III PZP 4/13

Sygn. akt III PZP 4/13 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 13 sierpnia 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) 
SSN Halina Kiryło 
 
Protokolant Halina Kurek 
w sprawie z powództwa T. B. 
przeciwko Zakładowi Karnemu w N. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 13 sierpnia 2013 r., 
zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego - Sądu 
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. 
z dnia 26 kwietnia 2013 r.,  
 
 
1. czy funkcjonariusz Służby Więziennej może dochodzić przed 
sądem powszechnym pomocy finansowej na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego, określonej w przepisach art. 184 i 185 ustawy z dnia 9 
kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2010 r. Nr 79, poz. 
523 ze zm.), przed wydaniem decyzji przez dyrektora jednostki 
Służby Więziennej o przyznaniu tej pomocy (czy pomoc ta przed 
wydaniem 
decyzji 
przez 
dyrektora 
jednostki 
ma 
charakter 
roszczeniowy czy uznaniowy), 
 
2. w przypadku pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie: w jakim 
terminie powinny być wydawane decyzje dyrektora o przyznaniu 
opisanej 
wyżej 
pomocy 
finansowej 
funkcjonariuszom 
Służby 

 
 
2 
Więziennej (dzień wydania decyzji rozpoczyna bieg dwuletniego 
terminu do wypłaty należności z tego tytułu, wynikający z § 3 ust. 1 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2010 r w 
sprawie przyznawania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego funkcjonariuszowi Służby Więziennej (Dz. U. z 2010 r. 
Nr 147, poz. 986), 
 
3. kto powinien być stroną pozwaną w procesie toczącym się przed 
sądem pracy z powództwa funkcjonariusza Służby Więziennej w 
sprawach wymienionych w art 220 ustawy o Służbie Więziennej? 
 
 
podjął uchwałę: 
 
Funkcjonariusz 
Służby 
Więziennej 
może 
skutecznie 
dochodzić przed sądem pracy zasądzenia od Skarbu Państwa - 
właściwego Zakładu Karnego odpowiedniej kwoty tytułem 
pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, 
jeżeli mimo spełnienia ustawowych przesłanek jej uzyskania i 
złożenia stosownego wniosku nie została mu ona niezwłocznie 
wypłacona (art. 184 ust. 1 i art. 220 ustawy z dnia 9 kwietnia 
2010 r. o Służbie Więziennej, Dz. U. Nr 79, poz. 523 ze zm. i 
art. 455 k.c.). 
 
UZASADNIENIE 
 
Na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z 26 
kwietnia 2013 r., wydanym w sprawie z powództwa T. B. przeciwko Zakładowi 
Karnemu w N. o zapłatę, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia 
następujące zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości: 
1) czy funkcjonariusz Służby Więziennej może dochodzić przed sądem 
powszechnym pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, określonej w 
przepisach art.184 i 185 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej 

 
 
3 
(Dz. U. z 2010 r. Nr 79, poz. 523 ze zm.), przed wydaniem decyzji przez dyrektora 
jednostki Służby Więziennej o przyznaniu tej pomocy (czy pomoc ta przed 
wydaniem decyzji przez dyrektora jednostki ma charakter roszczeniowy czy 
uznaniowy)? 
2) w przypadku pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie: w jakim 
terminie powinny być wydawane decyzje dyrektora o przyznaniu opisanej wyżej 
pomocy finansowej funkcjonariuszom Służby Więziennej, (dzień wydania decyzji 
rozpoczyna bieg dwuletniego terminu do wypłaty należności z tego tytułu, 
wynikający z § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 
2010 r. w sprawie przyznawania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego funkcjonariuszowi Służby Więziennej (Dz.U. z 2010 r. Nr 147, poz. 
986)? 
3) kto powinien być stroną pozwaną w procesie toczącym się przed sądem 
pracy z powództwa funkcjonariusza Służby Więziennej w sprawach wymienionych 
w art. 220 ustawy o Służbie Więziennej? 
Powyższe zagadnienia prawne wyłoniły się w sprawie, w której powód T. B. 
dochodzi od pozwanego Zakładu Karnego kwoty 47.862,50 zł z tytułu pomocy 
finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, przysługującej na podstawie art. 184 
i art. 185 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej. 
Powód T. B. wystąpił 23 listopada 2011 r. do dyrektora pozwanego Zakładu 
Karnego w N. z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego w kwocie 47.862,50 zł, załączając do wniosku wymagane przez 
prawo dokumenty. Dyrektor pozwanego Zakładu Karnego wydał 1 grudnia 2011 r. 
postanowienie, zgodnie z którym wniosek powoda T. B. miał zostać rozpatrzony do 
30 listopada 2012 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że wniosek nie może 
być załatwiony w terminie z braku środków finansowych na udzielenie pomocy 
mieszkaniowej. Powód uznał, że działanie pozwanego Zakładu Karnego w N. było 
niezgodne z prawem, gdyż na podstawie ustawy o Służbie Więziennej pomoc 
finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego przysługuje bez ograniczeń, na które 
powołał się pozwany. T. B. zakwestionował ponadto powoływanie przez pozwany 
Zakład Karny jako podstawy prawnej podstawy działania przepisów kodeksu 
postępowania administracyjnego. 

 
 
4 
Pozwany Zakład Karny w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie 
powództwa, podnosząc, że z braku środków w planie finansowym jednostki nie 
można było wydać decyzji przyznającej powodowi pomoc finansową na uzyskanie 
lokalu mieszkalnego, mimo że powodowi przysługuje co do zasady pomoc 
dochodzonej wysokości. Powód T. B. został poinformowany o zarejestrowaniu 
wniosku i o tym, że wniosek zostanie rozpatrzony w późniejszym terminie. 
Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w G. wyrokiem z 25 września 2012 r., oddalił 
powództwo i obciążył częściowo powoda T. B. kosztami postępowania 
poniesionymi przez pozwanego. 
Sąd Rejonowy - Sąd Pracy stwierdził, że stanowisko pozwanego Zakładu 
Karnego w N. należy traktować jako odmowę przyznania pomocy finansowej 
funkcjonariuszowi, który spełnił przesłanki do jej uzyskania określone w art. 184 ust. 
1 ustawy o Służbie Więziennej. Między powodem a pozwanym powstał spór o 
cywilnoprawne roszczenie o zapłatę. Ustawodawca nie określił terminu spełnienia 
świadczenia przez zobowiązanego, więc świadczenie to powinno być spełnione 
niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.). Nie ma przepisu 
ustawowego lub wykonawczego, z którego wynikałaby zasada, że pomoc jest 
przyznawana w danym roku kalendarzowym tylu funkcjonariuszom, dla ilu 
wystarczają przeznaczone na nią środki finansowe w planie finansowym jednostki. 
Sąd Rejonowy uznał jednak, że dochodzenie roszczenia stanowi nadużycie 
prawa. W rejestrze prowadzonym przez Zakład Karny powód jest na dwudziestym 
piątym miejscu w kolejce funkcjonariuszy, którzy wystąpili z wnioskami o udzielenie 
pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Czynienie przez powoda 
użytku ze swojego prawa uniemożliwia zaspokojenie roszczeń osób znajdujących 
się przed nim w kolejce i jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym 
przeznaczeniem prawa oraz z zasadami współżycia społecznego. Nie może 
dlatego korzystać z ochrony sądowej. 
Powód T. B. wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy, 
zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie 
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 328 § 2 
k.p.c. 
poprzez 
niewyjaśnienie 
przesłanek 
niezastosowania 
w 
danych 
okolicznościach faktycznych przepisów prawa, tj. art. 455 k.c.; naruszenie prawa 

 
 
5 
materialnego, tj.: art. 455 k.c. poprzez jego niezastosowanie do stanu faktycznego 
sprawy i w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, iż pomimo spełnienia przesłanek 
wynikających z art. 455 k.c. pozwany nie ma obowiązku spełnienia świadczenia, 
art. 5 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż 
dochodzenie 
roszczenia 
w 
sytuacji 
zaniechana 
wypełniania 
obowiązków 
ustawowych przez pozwanego, stanowi czynienie ze swego prawa użytku, który 
jest sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa oraz 
zasadami współżycia społecznego, art. 217 w zw. z art. 220 ustawy o Służbie 
Więziennej oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 
2010 r. w sprawie przyznawania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego funkcjonariuszowi Służby Więziennej poprzez dokonanie ich błędnej 
wykładni i przyjęcie na potrzeby niniejszej sprawy, iż o realizacji dochodzonego 
roszczenia funkcjonariusza Służby Więziennej decyduje kolejność składanych 
wniosków zgodnie z rejestrem prowadzonym przez jednostkę Służby Więziennej, 
podczas gdy niniejszy rejestr ma charakter poglądowy i nie powinien być 
wyznacznikiem dla sądu w kwestii uznania roszczenia powoda. 
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając 
apelację powoda uznał, że w sprawie występują powołane na wstępie zagadnienia 
prawne budzące poważne wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił 
je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. 
Sąd Okręgowy w uzasadnieniu postanowienia o przedstawieniu Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnień prawnych wskazał, że w ustawodawca 
w ustawie z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej zmienił obowiązujący 
dotychczas, zgodnie z ustawą z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (jt.: 
Dz. U. z 2002 r., nr 207, poz. 1761 ze zm.), tryb rozpatrywania wniosków 
funkcjonariuszy o udzielenie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego 
i tryb rozstrzygania sporów dotyczących udzielenia tej pomocy. Ustawodawca 
odszedł od trybu postępowania administracyjnego rozpatrywania wniosków i 
przekazał sądom powszechnym rozpatrywanie sporów dotyczących udzielenia 
pomocy. Nie zamieścił jednak w nowej ustawie regulacji dotyczącej terminu, w 
jakim powinien zostać rozpatrzony wniosek funkcjonariusza. 

 
 
6 
Przesłanki udzielenia pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego 
regulują obecnie przepisy art. 184 i art. 185 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o 
Służbie Więziennej. Szczegółowe zasady przyznawania tej pomocy reguluje 
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2010 r. w sprawie 
przyznania 
pomocy 
finansowej 
na 
uzyskanie 
lokalu 
mieszkalnego 
funkcjonariuszowi Służby Więziennej. Tak jak w poprzednim stanie prawnym 
pomoc finansowa jest przyznawana na wniosek funkcjonariusza, a do wniosku 
powinny zostać dołączone ściśle określone dokumenty (§ 2 ust. 1, 2 i 3 ww. 
rozporządzenia). Rozpatrywanie wniosków o przyznanie pomocy finansowej 
następuje w kolejności ich składania, zgodnie z rejestrem prowadzonym przez 
jednostkę organizacyjną Służby Więziennej (§ 4 ust. 4 ww. rozporządzenia). 
Wypłata przyznanej pomocy finansowej może nastąpić jednorazowo lub w dwóch 
ratach, nie później jednak niż w terminie dwóch lat od wydania decyzji o przyznaniu 
tej pomocy. Decyzja określa wysokość rat i terminy ich wypłaty (§ 3 ust. 1 ww. 
rozporządzenia). 
Chociaż warunki uzyskania pomocy finansowej pozostały bez zmian, to 
ustawodawca zdecydował się na zmianę formy, w jakiej następuje rozstrzygnięcie 
w sprawie z wniosku funkcjonariusza o udzielenie pomocy finansowej na uzyskanie 
lokalu mieszkalnego, oraz trybu rozstrzygania sporów dotyczących udzielenia tej 
pomocy. W odróżnieniu od poprzedniego stanu prawnego rozstrzygnięcie w 
sprawie z wniosku funkcjonariusza o udzielenie pomocy finansowej na uzyskanie 
lokalu mieszkalnego nie następuje już w drodze decyzji administracyjnej, tylko w 
drodze pisemnego oświadczenia składanego przez właściwy organ władzy 
służbowej. Sprawy dotyczące udzielenia pomocy finansowej na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego należą do właściwości sądów powszechnych rozpatrujących spory z 
zakresu prawa pracy, a nie do właściwości sądów administracyjnych (zob.: m. in. 
postanowienia NSA z 8 grudnia 2011 r., I OSK 928/11, z 21 grudnia 2011 r., I OSK 
1000/11 i I OSK 1272/11, z 24 stycznia 2012 r., I OSK 1443/11). Naczelny Sąd 
Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 2 lutego 2012 r., I OSK 
84/12, zaznaczył, że powyższa interpretacja przepisów ustawy z 9 kwietnia 2010 r. 
o Służbie Więziennej jest zgodna z uzasadnieniem projektu tej ustawy (vide: Sejm 
RP VI kadencji, nr druku 2062). Uzasadniając bowiem nowe rozwiązania dotyczące 

 
 
7 
rozpatrywania sporów o roszczenia funkcjonariuszy ze stosunku służbowego, 
projektodawca podniósł, że w tym przypadku dokonano podziału spraw z stosunku 
służbowego w zależności od formy ich załatwiania, a także procedury zmierzającej 
do ich rozstrzygnięcia. Wszystkie zatem sprawy ze stosunku służbowego, dla 
których rozstrzygnięcia nie przewidziano wprost formy decyzji administracyjnej lub 
rozkazu personalnego, załatwiane mają być obecnie w formie pisemnej, 
jednoinstancyjnej, a spory wynikające z takich rozstrzygnięć rozpatrywać będą sądy 
właściwe w sprawach z zakresu prawa pracy. Podkreślono przy tym, że będą to 
głównie sprawy związane z wypłatą przysługujących funkcjonariuszowi świadczeń i 
należności, a przyjęte rozwiązanie pozwoli na szybsze merytoryczne rozstrzyganie 
sporów w przedmiotowym zakresie. Pozostawienie bowiem tego rodzaju spraw we 
właściwości sądów administracyjnych wiązałoby się z przewlekłością dochodzenia 
przez funkcjonariuszy przysługujących im uprawnień”. 
W obecnie obowiązującym stanie prawnym - po pierwsze - przyznanie 
pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego przez funkcjonariusza 
Służby Więziennej nie następuje w formie decyzji administracyjnej, a co za tym 
idzie, przy rozpatrywaniu wniosku funkcjonariusza o udzielenie tej pomocy nie mają 
zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Po drugie - spory 
wynikłe na tym tle rozpatrywane są przez sądy powszechne - sądy pracy. W 
konsekwencji w sprawach o przyznanie pomocy finansowej na podstawie art. 184 i 
art. 185 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej wyłączone jest 
stosowanie art. 35 k.p.a., który określa termin, w jakim powinno nastąpić 
załatwienie sprawy przez organ administracji publicznej. W przepisach ustawy o 
Służbie Więziennej nie ma regulacji tego zagadnienia, co rodzi poważne 
konsekwencje w razie wystąpienia przez funkcjonariusza z powództwem o zapłatę 
przez jednostkę organizacyjną Służby Więziennej określonej kwoty z tytułu pomocy 
finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego na podstawie art. 184 ust. 1 ustawy o 
Służbie Więziennej. 
Ani w przepisach ustawy o Służbie Więziennej, ani w rozporządzeniu 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2010 r. w sprawie przyznania pomocy 
finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego funkcjonariuszowi Służby Więziennej 
nie został określony termin, do którego właściwy organ władzy służbowej ma 

 
 
8 
rozpatrzyć wniosek i wydać decyzję w sprawie udzielenia tej pomocy. W § 2 ust. 4 
wyżej 
powołanego 
rozporządzenia 
zastrzeżono 
natomiast, 
że 
wnioski 
funkcjonariuszy o przyznanie pomocy mają być rozpatrywane w kolejności ich 
składania, zgodnie z rejestrem prowadzonym przez jednostkę organizacyjną Służby 
Więziennej. Maksymalny termin, do którego ma nastąpić wypłata przyznanej 
pomocy finansowej, wynosi dwa lata od dnia wydania decyzji o przyznaniu tej 
pomocy (§ 3 ust. 1 ww. rozporządzenia). 
Sąd 
Okręgowy 
podniósł 
wątpliwość, 
czy 
brak 
określenia 
terminu 
wymagalności świadczenia pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, 
uregulowanego w rozdziale 18 ustawy o Służbie Więziennej, zatytułowanym 
„Mieszkania funkcjonariuszy”, oznacza, że ustawodawca traktuje to świadczenie 
jako takie, które nie może być dochodzone przed sądem do czasu wydania decyzji 
w sprawie przyznania tej pomocy przez właściwy organ władzy służbowej (w 
rozpatrywanej sprawie - dyrektora zakładu karnego), czy też stanowi lukę 
legislacyjną, która wymaga zastosowania np. konstrukcji przewidzianych w 
przepisach prawa cywilnego. Przy przyjęciu istnienia luki legislacyjnej przedmiotem 
procesu byłoby roszczenie funkcjonariusza o złożenie przez właściwy organ władzy 
służbowej oświadczenia woli o określonej treści. Prawomocne orzeczenie sądu 
stwierdzające 
obowiązek 
właściwego 
organu 
władzy 
służbowej 
złożenia 
oświadczenia woli o przyznaniu funkcjonariuszowi pomocy finansowej na uzyskanie 
lokalu mieszkalnego zastępowałoby, zgodnie z art. 64 k.c., to oświadczenie. Od 
dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu rozpoczynałby bieg dwuletni termin do 
wypłacenia pomocy finansowej funkcjonariuszowi. 
Przyjęcie poglądu, że pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego 
ma charakter roszczeniowy, pozostawałoby w sprzeczności z przepisami 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2010 r. w sprawie 
przyznania 
pomocy 
finansowej 
na 
uzyskanie 
lokalu 
mieszkalnego 
funkcjonariuszowi Służby Więziennej, zgodnie z którymi wnioski funkcjonariuszy są 
rozpatrywane w kolejności ich zgłaszania. 
Zarówno sposób uregulowania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu, jak i 
socjalny charakter świadczenia przemawiają za przyjęciem nieroszczeniowego 
charakteru świadczenia do momentu jego przyznania. Jednostki organizacyjne 

 
 
9 
Służby Więziennej, w tym pozwany w niniejszej sprawie Zakład Karny w N., 
dysponują ograniczonym budżetem, który ustalany jest w sposób odgórny. 
Okoliczność ta i w konsekwencji brak wystarczających środków finansowych 
stanowi przyczynę, że wnioski funkcjonariuszy o przyznanie pomocy finansowej na 
uzyskanie lokalu mieszkalnego nie są rozpoznawane niezwłocznie, a wnioskujący 
zostają 
wpisani 
na 
listę 
oczekujących 
i 
ta 
pomoc 
jest 
przyznawana 
funkcjonariuszowi zgodnie z kolejnością złożenia wniosku. 
W razie uznania, że pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego ma 
charakter roszczeniowy i może być dochodzona na drodze sądowej w razie 
niewydania przez właściwy organ władzy służbowej aktu przyznającego tę pomoc, 
wymaga rozstrzygnięcia wątpliwość, od jakiej daty rozpoczyna bieg dwuletni termin 
do spełnienia świadczenia określony w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2010 r. w sprawie przyznania pomocy finansowej 
na uzyskanie lokalu mieszkalnego funkcjonariuszowi Służby Więziennej. 
Sąd Okręgowy wskazał, że rozpoczęcie biegu tego terminu mogłoby być 
liczone od następnego dnia po złożeniu przez funkcjonariusza wniosku 
spełniającego wszystkie wymagania formalne albo od dnia uwzględniającego czas 
potrzebny na rozpatrzenie wniosku i wydanie rozstrzygnięcia przez właściwy organ 
władzy służbowej. Zdaniem Sądu Okręgowego należałoby przyjąć, że dwuletni 
termin określony w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia rozpoczyna bieg liczony od dnia 
uwzględniającego 
czas 
potrzebny 
na 
rozpatrzenie 
wniosku 
i 
wydanie 
rozstrzygnięcia przez właściwy organ władzy służbowej. 
Sąd Okręgowy zakwestionował zastosowanie w rozpatrywanej sprawie 
przepisu art. 455 k.c. z pominięciem regulacji zawartej w § 3 ust. 1 ww. 
rozporządzenia. W § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia w sposób wyraźny został 
oznaczony termin spełnienia świadczenia wraz z wskazaniem zdarzenia, od 
którego rozpoczyna się jego bieg. Nie można zatem uznać na podstawie art. 455 
k.c., że termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z 
właściwości zobowiązania i świadczenie powinno zostać spełnione niezwłocznie po 
wezwaniu dłużnika do jego wykonania. 
Sąd Okręgowy ma także wątpliwości, kto powinien być stroną pozwaną w 
sporze z powództwa funkcjonariusza Służby Więziennej o udzielenie pomocy 

 
 
10
finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Wskazał, że możliwe do przyjęcia 
jest stanowisko, że pozwanym powinna być jednostka organizacyjna Służby 
Więziennej, w której funkcjonariusz jest zatrudniony, albo stanowisko, że 
pozwanym powinien być Skarb Państwa, reprezentowany przez organ państwowej 
jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, 
zgodnie z art. 67 § 2 k.p.c. 
Wątpliwości Sądu Okręgowego w stosunku do podmiotu, który powinien być 
pozwanym, zostały uzasadnione tym, że funkcjonariusze Służby Więziennej i 
funkcjonariusze innych służb mundurowych nie pozostają w stosunkach pracy, lecz 
pozostają w administracyjnoprawnych stosunkach służby, które wiążą ich z 
państwem. Wątpliwe jest zatem stosowanie do zatrudniającej funkcjonariusza 
jednostki organizacyjnej pojęcia pracodawcy, które zostało zdefiniowane w art. 3 
k.p. Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że pozwanym w sporze z powództwa 
funkcjonariusza Służby Więziennej o udzielenie pomocy finansowej na uzyskanie 
lokalu mieszkalnego powinien być Skarb Państwa. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Sąd Okręgowy przedstawił w pierwszej kolejności pytanie o możliwość 
dochodzenia przed sądem powszechnym pomocy finansowej, o której stanowi 
art. 184 i 185 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, (Dz. U. Nr 79, 
poz. 523 ze zm. – dalej ustawa). 
W obecnie obowiązującym stanie prawnym przyznanie pomocy finansowej 
na uzyskanie lokalu mieszkalnego przez funkcjonariusza Służby Więziennej nie 
następuje w formie decyzji administracyjnej. Z tego powodu nie znajdują 
zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z 
przepisem art. 220 ustawy spory o roszczenia ze stosunku służbowego 
funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 
rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresy prawa pracy. Problem ten był już 
wielokrotnie rozstrzygany przez NSA. Jednolicie przyjęto, że sprawy dotyczące 
udzielenia pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego należą do 
właściwości sądów powszechnych rozpatrujących spory z zakresu prawa pracy, a 

 
 
11
nie do właściwości sądów administracyjnych (zob. np. postanowienia NSA z dnia 8 
grudnia 2011 r., I OSK 928/11, z dnia 21 grudnia 2011 r., I OSK 1000/11, z dnia 24 
stycznia 2012 r., I OSK 1443/11). Sąd Najwyższy podziela powyższy pogląd. Stąd 
też przyjęto w uchwale, że funkcjonariusz Służby Więziennej może dochodzić 
przyznania pomocy finansowej (roszczenia) przed sądem właściwym w sprawach z 
zakresu prawa pracy. 
W pytaniu tym przedstawiony został kolejny problem związany z 
dopuszczalnością dochodzenia roszczenia o przyznanie pomocy finansowej. 
Chodzi tu w istocie o termin rozpatrzenia wniosku funkcjonariusza. W sprawach 
tego rodzaju wyłączone jest stosowanie art. 35 k.p.a. Przepisy ustawy nie regulują 
wprost tego problemu. Natomiast zgodnie z § 2 ust. 4 Rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2010 r. w sprawie przyznawania pomocy finansowej 
na uzyskanie lokalu funkcjonariuszowi Służby Więziennej (Dz. U. Nr 147, poz. 986 
– dalej rozporządzenie) rozpatrzenie wniosków o przyznanie pomocy finansowej 
następuje w kolejności ich składania, zgodnie z rejestrem  prowadzonym przez 
jednostkę organizacyjną Służby Więziennej. Maksymalny termin, do którego ma 
nastąpić wypłata przyznanej pomocy finansowej wynosi, zgodnie z przepisem § 3 
ust. 1 rozporządzenia, dwa lata od dnia wydania decyzji o przyznaniu tej pomocy. 
W sprawie niniejszej pozwany miał rozpatrzeć wniosek o przyznanie pomocy 
finansowej po ok. 12 miesiącach, co uzasadniał brakiem środków finansowych. 
Rozstrzygające znaczenie należy w powyższej kwestii przypisać regulacji 
ustawowej. Przepis art. 184 ust. 1 ustawy stanowi wyraźnie i jednoznacznie, że 
funkcjonariuszowi w służbie stałej, który spełnia warunki do przydziału lokalu 
mieszkalnego, a który lokalu tego nie otrzymał na podstawie decyzji 
administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu 
mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, położonych w miejscowości 
pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Przepis ten określa przesłanki nabycia 
prawa do pomocy finansowej w sposób ścisły, a więc nie pozostawiający żadnego 
marginesu 
swobodnej 
oceny 
właściwemu 
organowi. 
Problem 
charakteru 
świadczenia w postaci pomocy finansowej był rozstrzygany w poprzednim stanie 
prawnym przez orzecznictwo administracyjne. Ponieważ regulacja prawna jest 

 
 
12
obecnie w zasadzie taka sama orzeczenia te zachowały w tej kwestii aktualność. 
Przyjmowano w nich, że prawo do pomocy przysługuje, gdy spełnione są przesłanki 
ustawowe, a decyzja organu nie jest decyzją uznaniową (zob. np. wyrok WSA w 
Szczecinie z dnia 27 kwietnia 2005 r., SA/Sz 1488/03, czy wyrok WSA w Łodzi z 
dnia 31 stycznia 2008 r., III SAB/Łd 62/07). W art. 185 ustawy określona została 
wysokość przysługującego funkcjonariuszowi świadczenia. W tej sytuacji należy 
stwierdzić, że pomoc finansowa przysługuje funkcjonariuszowi w razie spełnienia 
ustawowych przesłanek jej nabycia i złożenia stosownego pisemnego wniosku. 
Zasady powyższej nie może zmienić akt wykonawczy do ustawy. 
Upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia nie zawiera bowiem podstawy 
do modyfikowania zawartej w ustawie materialnoprawnej regulacji prawa 
funkcjonariusza 
do 
otrzymania 
pomocy 
finansowej 
na 
uzyskanie 
lokalu 
mieszkalnego. W szczególności chodzi tu o to, że zgodnie z § 2 ust. 4 
rozporządzenia przyznanie pomocy finansowej może zostać odsunięte w czasie na 
dowolnie długi okres czasu. W rozporządzeniu tym mają być uregulowane zasady 
postępowania przed właściwym organem, którego celem jest jedynie stwierdzenie 
aktem deklaratoryjnym istnienie lub brak tego prawa oraz kwestie techniczne 
związane ze spełnieniem tego świadczenia. Tak więc sformułowanie „przyznawanie 
pomocy finansowej”, użyte w art. 185 ust. 3 ustawy powinno być rozumiane jedynie 
jako zespół określonych czynności faktycznych potwierdzających ustawowe 
przesłanki nabycia prawa do świadczenia, a nie jako materialnoprawny  akt, na 
podstawie którego prawo to powstaje i którego wydanie jest pozostawione uznaniu 
właściwego organu Służby Więziennej (por. uzasadnienie uchwały składu 7 
sędziów NSA z dnia 29 kwietnia 2009 r., I OPS 7/08, ONSAiWSA 2009 nr 4, poz. 
66). 
W związku z powyższym nie powinno ulegać wątpliwości, że dochodzenie 
przedmiotowego roszczenia nie jest uzależnione od rozstrzygnięcia przez właściwy 
organ lub po określonym czasie bezczynności tego organu. Żaden przepis ustawy 
nie przewiduje bowiem takiego warunku dochodzenia roszczenia na drodze 
sądowej. Realizacja prawa funkcjonariusza Służby Więziennej do pomocy 
finansowej ma na celu zapewnienia warunków do prawidłowego pełnienia służby 
oraz prowadzenia życia prywatnego i rodzinnego. Świadczenie to nie ma 

 
 
13
charakteru 
powszechnego 
nawet 
w 
regulacjach 
pragmatyk 
służbowych 
funkcjonariuszy. Zostało ono zagwarantowane w ustawie. Należy przy tym 
podkreślić, że ustawodawca nie uzależnił jego realizacji od możliwości finansowych 
jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, czy ilości spełniających warunki do 
jego nabycia funkcjonariuszy. W tej sytuacji nie może przesądzać o rozstrzygnięciu 
problemu argument braku środków (tak też przyjęto w wyroku WSA w Warszawie z 
dnia 8 września 2006 r., II SA/Wa 618/06, LEX nr 265553) . Gdyby się z nim 
bowiem zgodzić, to wypłata wszelkich świadczeń mogłaby nie zostać nigdy 
zrealizowana lub odsunięta na dowolnie długi okres czasu. Zmiana zasad nabycia i 
realizacji prawa do pomocy mieszkaniowej mogłaby ulec zmianie jedynie poprzez 
nowelizację obowiązujących obecnie przepisów ustawowych. 
Reasumując powyższe należy przyjąć, że świadczenie o udzielenie pomocy 
finansowej powinno zostać spełnione, zgodnie z art. 455 k.c., niezwłocznie po 
wezwaniu dłużnika do jego wykonania. Należy także wspomnieć, że wydany na 
podstawie art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy Regulamin Nr 2/2010 Dyrektora Generalnego 
Służby Więziennej z dnia 18 października 2010 r. w sprawie pełnienia służby przez 
funkcjonariuszy Służby Więziennej stanowi w § 12 ust. 2, iż przełożony powinien 
niezwłocznie rozpatrywać sprawy wnoszone przez funkcjonariuszy i podejmować 
na bieżąco stosowne decyzje. 
Kolejnym zagadnieniem jest problem zdolności sądowej w sprawach o 
roszczenia funkcjonariuszy Służby Więziennej o realizację prawa do pomocy 
mieszkaniowej. Sprawy o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy, 
zgodnie z art. 1 k.p.c., są sprawami cywilnymi w znaczeniu procesowym, a nie 
materialnym. Nie są bowiem sprawami ze stosunku pracy, tylko innymi sprawami, 
do których stosuje się przepisy tego kodeksu z mocy ustaw szczególnych. 
Zastosowanie znajdują więc przepisy k.p.c. o postępowaniu odrębnym w sprawach 
z zakresu prawa pracy. Nie wynika jednak z tego, że w tym przypadku zawsze 
znajduje zastosowanie przepis art. 460 § 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 
dnia 16 czerwca 2009 r., I PK 226/08, OSNP 2011 nr 3-4, poz. 33). 
Pomimo, że zakłady karne są jednostkami organizacyjnymi Służby 
Więziennej, a ich dyrektorzy posiadają niektóre uprawnienia charakterystyczne dla 
reprezentantów pracodawców nie można przyjąć, że zakład karny jest pracodawcą 

 
 
14
w rozumieniu art. 3 k.p. Przede wszystkim funkcjonariusz wykonuje swoje 
obowiązki 
w 
oparciu 
o 
służbowy 
stosunek 
zatrudnienia 
o 
charakterze 
administracyjnoprawnym. Nie jest więc pracownikiem. Zakłady karne, pomimo 
wyodrębnienia organizacyjnego nie mają samodzielności finansowej. Dyrektor 
Generalny ma także wiele uprawnień związanych ze stosunkiem służbowym 
funkcjonariuszy, które wynikają np. z art. 10 i 11, czy 69 ustawy. Dyrektor zakładu 
karnego nie ma więc pełnej samodzielności w zakresie kształtowania stosunku 
służbowego funkcjonariuszy. Na tej podstawie należało uznać, że zdolność sądowa 
przysługuje, zgodnie z art. 67 § 2 k.p.c., Skarbowi Państwa reprezentowanemu 
przez organ jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone 
roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. 
 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.