III RN 130/97
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok NSA, podkreślając, że sąd jest związany wcześniejszą oceną prawną w tej samej sprawie, nawet jeśli dotyczy części nieruchomości objętej umową wieczystego użytkowania.
Sprawa dotyczyła odmowy rozwiązania umowy wieczystego użytkowania części działek, które miały zostać zwrócone właścicielom. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w Rzeszowie dwukrotnie wydał wyroki sprzeczne z wcześniejszą oceną prawną NSA w Krakowie w tej samej sprawie. Sąd Najwyższy uznał, że NSA w Rzeszowie rażąco naruszył art. 30 ustawy o NSA, ignorując wiążącą ocenę prawną z poprzedniego wyroku, która dopuszczała częściowe rozwiązanie umowy wieczystego użytkowania.
Sprawa wywodzi się z wniosku Krystyny B. i Ireny R. o zwrot wywłaszczonych działek. Kluczowym problemem stało się rozwiązanie umowy wieczystego użytkowania tych działek, które było warunkiem zwrotu. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w Krakowie w wyroku z 1993 r. uchylił decyzje administracyjne odmawiające zwrotu i wskazał, że odstąpienie od realizacji celu wywłaszczenia stanowi przesłankę do rozwiązania umowy wieczystego użytkowania. Następnie NSA w Rzeszowie wydał wyroki (z 1996 i 1997 r.), które stwierdziły nieważność decyzji o rozwiązaniu umowy, błędnie interpretując przepisy jako zakazujące częściowego rozwiązania umowy wieczystego użytkowania bez zgody drugiej strony. Sąd Najwyższy, rozpoznając rewizję nadzwyczajną Prezesa NSA, uznał te wyroki za rażąco naruszające art. 30 ustawy o NSA, który stanowi, że sąd jest związany oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu w tej samej sprawie. Sąd Najwyższy podkreślił, że zasada ta oznacza, iż sąd jest związany wcześniejszą oceną prawną, chyba że orzeczenie zostanie uchylone lub przepisy ulegną zmianie. W tej sprawie NSA w Rzeszowie zignorował wiążącą ocenę prawną z wyroku NSA w Krakowie, opierając się na błędnych założeniach dotyczących zakresu pojęcia 'sprawy' i mocy wiążącej wcześniejszych orzeczeń. W konsekwencji Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok NSA w Rzeszowie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, sąd jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim orzeczeniu w tej samej sprawie, o ile orzeczenie nie zostało uchylone i przepisy nie uległy zmianie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasada związania sądu własną oceną prawną oznacza, że sąd musi stosować się do niej w kolejnych postępowaniach dotyczących tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, chyba że nastąpiły zmiany prawne lub orzeczenie zostało uchylone.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego (strona wnosząca rewizję nadzwyczajną)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Krystyna B. | osoba_fizyczna | skarżąca |
| Irena R. | osoba_fizyczna | skarżąca |
| Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. | instytucja | organ |
| Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego | organ_państwowy | wnioskodawca rewizji nadzwyczajnej |
| Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie | instytucja | sąd niższej instancji |
| Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie | instytucja | sąd niższej instancji |
| Zarząd Gminy T.N. | organ_państwowy | organ administracji |
| Spółdzielnia Mieszkaniowa w M. | spółka | użytkownik wieczysty |
| Zarząd Miasta M. | organ_państwowy | organ administracji |
| Kierownik Urzędu Rejonowego w M. | organ_państwowy | organ administracji |
Przepisy (10)
Główne
ustawa o NSA art. 30
Ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym
Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że sąd jest związany tą oceną w kolejnych postępowaniach dotyczących tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, o ile nie nastąpiły zmiany prawne lub orzeczenie nie zostało uchylone.
ustawa o g.g. art. 26 § ust. 2
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Określa przesłanki rozwiązania umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości, w tym gdy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
ustawa o g.g. art. 69 § ust. 1
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Reguluje żądanie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Pomocnicze
KC art. 240
Kodeks cywilny
Dotyczy rozwiązania umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste.
KPA art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
Ustawa o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw art. 10
Przepis wprowadzający zmiany w KPC, w tym dotyczące postępowania kasacyjnego.
KPC art. 39313
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania kasacyjnego.
Konstytucja RP art. 236 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy kompetencji Sądu Najwyższego.
Konstytucja RP art. 21
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarancje ochrony własności.
Konstytucja RP art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarancje ochrony własności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naczelny Sąd Administracyjny w Rzeszowie rażąco naruszył art. 30 ustawy o NSA, ignorując wiążącą ocenę prawną wyrażoną w wyroku NSA w Krakowie z dnia 30 czerwca 1993 r. Dopuszczalne jest częściowe rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego w odniesieniu do niektórych działek objętych jedną umową, jeśli nie są one wykorzystywane zgodnie z umową. Sprawa o zwrot nieruchomości obejmuje również kwestię rozwiązania umowy o użytkowanie wieczyste, jeśli jest ona warunkiem zwrotu.
Odrzucone argumenty
Argumentacja NSA w Rzeszowie, że nie jest dopuszczalne częściowe rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego bez zgody drugiej strony. Argumentacja NSA w Rzeszowie, że sprawa o zwrot nieruchomości nie obejmuje kwestii rozwiązania umowy użytkowania wieczystego. Argumentacja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., że granice orzekania o zwrocie nieruchomości i o rozwiązaniu umowy użytkowania wieczystego są odrębne.
Godne uwagi sformułowania
ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd w granicach danej sprawy nieruchomość ta stała się zbędna na cel, dla realizacji którego została ona wywłaszczona odstąpienie od obowiązku wzniesienia budynków czy urządzeń towarzyszących (...) stanowi równocześnie przesłankę do wydania decyzji o rozwiązaniu umowy o oddanie w wieczyste użytkowanie tegoż gruntu i o zarządzenie odebrania tej nieruchomości
Skład orzekający
Andrzej Wasilewski
przewodniczący-sprawozdawca
Józef Iwulski
sędzia
Adam Józefowicz
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady związania sądu własną oceną prawną (art. 30 ustawy o NSA) oraz dopuszczalności częściowego rozwiązania umowy wieczystego użytkowania w kontekście zwrotu wywłaszczonych nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z ustawą o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz ustawą o NSA w brzmieniu obowiązującym w latach 90. XX wieku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej zasady proceduralnej związania sądu własną oceną prawną, co ma szerokie zastosowanie w praktyce prawniczej, a także kwestii zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, która jest zawsze istotna.
“Sąd Najwyższy przypomina: Sąd jest związany własną oceną prawną – kluczowa zasada w sprawach administracyjnych.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 25 lutego 1998 r. III RN 130/97 Zasada z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Ad- ministracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), w myśl której "ocena prawna wy- rażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd", oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Przewodniczący SSN: Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Adam Józefowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 1998 r. sprawy ze skargi Krystyny B. i Ireny R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 26 marca 1997 r. [...] w przedmiocie odmowy rozwiązania użytkowania wieczys- tego działek [...], położonych w M., na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczel- nego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od wyroku Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 17 września 1997 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Ad- ministracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Rzeszowie do ponownego rozpozna- nia. U z a s a d n i e n i e Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w Kra- kowie wyrokiem z dnia 30 czerwca 1993 r. [...] uchylił decyzje organów administracji publicznej obu instancji, którymi odmówiono Krystynie B. i Irenie R. zwrotu wywłasz- czonych działek położonych w M., o łącznej powierzchni 2616 m 2 . Z treści uzasad- nienia tego wyroku wynika, że na podstawie umowy notarialnej sporządzonej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieru- - 2 - chomości (jednolity tekst: Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) Krystyna B. i Irena R. sprzedały Skarbowi Państwa działki [...] o łącznej powierzchni 1919 m 2 , z przezna- czeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego „R.” w M. Działki te zostały następnie oddane w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w M. Ponieważ organy obu instancji nie wyjaśniły istotnej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy oko- liczności, czy mianowicie nieruchomość ta stała się zbędna na cel, dla realizacji któ- rego została ona wywłaszczona, przeto Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że: „odstąpienie od obowiązku wzniesienia budynków czy urządzeń towarzyszących, przewidzianych w planach realizacyjnych (...) stanowi równocześnie przesłankę do wydania decyzji o rozwiązaniu umowy o oddaniu w wieczyste użytkowanie tegoż gruntu i o zarządzeniu odebrania tej nieruchomości (art. 26 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 240 KC)”. Zarząd Gminy T.N. decyzją z dnia 10 maja 1994 r. orzekł o rozwiązaniu umowy użytkowania wieczystego działek [...] o łącznej powierzchni 0,1918 ha poło- żonych w M. i o odebraniu ich [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, dotychczasowemu użytkownikowi. Decyzję tę utrzymało w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia 18 listopada 1994 r. [...]