III RN 143/00

Wyrok z dnia 17 września 2001 r. III RN 143/00 Pełnienie przez żołnierza z poboru służby w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. jest w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jed- nolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) przesłanką zachowania uprawnień kombatanckich nabytych wyłącznie z tytułu utrwalania władzy lu- dowej, nie jest natomiast wystarczającą przesłanką nabycia uprawnień komba- tanckich. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Jerzy Kwaśniewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 września 2001 r. sprawy ze skargi Mieczysława S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Re- presjonowanych w W. z dnia 22 kwietnia 1998 r. [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administra- cyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 9 lutego 2000 r. [...] o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną. U z a s a d n i e n i e Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 3 lipca 1997 r. wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950) pozbawił Mieczysława S. uprawnień kombatanckich. W ocenie organu administracji publicznej, skoro Mieczysław S. brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem w okresie od kwietnia 1947 r. do lipca 1947 r., a zatem dotychczasowe uprawnienia 2 kombatanckie nabył wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, to zgodnie z po- wołanym wyżej przepisem należało pozbawić go tych uprawnień. Jeżeli zaś nie wy- kazał działalności kombatanckiej, bo nie udowodnił udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, to nie przysługują mu uprawnienia kom- batanckie wynikające z przepisów powołanej ustawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 22 kwietnia 1998 r., po rozpatrzeniu wniosku Mieczysława S. o ponowne roz- patrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 3 lipca 1997 r. Podzielił uprzednio przedstawione ustalenia i zapatrywania prawne. W szczególności podkre- ślił, że skarżący nie może powoływać się na przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy sta- nowiący, że uprawnienia kombatanckie zachowują między innymi żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r., gdyż pełnił on tę służbę ochotniczo, a nie z poboru, co wynika z podanych przez niego informacji. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wyrokiem z dnia 9 lutego 2000 r. [...] oddalił skargę Mieczysława S. na powyższą decyzję Kie- rownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 kwiet- nia 1998 r. W ocenie Sądu przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy powinien być interpre- towany w ten sposób, że osoby, które nabyły uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej, a nadto mają uprawnienia z innego tytułu określonego w ustawie, zachowują te uprawnienia, jeżeli nie zachodzą przesłanki jednoznacznie i rygorystycznie przekreślające możliwość przyznania uprawnień kombatanckich, w szczególności z mocy art. 21 ust. 2 ustawy. Skarżący mógłby zachować dotychcza- sowe uprawnienia kombatanckie z tytułu pełnienia służby w formacjach Wojska Pols- kiego, gdyby pełnił służbę z poboru, zaś w rzeczywistości zgłosił się do wojska ochotniczo. Skarżący przyznaje, że nie walczył z bandami UPA i Wehrwolfem, przeto w ocenie Sądu nie wykazał tytułu określonego w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, ani też innej podstawy uprawnień, np. art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy. Skarżący nigdy nie sprzeci- wiał się zawartym w dokumentach b. ZBOWiD stwierdzeniom, że walczył z reakcyj- nym podziemiem, przeto jego zarzuty są według Sądu chybione i nie mogą podwa- żyć legalności zapadłych w sprawie decyzji. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w rewizji nadzwyczajnej od po- wyższego wyroku zarzucił rażące naruszenie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w 3 związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) oraz art. 32 ust. 1 Konstytu- cji RP i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 kwietnia 1998 r. i utrzyma- nej nią w mocy decyzji z dnia 3 lipca 1997 r. W ocenie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z wykładni przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy wynika, iż jedynym warunkiem do zachowania uprawnień kombatanckich w tym przypadku jest pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Usta- wodawca dodając to zdanie uhonorował osoby, które pełniły zasadniczą służbę wojs- kową tuż po zakończeniu wojny. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego jest zdania, że zarówno pojęcie „żołnierz z poboru” jak i „żołnierz-ochotnik” są synoni- mami sformułowania „żołnierz zasadniczej służby wojskowej”, zaś prezentowana przez organ administracji publicznej interpretacja przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy stoi w sprzeczności z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie jest trafny za- rzut rażącego naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofia- rami represji wojennych i okresu powojennego stanowiącego, że „pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby (...), które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944- 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.” W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" oraz że zmierzał do wykazania, iż zachowuje te uprawnienia z tytułu służby wojskowej w 57 pułku Pie- 4 choty Wojska Polskiego. Skarżący przyznał, że pełniąc ochotniczo służbę w Wojsku Polskim nie walczył z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehr- wolfu, lecz „z innymi bandami.” Wnoszący rewizję nadzwyczajną nie kwestionuje prawidłowości tych ustaleń faktycznych, które w związku z tym są miarodajne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Na tle powyższych istotnych dla sprawy okoliczno- ści faktycznych jest oczywiste, że podstawą prawną jej rozstrzygnięcia jest przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim przewiduje, że osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały upraw- nienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakte- rze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" pozbawia się tych uprawnień, chyba że jako żołnierze z poboru pełnili służbę wojskową w Wojsku Pols- kim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Trafnie bowiem podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w razie wszczęcia postępowania w kierunku pozbawienia uprawnień ciężar dowodu spoczy- wa na organie, natomiast w przypadku dochodzenia uprawnień – na zainteresowa- nym. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy na organie administracji publicznej ciążył zatem obowiązek wykazania, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", zaś na skarżącym ciążył obowiązek wskazania dowodów (lub przynajmniej sformułowania stosownych stwierdzeń) na jedną z wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy okoliczności uza- sadniających zachowanie nabytych uprawnień kombatanckich, a mianowicie: a) uczestnictwa w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub b) uzyskania uprawnień kombatanckich „z tytułów określonych w ustawie”, lub c) pełnienia jako żołnierz z poboru służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Skoro skarżący powoływał się wyłącznie na pełnienie służby w Wojsku Polskim, jako na okoliczność uzasadniającą zachowanie uprawnień kom- batanckich nabytych wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, to zasadnie organ administracji publicznej przeprowadził postępowanie dowodowe celem wyjaśnienia, czy skarżący spełnił tę właśnie ustawową przesłankę zachowania uprawnień kom- batanckich. Wymaga podkreślenia, że pełnienie jako żołnierz z poboru służby w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. jest w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy przesłanką zachowania uprawnień kombatanc- 5 kich nabytych wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. Osoba, która nabyła uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w cha- rakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zachowuje zatem te uprawnienia, jeżeli wykaże, że pełniła w tym charakterze służbę w Wojsku Polskim we wskazanym okresie. Pełnienie służby w Wojsku Polskim nie jest nato- miast wystarczającą przesłanką nabycia uprawnień kombatanckich, bowiem ustawa wymaga w tym celu brania udziału w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, w ramach formacji wojskowych lub organizacji walczących o suweren- ność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1 ustawy), a to: pełnienia służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy ar- miach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich fron- tach przez Państwo Polskie ( art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy) oraz uczestniczenia w wal- kach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwo- wych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu (art. 1 ust. 2 pkt 6). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wy- wiódł przekonująco, że skarżący nie wykazał, iż pełniąc ochotniczo służbę wojskową w jednostce Wojska Polskiego spełnił jedną z powyższych przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich. Nie jest trafny pogląd wnoszącego rewizję nadzwyczajną, że służba wojskowa w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. stanowi „quasi podstawę prawną do uprawnień kombatanckich.” Z wykładni systemowej wynika bowiem, co wykazano wyżej, że służba w Wojsku Polskim we wskazanym okresie stanowi jedynie przesłankę zachowania uprawnień kombatanc- kich nabytych wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, wszakże pod warunkiem, że osoba, która nabyła takie uprawnienia, pełniła tę służbę jako żołnierz z poboru. Wykładnia gramatyczna powyższego przepisu nie budzi pod tym względem żadnych wątpliwości. Użyte w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie in fine ustawy sfor- mułowanie: „żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim” nie może być zatem rozumiane szerzej, jako „żołnierze, którzy pełnili służbę w Wojs- ku Polskim.” Nie sposób bowiem przyjąć, że ustawodawca użył zwrotu „żołnierze z poboru” przez przeoczenie, wskutek czego określenie „z poboru” powinno być uznane jako zbędne lub nieistotne przy dokonywaniu wykładni tego przepisu. Zawarty w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej pogląd Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zarówno pojęcie „żołnierz z poboru”, jak i „żołnierz- ochotnik” są synonimami sformułowania „żołnierz zasadniczej służby wojskowej”, jest 6 być może prawidłowy, jednakże nie ma on żadnego związku z rozpoznawaną sprawą, skoro przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy nie używa pojęcia „żołnierz zasadniczej służby wojskowej”, lecz wyłącznie pojęcia „żołnierze z poboru”, co w sposób oczywisty wyklucza żołnierzy pełniących, jak skarżący, ochotniczo służbę w Wojsku Polskim we wskazanym w tym przepisie okresie, z kręgu osób uprawnionych do zachowania uprawnień kombatanckich nabytych wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. Sąd Najwyższy uznał za nieusprawiedliwiony zarzut rażącego naruszenia przepisu art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem zarzut ten nie został uzasadniony przez wnoszącego rewizję nadzwyczajną, a Sąd Najwyższy nie może snuć domy- słów i przypuszczeń w tym zakresie. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================