III PZP 7/12

Sąd Najwyższy2012-12-20
SNPracyprawo pracyWysokanajwyższy
związki zawodoweorganizacja związkowapracodawcaobowiązek informacyjnyuprawnienia związkoweprawo pracySąd Najwyższyuchwała

Podsumowanie

Nieprzekazanie przez organizację związkową informacji o liczbie członków pracodawcy powoduje, że czynności pracodawcy podjęte bez współdziałania z nią są ważne do momentu jej przedstawienia.

Sąd Najwyższy rozstrzygnął wątpliwość prawną dotyczącą skutków nieprzekazania przez zakładową organizację związkową pracodawcy informacji o liczbie członków w ustawowym terminie. Uchwała stanowi, że brak tej informacji nie powoduje wadliwości czynności pracodawcy podjętych bez współdziałania z organizacją, aż do momentu jej przedstawienia. Podkreślono, że jest to zgodne z systemem prawa i celem nowelizacji przepisów, a także uwzględnia interesy obu stron stosunku pracy.

Sąd Najwyższy w poszerzonym składzie rozpoznał wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczący skutków nieprzekazania przez zakładową organizację związkową pracodawcy informacji o łącznej liczbie członków w terminie określonym w art. 251 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych. W orzecznictwie istniała rozbieżność co do tego, czy brak takiej informacji pozbawia organizację uprawnień. Sąd Najwyższy, analizując przepisy i doktrynę, przyjął, że nieprzedstawienie informacji powoduje, iż czynności pracodawcy podjęte bez wymaganego współdziałania z organizacją są ważne do dnia jej przedstawienia. Uzasadnienie podkreśla, że taka interpretacja jest zgodna z systemem prawa, uwzględnia cel nowelizacji przepisów z 2003 r., nie narusza wolności związkowych gwarantowanych przez Konstytucję RP, a także równoważy interesy pracodawcy i organizacji związkowej, wymagając od tej ostatniej dołożenia staranności w celu ochrony własnych praw.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nieprzedstawienie przez zakładową organizację związkową informacji o liczbie członków pracodawcy w terminie określonym w art. 251 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych powoduje, że czynności podjęte przez pracodawcę bez wymaganego współdziałania z tą organizacją są wadliwe aż do dnia przedstawienia tej informacji.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że brak informacji o liczbie członków nie pozbawia organizacji związkowej uprawnień, ale czynności pracodawcy podjęte bez współdziałania są ważne do momentu jej przedstawienia. Interpretacja ta jest zgodna z systemem prawa, uwzględnia cel nowelizacji i równoważy interesy stron.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
Rzecznik Praw Obywatelskichinstytucjawnioskodawca
zakładowa organizacja związkowainneuczestnik postępowania
pracodawcainneuczestnik postępowania

Przepisy (11)

Główne

u.z.z. art. 251 § ust. 1

Ustawa o związkach zawodowych

Uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej 10 członków będących pracownikami lub funkcjonariuszami.

u.z.z. art. 251 § ust. 2

Ustawa o związkach zawodowych

Organizacja związkowa przedstawia co kwartał pracodawcy informację o łącznej liczbie członków.

Pomocnicze

u.z.z. art. 34 § ust. 1

Ustawa o związkach zawodowych

Przepisy dotyczące zakładowej organizacji związkowej stosuje się do międzyzakładowej organizacji związkowej.

Ustawa o Sądzie Najwyższym art. 60 § § 2

Podstawa prawna wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o podjęcie uchwały.

Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich art. 16 § ust. 2 pkt 4

Podstawa prawna wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o podjęcie uchwały.

k.p. art. 231

Kodeks pracy

Przywołany w kontekście uprawnień zbiorowego prawa pracy.

k.p. art. 241^23

Kodeks pracy

Przywołany w kontekście uprawnień zbiorowego prawa pracy.

k.p. art. 261

Kodeks pracy

Przywołany w kontekście uprawnień zbiorowego prawa pracy.

Konstytucja RP art. 12

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarancja prawa tworzenia i działania związków.

Konstytucja RP art. 59 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarancja prawa tworzenia i działania związków.

Konstytucja RP art. 59 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarancja wolności związkowej, nie obejmuje uprawnień w sprawach pracowniczych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieprzekazanie informacji o liczbie członków nie powoduje utraty uprawnień przez organizację związkową. Czynności pracodawcy podjęte bez współdziałania z organizacją są ważne do momentu przedstawienia informacji. Interpretacja zgodna z systemem prawa i celem nowelizacji. Uwzględnienie interesów pracodawcy i organizacji związkowej. Brak naruszenia wolności związkowych i prawa swobody koalicji.

Godne uwagi sformułowania

Nieprzedstawienie przez zakładową organizację związkową informacji [...] powoduje, że nie są wadliwe czynności podjęte przez pracodawcę bez wymaganego współdziałania z tą organizacją, aż do dnia przedstawienia tej informacji. Pojęcie wolności związkowej nie obejmuje uprawnień związków w indywidualnych i zbiorowych sprawach pracowniczych; o kształcie tych uprawnień decyduje ustawa. Nie będzie to możliwe w sytuacji braku pewności co do liczby partnerów społecznych, z którymi w konkretnych sprawach trzeba prowadzić dialog, czy zawierać porozumienia.

Skład orzekający

Walerian Sanetra

przewodniczący

Bogusław Cudowski

członek

Małgorzata Gersdorf

sprawozdawca

Józef Iwulski

członek

Maciej Pacuda

sprawozdawca

Krzysztof Staryk

członek

Jolanta Strusińska-Żukowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie skutków prawnych nieprzekazania przez organizację związkową informacji o liczbie członków pracodawcy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z art. 251 ustawy o związkach zawodowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Rozstrzyga ważną kwestię proceduralną dotyczącą relacji między organizacjami związkowymi a pracodawcami, która ma praktyczne znaczenie dla wielu firm i pracowników.

Czy brak raportu o członkach związku zawodowego unieważnia działania pracodawcy? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

praca

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Sygn. akt III PZP 7/12 
 
 
 
UCHWAŁA 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
 
Dnia 20 grudnia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
Prezes SN Walerian Sanetra (przewodniczący) 
SSN Bogusław Cudowski 
SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca, uzasadnienie) 
SSN Józef Iwulski 
SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca) 
SSN Krzysztof Staryk 
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska 
 
Protokolant Izabela Twardowska-Mędrek 
 
z udziałem Prokuratora Prokuratury Krajowej Henryki Gajdy-
Kwapień 
po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z 
dnia 24 października 2012 r., sygn. akt RPO-714575-III/12/JP, skierowanego przez 
Prezesa Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych do 
rozpoznania przez skład siedmiu sędziów w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych 
i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, w przedmiocie podjęcia uchwały 
zawierającej odpowiedź na następujące pytanie: 
 
 
"Jaki skutek wywołuje nieprzekazanie przez organizację związkową 
w terminie określonym w art. 251 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. 
o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 
854 ze zm.) pracodawcy informacji o łącznej liczbie członków tej 
organizacji?" 
 
 

 
 
2 
podjął uchwałę: 
 
Nieprzedstawienie przez zakładową organizację związkową 
informacji, o której mowa w art. 251 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 
1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. 
Nr 79, poz. 854 ze zm.) powoduje, że nie są wadliwe czynności 
podjęte przez pracodawcę bez wymaganego współdziałania z tą 
organizacją, aż do dnia przedstawienia tej informacji. 
 
 
UZASADNIENIE 
 
Rzecznik Praw Obywatelskich na podstawie art. 60 § 2 ustawy z dnia 23 
listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2002 r. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) 
oraz art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw 
Obywatelskich (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.) w związku z 
ujawnioną rozbieżnością w orzecznictwie Sądu Najwyższego wystąpił do Sądu 
Najwyższego z wnioskiem z dnia 24 października 2011 r., nr RPO-714575-III/12/JP, 
o rozstrzygnięcie następującego zagadnienia prawnego: 
 
„Jaki skutek wywołuje nieprzekazanie przez organizację związkową w terminie 
określonym art. 251 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych 
(Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) pracodawcy informacji o łącznej liczbie 
członków tej organizacji?” 
 
W uzasadnieniu wniosku Rzecznik Praw Obywatelskich wyraził pogląd, iż 
art. 251 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 
79, poz. 854 ze zm. zwana „u.z.z.”) jest niejednoznaczny. Zgodnie z tym 
przepisem: 
1. Uprawnienia 
zakładowej 
organizacji 
związkowej 
przysługują 
organizacji 
zrzeszającej co najmniej 10 członków będących: 
1) pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy o pracę 
nakładczą u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji albo 

 
 
3 
2) funkcjonariuszami, o których mowa w art. 2 ust. 6, pełniącymi służbę w jednostce 
objętej działaniem tej organizacji. 
2. Organizacja, o której mowa w ust. 1, przedstawia co kwartał – według stanu na 
ostatni dzień kwartału – w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po tym 
kwartale pracodawcy albo dowódcy jednostki, o której mowa w ust. 1 pkt 2, 
informację o łącznej liczbie członków tej organizacji, w tym o liczbie członków, o 
których mowa w ust. 1. 
Powyższe przepisy, w myśl art. 34 ust. 1 u.z.z., mają zastosowanie do 
międzyzakładowej 
organizacji 
związkowej 
obejmującej 
swoim 
działaniem 
pracodawcę, z zastrzeżeniem art. 34 ust. 2, art. 341 i art. 342 tej ustawy. 
Prezentując swój wniosek Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił 
rozbieżne interpretacje omawianego przepisu występujące w judykaturze co do 
dopuszczalności złożenia przez zakładową organizację związkową po upływie 
terminu przewidzianego w tym przepisie informacji o liczbie członków zrzeszonych 
w organizacji związkowej działającej w zakładzie. Powołał na tę okoliczność wyrok 
Sądu Najwyższego z 15 listopada 2006 r., I PK 135/05 (OSNP 2007 nr 21-22, poz. 
311), wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2008 r., I PK 98/08 (M.P.Pr 2009 nr 6, 
s. 322 – 323) oraz wyrok Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2010 r., II PK 311/09 
(OSNP 2011 nr 19-20, poz. 252), a jako przeciwstawny tym judykatom wyrok Sądu 
Najwyższego z 6 października 2011 r., III PK 17/11 (niepublikowany). Za wiodący 
problem dla stosowania prawa, który wynika z powołanych wyroków Rzecznik Praw 
Obywatelskich uznał w motywach swego wniosku ocenę, czy istnieje możliwość 
późniejszego wykazania przez zakładową organizację związkową, że zrzesza co 
najmniej 10 członków. Jednak pytanie Rzecznika Praw Obywatelskich skierowane 
do Sądu Najwyższego w składzie powiększonym ma nieco inny zakres. Chodzi w 
nim nie tylko o możliwość powiadomienia w terminie późniejszym pracodawcy o 
tym, jaka jest liczba członków organizacji, ale także o skuteczność podejmowanych 
działań przez pracodawcę w czasie, gdy tego powiadomienia brakowało.  
W 
motywach 
wniosku 
Rzecznik 
Praw 
Obywatelskich 
wskazał, 
iż 
ustawodawca nie postanowił w art. 251 ust. 2 u.z.z. ani w żadnym innym przepisie 
tej ustawy, że niedopełnienie przez zakładową organizację związkową obowiązku 
poinformowania pracodawcy o liczbie swoich członków powoduje, iż traci ona 

 
 
