III PZP 4/09

Uchwała z dnia 14 stycznia 2010 r. 
III PZP 4/09 
 
Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: 
Zbigniew Korzeniowski, Andrzej Wróbel. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2010 r. 
sprawy z powództwa Beaty K. przeciwko Zespołowi Placówek Opiekuńczo-Wycho-
wawczych „P.D.” w L. o wynagrodzenie, na skutek zagadnienia prawnego przedsta-
wionego przez Sądu Okręgowy-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie 
postanowieniem z dnia 10 listopada 2009 r. [...] 
 
„Czy wychowawcy zatrudnionemu w placówce opiekuńczo - wychowawczej 
oskarżonemu o popełnienie przestępstwa z użyciem przemocy i zawieszonemu z 
mocy prawa w pełnieniu obowiązków służbowych na czas trwania postępowania na 
podstawie art. 87a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jed-
nolity Dz.U z 2008 r. nr 115 , poz. 728 ze zm. ) przysługuje wynagrodzenie w okresie 
zawieszenia ?” 
 
p o d j ą ł    uchwałę: 
 
Wychowawca zatrudniony w placówce opiekuńczo - wychowawczej, 
podlegający ustawie z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządo-
wych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458), na mocy art. 35 ust. 2 tej ustawy ma od dnia 1 
stycznia 2009 r. prawo do połowy wynagrodzenia w okresie zawieszenia w peł-
nieniu obowiązków służbowych na podstawie art. 87a ustawy z dnia 12 marca 
2004 r. o pomocy społecznej (jednolity tekst: Dz.U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze 
zm.). 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 
Przedstawione w sentencji uchwały zagadnienie prawne powstało w sprawie z 
powództwa Beaty K. przeciwko Zespołowi Placówek Opiekuńczo - Wychowawczych 

 
2
„P.D.” w L. o wynagrodzenie za pracę, przy rozpoznawaniu apelacji powódki od wy-
roku Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 4 maja 2009 r. [...] oddalającego powódz-
two. Sąd Rejonowy ustalił, że przeciwko powódce dnia 30 września 2008 r. został 
wniesiony akt oskarżenia o popełnienie przestępstwa z art. 217 § 1 k.k. (naruszenie 
nietykalności cielesnej). Dnia 3 października 2008 r. powódka została zawieszona z 
mocy prawa w pełnieniu obowiązków służbowych na czas trwania postępowania kar-
nego i z tej przyczyny wstrzymano jej wypłatę wynagrodzenia. Podstawą zawiesze-
nia był art. 87a ustawy z dnia 2 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie jedno-
lity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) stanowiący, że wychowawca za-
trudniony w placówce opiekuńczo - wychowawczej oskarżony o popełnienie 
przestępstwa z użyciem przemocy, w tym przemocy w rodzinie, zostaje z mocy 
prawa zawieszony w pełnieniu obowiązków służbowych na czas trwania postępowa-
nia. Oddalając powództwo Sąd Rejonowy podniósł, że prawo do wynagrodzenia 
przysługuje za pracę wykonaną, a za czas jej niewykonywania powstaje ono tylko 
wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi (art. 80 k.p.), co nie zachodzi w tej spra-
wie. 
 
Rozważając podstawę prawną prawa powódki do wynagrodzenia mimo nie-
wykonywania pracy, Sąd Okręgowy dostrzegł możliwość zastosowania art. 81 § 1 
k.p. Przepis ten przyznaje prawo do znacznej części wynagrodzenia pracownikowi za 
czas niewykonywnia pracy, „jeżeli był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód 
z przyczyn dotyczących pracodawcy”. Zdaniem Sądu Okręgowego powódka zacho-
wała gotowość do wykonywania pracy, natomiast wątpliwości dotyczą spełnienia się 
drugiej przesłanki przewidzianej w tym przepisie, to jest doznania przeszkód ze 
strony pracodawcy. Zawieszenie w wykonywaniu obowiązków nastąpiło bowiem z 
mocy prawa, co wskazuje na brak po stronie pracodawcy przeszkód w wykonywaniu 
pracy przez powódkę. Zawieszenie nastąpiło wprawdzie z mocy prawa, ale przepis 
art. 87a ustawy o pomocy społecznej realizuje interes pracodawcy i jedynie zastę-
puje go w podjęciu decyzji o zawieszeniu, co przemawia za rozszerzającą wykładnią 
przepisu art. 81 § 1 k.p. 
 
Zawieszenie w pełnieniu obowiązków służbowych pozbawia pracownika środ-
ków utrzymania oraz - z uwagi na brak świadectwa pracy - uniemożliwia podjęcie 
nowego zatrudnienia. Sąd Okręgowy podniósł także, iż nie można ocenić, czy zanie-
chanie uregulowania kwestii płacowych było działaniem celowym, mając przy tym na 
uwadze brak regulacji dotyczącej wynagrodzenia w przypadku uniewinnienia wycho-

 
3
wawcy zawieszonego w pełnieniu obowiązków służbowych. Zwrócono uwagę na 
inne regulacje wprowadzające zawieszenie w obowiązkach służbowych. W analo-
gicznej sytuacji Karta Nauczyciela w art. 84 przewiduje jedynie możliwość ogranicze-
nia wysokości wynagrodzenia i to najwyżej do jego połowy. Tytułem przykładu wska-
zano również na art. 35 ust. 2 ustawy z 2008 r. o pracownikach samorządowych 
przewidujący zawieszenie w czynnościach w przypadku tymczasowego aresztowania 
oraz wypłatę połowy wynagrodzenia. Wobec stosowania aresztu tymczasowego w 
zasadzie co do cięższych przestępstw, sytuacja wychowawcy zawieszonego na 
podstawie art. 87a ustawy o pomocy społecznej jest gorsza bez względu na wagę 
zarzucanego mu czynu od sytuacji pracownika tymczasowo aresztowanego. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
 
1. Przepis art. 87a ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że wychowaw-
ca zatrudniony w placówce opiekuńczo - wychowawczej oskarżony o popełnienie 
przestępstwa z użyciem przemocy, w tym przemocy w rodzinie, zostaje z mocy 
prawa zawieszony w pełnieniu obowiązków służbowych na czas trwania postępowa-
nia, został wprowadzony do tej ustawy przez ustawę z dnia 29 lipca 2005 r. o prze-
ciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. Nr 180, poz. 1493). Pozostałe skutki tego 
zawieszenia w odniesieniu do stosunku pracy - poza czasowym zniesieniem prawa i 
obowiązku wykonywania pracy - określone są na podstawie przepisów prawa pracy. 
 
2. Powódka jest pracownikiem placówki opiekuńczo - wychowawczej. Ustawa 
o pomocy społecznej przewiduje w art. 80a ust. 1 dwie kategorie podmiotów mogą-
cych prowadzić takie placówki 1. powiat i samorząd województwa; 2. kościół kato-
licki, inne kościoły, związki wyznaniowe oraz organizacje społeczne, fundacje i sto-
warzyszenia. Pracodawcą powódki jest placówka opiekuńczo - wychowawcza pro-
wadzona przez jednostkę samorządową, a zatem na mocy art. 123 ustawy o pomocy 
społecznej jej prawa i obowiązki regulują przepisy o pracownikach samorządowych 
(powódka nie była zatrudniona na podstawie Karty Nauczyciela). Stosunek pracy 
powódki podlega więc w pierwszej kolejności przepisom o pracownikach samorzą-
dowych, a w sprawach nieuregulowanych - przepisom prawa pracy powszechnie 
obowiązującym, w szczególności Kodeksowi pracy. 
 
3. W okresie, którego dotyczy rozpoznawane zagadnienie prawne, obowiązy-
wały dwie ustawy o pracownikach samorządowych. Do końca grudnia 2008 r., obo-

 
4
wiązywała ustawa 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: 
Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.), a od początku 2009 r. ustawa z dnia 21 
listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458). 
 
4. W okresie do dnia 31 grudnia 2008 r. wychowawca, który został zawieszony 
w wykonywaniu obowiązków służbowych na podstawie art. 87a ustawy o pomocy 
społecznej, nie nabywał prawa do wynagrodzenia w okresie zawieszenia. Brak było 
bowiem przepisu, który by mu to prawo przyznawał. 
 
Sugestie Sąd Okręgowego dotyczące stosowania rozszerzającej wykładni art. 
81 § 1 k.p. są nieuzasadnione. Przepis ten przyznaje pracownikowi prawo do części 
wynagrodzenia w razie łącznego spełnienia dwóch przesłanek: gotowości pracowni-
ka do wykonywania pracy oraz przeszkód w jej wykonywaniu leżących po stronie 
pracodawcy. Żadnej z nich nie spełnia pracownik zawieszony na podstawie art. 87a 
ustawy w wykonywaniu obowiązków służbowych. Wbrew twierdzeniu Sądu Okręgo-
wego, nie wykazuje on gotowości do wykonywania pracy w rozumieniu art. 81 § 1 
k.p. mimo, że w potocznym rozumieniu tego określenia może on wyrazić chęć jej 
podjęcia. Gotowość do wykonywania pracy w rozumieniu art. 81 § 1 k.p. obejmuje 
tylko takie sytuacje, w których praca może być wykonywana na żądanie pracodawcy, 
a w razie zawieszenia w wykonywaniu obowiązków, będącego środkiem zabezpie-
czającym w ujęciu prawa karnego, pracodawca jest obowiązany do niedopuszczenia 
pracownika do wykonywania pracy. Nie jest także spełniona druga przesłanka z art. 
81 § 1 k.p., gdyż przyczyna niewykonywania pracy nie leży po stronie pracodawcy, 
lecz raczej po stronie pracownika. Z tych uwag wynika, że Sąd Najwyższy podziela 
pogląd wyrażony w wyroku z dnia 16 sierpnia 2005 r., I PK 32/05 (OSNP 2006 nr 11-
12, poz. 184), wydany w czasie obowiązywania ustawy o pracownikach samorządo-
wych z 1990 r. Według tezy tego wyroku, pracownikowi samorządowemu zatrudnio-
nemu na podstawie wyboru nie przysługuje wynagrodzenie za czas niewykonywania 
pracy (art. 81 § 1 w związku z art. 80 k.p.) za okres odsunięcia od świadczenia pracy, 
wskutek postanowienia prokuratora o zastosowaniu środka zapobiegawczego w po-
staci zawieszenia w czynnościach służbowych (art. 276 k.p.k.). 
 
5. Obowiązująca od dnia 1 stycznia 2009 r. nowa ustawa o pracownikach sa-
morządowych wprowadziła nieznaną jej poprzedniczce szczególną regulację sytuacji 
prawnej pracownika tymczasowo aresztowanego. Poprzednio stosowało się do niego 
przepis art. 66 k.p. przewidujący wygaśnięcie stosunku pracy z upływem trzech mie-
sięcy aresztu tymczasowego i nie było przepisu przewidującego prawo do wynagro-

 
5
dzenia w tym okresie. Przepis art. 35 nowej ustawy stanowi, że: stosunek pracy pra-
cownika samorządowego tymczasowo aresztowanego ulega zawieszeniu z mocy 
prawa (ust. 1); w okresie zawieszenia pracownik samorządowy otrzymuje wynagro-
dzenie w wysokości połowy wynagrodzenia przysługującego mu do dnia tymczaso-
wego aresztowania (ust. 2); w przypadku umorzenia postępowania karnego albo wy-
dania wyroku uniewinniającego pracownikowi samorządowemu należy wypłacić 
pozostałą część wynagrodzenia; nie dotyczy to warunkowego umorzenia postępo-
wania karnego (ust. 3). Nowa ustawa nie zawiera przepisów regulujących sytuację 
pracownika, wobec którego zastosowane są inne środki zabezpieczające polegające 
na zawieszeniu stosunku pracy lub zawieszeniu obowiązku wykonywania pracy. 
Powstaje więc zagadnienie, czy w razie zawieszenia w wykonywaniu obowiązków z 
mocy prawa na podstawie art. 87a ustawy o pomocy społecznej należy stosować 
przepisy Kodeksu pracy, czy odpowiednio stosować przepisy art. 35 ustawy o pra-
cownikach samorządowych z 2008 r. Sąd Najwyższy opowiada się za drugą z tych 
możliwości. 
 
Za tym poglądem przemawia przede wszystkim podobieństwo obu sytuacji. W 
obu przypadkach zawieszenie dotyczy obowiązku wykonywania pracy i stanowi śro-
dek zabezpieczający stosowany w razie znacznego prawdopodobieństwa popełnie-
nia przestępstwa. Zdarzenia wywołujące takie same skutki powinny pociągać za 
sobą takie same konsekwencje prawne. Nadto należy podnieść, że jeżeli pracownik, 
wobec którego zastosowano surowszy środek zapobiegawczy (areszt tymczasowy) 
zachowuje prawo do wynagrodzenia, to tym bardziej prawo to powinien zachować 
pracownik, wobec którego ma zastosowanie środek łagodniejszy (zawieszenie w 
pełnieniu obowiązków służbowych). 
 
Zdaniem Sądu Najwyższego art. 35 ustawy o pracownikach samorządowych z 
2008 r. zawiera całościową regulację z zakresu prawa pracy dotyczącą aresztu tym-
czasowego. Nie ma więc podstaw do stosowania, na mocy art. 43 ust. 1 tej ustawy, 
przepisu art. 66 § 1 k.p. przewidującego wygaśnięcie stosunku pracy z upływem 3 
miesięcy tymczasowego aresztowania. Przepis art. 35 ust. 1 tej ustawy określa bo-
wiem samodzielnie wpływ aresztu tymczasowego na obowiązek wykonywania pracy 
- powoduje jego zawieszenie - i czyni to w sposób częściowo odmienny niż art. 66 § 
1 k.p., który określa okres tymczasowego aresztowania jako usprawiedliwioną nie-
obecność pracownika w pracy. Nadto art. 35 ust. 1 umieszczony jest w rozdziale za-
tytułowanym „obowiązki pracownika samorządowego”, z czego można wnosić, że nie 

 
6
dotyczy on ustania stosunku pracy. Odpowiednie stosowanie art. 35 ustawy o pra-
cownikach samorządowych z 2008 r. do wychowawcy zawieszonego w pełnieniu 
obowiązków służbowych oznacza, że ma on - w przypadku zawieszenia zastosowa-
nego lub trwającego poczynając od dnia 1 stycznia 2009 r. - prawo do połowy wyna-
grodzenia do zakończenia postępowania wszczętego aktem oskarżenia, który był 
podstawą zawieszenia. Jego prawo do pozostałej części wynagrodzenia zależy od 
wyniku postępowania karnego (art. 35 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządo-
wych).  
 
Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji. 
========================================