III RN 10/99

Wyrok z dnia 9 czerwca 1999 r. III RN 10/99 Funkcjonariuszowi Straży Granicznej, który lokal mieszkalny otrzymał na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale nie przysługuje pomoc finan- sowa na uzyskanie lokalu (art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, Dz.U. Nr 78, poz. 462 ze zm.). Przewodniczący: SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 1999 r. na rozprawie sprawy ze skargi Ryszarda Z. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej w W. z dnia 2 marca 1998 r. [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej, na sku- tek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę. U z a s a d n i e n i e Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 1998 r. [...] w sprawie ze skargi Ryszarda Z. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 2 marca 1998 r. [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy finansowej. Zaskarżo- nemu wyrokowi rewizja nadzwyczajna zarzuca naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 78, poz. 462 ze zm.), art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U. Nr 78, poz. 462 ze zm.) oraz § 1 ust. 1 i § 6 zarządzenia Ministra Spraw Wew- nętrznych i Administracji z dnia 30 września 1997 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariusza Straży Granicznej (M.P. Nr 76, poz. 713). 2 Komendant P. Oddziału Straży Granicznej decyzją z dnia 9 stycznia 1997 r. [...] odmówił funkcjonariuszowi Straży Granicznej Ryszardowi Z. przyznania pomocy finansowej na budowę domu jednorodzinnego. Komendant Główny Straży Granicz- nej po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym decyzją z dnia 2 marca 1998 r. [...] rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy. W motywach decyzji podano między innymi, że Ryszard Z. posiada lokal mieszkalny o powierzchni zgod- nej z przysługującymi mu normami, położony w pobliżu miejsca pełnienia służby. Zgodnie więc z art. 99 pkt 2 ustawy o Straży Granicznej nie przysługuje mu prawo do otrzymania lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej. Jest to oko- liczność wykluczająca możliwość przydzielenia pomocy finansowej. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczną decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej wniósł Ryszard Z. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 października 1998 r. [...] uchylił zaskarżoną de- cyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta P. Oddziału Straży Granicznej z dnia 9 stycznia 1997 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten wskazał między innymi, że ze stanu faktycznego sprawy wynika, iż Ryszard Z. posiada przydzielony decyzją administracyjną lokal mieszkalny (osobną kwaterę stałą), odpowiadający ustalonej normie zaludnienia, usytuowany w miejscowości bliskiej miejsca pełnienia służby. Równocześnie, powołując § 6 ust. 1 i ust. 2 zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrz- nych i Administracji z dnia 30 września 1997 r., NSA stwierdził, że „skoro stan fak- tyczny sprawy spełniał dyspozycję tego przepisu, to sprawę należało rozpatrzyć i ocenić w jego aspekcie”, czego organ nie uczynił. W ocenie wnoszącego rewizję nadzwyczajną wyrok Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego zapadł z rażącym naruszeniem wskazanych w niej przepisów. Zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej funkcjonariuszowi, który nie otrzymał lo- kalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieru- chomość. Zarządzenie z 30 września 1997 r. stanowi w § 1 ust. 1, że reguluje zasady przyznawania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, funkcjonariuszowi Straży Granicznej, który nie otrzymał lo- kalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej właściwego organu. W § 6 przewiduje ono przypadki, w których wydaje się decyzje o przyznaniu pomocy finan- 3 sowej, jednakże wykazane tym przepisem sytuacje odnoszą się tylko do funkcjona- riusza, który przed dniem wejścia jego w życie skorzystał z pomocy finansowej w formie zaliczkowej. W rozpoznawanej sprawie żadna sytuacji z określonych w § 6 zarządzenia nie zaistniała. Ryszard Z. nie skorzystał bowiem z pomocy finansowej w formie zaliczkowej, lecz na mocy decyzji Dowódcy P.-M. Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza z dnia 30 marca 1988 r. otrzymał przydział osobnej kwatery stałej [...] (przy ul. S. w G.), o powierzchni użytkowej wynoszącej 49,20 m2 , w tym mieszkalnej 28,87 m2 . W decyzji podano, że przy ustalaniu powierzchni mieszkalnej kwatery uwzględniono członków rodziny uprawnionego, tj. jego żonę i córkę. Ustalony stan faktyczny oraz powołane unormowania wskazują, że w sprawie niniejszej nie znaj- duje zastosowania § 6 zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 września 1997 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty rewizji nadzwyczajnej są zasadne i dlatego została ona uwzględniona. W myśl art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej funkcjonariuszowi, który nie otrzy- mał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przys- ługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszka- niowej albo domu jednorodzinnego lub odrębnego lokalu mieszkalnego stanowiące- go odrębną nieruchomość. Zasady przyznawania i zwrotu oraz wysokość pomocy finansowej (art. 98 ust. 2 ustawy o Straży Granicznej) Minister Spraw Wewnętrznych określił w zarządzeniu z dnia 30 września 1997 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie przez funkcjonariusza lokalu mieszkalnego lub domu. Ryszard Z. otrzymał lokal mieszkalny na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, a to oznacza, iż nie ma do niego zastosowania art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej. Nie ma również do niego zastosowania § 6 zarządzenia z 30 września 1997 r. W myśl § 6 ust. 1 tego zarządzenia przewiduje się wydanie decyzji w sprawie przyznania po- mocy finansowej ale tylko w przypadku, gdy funkcjonariusz skorzystał z takiej pomo- cy w formie zaliczkowej i to przed jego wejściem w życie. Do tego przypadku odnosi się § 6 ust. 2 zarządzenia (z uwagi na zastrzeżenie, że idzie o pomoc finansową, o której mowa w ust. 1, a więc o pomoc polegającą na wcześniejszym udzieleniu za- liczki, jeżeli zaliczka ta została udzielona przed wejściem w życie zarządzenia z 30 września 1997 r.), w myśl którego w stosunku do funkcjonariusza zajmującego lokal 4 mieszkalny będący w dyspozycji organu określonego w przepisach o przydziale i opróżnianiu lokali, decyzję o przyznaniu pomocy finansowej, o której mowa w ust. 1, wydaje się pod warunkiem opróżnienia tego lokalu przez wszystkie zamieszkałe w nim osoby i przekazania lokalu do dyspozycji organu w terminie 6 miesięcy od dnia wypłaty pomocy finansowej – pod rygorem zwrotu przyznanej pomocy. Według Na- czelnego Sądu Administracyjnego w § 1 ust. 2 zarządzenia z 30 września 1997 r. określono ogólną negatywną przesłankę, natomiast w jego przepisie § 6 ust. 2 „poz- wolono na odstąpienie od tych ogólnych zasad w odniesieniu do funkcjonariuszy zajmujących już lokal mieszkalny będący w dyspozycji organu określonego w przepi- sach o przydziale i opróżnianiu lokali. Decyzję o przyznaniu pomocy finansowej, o której mowa w § 6 ust. 1 cyt. zarządzenia wydaje się pod warunkiem opróżnienia tego lokalu przez wszystkie zamieszkałe w nim osoby i przekazania lokalu do dyspo- zycji organu w terminie 6 miesięcy od dnia wypłaty finansowej – pod rygorem zwrotu przyznanej pomocy”. Przedstawione rozumowanie nie jest trafne, gdyż na tle ustalo- nego stanu faktycznego pomija ono bezpodstawnie to co wynika z odesłania w § 6 ust. 2 zarządzenia z 30 września 1997 r. do ust. 1 tego paragrafu. Przepis § 6 tego zarządzenia rzeczywiście wprowadza wyjątkowe uregulowanie, ale jak z niego wy- raźnie wynika dotyczy ono tylko takiego przypadku, gdy funkcjonariusz skorzystał już przed jego wejściem w życie z pomocy finansowej „w formie zaliczkowej”. Tego typu unormowanie (z uwagi na jego „przejściowy” charakter) nie budzi przy tym zastrze- żeń w aspekcie ram dla wydania aktu wykonawczego wyznaczonych Ministrowi Spraw Wewnętrznych (art. 98 ust. 2 ustawy o Straży Granicznej), który upoważniony został tylko do określenia zasad przyznawania i zwrotu oraz wysokości pomocy fi- nansowej, natomiast nie może przekreślić w akcie wykonawczym reguły z art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej, w myśl której pomoc ta nie przysługuje funkcjonariu- szowi, który otrzymał lokal mieszkalny na podstawie decyzji administracyjnej o przy- dziale. Odstępstwo ustanowione w § 6 zarządzenia z 30 września 1997 r. jest więc w istocie odstępstwem o charakterze czasowym od zasady wynikającej z art. 98 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej i powtórzonej w § 6 ust. 1 tego zarządzenia, w którym stanowi się, że określa ono zasady przyznawania pomocy finansowej funkcjonariu- szowi, „który nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej właściwego organu”. Wszystko to prowadzi do konkluzji, że zaskarżony wyrok NSA oparty został na błędnym odczytaniu zakresu zastosowania § 6 zarządzenia z 30 września 1997 r. 5 Z powyższych względów Sąd Najwyższy, uwzględniając art. 39315 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie ustawy Kodeksu postę- powania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościo- we i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189), orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================