4 
status zakładowej organizacji związkowej i jednocześnie traci uprawnienia 
przysługujące takiej organizacji. A contrario bowiem uprawnienia zakładowej 
organizacji związkowej nie przysługują, zgodnie z art. 251 ust. 1 u.z.z., takiej 
organizacji, do której należy mniej niż dziesięciu członków będących pracownikami 
lub osobami wykonującymi pracę nakładczą albo funkcjonariuszami. 
Dosłowne brzmienie przepisów art. 251 u.z.z. mogłoby przemawiać za 
uznaniem, że zakładowa organizacja związkowa, która nie wypełniła w 
przepisanym terminie obowiązku poinformowania pracodawcy o liczbie swoich 
członków, ale faktycznie ma co najmniej dziesięciu członków będących 
pracownikami lub osobami wykonującymi pracę nakładczą albo funkcjonariuszami, 
nie traci statusu i uprawnień zakładowej organizacji związkowej. Przy takiej 
wykładni przepisów art. 251 u.z.z. niewypełnienie przez zakładową organizację 
związkową w przepisanym terminie obowiązku poinformowania pracodawcy o 
liczbie swoich członków nie pociągałoby za sobą żadnych skutków prawnych, a tym 
samym przepis art. 251 ust. 2 u.z.z. byłby pozbawiony normatywnego znaczenia. 
Przemawiałoby to za uznaniem, że pracodawca ma prawo traktować zakładową 
organizację związkową, która nie wypełniła obowiązku informacyjnego, jako 
niespełniającą wymagań określonych w art. 251 ust. 1 u.z.z. i niekorzystającą z 
uprawnień przysługujących takiej organizacji aż do momentu, gdy dana zakładowa 
organizacja związkowa przedstawi mu informację, iż ma co najmniej dziesięciu 
członków będących pracownikami lub osobami wykonującymi pracę nakładczą albo 
funkcjonariuszami. Działania pracodawcy podjęte bez współdziałania z zakładową 
organizacją związkową w okresie między upływem terminu określonego w art. 251 
ust. 2 u.z.z. a dniem przekazania przez tę organizację spóźnionej informacji o 
liczbie członków nie mogą być uznane za wadliwe nawet wówczas, gdy dana 
organizacja faktycznie miała w tym okresie co najmniej dziesięciu członków 
będących pracownikami lub osobami wykonującymi pracę nakładczą albo 
funkcjonariuszami. 
Pytanie prawne Rzecznika Praw Obywatelskich, jak wynika jednoznacznie z 
jego uzasadnienia, zmierza do wyjaśnienia opisanej wątpliwości interpretacyjnej. 
 
Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje: 

 
 
5 
Przechodząc do analizy zagadnienia, Sąd Najwyższy na wstępie pragnie 
zaznaczyć, iż zasadniczo problem dotyczy kompetencji zakładowej organizacji 
związkowej wobec danego pracodawcy, przy którym jest afiliowana. Jeśli chodzi o 
zakres uprawnień, do którego odnosi się pytanie Rzecznika Praw Obywatelskich, to 
trzeba je wiązać z ustawą z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Chodzi 
zatem o te uprawnienia, czy kompetencje, które powiązane są nie tylko z art. 26 
ustawy, ale odpowiednimi (dającymi się odnieść do zakładowej organizacji 
związkowej) przepisami rozdziału 3 ustawy. 
Przechodząc do szczegółowych zagadnień poruszonych przez Rzecznika 
Praw Obywatelskich w pierwszej kolejności nie da się nie zauważyć, że 
rzeczywiście istnieje rozbieżność w wypowiedziach Sądu Najwyższego na tematy 
mocy wiążącej i znaczenia art. 251 ust. 2 u.z.z. Pogląd, że nieprzedstawienie 
pracodawcy przez zakładową organizację związkową informacji o liczbie swoich 
członków w terminie określonym w art. 251 ust. 2 u.z.z. nie powoduje, iż organizacja 
ta traci uprawnienia zakładowej organizacji związkowej, może być uzasadniony 
tylko dosłowną treścią przepisów art. 251 ustawy. Przepis art. 251 ust. 1 u.z.z. wiąże 
bowiem brak uprawnień zakładowej organizacji związkowej z faktem, że 
organizacja związkowa działająca u pracodawcy nie ma co najmniej dziesięciu 
członków będących pracownikami lub osobami wykonującymi pracę nakładczą albo 
funkcjonariuszami. Przepis art. 251 ust. 2 u.z.z. nie łączy zaś expressis verbis z 
faktem nieprzedstawienia pracodawcy przez zakładową organizację związkową 
informacji o liczbie swoich członków w przewidzianym terminie żadnych ujemnych 
skutków dla tej organizacji. Pogląd, że zakładowa organizacja związkowa, która nie 
wypełnia obowiązku informacyjnego ustanowionego w art. 251 ust. 2 u.z.z. nie traci 
z mocy prawa ustawowych uprawnień, ponieważ z normatywnego punktu widzenia 
decydujące znaczenie ma istniejąca obiektywnie liczba członków, a nie informacja 
o niej, został wyrażony w doktrynie prawa pracy przez K. W. Barana (zob.: K. W. 
Baran, Komentarz do ustawy o związkach zawodowych w: Zbiorowe prawo pracy. 
Komentarz, wyd. II, Warszawa 2010, pkt 2.2. komentarza do art. 251 u.z.z.). 
W nauce prawa pracy dominuje jednak raczej odmienne zapatrywanie, a 
mianowicie teza, że zakładowa organizacja związkowa, która nie wypełniła 
obowiązku informacyjnego ustanowionego w art. 251 ust. 2 u.z.z., nie korzysta z 

 
 
6 
uprawnień 
przysługujących 
zakładowej 
organizacji 
związkowej 
do 
czasu 
przedstawienia informacji o posiadaniu co najmniej dziesięciu członków będących 
pracownikami lub osobami wykonującymi pracę nakładczą albo funkcjonariuszami 
(zob.: M. Czubak, Nowelizacja przepisów ustawy o związkach zawodowych, Praca i 
Zabezpieczenie Społeczne z 2003 r., nr 8, s. 18; S. Płażek, A. Sobczyk, 
Wątpliwości 
wokół 
interpretacji 
nowych 
przepisów 
ustawy 
o 
związkach 
zawodowych, Praca i Zabezpieczenie Społeczne z 2003 r., nr 8, s. 24; A. Dubowik, 
Status zakładowej organizacji związkowej, Praca i Zabezpieczenie Społeczne z 
2006 r., nr 9, s. 19). Działania pracodawcy, które zostały podjęte bez 
współdziałania z zakładową organizacją związkową, przed przedstawieniem przez 
nią informacji o posiadaniu wymaganej liczby członków, aby korzystać z uprawnień 
przysługujących takiej organizacji, są niewadliwe. Uznanie, że niewykonanie przez 
zakładową organizację związkową obowiązku informacyjnego ustanowionego w art. 
251 ust. 2 u.z.z. nie pozbawia jej uprawnień przysługujących zakładowej organizacji 
związkowej do czasu przedstawienia informacji o posiadaniu co najmniej dziesięciu 
członków będących pracownikami lub osobami wykonującymi pracę nakładczą albo 
funkcjonariuszami, oznaczałoby bowiem – zdaniem zwolenników przedstawianej 
interpretacji - iż jest to obowiązek, którego niewykonanie nie pociąga za sobą 
żadnej sankcji. Przepis art. 251 ust. 2 ustawy, który ustanawia ten obowiązek, nie 
miałby więc praktycznie żadnego znaczenia normatywnego. 
W świetle zreferowanych koncepcji interpretacyjnych powstaje pytanie, czy 
druga z przedstawionych interpretacji przepisu jest prawidłowa i możliwa do 
zaakceptowania, a w szczególności, czy nie narusza wolności związkowych i praw 
organizacji związkowej w zakresie prawa koalicji. Trzeba bowiem podkreślić, iż 
uprawnienia zakładowej organizacji związkowej są szerokie; od indywidualnego po 
zbiorowe prawo pracy. I te ostatnie (np. art. 231 k.p.; art.24123 k.p.; art. 261 k.p. etc.) 
wydają się istotniejsze z punktu widzenia kształtowania stosunków zatrudnienia i 
polityki zatrudnienia u pracodawcy. 
W tym miejscu w pierwszej kolejności zasadne wydaje się pytanie o zakres 
przedmiotowy ograniczenia wynikającego z omawianego przepisu, a zatem pytanie, 
czy norma kompetencyjna z art. 251 u.z.z. dotyczy także uprawnień zbiorowego 
prawa pracy. Innymi słowy, wymaga oceny, czy komentowany przepis pozbawia 

