III PZP 2/13

Sygn. akt III PZP 2/13 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 5 czerwca 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło 
SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) 
 
Protokolant Halina Kurek 
w sprawie z powództwa J. D. 
przeciwko Zakładom Chemicznym "P." Spółce Akcyjnej w P. 
o dopuszczenie do pracy, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 5 czerwca 2013 r., 
zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego - Sądu 
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. 
z dnia 18 marca 2013 r.,  
 
 
"Czy sprawa, w której rozpoznaje się żądanie o dopuszczenie do 
pracy, przy braku równoczesnego żądania ustalenia istnienia 
stosunku pracy, winna być rozpoznana w składzie jednego sędziego 
zgodnie z treścią przepisu art. 47 § 1 k.p.c.?" 
 
 
podjął uchwałę: 
 
powództwo 
pracownika 
o 
dopuszczenie 
do 
pracy, 
dochodzone 
przeciwko 
pracodawcy 
negującemu 
istnienie 
stosunku pracy, sąd rozpoznaje w składzie określonym w art. 47 
§ 2 k.p.c. 

 
 
2 
UZASADNIENIE 
 
Sformułowane w sentencji postanowienia Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 marca 2013 r. zagadnienie prawne wyłoniło 
się przy rozpoznawaniu apelacji strony pozwanej – w sprawie z powództwa J. D. 
przeciwko Zakładom Chemicznym P. S.A.– od wyroku wydanego w składzie 
jednego sędziego i dwóch ławników Sądu Rejonowego z dnia 17 lipca 2012 r., 
mocą którego Sąd Rejonowy nakazał pozwanemu pracodawcy dopuścić powoda 
do pracy na poprzednich warunkach. 
W sprawie tej powód domagał się w pozwie: 1) ustalenia, że umowy o pracę 
na czas określony z okresu od 1 grudnia 2008 r. do 31 grudnia 2011 r. 
przekształciły się w umowę o pracę na czas nieokreślony, 2) nakazania 
przywrócenia go na dotychczasowe stanowisko pracy i wypłatę wynagrodzenia za 
czas pozostawania bez pracy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu nadesłał w dniu 
14 lutego 2012 r. pismo procesowe, w którym zmodyfikował punkt drugi pozwu, 
wnosząc o dopuszczenie go do pracy. Po zakończeniu posiedzenia wyjaśniającego 
Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 22 lutego 2012 r. umorzył postępowanie „w 
zakresie roszczenia o ustalenie” uznając, że powód cofnął pozew w zakresie 
ustalenia, że umowy o pracę na czas określony przekształciły się w umowę o pracę 
na czas nieokreślony (mimo, że nie wynika to z pisma powoda, ani z protokołu 
posiedzenia wyjaśniającego). Uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego z dnia 17 
lipca 2012 r. wskazuje, iż dopuszczenie powoda do pracy wynikało z konstatacji, że 
zawarcie terminowej umowy o pracę z naruszeniem art. 13 ustawy z dnia 1 lipca 
2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i 
przedsiębiorców – jest równoznaczne z zawarciem umowy o pracę na czas 
nieokreślony. 
Apelację od tego wyroku wywiódł pozwany, zarzucając m. in. nieważność 
postępowania ze względu na naruszenie art. 47 § 2 k.p.c. przez wydanie wyroku w 
„składzie 
ławniczym”, 
zamiast 
orzeczenia 
w 
składzie 
jednoosobowym. 
Rozpoznając apelację strony pozwanej od wskazanego wyżej wyroku Sądu 
Rejonowego, Sąd Okręgowy powziął poważne wątpliwości co do przedstawionego 
na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia 

 
 
3 
zagadnienia prawnego o treści określonej w postanowieniu z dnia 18 marca 2013 r. 
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 47 § 1 k.p.c. zasadę stanowi orzekanie 
w pierwszej instancji w składzie jednoosobowym, chyba że przepis szczególny 
stanowi inaczej. Przy zastosowaniu ścisłej (zawężającej) wykładni przepisu art. 47 
§ 2 pkt 1 k.p.c. należałoby przyjąć, że przedmiotowa sprawa nie podlega 
rozpoznaniu w składzie ławniczym, gdyż roszczenie o dopuszczenie do pracy nie 
zostało wymienione w tym przepisie. Z drugiej strony, mając na uwadze uwagi 
podniesione w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2009 r., I 
PZP 8/08 – OSNP 2009/17-18/219, Sąd Okręgowy wskazał, że sprawy określone 
w przepisie art. 47 § 2 pkt 1 k.p.c. stanowią większość spraw rozpoznawanych 
przez sądy pracy, a zatem w sprawach z zakresu prawa pracy „faktyczną” zasadą 
odnoszącą się do składu sądu jest skład „ławniczy”. W tym kontekście podniósł, że 
najczęściej spotykaną w prawie pracy w orzecznictwie sądów formą restytucji 
stosunku pracy jest roszczenie o przywrócenie do pracy lub właśnie dopuszczenie 
do pracy. Drugie z wymienionych roszczeń stosowane jest w przypadku, gdy 
pracodawca nie składa pracownikowi oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy, 
lecz dochodzi do wniosku, że uległ on rozwiązaniu. Zarówno roszczenie o 
przywrócenie do pracy, jak roszczenie o dopuszczenie do pracy mają podobny cel 
– powrót pracownika do pracy, jaką wykonywał u pozwanego pracodawcy. 
Przesłanką dopuszczenia do pracy jest ustalenie jego istnienia, co prowadzi do 
wniosku, że powództwo o dopuszczenie do pracy niesie równy ciężar gatunkowy z 
powództwem o przywrócenie do pracy i powinno być rozpoznane w analogicznym 
trybie jak sprawa o przywrócenie do pracy. Roszczenie o dopuszczenie do pracy 
mogło zostać pominięte przez ustawodawcę w treści art. 47 § 2 pkt 1 k.p.c. z tej 
przyczyny, że nie zostało wprost wyartykułowane w Kodeksie pracy. Niekiedy 
jednak, jak zauważa Sąd Okręgowy, roszczenie o dopuszczenie do pracy 
kierowane jest przy braku wątpliwości co do istnienia stosunku pracy, a jedynie 
sporu co do treści stosunku pracy (dopuszczenie do pracy określonego rodzaju), 
czy sporu co do przesłanek wykonywania umówionej pracy (badania lekarskie). 
Ponadto zdarzają się sytuacje, w których przesłanką dochodzenia określonego 
roszczenia (np. o wynagrodzenie) pozostaje uprzednie ustalenie, że strony łączył 
stosunek pracy. W konsekwencji skład sądu w sprawie o dopuszczenie do pracy – 

 
 
4 
w sytuacji braku równoczesnego żądania ustalenia istnienia stosunku pracy – 
miałby zależeć w głównej mierze od stanowiska procesowego pozwanego, czego 
nie można zaakceptować. Z drugiej jednak strony wszystkie roszczenia w prawie 
pracy wiążą się z ustaleniem istnienia, że strony łączył lub łączy stosunek pracy 
(np. o ekwiwalent za niewykorzystany urlop). W przypadku, gdy roszczenia tego 
rodzaju stanowią samoistną podstawę powództwa, rozpoznawane są w składzie 
jednego sędziego, pomimo tego, że ich zasadność uzależniona jest od dokonania 
przez Sąd ustaleń faktycznych w zakresie istnienia, nawiązania, czy wygaśnięcia 
stosunku pracy. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
 
 Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
dotyczy wykładni art. 47 § 1 i 2 k.p.c. w aspekcie zgodnego z ustawą składu sądu 
rozpoznającego sprawę o dopuszczenie do pracy, w kontekście jednej z przesłanek 
nieważności postępowania przewidzianej w art. 379 pkt 4 k.p.c. (por. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., I UK 32/09, LEX nr 518060). 
Począwszy od 28 lipca 2007 r. w sposób istotny zmodyfikowano treść art. 47 
k.p.c., nadając § 1 tego artykułu następującą treść: w pierwszej instancji sąd 
rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, chyba że przepis szczególny 
stanowi inaczej. Przepis ten, wprowadzony ustawą z dnia 15 marca 2007 r. o 
zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks postępowania 
karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 112, poz. 766), 
zmodyfikował również rozpoznanie spraw z zakresu prawa pracy, które przed 
wejściem w życie cytowanej ustawy podlegały rozpoznaniu przez sąd w składzie 
jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników. § 2 art. 47 zawarł 
normę, że w pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako 
przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje sprawy z zakresu prawa pracy o 
ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie 
bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i 
przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi 
dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub 

 
 
5 
naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, a także 
sprawy dotyczące naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu i o 
roszczenia z tym związane, jak również – o odszkodowanie lub zadośćuczynienie w 
wyniku stosowania mobbingu. 
Ponieważ sprawy wymienione w art. 47 § 2 k.p.c. stanowią około połowy 
spraw rozpoznawanych przez sądy pracy, dlatego odnośnie do trybu ich 
rozpoznawania nie byłoby zasadne określanie tych spraw jako wyjątku od reguły 
składu jednoosobowego. Skoro sprawy, dla których przepisy procesowe przewidują 
sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników, 
stanowią przy tym sprawy o najbardziej istotnym znaczeniu dla stron stosunku 
pracy, można przyjąć, że w sprawach z zakresu prawa pracy funkcjonują dwie 
równorzędne zasady, odnoszące się do składu sądu. Sprawy pracownicze 
wymienione w art. 47 § 2 k.p. rozpoznawane są przez skład sądu z udziałem 
ławników, natomiast pozostałe sprawy pracownicze rozpoznaje sąd w składzie 
jednoosobowym. Prowadzi to do konkluzji, że przy interpretacji art. 47 § 2 k.p.c. nie 
powinno się stosować wykładni zawężającej, mogącej mieć zastosowanie do 
wyjątków od reguły. 
Pytanie Sądu Okręgowego zmierza do ustalenia, czy  sprawy o 
dopuszczenie do pracy rozpoznaje sąd w składzie jednego sędziego jako 
przewodniczącego i dwóch ławników. 
Roszczenia o dopuszczenie do pracy, w sytuacji negowania przez 
pracodawcę istnienia stosunku pracy, nie zostało zawarte w Kodeksie pracy, ale 
zostało ukształtowane w judykaturze. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 września 
1997 r., w sprawie I PKN 233/97, wyraził pogląd, że podstawą roszczenia o 
dopuszczenie do pracy może być art. 22 § 1 k.p., nakładający na pracodawcę 
obowiązek 
zatrudniania 
pracownika, 
co 
oznacza 
obowiązek 
faktycznego 
umożliwienia wykonywania przez niego pracy, czyli dopuszczenia do pracy (OSNP 
1998/12/355, M.Prawn. 1998/8/319). Również w wyroku z dnia 4 października 
2000 r., I PKN 65/00 Sąd Najwyższy zaakceptował takie powództwo, stwierdzając, 
że roszczenie o dopuszczenie do pracy nie może być uznane za sprzeczne z 
zasadami 
współżycia 
społecznego 
lub 
z 
jego 
społeczno-gospodarczym 
przeznaczeniem z uwagi na to, że pracownik przed siedmiu laty osiągnął wiek 

 
 
6 
emerytalny, gdyż oznaczałoby to naruszenie zakazu dyskryminacji ze względu na 
wiek (OSNP 2002/9/212). Sąd Najwyższy uznał, że pracownik, który pozostaje w 
stosunku pracy, a tylko pracodawca mylnie uważa, że stosunek ten wyekspirował, 
ma roszczenie o dopuszczenie do pracy, wynikające z art. 22 § 1 k.p. 
Zwrócić jednak należy uwagę, że desygnat „dopuszczenie do pracy” odnosi 
się do wielu różnych sytuacji. Przykładowo można wskazać na wyrok z dnia 9 
grudnia 1977 r., III PRN 49/77, w którym Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że 
dopuszczenie do pracy pracownika dotkniętego schorzeniem samoistnym, które w 
danym dniu czyniło go niezdolnym do pracy, stanowi przyczynę zewnętrzną w 
rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych 
przysługujących w razie wypadku przy pracy (OSP 1979/3/48). Sąd Apelacyjny w 
Warszawie w wyroku z dnia 15 grudnia 1999 r., III APa 27/99, wyraził pogląd, że 
udzielenie pracownikowi urlopu bezpłatnego na czas trwania kadencji powoduje, że 
w przypadku jej skrócenia pracownikowi przysługuje roszczenie o dopuszczenie do 
pracy, a w razie odmowy zatrudnienia, roszczenie o wynagrodzenie za cały czas 
niewykonywania pracy (OSA 2000/5/19). 
Kodeks pracy jedynie w art. 2373 § 1 i 2 zawiera sformułowanie 
„dopuszczenie do pracy” – stanowiąc, że „nie wolno dopuścić pracownika do pracy, 
do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych 
umiejętności, 
a 
także 
dostatecznej 
znajomości 
przepisów 
oraz 
zasad 
bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawca jest obowiązany zapewnić 
przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed 
dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym 
zakresie. Szkolenie pracownika przed dopuszczeniem do pracy nie jest wymagane 
w przypadku podjęcia przez niego pracy na tym samym stanowisku pracy, które 
zajmował u danego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem z tym 
pracodawcą kolejnej umowy o pracę”. Przepisy te dotyczą  faktycznego 
dopuszczenia do wykonywania obowiązków pracowniczych - w sytuacji, gdy nie 
jest kwestionowane zawarcie oraz istnienie stosunku pracy. Sprawa taka nie była 
jednak przedmiotem rozpoznania przed Sądem Okręgowym, na kanwie której 
zostało przedstawione zagadnienie prawne. 

 
 
7 
Pojęcie „dopuszczenie do pracy” znaleźć też można w szeregu innych aktów 
prawnych np. w Konwencji (nr 123) dotyczącej najniższego wieku dopuszczenia do 
pracy pod ziemią w kopalniach – umowie międzynarodowej sporządzonej w 
Genewie 22 czerwca 1965 r. (Dz.U. 1970 nr 8 poz. 62), w Konwencji (nr 138) 
dotyczącej najniższego wieku dopuszczenia do zatrudnienia, sporządzonej w 
Genewie 26 czerwca 1973 r. (Dz.U. 1978 nr 12 poz. 53), w artykule 7 Europejskiej 
Karty Społecznej sporządzonej w Turynie dnia 18 października 1961 r. (Dz.U. z 
1999 r. Nr 8, poz. 67), stanowiącym m.in., iż w celu zapewnienia skutecznego 
wykonywania prawa dzieci i młodocianych do ochrony, Umawiające się Strony 
zobowiązują się ustalić, że wiek piętnastu lat będzie minimalnym wiekiem 
dopuszczenia 
do 
zatrudnienia, 
z 
zastrzeżeniem 
wyjątków 
wobec 
dzieci 
zatrudnionych przy określonych, lekkich pracach, nieszkodliwych dla ich zdrowia, 
moralności lub kształcenia.  
Mając na względzie wieloznaczność desygnatu „dopuszczenie do pracy” 
oraz dążąc do udzielenia Sądowi pytającemu użytecznej odpowiedzi Sąd 
Najwyższy  uznał, że należy odpowiedź na zagadnienie prawne ograniczyć do 
sytuacji, gdy roszczenie o dopuszczenie do pracy związane jest z negowaniem 
przez pozwanego pracodawcy istnienia stosunku pracy. Sytuacja taka wystąpiła 
bowiem w niniejszej sprawie. Poza podstawą prawną wskazaną przez Sąd 
pierwszej instancji, podobne sprawy mogą dotyczyć spraw związanych z 
subsumpcją art. 251 k.p. Przypomnieć też należy, iż gdy wśród roszczeń z zakresu 
prawa pracy, dochodzonych w jednym postępowaniu znajduje się choć jedno 
roszczenie, do rozpoznania którego w pierwszej instancji właściwy jest sąd w 
składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników, sąd w takim 
samym składzie właściwy jest także do rozpoznania pozostałych roszczeń - nawet 
w sytuacji, gdyby do rozpatrzenia tych ostatnich właściwym byłby sąd w składzie 
jednego sędziego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2009 r., II PZP 
14/08 – OSNP 2009/17-18/218; a także uchwałę z dnia 20 marca 2009 r., I PZP 
8/08, OSNP 2009/17-18/219).  
Konsekwencją nie zawarcia wprost w Kodeksie pracy roszczenia o 
dopuszczenie do pracy, w sytuacji kwestionowania istnienia stosunku pracy, może 
być występowanie przez pracowników z roszczeniami o przywrócenie do pracy. 

 
 
8 
Wydanie świadectwa pracy potraktowane zostaje jako decyzja pracodawcy o 
rozwiązaniu stosunku pracy, pomimo np. przekształcenia ex lege umowy 
terminowej w umowę o pracę na czas nieokreślony. Z uwagi na ochronny charakter 
prawa pracy, rozpoznanie w składzie ławniczym sprawy o przywrócenie do pracy, 
którą sąd  potraktuje jako de facto sprawę o dopuszczenie do pracy, nie powinno 
prowadzić do negatywnych skutków dla pracownika oraz do konkluzji rozpoznania 
takiej sprawy w niewłaściwym składzie. Również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 
21 września 2011 r. w sprawie II PK 36/115 nie stwierdził nieważności 
postępowania w sytuacji rozpoznania w „składzie ławniczym” roszczenia o 
dopuszczenie do pracy (wadliwie rozpoznanej jako powództwo o przywrócenie do 
pracy), uznając, że niewłaściwe - w świetle przepisów Kodeksu pracy - 
sformułowanie przez powoda roszczenia w przedmiocie zgłoszenia powrotu do 
wykonywania obowiązków służbowych (zgłoszenie w pozwie żądania „o 
przywrócenie do pracy” zamiast „o dopuszczenie do pracy”) i uwzględnienie 
takiego żądania nie może prowadzić do odmowy udzielenia jej ochrony prawnej w 
sytuacji, gdy to pozwany pracodawca w sposób ewidentny naruszył regulacje 
wspólnotowe dotyczące zasad terminowego zatrudniania pracowników. 
Podkreślić należy, iż istotą analizowanej sprawy o dopuszczenie do pracy 
jest ustalenie istnienia stosunku pracy. Umorzenie przez Sąd pierwszej instancji 
sprawy o ustalenie istnienia stosunku pracy (nota bene bez wyraźnego wniosku 
powoda), mogłoby zostać uznane za nienaruszające art. 469 k.p.c. oraz art. 203 § 
4 k.p.c. jedynie przy konstatacji, iż roszczenie o dopuszczenie do pracy implikuje 
obligatoryjną ocenę takiego roszczenia i w tym aspekcie je pochłania.  
Ponieważ immanentną częścią procesu o dopuszczenie do pracy jest 
ustalenie istnienia stosunku pracy, konsekwencją którego staje się uwzględnienie 
powództwa - należy uznać, powództwo takie jest wprost wymienione w art. 47 § 2 
pkt 1 k.p. Ponadto podzielając, akceptowany w judykaturze pogląd, że podstawą 
prawną takiego roszczenia może być art. 22 § 1 k.p. celowe jest przypomnienie 
treści tego przepisu, który in extenso stanowi, że przez nawiązanie stosunku pracy 
pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz 
pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez 
pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.   

 
 
9 
„Nawiązanie stosunku pracy” wymienione jest expressis verbis w § 2 art. 47 k.p.c., 
precyzującym, że w pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako 
przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje m.in. sprawy o ustalenie istnienia 
oraz nawiązanie stosunku pracy. Wykładnia językowa przemawia więc za 
konstatacją, że sprawy o dopuszczenie do pracy rozpoznaje w pierwszej instancji 
sąd w składzie jednego sędziego i dwóch ławników. 
Art. 47 § 2 pkt 1 k.p. obejmuje sprawy dotyczące nie tylko nawiązania 
stosunku pracy, ale także przywrócenia do pracy, wygaśnięcia stosunku pracy i 
roszczenia z nimi związane. Przepis ten wymienia także przywrócenie 
dotychczasowych warunków pracy, a więc nie tylko sprawy, których przedmiotem 
stało się zakończenie stosunku pracy, ale także te, w których doszło jedynie do 
zmiany warunków zatrudnienia (wypowiedzenia zmieniającego). Ponieważ kwestia 
dopuszczenia do pracy jest bardzo zbliżona do powództwa o przywrócenie do 
pracy i należy do spraw bardziej istotnych dla stosunku pracy niż przywrócenie 
dotychczasowych 
warunków 
zatrudnienia, 
również 
wykładnia 
funkcjonalna 
przemawia za rozpoznaniem takich spraw w „składzie ławniczym”. 
Uzasadnienie rządowego projektu nowelizacji omawianych przepisów z 
2007 r., zaakceptowane przez Sejm, wskazuje, iż celem pozostawienia 
rozpoznania w składzie z udziałem ławników kategorii spraw wymienionych w art. 
47 § 2 pkt 1  k.p. był zamiar ich rozpoznania przez osoby z dużym doświadczeniem 
zawodowym i życiowym, z uwzględnieniem również „sprawiedliwości społecznej” 
(Sejm RP V kadencji, nr druku: 639). W tym kontekście składem sędziowskim z 
udziałem ławników objęte są sprawy o największej doniosłości społecznej, a więc 
związane z istnieniem, funkcjonowaniem stosunku pracy, jako najważniejszego 
źródła przychodów i podstawy egzystencji społeczeństwa. Wykładnia historyczna, 
autentyczna oraz aksjologiczna również uzasadniają rozpoznanie spraw o 
dopuszczenie do pracy w składzie sędziowskim z udziałem ławników. 
Mając powyższe argumenty na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w 
sentencji uchwały.