki nr 621 w stosunku do sąsiada korzystającego ze znajdującej się na ich posesji studzienki kanalizacyjnej mogą być dochodzone w postępowaniu przed sądem pow- szechnym. Naczelny Sąd Administracyjny uznał ostatecznie, że w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 KPA, które mogło prowadzić do stwierdzenia nieważności z uwagi na niemożliwe do zaakceptowania skutki prawne z punktu widzenia wymagań praworządności. Przeciwnego zdania był Minister Sprawiedliwości, który wskazał, że z decyzji z dnia 14 września 1995 r. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu wynika, że nie dotyczyła ona budowy przyłączy domowych, gdyż projektowana inwestycja usytuowana została wyłącznie w liniach rozgraniczających ulicę K., nie obejmując terenu żadnej posesji. W aktach sprawy nie ma żadnej odrębnej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla przyłączy domowych. Przepis art. 30 ust. 1 pkt 2b Prawa budowlanego, przewidujący obowiązek zgłoszenia budowy ma zasto- sowanie wyłącznie do instalowania urządzeń na obiektach budowlanych o wysokości powyżej 3 m, nie może być stosowany do wykonania przyłączy, które nie są instalo- wane na obiekcie budowlanym (budynku). Z definicji zawartej w art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego, który wymienia przyłącza jako urządzenia budowlane związane z obiektem budowlanym, wynika, że obiekt budowlany zyskuje charakter urządzenia budowlanego dopiero poprzez funkcjonale związanie z innym obiektem budowlanym. Przyłącza traktowane samoistnie, będą obiektami budowlanymi - budowami (art. 3 pkt 3), które dopiero przez funkcjonale połączenie z innym obiektem budowlanym (np. budynkiem) będą urządzeniami budowlanymi zapewniającymi możliwość korzy- stania z obiektu budowlanego w sposób funkcjonalny. Zgodnie z art. 28 Prawa bu- dowlanego - roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, z wyjątkami przewidzianymi w art. 29 i 30. Roboty budowlane polegające na wykonaniu przyłączy do istniejących obiektów budowla- nych nie zostały objęte tymi wyjątkami, zatem wymagały uzyskania pozwolenia na 4 budowę, jak i poprzedzającej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, gdyż - stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy o planowaniu przestrzennym - zmiana zagospodarowania terenu polegająca na wykonaniu, odbudowie, rozbudowie i nadbudowie obiektu budowlanego wymaga ustalenia warunków zabudowy i zago- spodarowania terenu. Taka interpretacja jest aktualna zarówno w odniesieniu do obecnie obowiązującego stanu prawnego, jak również do stanu prawnego istniejące- go przed wejściem w życie zmiany ustawy - Prawo budowlane, wprowadzonej art. 29 ust. 2 pkt 9 i art. 30 ust. 1 pkt 2 lit. b. Ponadto inwestor nie przedstawił dowodu dys- ponowania nieruchomością na cele budowlane w postaci oświadczeń właścicieli po- szczególnych działek o wyrażeniu zgody na wykonanie przyłączy. Niedopełnienie obowiązków w zakresie uzyskiwania zezwoleń na budowę inwestycji i brak kontroli w zakresie ich zgodności z prawem stanowiły - w ocenie Ministra Sprawiedliwości - ra- żące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 KPA, które powinno prowadzić do uwzględnienia wniosków rewizji nadzwyczajnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty zawarte w rewizji nadzwyczajnej nie mogą prowadzić do uwzględnie- nia zawartego w niej wniosku zmierzającego do uchylenia zaskarżonego wyroku Na- czelnego Sądu Administracyjnego i w dalszej kolejności do stwierdzenia nieważności wydanej w rozpoznawanej sprawie pierwotnej decyzji administracyjnej (art. 156 § 1 pkt 2 KPA). Wstępnej sygnalizacji wymaga niestaranne sporządzenie rewizji nad- zwyczajnej, która w petitum zawiera zarzuty oparte na nieistniejących przepisach art. 28 ust. 1, art. 34 i 35 ust. 1 pkt 1b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym, które w istocie rzeczy są przepisami ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. Nr 89, poz. 414 ze zm.), co jednoznacznie wynika z uzasadnienia wniesionej rewizji. W rewizji nadzwyczajnej zakwestionowany został pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że na wykonanie przyłączy domowych do obiektów budowlanych w ogóle nie jest wymagane pozwolenie na budowę ani poprzedzająca je decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla tych przyłączy. Tymczasem każda zmiana zagospodarowania terenu, polegająca w szczególności na wykonaniu, odbudowie, rozbudowie i nadbudowie obiektu budowlanego, wymaga ustalenia wa- runków zabudowy i zagospodarowania terenu (art. 39 ust. 1 ustawy o zagospodaro- 5 waniu przestrzennym). Natomiast nie wymagają takich warunków jedynie roboty bu- dowlane polegające na remoncie lub montażu, a także przebudowa oraz zmiana przeznaczenia budynku lub jego części, jeżeli nie powodują zmiany sposobu zago- spodarowania terenu, a ponadto roboty budowlane nie wymagające pozwolenia na budowę (art. 39 ust. 2 tej ustawy). Jeżeli zważyć, że przyłącza budowlane są z reguły urządzeniami budowlanymi związanymi z obiektami budowlanymi (art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego), to mogą być one realizowane w ramach budowy tych obiektów jako urządzenia techniczne zapewniające możliwość użytkowania obiektów zgodnie z ich przeznaczeniem. Budowę przyłączy jako funkcjonalnej części budynku (art. 3 pkt 2 Prawa budowlanego) lub budowli, tj. obiektu budowlanego nie będącego budynkiem lub obiektem małej architektury (art. 3 pkt 3 tego Prawa), można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę tych obiektów budowla- nych (art. 28 Prawa budowlanego), z zastrzeżeniem art. 29 i art. 30 tego Prawa. Realizacja robót budowlanych polegających na wykonaniu przyłączy do istniejących obiektów budowlanych nie została wymieniona w art. 29 i 30 Prawa budowlanego. W szczególności inwestycja wykonania takich przyłączy nie polega na instalowaniu urządzenia na obiektach budowlanych (co nie wymaga pozwolenia na budowę - art. 29 ust. 2 pkt 9 Prawa budowlanego), w tym na instalowaniu urządzenia o wysokości powyżej 3 m na obiektach budowlanych (co wymaga zgłoszenia budowlanego - art. 30 ust. 2 b tego Prawa, który to przepis oczywiście dotyczy wysokości instalowanego urządzenia na budynku, a nie wysokości budynku), przede wszystkim dlatego, że przyłącze jest wykonywane do budowli, a nie na obiektach budowlanych (na budyn- kach). Oznacza to, że wykonywanie przyłączy jako funkcjonalnych części obiektów budowlanych wymaga uzyskania pozwolenia budowlanego obejmującego roboty bu- dowlane polegające na wykonaniu tych obiektów wraz z przyłączami, będącymi urządzeniami technicznymi zapewniającymi możliwość użytkowania budowanych domów zgodnie z ich przeznaczeniem. Odbywa się to w ramach uzyskania pozwo- lenia na budowę domów wraz z przyłączami domowymi do już istniejących sieci, bądź na podstawie pozwolenia na budowę sieci waz z przyłączami domowymi do już istniejących budynków. Te pozwolenia na budowę mogą być wydane po uprzednim uzyskaniu wymaganych uzgodnień, pozwoleń lub opinii przez inwestora (art. 31 ust. 1 w związku z art. 35 ust. 1 Prawa budowlanego), który złożył wniosek w terminie ważności decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a także wyka- zał prawo dysponowania nieruchomością na cele budowlane (art. 32 ust. 2 tego 6 Prawa). W konsekwencji trafny jest pogląd Ministra Sprawiedliwości, że roboty bu- dowlane polegające na wykonaniu przyłączy do istniejących już obiektów budowla- nych wymagały zatwierdzonego w decyzji o pozwoleniu na budowę projektu budow- lanego, który powinien spełniać wymagania określone w decyzji o warunkach zabu- dowy i zagospodarowania terenu (art. 34 ust. 1 Prawa budowlanego). W szczegól- ności projekt budowlany powinien zawierać kompletny projekt zagospodarowania działki lub terenu obejmujący między innymi sposób odprowadzania ścieków (art. 34 ust. 3 pkt 1) oraz oświadczenia właściwych jednostek organizacyjnych o zapewnieniu odbioru ścieków (art. 34 ust. 3 pkt 3). Skoro w aktach sprawy nie było odrębnej decy- zji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla przyłączy domowych, to wydane pozwolenie na budowę kolektora ściekowego wraz z przyłączami było nie- zgodne z art. 28 ust. 1, art. 34 i art. 35 ust. 1 pkt 1b Prawa budowlanego w części dotyczącej wykonania sanitarnych przyłączy domowych. Takie naruszenie prawa nie uzasadniało zatem konkluzji, że na wybudowanie przyłącza wodociągowego lub ka- nalizacyjnego do istniejących obiektów budowlanych w ogóle nie jest potrzebne po- zwolenie na budowę i poprzedzająca je decyzja o warunkach zabudowy i zagospo- darowania terenu dla tych przyłączy, jaką w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wy- prowadził Naczelny Sąd Administracyjny z uchwały tegoż Sądu z dnia 15 maja 2000 r., OPS 20/99 (ONSA 2000 nr 4, poz. 133). Uchwała formułowała jedynie myśl, że wykonywanie przyłączy w istniejącym już obiekcie budowlanym nie jest budowaniem obiektu budowlanego lub jego części w rozumieniu art. 48 Prawa budowlanego, pro- wadzącego do wydania kategorycznej decyzji o rozbiórce samowolnej inwestycji. Stanowisko zawarte w przywołanej uchwale NSA może oznaczać tylko tyle, że inwe- stycje sanitarnych przyłączy domowych zrealizowane w czasie obowiązywania decy- zji o pozwoleniu na budowę sieci sanitarnej wraz z przyłączami domowymi, która okazała się częściowo niezgodna z prawem z uwagi na brak odrębnej decyzji o wa- runkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla tych przyłączy, nie mogą być uznane za samowolę budowlaną w rozumieniu art. 48 Prawa budowlanego. Nie wy- klucza to wszakże, a nawet wymaga od organów administracji podjęcia działań przewidzianych w art. 50, art. 51 lub art. 55 Prawa budowlanego dla osiągnięcia ce- lów zgodnych z tym Prawem. W konsekwencji stwierdzone naruszenia prawa, które niejako mogą być sanowane w trybie art. 50, 51 lub 55 Prawa budowlanego, nie mo- gły prowadzić do stwierdzenia nieważności wydanej w sprawie pierwotnej decyzji administracyjnej w trybie art. 156 § 1 pkt 1 KPA, jako że naruszenie prawa w tej de- 7 cyzji nie spowodowało niemożliwych do zaakceptowania skutków prawnych z punktu widzenia zasady praworządności. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny trafnie ar- gumentował, że zainteresowani właściciele działki [...] - Anna, Bogusław i Czesław K. nie kwestionowali ani prawidłowości budowy kolektora sanitarnego ani usytuowania studzienki kanalizacyjnej na ich terenie, natomiast -powołując się na uprawnienia właścicielskie do gruntu, na którym usytuowana jest sporna studzienka - podważali prawa ich sąsiada R.B. do dalszego korzystania z tej studzienki, która stała niewy- starczająca dla kilku gospodarstw domowych z działki będącej własnością K. oraz gospodarstwa sąsiada. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny prawidłowo dostrzegł cywilnoprawne podłoże i takież możliwości rozstrzygnięcia tego sąsiedz- kiego sporu przez sąd powszechny. Powyższe okoliczności doprowadziły Sąd Najwyższy do stwierdzenia, że za- skarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu, co w konsekwencji wymagało oddalenia rewizji nadzwyczajnej na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji RP i art. 39312 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.). ========================================