 
 
7 
zakładowe organizacje związkowe, niespełniające warunku zrzeszania co najmniej 
10 osób, uprawnień przyznanych tym organizacjom przez wszystkie przepisy, czy 
tylko o te, które są zamieszczone w u.z.z. 
Trzeba przyjąć, jak już sygnalizowano na wstępie, że chodzi tu o wszelkie 
uprawnienia dotyczące danego pracodawcy. Taka teza jest zasadna wobec faktu, 
iż ustawa o związkach zawodowych ogólnie stanowi o uprawnieniach tych 
organizacji. Co więcej przyjmuje się, iż istnieją bardzo konkretne argumenty za 
weryfikacją zakładowej organizacji związkowej z punktu widzenia art. 251 u.z.z., ze 
wszystkimi tego konsekwencjami. Skoro bowiem przepisy uzależniają korzystanie z 
uprawnienia od obiektywnego kryterium, jakie powinna spełniać zakładowa 
organizacja związkowa, a kryterium to zawiera w sobie także konieczność 
poinformowania pracodawcy o tym fakcie, to w braku odmiennych postanowień – 
dotyczy wszelkich uprawnień (por. A Dubowik, Zakładowa organizacja związkowa 
po nowelizacji ustawy o związkach zawodowych, PiZS 2003 nr 9, s. 23 i literatura z 
przypisu 23). A zatem zakładowe organizacje związkowe zrzeszające mniej niż 10 
członków powinny być pozbawione wszelkiego rodzaju uprawnień, jakie przepisy 
przewidują dla zakładowej organizacji związkowej - uprawnień z zakresu prawa do 
rokowań, jak i z zakresu indywidualnego prawa pracy. Wymaga to jednak, jak już 
wskazano, oceny, czy takie ujęcie nie ingeruje zbytnio w materię praw i wolności 
związkowych. 
Nowelizacja ustawy o związkach zawodowych i dodanie do niej art. 251 
(art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o 
zmianie niektórych innych ustaw - Dz.U. Nr 135, poz. 1146.) nie wpłynęło na zakres 
podmiotowy prawa zrzeszania się w związki zawodowe. Nie zmodyfikowało kręgu 
uprawnionych do tworzenia i przystępowania do tych korporacji. Zgodnie z zasadą 
wolności związkowej ustawodawca po 2003 r. nie oponuje przed samodzielnym i 
samorządnym tworzeniem struktur organizacji. Jednak prawne ramy działania 
związków zawodowych zmieniły się wskutek wprowadzenia do ustawy o związkach 
zawodowych art. 251. Cały bowiem wachlarz uprawnień związkowych jest 
przypisany właśnie do zakładowej organizacji związkowej. W ten sposób 
ustawodawca pośrednio oddziałuje na organizacyjny kształt ruchu związkowego 
(W. Sanetra, Spory o strukturę ruchu związkowego, PiZS 1993, nr 7, s. 14). Po 

 
 
8 
nowelizacji ingerencja ta jest głębsza. Z uprawnień organizacji zakładowej mogą 
korzystać tylko te z nich, które zrzeszają minimum 10 osób, o których mowa w 
art. 251 u.z.z. Owa liczba członków jest przesłanką kompetencyjną dla organizacji 
(por. W. Uziak w: U. Jackowiak, W. Uziak, A. Wypych-Żywicka, Prawo pracy. 
Podręcznik dla studentów prawa, Zakamycze 2003, s. 110). W literaturze 
przedmiotu wypowiadany jest pogląd, iż narzucenie takiej struktury (liczebności) 
członków organizacjom związkowym nie narusza Konwencji nr 87 MOP (A. 
Dubowik, Zakładowa organizacja… op. cit.). Wskazuje się ponadto, że celem 
rozwiązania przyjętego w art. 251 u.z.z. była chęć pozbawienia realnych możliwości 
działania tych organizacji, które jako zrzeszające zbyt małą liczbę członków 
stanowiłyby byty pozorne. 
Dla Sądu Najwyższego podejmującego uchwałę w powiększonym składzie 
powstaje 
jednak 
przede 
wszystkim 
zagadnienie, 
czy 
wobec 
wskazanej 
niejednoznaczności przepisu art. 251 u.z.z. możliwa jest wykładnia zaprezentowana 
przez składy zwykłe Sądu Najwyższego w orzeczeniach o sygn. III PK 17/11 oraz o 
sygn. I PK 98/08. Przypomnijmy, iż w tych judykatach Sąd Najwyższy przyjął, że w 
świetle art. 251 ust. 2 u.z.z., jeżeli pracodawca w zakreślonym terminie (10 dni po 
zakończeniu kwartału) nie uzyskał wymaganych przez art. 251 ust. 2 u.z.z. 
informacji, ma prawo przyjąć, że od tej daty zakładowej organizacji związkowej nie 
przysługują już ustawowe uprawnienia, a jego działania z pominięciem tej 
organizacji są skuteczne nawet w sytuacji, gdy w rzeczywistości organizacja 
zrzeszała wymaganą liczbę członków i tylko nie poinformowała o tym fakcie swego 
pracodawcy. Mogłoby się bowiem zdarzyć, że stanowisko Sądu Najwyższego w 
tych orzeczeniach i poglądy doktryny co do treści art. art. 251 ust. 2 u.z.z. pozostają 
w sprzeczności z wolnościami związkowymi i prawem swobody koalicji, jako 
interpretacje zbyt restrykcyjne dla związków zawodowych i nierespektujące ich 
praw zasadniczych. 
Zdaniem Sądu Najwyższego, podejmującego uchwałę w powiększonym 
składzie, takiej kolizji brakuje. Można przedstawić trzy powody, dla których 
aprobowana tu interpretacja zasługuje na poparcie. 
Po pierwsze akceptowana interpretacja jest nie tyle restrykcyjna, co zgodna 
z systemem prawa i filozofią dokonanych zmian w ustawodawstwie związkowym w 

 
 
9 
2003 r. Jest to także interpretacja prawie powszechnie przyjęta w literaturze 
przedmiotu. Innymi słowy, skoro wykładnia prawa jest prawidłowa, uwzględniając 
cel i rolę normy, to nie może ona sama z siebie przeczyć wolnościom związkowym, 
gdy nie jest z nimi w konflikcie (o czym była mowa) norma podlegająca wykładaniu. 
Warto w tym miejscu raz jeszcze wskazać, iż w zakresie wolności 
związkowej Konstytucja RP gwarantuje prawo tworzenia i działania związków 
(art. 12 i art. 59 ust. 1). Jest to gwarancja dość ogólna. Pojęcie wolności 
związkowej 
obejmuje 
zatem 
tylko 
te 
aspekty, 
które 
są 
zabezpieczone 
ratyfikowanymi przez Polskę umowami międzynarodowymi i konwencjami MOP. 
Pojęcie to nie obejmuje uprawnień związków w indywidualnych i zbiorowych 
sprawach pracowniczych; o kształcie tych uprawnień decyduje ustawa. Tym samym 
ich ograniczenie nie narusza art. 59 ust. 2 Konstytucji RP. W zakres wolności 
związkowej nie wchodzi uprawnienie zakładowej organizacji związkowej do 
wyrażania zgody na wewnętrzne źródła prawa (por. L. Florek, Pojęcie i zakres 
wolności związkowej, w: Zbiorowe prawo pracy w XXI wieku, praca zbiorowa pod 
redakcją A. Wypych-Żywickiej, M. Tomaszewskiej i J. Steliny, Gdańsk 2010, 
s. 77,78). Biorąc to wszystko pod uwagę należy przyjąć, iż poruszana problematyka 
dotycząca uprawnień organizacji zakładowej nie narusza i wręcz nie może 
naruszać art. 59 ust. 2 Ustawy zasadniczej. 
Po drugie przyjęta wykładnia zasadza się na twierdzeniu, iż przepis art. 251 
u.z.z. należy odczytywać w całości. Norma zakodowana w jego jednostkach 
redakcyjnych 
jest 
jedna. 
Uprawnienia 
zakładowej 
organizacji 
związkowej 
przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej 10 członków, a fakt ten organizacja 
musi dowieść w konkretny, ustawowo określony, sposób, tj. przedstawić co kwartał 
- według stanu na ostatni dzień kwartału - w terminie do 10 dnia miesiąca 
następującego po tym kwartale, pracodawcy informację o łącznej liczbie członków 
tej organizacji. Taka interpretacja uwzględnia interes obu partnerów społecznych. 
Przy interpretacji przepisów ustawy o związkach zawodowych trzeba oczywiście 
brać pod uwagę zasady prawa i wolności związkowe, ale nie można też 
abstrahować od praw drugiej strony, zobowiązanej do respektowania uprawnień 
organizacji zakładowej, tj. od sytuacji pracodawcy i konieczności chronienia także 
jego interesu, który trzeba widzieć w dążeniu do sprawnego funkcjonowania 

 
 
10
zakładu pracy. Nie będzie to możliwe w sytuacji braku pewności co do liczby 
partnerów społecznych, z którymi w konkretnych sprawach trzeba prowadzić dialog, 
czy zawierać porozumienia. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 
października 2011 r., sygn. III PK 17/11 beneficjentami korzystania przez 
zakładową organizację związkową z uprawnień wynikających z art. 251 ust. 1 u.z.z. 
są, między innymi, jej działacze korzystający z ochrony przewidzianej w art. 32 tej 
ustawy. Oni zatem powinni być obciążeni ryzykiem nieprzekazania przez tę 
organizację informacji z art. 251 ust. 2 u.z.z., tym bardziej, że mają znaczny wpływ 
na wykonanie tego obowiązku przez organizację związkową. Brak możliwości 
korzystania z uprawnień przysługujących zakładowej organizacji związkowej - 
spełniającej warunki określone w art. 251 ust. 1 u.z.z. - będący skutkiem 
nieprzekazania pracodawcy informacji z art. 251 ust. 2 tej ustawy, nie jest sankcją 
nadmiernie dolegliwą czy nieproporcjonalną w stosunku do tego zaniedbania 
organizacji związkowej. Przekazanie tej informacji nie jest bowiem działaniem 
uciążliwym lub trudnym do spełnienia, wymaga ono dołożenia choćby minimalnej 
staranności ze strony organizacji związkowej w dbałości o własne interesy i interes 
osób objętych ochroną z art. 32 u.z.z. 
Po trzecie, nie można też przyjmować, że obowiązek informacji jest 
bezsankcyjny. Przeczyłoby to racjonalności ustawodawcy. 
 
Z tych wszystkich powodów podjęto powyższą uchwałę.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę