III PZP 3/12

Sygn. akt III PZP 3/12 
 
 
 
UCHWAŁA 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
 
Dnia 16 maja 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
Prezes SN Walerian Sanetra (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Hajn 
SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) 
SSN Roman Kuczyński 
SSN Jerzy Kwaśniewski 
SSN Maciej Pacuda 
SSN Romualda Spyt (sprawozdawca, uzasadnienie) 
 
 
 
z udziałem prokurator Prokuratury Generalnej Henryki Gajdy-
Kwapień 
po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 16 maja 2012 r.,  
w  Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych,  
wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 20 lutego 2012 r., skierowanego 
przez Prezesa Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych do 
rozpoznania przez skład siedmiu sędziów w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych 
i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej 
odpowiedź na pytanie prawne: 
 
 
"Czy  odwołanemu członkowi zarządu spółki kapitałowej (art. 203 § 1 
i art. 370 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek 
handlowych, Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), zatrudnionemu w 
charakterze pracownika na podstawie umowy o pracę, którą 
rozwiązano niezgodnie z prawem, służy roszczenie o przywrócenie 
do pracy ?" 

 
 
2 
 
 
podjął uchwałę: 
 
W przypadku rozwiązania z naruszeniem prawa umowy o 
pracę z członkiem zarządu spółki kapitałowej odwołanym na 
podstawie art. 203 § 1 lub art. 370 § 1 ustawy z dnia 15 września 
2000 r. Kodeks spółek handlowych  (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze 
zm.)  nie jest wyłączone roszczenie o przywrócenie do pracy.  
 
 
UZASADNIENIE 
 
Rzecznik Praw Obywatelskich, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z 
dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 
r. Nr 14, poz. 147 ze zm.) oraz art. 60 § 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o 
Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), w związku z ujawnionymi 
rozbieżnościami w wykładni prawa, wniósł o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego 
o następującej treści: Czy odwołanemu członkowi zarządu spółki kapitałowej (art. 
203 § 1 i art. 370 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek 
handlowych - Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), zatrudnionemu w charakterze 
pracownika na podstawie umowy o pracę, którą rozwiązano niezgodnie z prawem, 
służy roszczenie o przywrócenie do pracy ? 
W uzasadnieniu wniosku podniósł, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego 
ujawniły się rozbieżności dotyczące tego, jakie roszczenia przysługują członkowi 
zarządu spółki kapitałowej zatrudnionemu w charakterze pracownika na podstawie 
umowy o pracę, którą rozwiązano niezgodnie z prawem. W wyroku z dnia 17 
sierpnia 2006 r., III PK 53/06 (OSNP 2007 nr 17-18, poz. 245) Sąd Najwyższy 
stwierdził, że odwołanemu członkowi zarządu spółki kapitałowej, zatrudnionemu na 
tym stanowisku na podstawie umowy o pracę, którą rozwiązano sprzecznie z 
prawem, nie przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy. Jeżeli podlegał on 
ochronie szczególnej, to ma prawo do odszkodowania w wysokości równej 
wynagrodzeniu za czas pozostawania bez pracy w razie przywrócenia do pracy, 

 
 
3 
lecz nie niższego niż określone w art. 471 k.p. (art. 203 § 1 k.s.h., art. 45 § 1 i art. 
47 k.p.). Do poglądu tego nawiązał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 maja 2009 r., 
II PK 285/08 (LEX nr 521923), aprobując stanowisko, że „(...) odwołany członek 
zarządu spółki kapitałowej nie ma prawa do przywrócenia do pracy, gdyż 
pierwszeństwo przed regulacją Kodeksu pracy w tym zakresie ma art. 203 § 1 
k.s.h., który w zdaniu pierwszym zezwala na odwołanie członka zarządu spółki w 
każdym czasie. Nie zmienia to faktu, że zwalnianym z pracy członkom zarządów 
przysługuje ochrona przewidziana w Kodeksie pracy, co wynika wprost z art. 203 § 
1 zdanie drugie k.s.h. Nie dotyczy to jednak możliwości przywrócenia zwolnionego 
członka zarządu do pracy, gdyż sprzeciwia się temu art. 203 § 1 zdanie pierwsze 
k.s.h." Natomiast w postanowieniu z dnia 12 sierpnia 2009 r., II PZP 8/09 (OSNP 
2011 nr 3-4, poz. 37) Sąd Najwyższy wskazał, że „(…) językowa wykładnia art. 203 
§ 1 k.s.h. jest jednoznaczna. Swoboda odwołania członka zarządu nie narusza, a 
więc nie modyfikuje roszczeń, które przysługują odwołanemu członkowi zarządu ze 
stosunku pracy lub innego stosunku prawnego dotyczącego pełnienia funkcji 
członka zarządu. Zasada ochrony trwałości stosunku pracy pozostaje w 
funkcjonalnej kolizji z zasadą prowadzenia działalności gospodarczej i swobody 
obsadzania stanowisk w zarządzie spółki. Żadnej z wymienionych zasad nie można 
przyznać 
pierwszeństwa 
i 
konieczne 
jest 
ich 
odpowiednie 
wyważenie. 
Ustawodawca dokonał takiego wyważenia wymienionych zasad. Przede wszystkim, 
członek zarządu nie musi być zatrudniony w spółce w ramach stosunku pracy, lecz 
może być zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej. Strony mogą więc 
wybrać podstawę zatrudnienia, która będzie odpowiadała ich interesom. Ponadto, 
istnieje możliwość, aby w umowie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub w 
statucie spółki akcyjnej zostało wprowadzone postanowienie przewidujące 
zatrudnianie członków zarządu, w szczególności prezesa zarządu, na podstawie 
stosunku pracy z wyboru (...). Wreszcie, istnieje możliwość takiego ukształtowania 
treści umowy o pracę, aby stosunek pracy mógł być nadal wykonywany pomimo 
odjęcia pracownikowi kompetencji wynikających z członkostwa w zarządzie, lub 
odwrotnie - aby umowa o pracę kończyła byt prawny z chwilą odwołania członka 
zarządu z tej funkcji bez potrzeby wypowiadania mu umowy o pracę przez spółkę. 
We wszystkich opisanych sytuacjach nie powstaje problem ochrony członka 

 
 
4 
zarządu spółki przed wypowiedzeniem umowy o pracę na podstawie art. 39 k.p. 
Jeżeli jednak spółka i członek zarządu wybierają umowę o pracę jako podstawę 
zatrudnienia, to czynią to ze wszystkimi wiążącymi się z tym konsekwencjami, 
także konsekwencją w postaci ograniczenia możliwości swobodnego rozwiązania 
umowy o pracę przez pracodawcę." Powyższy pogląd podzielił Sąd Najwyższy w 
wyroku z dnia 2 grudnia 2010 r., II PK 131/1 (LEX nr 794786), uznając, że swoboda 
odwołania członka zarządu nie narusza, a więc nie modyfikuje roszczeń, które 
przysługują odwołanemu członkowi zarządu ze stosunku pracy lub innego stosunku 
prawnego dotyczącego pełnienia funkcji członka zarządu. Jeżeli bowiem spółka i 
członek zarządu wybierają umowę o pracę jako podstawę zatrudnienia, to czynią to 
ze wszystkimi wiążącymi się z tym konsekwencjami, także konsekwencją w postaci 
ograniczenia możliwości swobodnego rozwiązania umowy o pracę przez 
pracodawcę. Jednakże sąd może orzec o odszkodowaniu zamiast dochodzonego 
przez pracownika roszczenia o przywrócenie do pracy, gdy pracownik podlega 
szczególnej trwałości stosunku pracy, jeżeli dochodzenie przez takiego pracownika 
roszczenia o przywrócenie do pracy może zostać zakwalifikowane w konkretnej 
sytuacji jako nadużycie prawa (art. 8 k.p.). 
W świetle powołanych powyżej orzeczeń istnieje istotna rozbieżność w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego dotycząca tego, czy odwołanemu członkowi 
zarządu spółki kapitałowej (art. 203 § 1 i art. 370 § 1 k.s.h.), zatrudnionemu na tym 
stanowisku na podstawie umowy o pracę, którą rozwiązano niezgodnie z prawem, 
służy roszczenie o przywrócenie do pracy. Według pierwszego stanowiska 
reprezentowanego w orzecznictwie, przepisy art. 203 § 1 k.s.h., a także art. 370 § 1 
k.s.h. sprzeciwiają się temu, aby odwołany członek zarządu spółki, który był 
zatrudniony na tym stanowisku na podstawie umowy o pracę, mógł zostać 
przywrócony do pracy w razie, gdy umowa ta została rozwiązana niezgodnie z 
prawem. Natomiast według drugiego stanowiska, przepisy art. 203 § 1 k.s.h. oraz 
art. 370 § 1 k.s.h. nie są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów prawa 
pracy, nie wyłączają więc możliwości przywrócenia do pracy członka zarządu 
spółki, który był zatrudniony na podstawie umowy o pracę. W myśl powoływanych 
przepisów art. 203 § 1 k.s.h. i art. 370 § k.s.h. członek zarządu (odpowiednio spółki 
z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjnej) może być w każdym czasie 

 
 
5 
odwołany. Nie pozbawia go to roszczeń ze stosunku pracy lub innego stosunku 
prawnego dotyczącego pełnienia funkcji członka zarządu. W literaturze wskazuje 
się (por. A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do Kodeksu spółek handlowych, 
LEX/el. 2011), że „(...) członek zarządu pełni swoją funkcję na podstawie stosunku 
organizacyjnego, który jest następstwem ustanowienia (na przykład wybór, 
wskazanie). Za tego typu ustanowieniem nie muszą iść żadne inne czynności. Fakt 
powołania może wiązać się z wynagrodzeniem lub nie. Jednakże najczęściej w 
związku z powołaniem następuje nawiązanie jakiegoś zobowiązaniowego stosunku 
prawnego (stosunek pracy, inny stosunek prawny, na przykład umowa o 
zarządzanie, umowa o świadczenie usług) łączącego się z pełnieniem funkcji 
członka zarządu." Stąd też, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 
stycznia 2000 r., I PKN 479/99 (OSNP 2001 nr 11, poz. 377), „(...) w przypadku gdy 
z członkiem zarządu nawiązuje się umowę o pracę i to w tym celu, by jego 
powinności 
jako 
członka 
zarządu 
były 
jednocześnie 
jego 
obowiązkami 
pracowniczymi (obowiązek pracy polega na wykonywaniu funkcji zarządu do czego 
członek zarządu jest zobowiązany także równocześnie na podstawie przepisów 
prawa handlowego), dochodzi do powstania szczególnej sytuacji prawnej. Ze 
stosunkiem członkostwa w zarządzie spółki (stosunkiem prawnym z zakresu prawa 
handlowego) sprzężony zostaje stosunek pracy (umowa o pracę)."  
W związku z powyższym rozstrzygnięcia wymaga kwestia, czy ustanie 
stosunku organizacyjnego (korporacyjnego) ma bezpośredni wpływ na stosunek 
pracy zawiązany na podstawie umowy o pracę. W powołanym powyżej wyroku z 
dnia 26 stycznia 2000 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że „(...) jednakże pozbawienie 
członkostwa w zarządzie spółki jest równoznaczne z odebraniem danej osobie 
prawa do dokonywania czynności z zakresu zarządzania spółką, a celem 
nawiązania z nią stosunku pracy w danym przypadku jest zasadniczo umożliwienie 
jej uzyskiwania wynagrodzenia pracowniczego z tytułu pełnienia tego typu 
czynności (pracy) i uznanie, że ich wykonywanie stanowi jednocześnie zasadniczy 
element stosunku pracy, to oznacza to, iż pracownik zatrudniony w charakterze 
członka zarządu spółki, z chwilą jego odwołania z tego zarządu, traci możliwość 
wykonywania swojej podstawowej powinności pracowniczej (świadczenia pracy). 
Prowadzi to do wniosku, że z reguły pozbawienie członkostwa członka zarządu 

 
 
6 
spółki jest równoznaczne z istnieniem przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie 
umowy o pracę takiej osobie (jak powódka), która w tym charakterze została w niej 
zatrudniona (na stanowisku członka zarządu) na podstawie umowy o pracę. 
Uchwała o odwołaniu ze stanowiska członka zarządu spółki może być oczywiście 
skarżona w trybie przepisów prawa handlowego. W przypadku jednakże, gdy 
odwołanie nie zostanie podważone na tej drodze, to zasadniczo należy uważać, iż 
stanowi ono wystarczającą okoliczność dla uznania wypowiedzenia umowy o pracę 
za uzasadnione, jeżeli pracownik został zatrudniony w charakterze członka zarządu 
spółki." Pogląd ten wskazuje na silny związek zachodzący pomiędzy odwołaniem 
członka zarządu spółki a dalszym istnieniem stosunku pracy. Jednakże 
równocześnie wskazuje on, że odwołanie członka zarządu spółki nie jest tożsame z 
rozwiązaniem umowy o pracę. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w judykaturze. 
W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r., II PK 255/10 (M.P.Pr. 2011 
nr 8, s. 46) sformułowano pogląd, że uchwała o odwołaniu członka zarządu spółki z 
ograniczoną odpowiedzialnością powoduje natychmiastowe ustanie korporacyjnego 
stosunku członkostwa w zarządzie spółki. Nie prowadzi to do automatycznego 
rozwiązania stosunku pracy będącego podstawą zatrudnienia na tym stanowisku. 
W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, należy uznać, iż przepisy art. 203 
§ 1 k.s.h. i art. 370 § 1 k.s.h. dotyczą wyłącznie stosunku organizacyjnego, dlatego 
też ustanie tego stosunku, czego przejawem jest odwołanie z funkcji członka 
zarządu spółki, nie pociąga za sobą automatycznego ustania stosunku pracy. Do 
rozwiązania stosunku pracy niezbędne jest bowiem podjęcie dodatkowych 
czynności. Zgodzić należy się w konsekwencji z poglądem Sądu Najwyższego 
zawartym w wyroku z dnia 2 grudnia 2010 r., II PK 131/10, że odwołany członek 
zarządu spółki „(...) może żądać przywrócenia do pracy, co wynika z art. 203 § 1 
zdanie drugie k.s.h., który nie narusza, a więc nie modyfikuje roszczeń ze stosunku 
pracy, które przysługują odwołanemu członkowi zarządu. Wobec tego, do takiego 
pracownika znajdują zastosowanie przepisy art. 45 § 1, § 2 i § 3 k.p. (...)." 
Pogląd powyższy znajduje wsparcie także w doktrynie. Wskazuje się w 
kontekście możliwości przywrócenia do pracy odwołanego członka zarządu (por. A. 
Rzetecka-Gil, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2006 r., III PK 
53/06, LEX/el. 2008), że „(...) przepis art. 203 zdanie pierwsze k.s.h. stanowiący, że 

 
 
7 
członek zarządu może być w każdym czasie odwołany uchwałą wspólników, nie 
jest takim przepisem szczególnym, który wyłączałby taką możliwość. Przemawia za 
tym w pierwszym rzędzie okoliczność, że zapis ten dotyczy stosunku 
organizacyjnego łączącego członka zarządu ze spółką, nie dotyczy natomiast 
stosunku pracy. Jako taki w ogóle nie może wpływać na wykładnię przepisów k.p., 
gdyż z natury rzeczy nie dotyczy sfery «pracowniczej». Okoliczność, że 
przywrócenie do pracy nie powodowałoby przywrócenia umocowania zarządzania 
spółką i jej reprezentacji (właściwych dla zarządcy spółki), nie może również 
przesądzać za niedopuszczalnością przywrócenia do pracy. Strony stosunku pracy 
mogą bowiem, chociażby na mocy porozumienia między sobą, ustalić nowy zakres 
obowiązków pracowniczych (zmienić stanowisko) byłego członka zarządu. Mogą 
również porozumieć się co do rozwiązania stosunku pracy. W tym zakresie 
pracodawca byłego członka zarządu może składać pracownikowi propozycje". 
Również według A. Redy (glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 
2006 r., III PK 53/06, GSP-Prz. Orz. z 2009 r., nr 9, poz. 119), art. 203 k.s.h. odnosi 
się jedynie do ustania stosunku korporacyjnego, a orzeczenie przywracające do 
pracy nie powodowałoby, że powód stałby się ponownie prezesem pozwanej spółki. 
Przywrócenie do pracy jako instytucja prawa pracy nie wywiera bowiem skutków w 
sferze prawa handlowego. 
Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, w interesującym zakresie trzeba 
mieć na uwadze także treść art. 24 zdanie pierwsze Konstytucji RP stanowiącego, 
że praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że na 
państwie ciąży obowiązek ochrony pracowników jako „słabszej" strony stosunku 
pracy, a w konsekwencji obowiązek stworzenia przez państwo gwarancji prawnych 
ochrony, w tym ochrony przed niezgodnymi z prawem bądź nieuzasadnionymi 
działaniami 
pracodawców 
(wyrok 
Trybunału 
Konstytucyjnego 
z 
dnia 
18 
października 2005 r., SK 48/03, OTK 2005 nr 9/A, poz. 101 oraz z dnia 24 
października 2006 r., SK 41/05, OTK 2006 nr 9/A, poz. 126). Nie istnieją zaś żadne 
konstytucyjne powody, dla których z owego obowiązku ochrony pracowników 
mieliby być wyłączeni ci z nich, którzy na podstawie umowy o pracę pełnią funkcję 
członka zarządu spółki. Dlatego też, kierując się przyjazną Konstytucji wykładnią 

 
 
8 
przepisów prawa w omawianym zakresie, uznać trzeba, że tej kategorii 
pracowników również przysługują roszczenia określone w art. 45 § 1 k.p. 
Z uwagi jednak na wykazaną powyżej i występującą w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego rozbieżność w wykładni prawa we wskazanym zakresie, Rzecznik 
Praw Obywatelskich uznał za konieczne przedstawienie tych rozbieżności do 
rozstrzygnięcia przez poszerzony skład Sądu Najwyższego.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Wskazywana przez Rzecznika Praw Obywatelskich rozbieżność 
w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego jest wynikiem specyficznego układu dwóch 
stosunków prawnych występujących między spółką a członkiem zarządu 
wykonującym swoje obowiązki w reżimie pracowniczym. Pierwszy z nich, 
wynikający z powołania do organu spółki (zarządu), jest stosunkiem korporacyjnym 
regulowanym przepisami Kodeksu spółek handlowych a jego ustanie związane jest 
z zakończeniem wykonywania mandatu członka zarządu. Drugi z tych stosunków 
prawnych wynika z zawarcia umowy o pracę, której przedmiotem jest wykonywanie 
obowiązków członka zarządu tożsamych z obowiązkami korporacyjnymi. Ustanie 
stosunku korporacyjnego nie prowadzi do automatycznego ustania stosunku pracy, 
chyba że chodzi o umowę o pracę zawartą na czas pełnienia funkcji w zarządzie. 
Do jego rozwiązania konieczne jest podjęcie dodatkowych czynności (por. wyroki 
Sądu Najwyższego: z dnia 16 czerwca 1999 r., I PKN 117/99, OSNAPiUS 2000 nr 
17, poz. 646; z dnia 7 stycznia 2000 r., I PKN 404/99, OSNP 2001 nr 10, poz. 347; 
z dnia 21 marca 2001 r., I PKN 322/00, OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 600; z dnia 24 
stycznia 2002 r., I PKN 838/00, PiZS 2003 nr 4, s. 38; z dnia 26 września 2006 r., II 
PK 47/06, OSNP 2007 nr 19-20 poz. 27; z dnia 2 marca 2011 r., II PK 201/10, LEX 
nr 1084554). Możliwość faktycznej realizacji zobowiązania leżącego po stronie 
pracownika występuje wyłącznie w czasie trwającego członkostwa w organie spółki. 
Z jednej więc strony oba te stosunki prawne są od siebie niezależne, z drugiej zaś 
pozostają ze sobą w funkcjonalnym związku. Skoro skutkiem reaktywacji stosunku 
pracy jest odżycie uprzednio obowiązujących warunków pracy, których odwołany 
członek zarządu wykonywać nie może, to przywrócenie do pracy nie ma racji bytu. 

 
 
9 
Ten właśnie aspekt stanowił zasadnicze uzasadnienie dla poglądów wyrażonych w 
wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2006 r., III PK 53/06 oraz z dnia 6 
maja 2009 r., II PK 285/08 i to z niego wywiedziono brak roszczenia odwołanego 
członka zarządu spółki kapitałowej o przywrócenie do pracy w związku z 
rozwiązaniem stosunku pracy z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o 
pracę. 
Problem roszczeń przysługujących pracownikom - odwołanym członkom 
zarządu spółki kapitałowej był już zauważany na tle przepisów uprzednio 
obowiązującego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 
1934 r. - Kodeks handlowy; Dz.U. Nr 57, poz. 502, ze zm.). Stosownie do treści 
art. 197 § 1 k.h., członkowie zarządu mogą być w każdej chwili odwołani, co jednak 
nie uwłacza ich roszczeniom z umowy o pracę. Identycznie kwestię tę regulował 
art. 368 § 1 k.h. Zmieniające się prawo pracy, a w szczególności wejście w życie 
Kodeksu pracy nie zmieniło regulacji prawa handlowego dotyczącego tej kwestii. 
Po 1989 r. za brakiem roszczenia odwołanego członka zarządu spółki kapitałowej o 
przywrócenie do pracy opowiadała się doktryna (por. J. Brol: 1) Spółki prawa 
handlowego, W-wa 1993 r., s. 54; 2) Stosowanie prawa pracy w spółkach 
handlowych (wybrane zagadnienia) PiZS 1991 nr 5-6; W Muszalski, Charakter 
prawny pracy członka zarządu spółki handlowej, PiP 1992 nr 10; Z. Kubot: 1) 
Status pracowniczy członków zarządu spółek kapitałowych, PiZS z 1993 r., nr 3, s. 
34 i nast.; 2) Umowy o pracę z członkami zarządu spółek kapitałowych, PiZS 1995, 
nr 1). Wskazywano wyraźnie na konflikt regulacji prawa pracy o ochronie 
zatrudnienia z prawem do zmiany zarządu w spółce, czyli prawa do odwołania 
członka zarządu spółki w każdym czasie. Mimo to ustawodawca w Kodeksie spółek 
handlowych nie zmienił uprzedniej regulacji, a jedynie zmodyfikował jej archaiczne 
brzmienie. Stąd nasuwa się jeden wniosek; powtórzenie regulacji oznacza, że 
zachowane zostały dotychczasowe zasady w zakresie roszczeń przysługującym 
odwołanym członkom zarządu. 
W piśmiennictwie prawniczym wyrażany jest również pogląd, że chociaż na 
płaszczyźnie normatywnej odwołanemu członkowi zarządu spółki kapitałowej, z 
którym pracodawca rozwiązał niezgodnie z prawem umowę o pracę, przysługuje 
roszczenie o przywrócenie do pracy, to z analizy pracy wykonywanej przez członka 

 
 
10
zarządu spółki kapitałowej wynika, iż roszczenie to nie znajduje materialnoprawnej 
podstawy realizacji (nie może być faktycznie wykonane) i możliwe jest tylko 
dochodzenie odszkodowania (por. S. Koczur: Roszczenia ze stosunku pracy 
członka zarządu spółki kapitałowej, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2005, s. 
213). Utrata stanowiska członka zarządu, która nastąpiła w ramach stosunku 
organizacyjnego (stosunku członkostwa), ogranicza w zasadniczy sposób realizację 
roszczeń związanych z niezgodnym z prawem rozwiązaniem umowy o pracę przez 
pracodawcę i wyłącza możliwość przywrócenia do pracy na tym stanowisku (por. Z. 
Kubot: Status pracowniczy członków zarządu spółek kapitałowych, op.cit.). 
Jednocześnie w literaturze wskazuje się, że przepis art. 203 § 1 zdanie pierwsze 
k.s.h., nie jest przepisem szczególnym, który wyłączałby możliwość przywrócenia 
do pracy. Przemawia za tym w pierwszym rzędzie okoliczność, że dotyczy on 
stosunku organizacyjnego łączącego członka zarządu ze spółką, nie dotyczy 
natomiast stosunku pracy. Jako taki w ogóle nie może więc wpływać na wykładnię 
przepisów Kodeksu pracy, gdyż z natury rzeczy nie dotyczy sfery „pracowniczej" 
(por. A. Rzetecka-Gil: Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2006 
r., III PK 53/06, LEX/el., 2008). 
W wyrokach III PK 53/06 oraz II PK 285/08 uznano, że to art. 203 § 1 zdanie 
pierwsze k.s.h. sprzeciwia się możliwości przywrócenia do pracy odwołanego 
członka zarządu, skoro członek zarządu może być w każdym czasie odwołany 
uchwałą wspólników. Takie stanowisko jednakże pomija treść art. 203 § 1 zdanie 
drugie k.s.h., zgodnie z którym odwołanie członka zarządu nie pozbawia go 
roszczeń ze stosunku pracy lub innego stosunku prawnego dotyczącego pełnienia 
funkcji członka zarządu. Wyraźnie wskazano w nim nie tylko, że ustanie 
członkostwa w zarządzie nie wywiera skutku w istniejącym obok niego stosunku 
pracy, ale także przyznano – bez żadnych ograniczeń - ochronę, jaka przysługuje 
pracownikowi w przypadku wadliwego rozwiązania stosunku pracy. Nie sposób 
zatem ze zdania pierwszego tego przepisu wywodzić o ograniczeniu roszczeń z 
tego tytułu. Art. 203 § 1 zdanie pierwsze k.s.h. i art. 370 § 1 zdanie pierwsze k.s.h. 
expressis verbis potwierdzają odrębność obu wymienionych w nim stosunków 
prawnych oraz to że odwołanie członka zarządu nie pozbawia go ochrony 
związanej z wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, wynikającej z 

 
 
11
przepisów prawa pracy. Podzielić więc należy poglądy wyrażone w postanowieniu II 
PZP 8/09 i w wyroku II PK 131/10, że swoboda odwołania członka zarządu nie 
narusza, a więc nie modyfikuje roszczeń, które przysługują odwołanemu członkowi 
zarządu ze stosunku pracy lub innego stosunku prawnego dotyczącego pełnienia 
funkcji członka zarządu. 
W postanowieniu II PZP 8/09 podkreślono, z czym należy się zgodzić, że  
odstępstwo od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego 
jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać tylko szczególnie istotne i doniosłe 
względy prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne. Takich zaś nie sposób się 
dopatrzeć z przedstawionych poniżej względów. 
Istotnie, przywrócenie do pracy odwołanego członka zarządu oznacza 
sankcjonowanie, a właściwie kreowanie stosunku prawnego jedynie w aspekcie 
formalnej więzi łączącej pracodawcę z pracownikiem, bez faktycznej możliwości 
realizacji obowiązków ze strony pracownika, jednakże samo istnienie stosunku 
pracy nie jest determinowane wykonywaniem przez pracownika treści umowy o 
pracę (chyba, że chodzi o nawiązanie stosunku pracy w sposób dorozumiany). 
Umowa o pracę, zawarciu której nie towarzyszyły okoliczności wskazujące na jej 
pozorność (art. 83 § 1 k.c.) lub nieważność (art. 58 k.c.), wiąże strony dopóty, 
dopóki nie zostanie w sposób prawem przewidziany rozwiązana, mimo jej 
faktycznego niewykonywania. Również problematyczna gotowość do pracy 
odwołanego członka zarządu nie stanowi przeszkody w przywróceniu do pracy. 
Stosunek pracy zostaje reaktywowany z mocy orzeczenia o przywróceniu do pracy, 
ale jego materialna skuteczność w świetle art. 48 § 1 k.p. powstaje dopiero od daty 
zgłoszenia przez pracownika gotowości niezwłocznego podjęcia pracy, przy czym 
początek siedmiodniowego terminu dla zgłoszenia gotowości do pracy liczy się od 
dnia uprawomocnienia się orzeczenia o przywróceniu pracownika do pracy. W 
orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że art. 48 § 1 k.p., nie wymaga - 
jak to czyni np. art. 81 § 1 k.p. - aby pracownik był gotów do wykonywania pracy. 
Uzależnia jedynie materialnoprawną skuteczność prawomocnego orzeczenia o 
przywróceniu do pracy, czyli reaktywowanie rozwiązanego stosunku pracy, od 
zgłoszenia w siedmiodniowym terminie gotowości niezwłocznego podjęcia pracy, 
tzn. wyrażenia zamiaru (woli) kontynuowania tego stosunku pracy. Pojęcie 

 
 
12
gotowości podjęcia pracy, o której mowa w art. 48 § 1 k.p., ma zatem sens prawny, 
a nie faktyczny, co nie budzi żadnych kontrowersji w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego, a szczególnie wyraźnie podkreślone zostało w uzasadnieniu uchwały 
z dnia 28 maja 1976 r., V PZP 12/76 (OSNCP 1976 nr 9, poz. 187), stanowiącej 
zasadę prawną (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2010 r., II PK 
131/10, LEX nr 794786). W tym przypadku faktyczne podjęcie pracy nie jest 
wymagane, bo chodzi o wyrażenie woli kontynuowania stosunku pracy w 
rozumieniu art. 48 § 1 k.p. Tak więc wystarczy, że odwołany członek zarządu, 
przywrócony do pracy na podstawie wyroku sądu pracy, zgłosi gotowość jej 
wykonywania (w przepisanym terminie), aby doszło do reaktywacji stosunku pracy. 
Warto też zwrócić uwagę, że „przywrócone” zostają  warunki pracy i płacy 
obowiązujące w dniu rozwiązania stosunku pracy, a to oznacza reaktywację statusu 
pracownika - odwołanego członka zarządu, który już wcześniej (z momentem 
odwołania z organu) pozbawiony został prawa zarządu spółką.  Z jednej więc 
strony ochrona przed naruszającym prawo rozwiązaniem umowy o pracy dotyczy 
stosunku prawnego, jaki obowiązuje po odwołaniu z zarządu, z drugiej zaś, 
przywrócony do pracy członek zarządu nie uzyskuje nic ponad to, co z niego 
wynikało, w szczególności nie odzyskuje prawa zarządu spółką. 
Oczywiście z racjonalnego punktu widzenia niepożądane jest kreowanie 
stosunku pracy, w którym obowiązki pracownicze nie mogą i nie będą mogły być 
wykonywanie. Gdyby zatem prawo pracy nie dysponowało instrumentami 
pozwalającymi zapobiec takiej sytuacji, można by się zastanawiać, czy istotnie 
wykładnia językowa art. 203 § 1 zdanie drugie k.s.h. i art. 370 § 1 zdanie drugie 
k.s.h. prowadzi do wyniku niemożliwego do zaakceptowania. Tymczasem sąd 
pracy ma możliwość wyboru za pracownika roszczenia o odszkodowanie zamiast 
zgłoszonego przywrócenia do pracy właśnie wtedy, kiedy uwzględnienie tego 
ostatniego żądania jest niemożliwe lub niecelowe (art. 45 § 2 k.p. i art. 56 § 1 k.p. w 
związku art. 56 § 2 k.p.). Brak możliwości wykonywania obowiązków pracowniczych 
po restytucji stosunku pracy w pełni uzasadnia zastosowane tych przepisów i 
wybranie za pracownika roszczenia o odszkodowanie, bowiem przywrócenie do 
pracy jest wtedy co do zasady niecelowe. W orzecznictwie Sądu Najwyższego 
przyjmuje się, że odwołanie ze stanowiska członka zarządu spółki, które nie zostało 

 
 
13
skutecznie podważone w trybie przepisów prawa handlowego, z reguły stanowi 
przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę (por. wyroki Sądu 
Najwyższego: z dnia 2 marca 2011 r., II PK 201/10, LEX nr 1084554; z dnia 26 
stycznia 2000 r., I PKN 479/99, OSNAPiUS 2001 nr 11, poz. 377; z dnia 25 
listopada 1997 r., I PKN 388/97, OSNAPiUS 1998 nr 18, poz. 540), ponieważ z 
chwilą odwołania traci on możliwość wykonywania swojej podstawowej powinności 
pracowniczej (świadczenia pracy). To z kolei pozwala uznać, że nie jest możliwe 
uwzględnienie żądania przywrócenia do pracy. 
Rzeczywisty problem pojawia się natomiast w przypadku pracownika 
podlegającego 
szczególnej 
ochronie 
trwałości 
stosunku 
pracy, 
bowiem 
zastosowaniu art. 45 § 2 k.p. sprzeciwia się § 3 tego przepisu. W tym przypadku 
sąd pracy nie ma możliwości wyboru za pracownika roszczenia o odszkodowanie, 
chyba że znajdzie podstawę do zastosowania art. 4771 k.p.c., który daje mu 
uprawnienie do orzeczenia odszkodowania zamiast przywrócenia do pracy. 
Stosownie do tego przepisu, jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z 
przysługujących mu alternatywnie roszczeń, a zgłoszone roszczenie okaże się 
nieuzasadnione, sąd może z urzędu uwzględnić inne roszczenie alternatywne. W 
orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że przepis ten odnosi się 
do sytuacji, kiedy roszczenie o przywrócenie okaże się nieuzasadnione lub nie 
może być uwzględnione z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia 
społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (por. uchwałę 
Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1994 r., I PZP 40/93, OSNAPiUS 1994 nr 12, 
poz. 230 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 18 dnia stycznia 1996 r., I PRN 103/95, 
OSNAPiUS 199, nr 15, poz. 210; z dnia 27 lutego 1996 r., I PKN 23/97, OSNAPiUS 
199, nr 21, poz. 419; z dnia 2 sierpnia 2000 r., I PKN 755/99, OSNAPiUS 2002, nr 
4, poz. 88; z dnia 11 września 2001 r., I PKN 619/00, OSNAPiUS 2003 nr 16, poz. 
376). W szczególności w wyroku z dnia 5 lipca 2005 r., I PK 251/04 (LEX nr 
163529) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że roszczenie o przywrócenie do pracy 
może być uznane za sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem 
prawa (art. 8 k.p.), nawet wówczas gdy zgłasza je pracownik, podlegający ochronie 
ze względu na wiek przedemerytalny, który niewłaściwie wykonywał obowiązki na 

 
 
14
stanowisku dyrektora w spółce prawa handlowego (członka zarządu), a swoim 
zachowaniem spowodował utratę zaufania pracodawcy. 
Praktycznie zatem sąd pracy w przypadku byłego członka zarządu spółki - 
podlegającego szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy - jest związany 
żądaniem przywrócenia do pracy wtedy, kiedy z ustaleń faktycznych wynika, że 
odwołanie z zarządu nastąpiło na skutek okoliczności niezwiązanych z zawinionym, 
nienależytym wywiązywaniem się przez niego z obowiązków organizacyjnych i 
zarazem pracowniczych. W tym przypadku przywrócenie do pracy powoduje 
nawiązanie ze strony pracownika jedynie formalnej więzi z pracodawcą, bez 
faktycznego świadczenia pracy, a więc powrót na stanowisko odwołanego członka 
zarządu, chyba że strony dojdą do porozumienia w zakresie zmiany warunków 
pracy. Takich właśnie sytuacji dotyczyły wyroki w sprawach III PK 53/06 i II PK 
285/08, w których Sąd Najwyższy zanegował możliwość wystąpienia z roszczeniem 
o przywrócenie do pracy. Nie można jednak nie dostrzec, że taki stan rzeczy 
wynika w pierwszej kolejności z woli stron, w tym także pracodawcy, który zawiera 
z członkiem zarządu bezterminową umowę o pracę, mocą której powierza mu 
wykonywanie obowiązków ograniczonych co do zasady okresem sprawowania 
funkcji w zarządzie. Z samej istoty powierzonych obowiązków pracowniczych 
naturalnym i uzasadnionym rodzajem umowy w tym przypadku jest umowa o pracę 
na podstawie wyboru lub na czas wykonywania obowiązków członka zarządu 
(umowa na czas wykonania określonej pracy, zob. wyroki Sądu Najwyższego z 
dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 213/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 63 oraz z dnia 20 
marca 2009 r., I PK 182/08, M.P.Pr. 2009 nr 10, s. 533). Racjonalny pracodawca 
ma zatem możliwość uniknięcia niekorzystnych skutków będących następstwem 
uwarunkowań wynikających z przepisów dotyczących ochrony pracowników przed 
wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. Jeśli mimo to godzi się na 
umowę o pracę na czas nieokreślony, to ze wszystkimi skutkami z niej 
wynikającymi, także z konsekwencją w postaci ograniczenia możliwości 
swobodnego rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę (tak: w postanowieniu 
II PZP 8/09 i w wyroku II PK 131/10). 
 
Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji.