III RN 110/01

Wyrok z dnia 13 czerwca 2002 r. III RN 110/01 W stanie prawnym obowiązującym w 1997 r., "usługi organizowania wy- cieczek z kompleksowym programem imprez" podlegały opodatkowaniu we- dług 7% stawki podatku od towarów i usług (art. 18 ust. 2 w związku z art. 4 oraz art. 15 ust. 1 i ust. 5 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm., a także w związku z poz. 63.30.11. za- łącznika nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 marca 1997 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług, Dz.U. Nr 42, poz. 264 ze zm. oraz z art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej, Dz.U. Nr 88, poz. 439 ze zm.). Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Ryszarda Wal- czaka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2002 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Turystyczno Handlowego „P.” Spółki z o.o. w S. na decyzję Izby Skarbowej w S. w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 1997 r., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 26 paździer- nika 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 12 czerwca 1999 r. Inspektor Kontroli Skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej w S. określił Przedsiębiorstwu Turystyczno-Handlowemu „P.” Spółka z o.o. z siedzibą w S. wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc marzec 1997 r. w kwocie 5.937 zł, wysokość zaległo- 2 ści podatkowej powstałej z tego tytułu w kwocie 238 zł oraz dodatkowe zobowiązanie podatkowe. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że kontrolowana Spółka zaniżyła w czerwcu 1997 r. podatek należny od sprzedaży usług turystyki wyjazdowej (komplek- sowych imprez turystycznych) do Tunezji, które były rozbijane na dwie usługi: pobyt i przelot - opodatkowane według różnych stawek podatku od towarów i usług (pobyt - 7 %, przelot - 0 %). Zgodnie z art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, usługi turystyki wyjazdowej traktowa- ne są na równi z importem usług i opodatkowane podatkiem według stawki 7 %. Ofe- rowane przez Spółkę „P.” „imprezy do Tunezji” miały charakter wycieczek zorganizo- wanych z kompleksowym programem imprez (symbol PKWiU 63.30.11). Inspektor Kontroli Skarbowej powołał się na wyjaśnienia do Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU), w których podano, że „usługi w zakresie organizowania wycieczek z kompleksowym programem imprez obejmują zazwyczaj transport pasażerów i baga- żu, zakwaterowanie, zwiedzanie i podobne usługi”. Wyjaśnienia te wskazują na ko- nieczność traktowania usług transportowych jako jednego z elementów usług wy- cieczkowych, a nie jako samoistnej usługi. Spółka „P.” nie była wprawdzie organiza- torem wycieczek do Tunezji, sprzedając swoim klientom imprezy zakupione u innych organizatorów, jednakże ujmowała je w swoim katalogu imprez jako sprzedaż kom- pleksowej usługi turystycznej, a nie jako sprzedaż usługi transportu międzynarodo- wego w ogólnym pojęciu. Zdaniem Inspektora Kontroli Skarbowej, zarówno przed- miot opodatkowania, jak i stosowana stawka podatku od towarów i usług, muszą być nierozłącznie związane z końcowym efektem świadczonych czynności. Części skła- dowe usługi nie mogą być przedmiotem odrębnego opodatkowania ani na gruncie statystycznym (wydane na podstawie ustawy o statystyce publicznej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 marca 1997 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług), ani na gruncie podatkowym. Usługa transportu nie może być zatem wyłączo- na z całości wycieczki i opodatkowana według stawki 0%. Spółka „P.” dokonywała rezerwacji i zakupu, a następnie sprzedaży wycieczek do Tunezji, gdy znała już kon- kretnego klienta indywidualnego, zdecydowanego na zakup całego oferowanego przez Spółkę świadczenia (wycieczki zagranicznej), a nie jego poszczególnych składników. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 18 ust. 2 w związku z art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm.). 3 Izba Skarbowa w Szczecinie, po rozpoznaniu odwołania podatnika, decyzją z dnia 6 września 1999 r. utrzymała zaskarżoną decyzją w mocy. Również organ po- datkowy drugiej instancji ocenił jako nieprawidłowe wyodrębnienie usług transporto- wych, ponieważ podatnik świadczył kompleksowe usługi turystyki wyjazdowej, łącz- nie z transportem. Świadczy o tym katalog imprez oferowanych klientom, obejmują- cych sprzedaż kompleksowej imprezy turystycznej - zarówno wycieczki zagranicznej (pobyt), jak i transportu lotniczego. Umowy zawierane z klientami dotyczyły skatego- ryzowanej usługi turystycznej wymienionej w PKWiU pod symbolem 63.30.11, nie zaś poszczególnych imprez cząstkowych składających się na nią. Izba Skarbowa nie podzieliła stanowiska Spółki „P.”, że w zakresie dotyczącym transportu lotniczego wykonywała ona usługi pośrednictwa związane z usługami transportu międzynaro- dowego, o których mowa w § 59 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od to- warów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 154, poz. 797 ze zm.), ponieważ nie przedstawiła umowy pośrednictwa zawartej z przewoźnikiem powietrznym, a - wziąwszy pod uwagę praktykę gospodarczą - wątpliwe jest, aby przedsiębiorca mógł pośredniczyć w sprzedaży biletów lotniczych bez stosownej umowy: agencyjnej, zle- cenia lub innej o podobnym charakterze, zawartej z przewoźnikiem powietrznym. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 26 października 2000 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej i po- przedzającą ją decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej. Sąd uznał za błędne stanowisko organów podatkowych łączące sprzedaż usług turystyki wyjazdowej (pobyt) z usługami transportu międzynarodowego do jed- nej kategorii podatkowej. Zdaniem Sądu, ustawa o podatku od towarów i usług obie te usługi traktuje rozdzielnie, ponieważ zgodnie z art. 4 pkt 5, usługi turystyki wyjaz- dowej określa jako import usług, opodatkowany stawką 7 % (art. 18 ust. 2 ustawy), natomiast zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy, wychodzącym poza definicję podaną w art. 4 pkt 6 ustawy, i przepisami wykonawczego rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r., usługi transportu międzynarodowego zaliczone zostały do eksportu usług i objęte stawką 0 %. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, gdy oczywiste jest, że skarżąca Spółka nie była przewoźnikiem powietrznym, oferowane i sprzedawane przez nią międzynarodowe bilety lotnicze - wystawione przez upraw- nionego przewoźnika na określoną trasę dla konkretnych pasażerów - stanowiły usługi pośrednictwa związane z usługami transportu międzynarodowego, uznawane 4 za eksport usług w rozumieniu § 53 ust. 3 i § 60 ust. 1 pkt 3 lit. b oraz § 62 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r., objęte stawką podat- ku 0 %. Brak pisemnej umowy z przewoźnikiem nie ma istotnego znaczenia, skoro sam fakt pośredniczenia w sprzedaży biletów lotniczych świadczy o istnieniu takiej umowy. Rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie wniósł Minister Sprawiedliwości. Zarzucił za- skarżonemu wyrokowi rażące naruszenie art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 4 pkt 2 i pkt 5, art. 15 ust. 1 i ust. 5, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) i w związku z § 59 ust. 3, § 60 ust. 1 pkt 3 lit. b, § 62 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 154, poz. 797 ze zm.) oraz art. 80 KPA i art. 328 § 2 KPC w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej wskazano, że w rozpoznawanej spra- wie sporne jest, czy sprzedając wycieczki zagraniczne skarżąca (Spółka „P.”) świad- czyła usługę turystyki wyjazdowej, czy też usługę turystyki wyjazdowej i usługę transportu międzynarodowego osób i była uprawniona stosować stawkę podatku od towarów i usług wynoszącą 0 % do sprzedaży tej ostatniej usługi. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jednoznacznie wska- zuje, że oferowane przez Spółkę usługi turystyki wyjazdowej miały charakter zorga- nizowanych wycieczek zagranicznych z kompleksowym programem, obejmującym usługi transportowe, hotelarskie, gastronomiczne, przewodnictwo. Usługi transporto- we stanowiły jeden z elementów wchodzących w skład tzw. pakietu, czyli programu wycieczki. Przedmiotem zawieranych przez Spółkę umów z klientami była skategory- zowana usługa turystyczna wymieniona w Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług pod symbolem 63.30.11, nie zaś poszczególne „usługi cząstkowe” składające się na nią, podlegająca stosownie do art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym opodatkowaniu według stawki 7 %. Przepis art. 15 ust.1 ustawy nie zawiera prawnych przesłanek, które pozwalałyby na wyłączenie z podstawy opodatkowania usługi głównej, rozumianej jako końcowy 5 efekt świadczonych czynności, niektórych „usług cząstkowych” wykonywanych w jej ramach i opodatkowanie ich inną stawką podatku od towarów i usług. Spółka bez- podstawnie dzieliła kwotę należną za świadczona usługę turystyki wyjazdowej na dwie części i wyodrębniała transport zagraniczny ze stawką 0 % oraz wycieczkę ze stawką 7 %. W ocenie wnoszącego rewizję nadzwyczajną, charakter oferowanych przez skarżącą usług nie dawał podstaw do stosowania preferencyjnej stawki podat- ku od towarów i usług. Także przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym nie uprawniały do wyodrębnienia ze świadczonych przez skarżącą usług transportu zagranicznego ze stawką 0 %, ponieważ Spółka, będąc wykonawcą usługi turystyki wyjazdowej, nie była podatnikiem podatku od to- warów i usług od usługi transportu osób. Usługę międzynarodowego transportu osób świadczył przewoźnik powietrzny, natomiast Spółka, sprzedając usługę turystyki wy- jazdowej za granicę, obejmująca również przewóz uczestników wycieczki, powinna traktować należność za zakupioną usługę transportową jako element kalkulacyjny ceny sprzedaży usługi kompleksowej - usługi turystyki wyjazdowej opodatkowanej stawką 7 %. Zebrany materiał dowodowy nie pozwalał także na przyjęcie, że Spółka wyko- nywała usługi pośrednictwa związane z usługami transportu międzynarodowego, o których mowa w § 59 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej wskazano, że Spółka nie przedstawiła umowy pośrednictwa zawartej z przewoźnikiem powietrznym, a w świetle stosowanych w praktyce gospodarczej zasad wątpliwe jest, aby przedsiębior- ca mógł pośredniczyć w sprzedaży biletów krajowych lub zagranicznych linii lotni- czych bez zawartej umowy agencyjnej, zlecenia, pośrednictwa lub innej umowy o podobnym charakterze. Z zestawienia art. 4 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (nakazującego dla określenia przedmiotu opodatkowania stosować kla- syfikacje wydane na podstawie przepisów o statystyce państwowej) i art. 18 ust. 2 tej ustawy (nakazującego stosować stawkę podatku 7 % do świadczenia usług przez agencje turystyczne i pilotażu - zgodnie z załącznikiem nr 3 do ustawy) wynika za- tem, że jeżeli agencja turystyczna świadczy usługi w zakresie organizowania wycie- czek z kompleksowym programem imprez, to do tego rodzaju usług w zakresie ich opodatkowania podatkiem od towarów i usług stosuje się stawkę właściwą dla usługi 6 głównej. Z treści przepisów art. 15 ust. 1 i ust. 5 ustawy nie wynika również, aby możliwe było wyłączenie z podstawy opodatkowania usługi głównej, rozumianej jako końcowy efekt świadczonych czynności, niektórych usług cząstkowych, wykonywa- nych w jej ramach i opodatkowanie ich inną stawką podatku od towarów i usług. Koszt występujący zarówno samoistnie jako usługa, jak i jako element pomocniczy (koszt składowy) usługi głównej, powinien być opodatkowany z zastosowaniem stawki właściwej dla usługi głównej. Czynności pomocnicze w stosunku do działalno- ści głównej nie są odrębnie klasyfikowane w ramach statystycznych zasad grupo- wań. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, Sąd orzekający dokonał błędnej subsumcji stanu faktycznego pod przepisy § 59 ust. 3, § 60 ust. 1 pkt 3 lit. b i § 62 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w związku z art. 39 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, co doprowadziło go do błędnego wniosku, że podatnik oferował i sprzedawał międzynarodowe bilety lotnicze, które są dowodem wskazującym na świadczenie usług pośrednictwa zwią- zanych z usługami transportu międzynarodowego opodatkowanymi stawką podatku 0 %. Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej kwestii jest sprzeczne z materiałem dowodowym sprawy, w związku z czym doszło do naruszenia art. 80 KPA. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego, podatnik nie sprzedawał bo- wiem odrębnie biletów lotniczych. Przeczy temu treść umowy zawartej 14 stycznia 1997 r. przez Spółkę „P.” z Konsorcjum Polskich Biur Podróży, przewidująca sprze- daż przez skarżącą kompleksowych imprez turystycznych. Rozstrzygając skargę od decyzji Izby Skarbowej, Sąd nie ustosunkował się także do treści ofert kierowanych przez skarżącą do klientów i nie wskazał, z jakich przyczyn odmówił tym ofertom mocy dowodowej na okoliczność świadczenia przez podatnika kompleksowych usług turystycznych, ani też nie wyjaśnił, dlaczego przyjął za prawidłowy podział przez po- datnika kompleksowych usług turystycznych na usługi cząstkowe obejmujące obok pobytu na wycieczce międzynarodowy transport lotniczy. Podział taki był dokonany przez podatnika jedynie na dowodach sprzedaży usługi, których treść sprzeczna była z ofertami zawartymi w katalogach oraz z umowami o świadczenie kompleksowych usług turystycznych. Brak odniesienia się do tych okoliczności oraz potraktowanie biletów lotniczych jako dowodu wskazującego na świadczenie przez skarżącą usług pośrednictwa w transporcie międzynarodowym rażąco narusza - zdaniem Ministra Sprawiedliwości - także art. 80 KPA oraz art. 328 § 2 KPC w związku z art. 59 7 ustawy o NSA, gdyż dowód ten nie został rozpatrzony we wzajemnej łączności z in- nymi dowodami, to jest umową z 14 stycznia 1997 r. oraz ofertami, na podstawie któ- rych zawierano umowy o świadczenie usług turystycznych z klientami. Przyjęcie po- glądu, że podatnik odrębnie wykonywał usługi w zakresie organizowania wycieczek i odrębnie usługi pośrednictwa w transporcie międzynarodowym, prowadziłoby do wniosku, że również inne czynności składające się na kompleksowe usługi turystycz- ne, takie jak zakwaterowanie, wyżywienie, ubezpieczenie mogłyby podlegać odręb- nej sprzedaży i być osobno opodatkowane, co w sposób rażący naruszałoby art. 4 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wedle stanu prawnego obowiązującego w 1997 r., art. 4 pkt 2 ustawy o po- datku od towarów i usług stanowił, że „usługami” w rozumieniu tej ustawy są w szczególności także „usługi wymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów ustawy o statystyce państwowej”. W owym czasie usługi te określone zo- stały w wydanym na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz.U. Nr 88, poz. 439 ze zm.) rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie PKWiU z 1997 r., w załączniku do którego w tzw. grupowaniu w Sekcji I. w Dziale 63. (obejmującym między innymi „usługi agencji turystycznych”) pod poz. 63.30.11. wymieniono „usługi organizowania wycieczek z kompleksowym progra- mem imprez”. Z kolei, stosownie do dyspozycji art. 18 ust. 2 w związku z art. 15 ust. 1 i ust. 5 ustawy o podatku od towarów i usług i zgodnie z załącznikiem nr 3 do tej ustawy, w stosunku do tak rozumianych usług turystycznych należało stosować 7% stawkę podatku od towarów i usług. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Spółka „P.” świadczyła usługę w zakresie sprzedaży wycieczek z kompleksowym programem imprez, czego dowo- dzą ustalenia dokonane w toku postępowania przez organy podatkowe, a w szcze- gólności to, że w katalogu swoich usług Spółka „P.” oferowała klientom między inny- mi wycieczkę do Tunezji, której cena - obok zakwaterowania na miejscu wypoczynku w Sousse, wyżywienia i ubezpieczenia, obsługi polskiego rezydenta i transferu po- między lotniskiem i hotelem - obejmowała także przelot samolotem do miejsca wypo- czynku i z powrotem. Tak sformułowana oferta w zakresie świadczonej przez Spółkę „P.” usługi była dla niej wiążąca (art. 66 § 1 KC) i w żadnym razie nie uzasadniała 8 wyłączenia z podstawy opodatkowania usługi głównej, w celu odrębnego („cząstko- wego”) fakturowania i odrębnego opodatkowania (0% stawką podatku od towarów i usług) usługi świadczonej w zakresie zakupu biletów lotniczych na przelot do miejsca wypoczynku i z powrotem. Należy mieć na uwadze i to, że w danym wypadku nie mogła mieć zastosowania 0% stawka podatku od towarów i usług, obejmująca także tzw. eksport usług, w tym usługi w zakresie transportu międzynarodowego (art. 4 pkt. 6 oraz art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług), ponieważ Spółka „P.” ani sama bezpośrednio nie świadczyła tego rodzaju usług, ani też w sensie prawnym nie świadczyła „usługi pośrednictwa” w tym zakresie, skoro brak jest jakich- kolwiek dowodów na to, aby była ona związana z przewoźnikiem tego typu umową (§ 59 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 1995 r. w związku z art. 39 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, a także art. 750 w związku z art. 734 i art. 96 oraz art. 735 KC). Stąd trafny okazał się także zarzut rewizji nadzwyczajnej, wedle którego: „Niewyjaśnienie tych okoliczności oraz potraktowanie biletów jako dowodu wskazującego na świadczenie usług pośrednictwa w transporcie międzynarodowym rażąco narusza także art. 80 KPA w związku z art. 328 § 2 KPC i w związki z art. 59 ustawy o NSA, gdyż dowód ten nie został rozpatrzony we wzajemnej łączności z in- nymi dowodami”. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483) oraz art. 39315 KPC w związku z art.10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektó- rych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz.189 ze zm.) orzekł jak w sentencji. ========================================