. W uzasadnieniu tej ostatniej decyzji podniesiono, że Spółdzielnia Mieszkaniowa w M., wbrew postanowieniom umowy o oddaniu jej w użytkowanie wieczyste nieruchomości, w skład których wchodziły mię- dzy innymi wskazane działki, nie zagospodarowała ich w sposób określony w umo- wie. Stosownie do § 9 tej umowy, na działkach oddanych w jej użytkowanie wieczys- te, Spółdzielnia ta zobowiązana była wybudować w terminie dwóch lat pawilon han- dlowy i parking. Ponieważ jednak [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa nie zagospodaro- wała oddanych jej w użytkowanie wieczyste działek, bowiem utworzyła na ich terenie plac zabaw i gier sportowych, to oznacza to, że wystąpiły przesłanki prawne uza- sadniające zastosowanie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospo- darce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) oraz art. 240 KC. Decyzją z dnia 18 listopada 1994 r. Samorzą- dowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy decyzję rozwiązującą umowę użytkowania. Jednakże następnie Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejs- cowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 21 maja 1996 r. [...] stwierdził nieważność za- - 3 - równo powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 listo- pada 1994 r. jak i poprzedzającej ją decyzji Zarządu Gminy T.N. z dnia 10 maja 1994 r. rozwiązującej umowę użytkowania wieczystego dotyczącą spornych działek, uznając, że decyzje te wydane zostały bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 KPA). Bowiem zdaniem Sądu, bez zgody drugiej strony niedopuszczalne jest roz- wiązanie umowy użytkowania wieczystego jedynie w odniesieniu do niektórych spoś- ród działek, których umowa dotyczy. A taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, skoro zawarta przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową notarialna umowa wie- czystego użytkowania z dnia 30 maja 1984 r., o której tutaj mowa, obejmowała nieru- chomość położoną w M., a składającą się z kilkunastu działek o łącznej powierzchni 19039 m 2 , pośród których wymienione zostały także dwie sporne działki [...]. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Zarząd Miasta M., który z chwilą wejścia w życie z dniem 6 grudnia 1994 r. przepisów ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. Nr 122, poz. 593) i uchy- lenia art. 27a KPA, stał się właściwym dla załatwienia sprawy w miejsce wyznaczo- nego uprzednio do jej rozpoznania Zarządu Gminy T.N., decyzją z dnia 27 stycznia 1997 r. [...] odmówił rozwiązania umowy użytkowania wieczystego co do spornych działek położonych w M. [...] oraz odmówił zarządzenia ich odebrania [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w M. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że z mocy art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym organ administracyjny rozpoznający tę sprawę jest związany poglądem prawnym Sądu, wedle którego wyłączona została możliwość częściowego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego na podstawie art. 26 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, pomimo że ostateczną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia 9 marca 1995 r. [...] orzeczono o zwrocie spornych działek Krystynie B. i Irenie R., zobowiązując je jed- nocześnie do wpłacenia określonej kwoty na rzecz Urzędu Miejskiego w M. Stano- wisko to podzieliło również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. w decyzji z dnia 26 marca 1997 r. [...]. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy wyro- kiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 17 września 1997 r. [...], który oddalił skargę Krystyny B. i Ireny R. na tę decyzję. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 16 grudnia - 4 - 1997 r. [...] złożył rewizję nadzwyczajną od tego wyroku Naczelnego Sądu Adminis- tracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 17 września 1997 r. [...], zarzucając mu rażące naruszenie art. 30 w związku z art. 27 ust. 1 ustawy o Naczel- nym Sądzie Administracyjnym, a także art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) oraz art. 240 KC oraz wnosząc na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym o uchylenie powyższego wyro- ku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Za- miejscowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że problematyka dopuszczalności lub niedopuszczalności rozwiązania umowy użytkowania wieczystego w odniesieniu do niektórych spośród działek gruntu objętych jedną umową o ustanowieniu użytkowa- nia wieczystego była już przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 24 września 1997 r. (III RN 40/97), w którym Sąd Najwyższy wyraził pogląd prawny, że ani przepis art. 240 KC, ani też art. 26 ust. 2 ustawy o gospodarce grun- tami i wywłaszczaniu nieruchomości nie zawierają ograniczenia dopuszczalności rozwiązania umowy użytkowania wieczystego co do niektórych objętych nią działek, w sytuacji, gdy nie są one wykorzystywane w sposób określony tą umową. Ponadto w rewizji nadzwyczajnej zarzucono, że zaskarżony wyrok wydany został z rażącym naruszeniem prawa, bowiem przy jego wydaniu nie uwzględniono oceny prawej w niniejszej sprawie, która wyrażona została już uprzednio w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 30 czerwca 1994 r. [...], uwzględniono natomiast odmienny pogląd prawny wyrażony w późniejszym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 1996 r. [...] Tymczasem, zdaniem rewizji nadzwyczajnej, dotycząca spor- nej kwestii dopuszczalności rozwiązania umowy użytkowania wieczystego ocena prawna w rozpoznawanej sprawie wyrażona została już w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie z dnia 30 czerwca 1994 r. i w tym zakresie, stosownie do dyspozycji art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Admi- nistracyjnym, wiązała ona już także Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Za- miejscowy w Rzeszowie zarówno przy wydawaniu wyroku z dnia 21 stycznia 1996 r., jak i przy wydawaniu zaskarżonego obecnie wyroku z dnia 17 września 1997 r. - 5 - W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną, Samorządowe Kolegium Odwoław- cze w R. pismem z dnia 19 lutego 1998 r. wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu tego wniosku podniesiono, że nie jest trafny zarzut rewizji nadzwyczajnej jakoby Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wydając wyrok w sprawie był związany wcześniejszym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego- Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie w tej samej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. zwraca uwagę, że aby mógł nastąpić zwrot wywłaszczonej nieru- chomości, konieczne jest uprzednie przeprowadzenie odrębnego postępowania o rozwiązanie dotyczącej tych nieruchomości umowy wieczystego użytkowania. Oko- liczność ta, w opinii Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., wskazuje na to, że przedmiotem rozstrzygnięcia są w tym wypadku kolejno dwie różne sprawy, a mianowicie sprawa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oraz sprawa o rozwiązanie wieczystego użytkowania. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Sądu w danej sprawie, ale jedynie w granicach danej sprawy, która była przedmiotem rozstrzygnięcia. Tymczasem należy mieć na uwa- dze, że granice orzekania o zwrocie nieruchomości określone zostały w art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, natomiast granice orzekania o rozwiązaniu umowy wieczystego użytkowania określone zostały w art. 26 ust. 2 tej ustawy. Biorąc pod uwagę, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądowym wiąże w konkretnej sprawie, należy mieć na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyrokiem z dnia 30 czerwca 1993 r. [...] orzekał jedynie w przedmiocie zwrotu nieruchomości, natomiast nie był uprawniony, aby: „wiążąco narzucić kształt decyzji w zakresie rozwiązania umowy wieczystego użytkowania”. Poza tym w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną podnie- siono, że w przedmiotowej sprawie wydane zostały następnie dwa kolejne wyroki przez Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie [...], w któ- rych sformułowane zostały takie same oceny prawne jak w rozpoznawanej sprawie. Tymczasem rewizja nadzwyczajna zmierza wyłącznie do uchylenia wyroku Naczel- nego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 17 września 1997 r. [...], co oznacza, że nawet w wypadku jej uwzględnienia i uchylenia tego wyroku, nadal pozostawać będzie w mocy niewzruszony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 21 maja - 6 - 1996 r. [...] i wyrażona w nim ocena prawna zgodna z oceną prawną wyroku później- szego [...], ale odmienna od oceny prawnej wyroku wcześniejszego [...]. Z powyż- szych względów, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., rewizja nadzwyczajna w niniejszej sprawie powinna zostać oddalona. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest zasadna. Art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyj- nym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) stanowi, że ocena prawna wyrażona w orzecze- niu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Użyty w tym kontekście zwrot normatywny „w spra- wie” wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia są- dowego oraz przedmiotu skargi sądowej (art. 16 ustawy o NSA), która dotyczy sze- roko rozumianej sprawy administracyjnej pozostającej w zakresie właściwości orga- nów administracji publicznej (art. 20 ustawy o NSA). Innymi słowy, kiedy mowa o „sprawie”, chodzi w danym wypadku o konkretną sytuację faktyczną, w której wza- jemne uprawnienia i obowiązki indywidualnie określonego podmiotu (lub podmiotów) oraz administracji publicznej podlegają prawnej kwalifikacji na podstawie obowiązu- jących przepisów materialnego prawa administracyjnego. Typowym przykładem tak rozumianej „sprawy” będącej przedmiotem sądowej kontroli wykonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 1 ustawy o NSA) są w szczególności także sprawy załatwiane w drodze decyzji administracyjnych wydawanych w trybie okreś- lonym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 1 § 1 pkt 1 oraz art. 104 KPA). Przy czym pojęcie sprawy administracyjnej wyznacza równocześnie przedmiotowe granice kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w kon- kretnym wypadku może podjąć przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naru- szeń prawa w stosunku do wszelkich aktów lub czynności podjętych przez organy administracji publicznej „we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy” (art. 29 ustawy o NSA). Przykładem takiej sprawy administracyjnej jest między innymi także zgłoszone przez właściciela nieruchomości (lub jego następcy prawnego), w trybie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce - 7 - gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o g.g.), żądanie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Oznacza to, że w wypadku sądowej kontroli legalności tego typu decyzji, w sytuacji, gdy dokonanie zwrotu nieruchomości w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o g.g., jest zależne od uprzedniego podjęcia przez właściwy organ adminis- tracji publicznej decyzji o rozwiązaniu umowy o oddaniu w użytkowanie wieczyste nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa lub własność gminy (art. 26 ust. 2 w związku z art. 19 oraz art. 25 ust. 1 ustawy o g.g.), wówczas także i te decy- zje podlegają kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego; bowiem jakkolwiek są one rozstrzygnięciami administracyjnymi - decyzjami podjętymi przez właściwy organ administracji publicznej wobec innego podmiotu prawnego (wieczystego użyt- kownika), to jednak są one podejmowane „w granicach danej sprawy” i w celu jej załatwienia (art. 29 ustawy o NSA w związku z art. 69 ust. 1 ustawy o g.g.). Równocześnie należy podkreślić, że sformułowana w art. 30 ustawy o NSA zasada, w myśl której „ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd”, oznacza (analogicznie, jak to ma miejsce w wypadku art. 386 § 6 KPC), że także w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd, będzie on nadal związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone w prawem określonym trybie i oczywiście o ile nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie. Pozostaje poza sporem, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy był wniosek właścicieli o zwrot nieruchomości zgłoszony w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o g.g. Rozpoznając skargę na odmowną decyzję Wojewody R. z dnia 10 września 1992 r. [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa, Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyrokiem z dnia 30 czerwca 1993 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji dotyczącą położonych w M. działek [...]. W uzasadnieniu tego wy- roku podniesiono w szczególności, że o zbędności przedmiotowych działek na cel, dla którego zostały one zakupione, będzie decydować utrata ważności planu reali- zacyjnego z dnia 4 lutego 1980 r. powołanego w umowie ich nabycia, przy równo- czesnym niezrealizowaniu na nich do chwili obecnej obiektów bądź urządzeń, które - 8 - plan ten przewidywał. Sąd stwierdził przy tym wyraźnie, że: „To odstąpienie od obo- wiązku wzniesienia budynków czy urządzeń towarzyszących, przewidzianych w pla- nie realizacyjnym, posiadanym w chwili nabycia tychże działek, stanowi równocześ- nie przesłankę do wydania decyzji o rozwiązaniu umowy o oddanie w wieczyste użytkowanie tegoż gruntu i o zarządzenie odebrania tej nieruchomości (art. 26 ust. 2 powołanej poprzednio ustawy z dnia 29 kwietnia1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 240 KC)”. Tym samym w wyroku tym przesą- dzono, że w wypadku stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki prawne zwrotu nieruchomości w trybie określonym w art. 69 ust. 1 ustawy o g.g., właściwe organy administracji publicznej obowiązane są dokonać rozwiązania umowy użytkowania wieczystego przedmiotowych działek (art. 26 ust. 2 ustawy o g.g. w związku z art. 240 KC) w celu umożliwienia ich zwrotu uprzednim właścicie- lom. Pomimo, że wyrok powyższy wiązał w niniejszej sprawie zarówno organy administracyjne, jak i Sąd, Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie, wbrew bezwzględnie obowiązującej zasadzie związania sądu oceną prawną wyrażoną w uprzednio wydanym orzeczeniu sądu w tej samej sprawie, wyro- kiem z dnia 21 maja 1996 r. [...] stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Ko- legium w R. z dnia 18 listopada 1994 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Zarządu Gminy T.N. z dnia 10 maja 1994 r., mocą której Zarząd Gminy, w wyniku stwierdze- nia, że zaistniały przesłanki prawne uzasadniające zwrot nieruchomości w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o g.g., rozwiązał umowę użytkowania wieczystego w odniesieniu do przedmiotowych działek. Równocześnie wydając przedmiotowy wyrok, Sąd błędnie zinterpretował obowiązujące przepisy prawne przyjmując, że nie jest dopuszczalne rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego w trybie art. 26 ust. 2 ustawy o g.g. w odniesieniu do części objętych nią działek, podlegających zwrotowi w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o g.g. (w danym wypadku w odniesieniu do dwóch działek), bez zgody drugiej strony. Taka interpretacja obowiązującego porządku prawnego jest nietrafna z dwu przyczyn: po pierwsze - praktycznie w sytuacji, gdy spełnione są przesłanki zwrotu nieruchomości w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o g.g. jedynie w odniesieniu do części gruntów objętych umową użytkowania wieczystego (art. 19 ustawy o g.g.), uzależniałaby ona możliwość realizacji kompetencji organu administracji publicznej, o - 9 - której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy o g.g., od woli podmiotu, który nie wywiązał się z obowiązków wynikających z zawartej umowy (art. 25 ust. 1 ustawy o g.g.) i to pomimo, że art. 26 ust. 2 ustawy o g.g. nie przewiduje tego typu zastrzeżenia (lege non distinguente); a po drugie - przepisy obowiązującego porządku prawnego, a w szczególności ani art. 240 KC, ani też art. 26 ust. 2 ustawy o g.g., nie wprowadzają ograniczenia dopuszczalności rozwiązywania umowy użytkowania wieczystego do części gruntów (niektórych działek gruntowych) nią objętych, zwłaszcza w sytuacji, gdy grunty te nie są wykorzystywane w sposób przewidziany w umowie (taki pogląd prawny sformułowany został również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1997 r., III RN 40/97). Należy przy tym podkreślić, że interpretacja obowiązujących w tym zakresie przepisów prawnych powinna mieć zawsze na względzie także konstytucyjne gwarancje prawa własności (art. 21 oraz art. 64 Kons- tytucji RP). Podobnie zaskarżony rewizją nadzwyczajną, a wydany w tej samej sprawie kolejny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 17 września 1997 r. [...] rażąco naruszył przepis art. 30 ustawy o NSA, bowiem wbrew wyraźnej ocenie prawnej, wynikającej z wiążącego w niniejszej sprawie wyroku z dnia 30 czerwca 1993 r. [...] Naczelnego Sądu Administracyjnego- Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie, oparty został na dwóch błędnych założeniach: po pierwsze - w wyroku tym nietrafnie przyjęto, że w danym wypadku pojęcie „sprawy” będącej przedmiotem rozpoznania obejmuje wyłącznie kwestię oceny prawnej dopuszczalności rozwiązania umowy użytkowania wieczystego w odniesie- niu do przedmiotowych działek gruntowych, natomiast nie obejmuje żądania wniosku właścicieli nieruchomości zgłoszonego w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o g.g. i to po- mimo, że to właśnie w wyniku wszczęcia postępowania administracyjnego w tej ostatniej sprawie pojawił się problem rozwiązania umowy użytkowania wieczystego na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o g.g.; a po drugie - Sąd błędnie przyjął, że przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy moc wiążącą mają ustalenia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 21 maja 1996 r. [...], natomiast zignorował wiążącą w tej sprawie wcześniejszą ocenę prawną wy- nikającą z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie [...]. Tym samym zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok w rażący sposób naruszył zasadę prawną sformułowaną w art. 30 ustawy o NSA. - 10 - Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483) oraz art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189) w związku z art. 39313 KPC orzekł, jak w sentencji. N o t k a Powołany w uzasadnieniu wyrok z dnia 24 września 1997 r., III RN 40/97, został opublikowa- ny w OSNAPiUS 1998 nr 6 poz. 169. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI