III PZP 2/12

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 21 marca 2012 r. 
III PZP 2/12 
 
 
Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Teresa 
Flemming-Kulesza, Katarzyna Gonera, Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca, uza-
sadnienie), Halina Kiryło, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Zbigniew Myszka. 
 
 
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej  
Henryki Gajdy-Kwapień, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 21 marca 
2012 r. wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2012 r., 
[…], skierowanego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, 
o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne: 
 
 
„Czy tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin dydaktycznych, opiekuńczych i 
wychowawczych nauczycieli pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawo-
dowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu 
zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych wymienionych w art. 42 ust. 3 pkt 3 
ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. 
Nr 97, poz. 674 ze zm.) określa wyżej powołany przepis, czy też tygodniowy obo-
wiązkowy wymiar godzin zajęć takich nauczycieli określa na podstawie art. 42 ust. 7 
pkt 3 Karty Nauczyciela organ prowadzący szkołę lub placówkę?” 
 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
 
Tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć nauczycieli pedagogów, 
psychologów, logopedów i doradców zawodowych prowadzących zajęcia 
związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu, zatrudnionych w jednost-
kach organizacyjnych wymienionych w art. 42 ust. 3 lp. 3 ustawy z dnia 26 
stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 
674 ze zm.) określa na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 Karty Nauczyciela organ 
prowadzący szkołę lub placówkę. 
 

 
2 
U z a s a d n i e n i e 
 
 
Na podstawie art. 60 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyż-
szym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł o 
rozpoznanie przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego 
wskazanego w sentencji uchwały. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że to za-
gadnienie prawne wynikło z rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego w od-
niesieniu do wykładni przepisów art. 42 ust. 3 i ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 
r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) i okre-
ślenia, który z tych przepisów ma zastosowanie w stosunku do nauczycieli logope-
dów i nauczycieli pedagogów zatrudnionych w placówkach oświaty wymienionych w 
art. 42 ust. 3 tej ustawy. W art. 42 ust. 3 KN zostały ustalone obowiązkowe wymiary 
godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych nauczycieli zatrudnio-
nych w pełnym wymiarze czasu pracy w placówkach oświatowych wymienionych w 
tym przepisie, między innymi nauczycieli zatrudnionych w szkołach podstawowych, 
gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych (art. 42 ust. 3 KN pkt 3). 
 
Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN stanowi, że organ prowadzący szkołę lub pla-
cówkę określa „tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć nauczycieli szkół nie-
wymienionych w ust. 3, nauczycieli szkół, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1a, nau-
czycieli prowadzących kształcenie w formie zaocznej, nauczycieli kolegiów pracowni-
ków służb społecznych, nauczycieli kształcenia na odległość, nauczycieli realizują-
cych w ramach stosunku pracy obowiązki określone dla stanowisk o różnym tygo-
dniowym obowiązkowym wymiarze godzin, pedagogów, psychologów, logopedów, 
doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształ-
cenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych 
i zawodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 
pkt 11 ustawy o systemie oświaty, bibliotekarzy bibliotek pedagogicznych oraz zasa-
dy zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w formie zaocznej i w kształ-
ceniu na odległość”. Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN wywołuje wątpliwość wykładni-
czą, czy ma zastosowanie do pedagogów, psychologów, logopedów i doradców za-
wodowych mających status nauczycieli zatrudnionych w jednostkach organizacyj-
nych wymienionych w art. 42 ust. 3 KN, czy też ma zastosowanie tylko do pracowni-
ków zatrudnionych na wyżej wskazanych stanowiskach w charakterze specjalistów w 
takich jednostkach organizacyjnych i niemających statusu nauczyciela. 

 
3 
 
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06 (OSNP 2008 
nr 5-6, poz. 62) orzekł, że tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dydaktycz-
nych, wychowawczych i opiekuńczych mianowanego nauczyciela logopedy jest okre-
ślony na podstawie art. 42 ust. 3 KN, a nie przez przepisy wydane na podstawie art. 
13 pkt 2 ustawy z dnia 15 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o 
zmianie innych ustaw (Dz.U. Nr 179, poz. 1845). Ta ustawa nadała w art. 1 pkt 21 lit. 
b nowe brzmienie przepisowi art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Przepis art. 13 pkt 2 tej ustawy, 
powoływany w wyżej wskazanym wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., był przepisem 
przejściowym. Nakazywał organom prowadzącym szkoły wydanie przepisów dosto-
sowujących dotychczasowe przepisy do nowego brzmienia art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. W 
przepisie art. 42 ust. 7 pkt 3 w nowym brzmieniu zostały dodane stanowiska logope-
dów oraz doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierun-
ku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edu-
kacyjnych i zawodowych. Do tych stanowisk odnosił się przepis przejściowy art. 13 
pkt 2 powołanej wyżej ustawy zmieniającej z dnia 15 lipca 2004 r., stanowiący, że 
organy prowadzące szkoły w terminie dwóch miesięcy od dnia wejścia w życie tej 
ustawy określą „tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć logopedów oraz do-
radców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształce-
nia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i 
zawodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 
11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 1996 r. Nr 67, poz. 
329 z późn. zm.)”. W treści tego przepisu została więc powtórzona część treści prze-
pisu art. 42 ust. 7 pkt 3 KN w nowym brzmieniu nadanym przez wyżej powołaną 
ustawę zmieniającą z dnia 15 lipca 2004 r. 
 
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06, który od-
nosi się do przepisu przejściowego art. 13 pkt 2 ustawy zmieniającej z dnia 15 lipca 
2004 r., może być odnoszony do art. 42 ust. 7 pkt 3 KN w brzmieniu nadanym tą 
ustawą i obecnie obowiązującym oraz do relacji między tym przepisem a art. 42 ust. 
3 KN. Sąd Najwyższy w tym wyroku uznał, że do nauczyciela mianowanego nie miały 
zastosowania przepisy wydane na podstawie art. 13 pkt 2 wyżej powołanej ustawy 
zmieniającej z dnia 15 lipca 2004 r. Ten przepis nakazuje organowi prowadzącemu 
szkołę określenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć logopedów 
oraz doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku 
kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji eduka-

 
4 
cyjnych i zawodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 
ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty. Sąd Najwyższy wskazał, że chodzi tu o roz-
porządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. w spra-
wie udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych 
przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. Nr 11, poz. 114). W celu prowadzenia 
tych zajęć, zgodnie z § 15 tego rozporządzenia, w szkołach mogą być zatrudnieni 
pedagodzy, psycholodzy i logopedzi jako specjaliści, a nie jako nauczyciele. Do tych 
specjalistów znajduje zastosowanie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN, stanowiący o określeniu 
czasu ich tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin przez organ prowadzący 
szkołę. 
 
Przeciwny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., 
I PK 153/10 (OSNP 2012 nr 5-6, poz. 63), wydanym w sprawie z powództw dwóch 
nauczycielek, z których jedna była nauczycielem logopedą, a druga - nauczycielem 
pedagogiem, o wynagrodzenie za pracę w godzinach ponadwymiarowych. Organ 
prowadzący szkołę w akcie wydanym na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN ustalił, że 
obowiązkowy wymiar zajęć takich nauczycieli wynosi 22 godziny. Powódki twierdziły, 
że akt wydany na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN nie może określić tygodniowego 
obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych lo-
gopedów i pedagogów będących nauczycielami zatrudnionymi w szkołach i placów-
kach wymienionych w art. 42 ust. 3 KN i powoływały się na wykładnię art. 42 ust. 3 i 
art. 42 ust. 7 pkt 3 KN dokonaną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 
2007 r., I PK 195/06. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 
153/10 uznał, że nie jest trafny pogląd wyrażony w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., 
I PK 195/06. Sąd Najwyższy stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż art. 42 KN po-
dobnie jak i inne przepisy tej ustawy odnosi się do nauczycieli w rozumieniu jej art. 3 
pkt 1, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o „nauczycielach bez bliższego 
określenia - rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pracowników 
pedagogicznych zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach wymienio-
nych w art. 1 ust. 1 i 1a”. Dlatego art. 42 ust. 3 określa tygodniowe normy zajęć obo-
wiązkowych w różnych typach szkół nauczycieli przedmiotów edukacyjnych, jak i na-
uczycieli praktycznej nauki zawodu, wychowawców, bibliotekarzy bibliotek szkolnych 
oraz nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych. Wynikające z tego przepi-
su różnice w wymiarach obowiązkowych zajęć nauczycieli zatrudnionych na wymie-
nionych w nim stanowiskach w różnych typach szkół nie są przypadkowe, ale w 

 
5 
oczywisty sposób wynikają z charakteru pracy, rodzaju oraz rozmiaru obowiązków i 
obciążeń związanych z zajmowanym przez nauczyciela stanowiskiem. 
 
Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN nadaje organowi prowadzącemu szkołę lub pla-
cówkę uprawnienie do określania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin 
zajęć, między innymi, pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodo-
wych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 
ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z art. 1 ustawy o systemie oświaty zadaniem 
tego systemu jest nie tylko zapewnienie obywatelom realizacji prawa do kształcenia 
się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i 
osiągniętego rozwoju (pkt 1), ale również dostosowanie treści, metod i organizacji 
nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwości korzystania 
z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej (pkt 
4). Oznacza to, że szkoły i placówki objęte tym systemem zobowiązane są do reali-
zowania zarówno zadań edukacyjnych i opiekuńczo-wychowawczych w stosunku do 
uczniów i wychowanków, jak i zadań w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicz-
nej świadczonej również na rzecz rodziców i opiekunów oraz nauczycieli. Wynika to 
wprost z art. 64 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym podstawowymi formami 
działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły są nie tylko zajęcia edukacyjne (pkt 1 
i 2) i praktyczna nauka zawodu w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe (pkt 
5), ale także zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze i specjalistyczne organizowane dla 
uczniów mających trudności w nauce oraz inne zajęcia wspomagające rozwój dzieci i 
młodzieży z zaburzeniami rozwojowymi (pkt 3). W celu realizacji tego zadania art. 22 
ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty nadaje ministrowi właściwemu do spraw 
oświaty i wychowania umocowanie do określenia w drodze rozporządzenia zasad 
udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placów-
kach, które powinny tworzyć warunki dla zaspokajania potrzeb rozwojowych i eduka-
cyjnych uczniów, w szczególności wspomagać rozwój uczniów i efektywności ucze-
nia się. Wydane na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty powo-
łane rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. 
nakłada na dyrektora szkoły obowiązek organizowania takiej pomocy (§ 15 ust. 1) 
oraz określa zasady organizacji i udzielania uczniom, ich rodzicom oraz nauczycie-
lom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w tym, między innymi, w formie zajęć 
specjalistycznych: korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, socjoterapeutycz-
nych oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym, a także zajęć psychoeduka-

 
6 
cyjnych dla uczniów i rodziców (§ 5 ust. 2 pkt 2, 5 i 6 w związku z § 2 pkt 5). Zajęcia 
te mogą być prowadzone w grupach o określonej w przepisach rozporządzenia licz-
bie uczestników przez nauczycieli posiadających przygotowanie w zakresie terapii 
pedagogicznej, logopedii lub logopedii szkolnej, w zakresie pracy o charakterze tera-
peutycznym lub socjoterapii, pedagogów, psychologów oraz innych nauczycieli po-
siadających przygotowanie do prowadzenia zajęć specjalistycznych (§ 7 ust. 1 i § 
11). W przedszkolu, szkole lub placówce mogą być zatrudnieni pedagog, psycholog, 
logopeda i doradca zawodowy, których zakres zadań określają przepisy rozporzą-
dzenia (§ 15 ust. 2-6). 
 
Sąd Najwyższy uznał, że przedstawione wyżej uregulowania należy rozumieć 
w ten sposób, że w zależności od rozmiaru indywidualnych potrzeb dzieci i młodzieży 
uczących się w danej szkole lub placówce, a konkretnie mniejszego lub większego 
zapotrzebowania w danej szkole na zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-peda-
gogicznej, realizacja tych zajęć może odbywać się albo poprzez powierzenie ich 
prowadzenia nauczycielom (np. zajęć edukacyjnych) posiadającym odpowiednie 
przygotowanie albo poprzez zatrudnienie nauczyciela posiadającego odpowiednie 
kwalifikacje (art. 9 ust. 1 KN) między innymi na stanowisku pedagoga lub logopedy z 
powierzeniem mu obowiązków i zadań określonych w przepisach rozporządzenia. W 
takim przypadku obowiązkowy wymiar zajęć podlega ustaleniu na podstawie art. 42 
ust. 7 pkt 3 KN. Jest to rozwiązanie zrozumiałe i zasługujące na akceptację, gdy się 
uwzględni, że stanowisko nauczyciela przedmiotu edukacyjnego, dla którego pensum 
zostało określone w art. 42 ust. 3 pkt 3 KN, jest stanowiskiem innym, związanym z 
innymi zadaniami, obowiązkami i uciążliwościami, od stanowiska nauczyciela peda-
goga lub nauczyciela logopedy, podobnie jak jest stanowiskiem innym od stanowiska 
nauczyciela praktycznej nauki zawodu czy nauczyciela bibliotekarza, dla których 
określona została większa liczba godzin obowiązkowego wymiaru zajęć (por. rozwa-
żania zawarte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 
1990 r., III PZP 51/89, OSNC 1990 nr 12, poz. 140 oraz w wyrokach Sądu Najwyż-
szego z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 217/98, OSNAPiUS 1999 nr 15, poz. 479 i z dnia 
5 lutego 2002 r., I PKN 849/00, LEX nr 54887). Można również stwierdzić, że o ile 
art. 42 ust. 3 pkt 3 określa obowiązkowy wymiar zajęć dla nauczycieli bezpośrednio 
realizujących zadania edukacyjne szkoły, to art. 42 ust. 7 pkt 3 odnosi się, między 
innymi, do ustalenia tego wymiaru dla nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach 

 
7 
związanych z realizacją zadań szkoły z zakresu pomocy psychologiczno-pedago-
gicznej. 
 
Pierwszy Prezes stwierdził, że w obu tych wyrokach jako akt wydany na pod-
stawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, o którym jest mowa w art. 42 
ust. 7 pkt 3 KN, powoływane jest rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i 
Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r., które już nie obowiązuje, gdyż zostało zastąpione 
rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie 
zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych 
przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1487), które weszło w ży-
cie z dniem 1 lutego 2011 r. Powyższa zmiana stanu prawnego nie spowodowała 
jednak, że przedstawiona wyżej sprzeczność w orzecznictwie Sądu Najwyższego, 
dotyczy nieobowiązującego już stanu prawnego. Sprzeczność ta dotyczy bowiem 
wykładni przepisów art. 42 ust. 3 i ust. 7 KN i określenia relacji miedzy tymi przepi-
sami, a nie wykładni przepisów rozporządzenia wydanego na podstawie art. 22 ust. 2 
pkt 11 ustawy o systemie oświaty. 
 
Pierwszy Prezes zwrócił uwagę, że ustawodawca w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN 
zastosował wysoce wadliwą technikę legislacyjną, naruszającą konstytucyjnie usta-
loną hierarchię źródeł prawa. W art. 42 ust. 7 pkt 3 KN powołane są bowiem przepisy 
aktu wykonawczego wydanego do innej ustawy i to na dodatek w postaci abstrakcyj-
nej („pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych prowadzących 
zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania 
uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych, o których mowa w 
przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty”). 
Przepisy aktu wykonawczego do innej ustawy mają więc konkretyzować treść art. 42 
ust. 7 pkt 3 KN. Ponadto podstawa do wydania rozporządzenia zawarta w art. 22 ust. 
2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty jest bardzo ogólna i stanowi, że minister właści-
wy do spraw oświaty i wychowania określi w drodze rozporządzenia „zasady udziela-
nia i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach, 
które powinny tworzyć warunki dla zaspokajania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych 
uczniów, w szczególności wspomagać rozwój uczniów i efektywność uczenia się”. 
Powyższe upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia nasuwa poważne 
wątpliwości, czy jest zgodne z określonymi w art. 92 ust. 1 Konstytucji wymaganiami, 
jakim musi odpowiadać upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia. Upo-
ważnienie ma być szczegółowe i określać zakres spraw przekazanych do uregulo-

 
8 
wania, a także zawierać wytyczne dotyczące treści aktu, których brak w art. 22 ust. 2 
pkt 11 ustawy o systemie oświaty. 
 
Ani w art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, ani w żadnym innym 
przepisie tej ustawy nie zostały wymienione stanowiska pedagogów, psychologów, 
logopedów, doradców zawodowych, o których mowa jest w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. W 
art. 42 ust. 7 pkt 3 KN zostały więc wymienione stanowiska, które mają być dopiero 
określone w akcie wykonawczym do ustawy o systemie oświaty, a ta ustawa nie 
przewiduje utworzenia takich stanowisk w drodze aktu wykonawczego. Tylko w art. 
42 ust. 7 pkt 3 KN są wymienione stanowiska pedagogów, psychologów, logopedów i 
doradców zawodowych w szkołach i innych placówkach oświatowych. Powyższy 
przepis Karty Nauczyciela określa więc przedmiot regulacji rozporządzenia wydane-
go na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, gdy chodzi o utwo-
rzenie takich stanowisk w szkołach i innych placówkach objętych przepisami Karty 
Nauczyciela. Przepis art. 92 ust. 1 Konstytucji nie pozostawia wątpliwości, że jedna 
ustawa nie może określać treści aktu wykonawczego do drugiej ustawy, a wytyczne 
do wydania treści aktu mają być zawarte w ustawie zawierającej upoważnienie do 
wydania rozporządzenia i nie mogą być wywodzone z innych ustaw. Regulacja za-
warta w omawianym fragmencie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN nasuwa poważne wątpliwo-
ści, gdy chodzi o jej zgodność z art. 2 Konstytucji, wyrażającym zasadę państwa 
prawnego, oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji, określającym wymagania, jakim musi od-
powiadać ustawowe upoważnienie do wydania rozporządzenia. Ogólnie omawiany 
fragment art. 42 ust. 7 pkt 3 KN narusza konstytucyjną hierarchię źródeł prawa. Roz-
porządzenie wydane do ustawy o systemie oświaty ma być aktem konkretyzującym 
przepisy art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN, a regulacje ustawowe Karty Nauczyciela za-
warte w wyżej wymienionych przepisach mają być wykładane na podstawie przepi-
sów tego rozporządzenia. 
 
Zagadnienie walidacji wyżej wskazanego fragmentu art. 42 ust. 7 pkt 3 KN 
pojawia się wówczas, gdy powyższe uregulowanie miałoby być poddane takiej funk-
cjonalnej wykładni, iż obejmuje ono zarówno nauczycieli w ścisłym rozumieniu tego 
pojęcia w Karcie Nauczyciela, mających specjalność pedagoga, psychologa, logope-
dy lub doradcy zawodowego, jak i pedagogów, psychologów, logopedów i doradców 
zawodowych niezatrudnionych jako nauczyciele w ścisłym znaczeniu tego pojęcia, 
będących „innymi pracownikami pedagogicznymi” zgodnie z dosłownym brzmieniem 
terminologii zastosowanej w art. 3 pkt 1 KN i nauczycieli w szerokim znaczeniu w 

 
9 
świetle definicji nauczyciela zawartej w tym przepisie. Przy powyższej wykładni funk-
cjonalnej art. 42 ust. 7 pkt 3 wyłącza nauczycieli pedagogów, psychologów, logope-
dów i doradców zawodowych (nauczycieli w ścisłym znaczeniu) z regulacji zawartej 
w art. 42 ust. 3 pkt 1-3 KN. Te przepisy odnoszą się do nauczycieli przedszkoli i szkół 
w ścisłym znaczeniu pojęcia „nauczyciel”, co wynika z konstrukcji tabeli zawartej w 
art. 42 ust. 3 KN. W tej tabeli pojęcie „nauczyciel” występuje z dookreśleniem typu 
placówki oświatowej (przedszkola, szkoły określonego typu lub innej placówki) i uży-
wane jest odrębnie pojęcie „wychowawca”, występujące w art. 3 pkt 1 KN, zawierają-
cym definicję pojęcia „nauczyciel” w znaczeniu szerokim. Językowa wykładnia art. 42 
ust. 3 KN nie pozostawia większych wątpliwości, że obejmuje on wszystkich nauczy-
cieli w ścisłym znaczeniu publicznych przedszkoli i szkół wymienionych w art. 1 ust. 1 
pkt 1 KN, a więc także nauczycieli o specjalnościach pedagoga, psychologa, logope-
dy lub doradcy zawodowego. 
 
Na wykładni funkcjonalnej przepisów art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN, podważa-
jącej wnioski wynikające z wykładni językowej tych przepisów, opiera się pogląd wy-
rażony w omówionym wyżej wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, w którym 
Sąd Najwyższy nie rozważał, czy w przyjętej wykładni art. 42 ust. 7 pkt 3 KN jest w 
analizowanej części zgodny z konstytucyjnymi zasadami systemu źródeł prawa. 
 
Pogląd przeciwny, który wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 
2007 r., I PK 195/06, opiera się na wykładni językowej. Sąd Najwyższy zinterpretował 
użyte w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN sformułowanie „pedagodzy, psycholodzy, logopedzi, 
doradcy zawodowi prowadzący zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i 
zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i za-
wodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 
11 ustawy o systemie oświaty” zgodnie z dosłownym jego brzmieniem. Sąd Najwyż-
szy uznał, że w tym sformułowaniu zostały wymienione stanowiska będące stanowi-
skami „innych pracowników pedagogicznych”, zgodnie z dosłownym brzmieniem art. 
3 pkt 1 KN, a więc stanowiskami nauczycieli w szerokim rozumieniu pojęcia „nauczy-
ciel”. To sformułowanie nie odnosi się do nauczycieli w ścisłym znaczeniu tego poję-
cia, których dotyczy art. 42 ust. 3 KN. Przepis art. 42 ust. 3 KN nie obejmuje, co po-
zostaje poza wszelkim sporem, pedagogów, psychologów, logopedów i doradców 
zawodowych będących nauczycielami tylko w szerokim znaczeniu tego pojęcia. Sąd 
Najwyższy w tym wyroku użył w celu określenia tej grupy pracowników pojęcia „spe-
cjaliści”. To określenie można przełożyć na znacznie dłuższe określenie, które będzie 

 
10
dostosowane do terminologii użytej w art. 3 pkt 1 KN: „inni pracownicy pedagogiczni, 
którzy są w rozumieniu art. 3 pkt 1 KN nauczycielami w szerokim rozumieniu”. Taki 
zabieg jest niezbędny z punktu widzenia rozpatrzenia przedstawionego w pytaniu 
prawnym zagadnienia prawnego i krytycznych uwag sformułowanych w wyroku z 
dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, w stosunku do poglądu wyrażonego w powyż-
szym wyroku. Te krytyczne uwagi w części odnoszą się wprost do określenia „spe-
cjaliści”, którego użył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 
195/06. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, zamieścił 
następujący fragment: „Należy zauważyć, że art. 42, podobnie jak pozostałe przepisy 
Karty Nauczyciela, odnosi się wyłącznie do nauczycieli (w rozumieniu art. 3 pkt 1), a 
nie innych grup zawodowych. Skoro więc przepis ten istotnie w żadnym miejscu nie 
wymienia stanowiska specjalisty, przewiduje natomiast w ust. 7 pkt 3 między innymi 
stanowiska pedagoga i logopedy, których mowa w przepisach rozporządzenia z dnia 
7 stycznia 2003 r., to jednoznacznie stanowi o możliwości zatrudniania na tych sta-
nowiskach osób będących nauczycielami”. 
 
Zgodnie z art. 3 ust. 1 KN ilekroć w ustawie jest mowa o nauczycielach bez 
bliższego określenia, rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pra-
cowników pedagogicznych zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach 
wymienionych w art. 1 ust. 1 i 1a. Powyższe określenie nauczyciela w rozumieniu 
Karty Nauczyciela w żaden sposób nie daje się odwrócić w taki sposób, że jeżeli 
Karta Nauczyciela mówi o wychowawcach lub innych pracownikach pedagogicznych, 
wymieniając nazwy tych pracowników, to należy przez to rozumieć także nauczycieli 
w ścisłym znaczeniu tego słowa. Takie stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie 
Sądu Najwyższego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 
5 marca 1990 r., III PZP 51/89, OSNCP 1990 nr 12, poz. 140. oraz wyroki Sądu Naj-
wyższego z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 217/98, OSNAPiUS 1999 nr 15, poz. 479 i z 
dnia 5 lutego 2002 r., I PKN 849/00, LEX nr 54887). Szczególnie wyraźnie to stano-
wisko zostało wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 
dnia 5 marca 1990 r., III PZP 51/89. Powyższa uchwała dotyczy wprawdzie nieobo-
wiązujących już regulacji zawartych w art. 42 KN, ale ogólniejsze sformułowanie w 
niej zawarte można odnieść do art. 42 KN w brzmieniu obecnie obowiązującym. Sąd 
Najwyższy w uzasadnieniu tej uchwały, zawierającej odpowiedź na pytanie prawne 
dotyczące wymiaru zajęć nauczycieli psychologów i nauczycieli pedagogów zatrud-

 
11
nionych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, przedstawił nastę-
pujący wywód prawny: 
 
„Według art. 3 Karty Nauczyciela, zawierającego słownik wyrażeń ustawo-
wych, ilekroć w ustawie jest mowa o nauczycielach bez bliższego określenia, tylekroć 
rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicz-
nych. Tego rodzaju unormowanie rodzi określone konsekwencje. Dlatego w niektó-
rych tylko sytuacjach wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni uważani mogą być 
za nauczycieli, ale nie odwrotnie. Oznacza to, że Karta Nauczyciela nie zawiera 
upoważnienia do stosowania - w jakiejkolwiek sytuacji - przepisów dotyczących tylko 
wychowawców do nauczycieli. 
 
Tym samym wyłączona jest możliwość zaakceptowania poglądu wyrażonego 
przez Ministra Sprawiedliwości co do tego, że określenie „wychowawca” zawarte w 
art. 42 ust. 1 pkt 9c Karty Nauczyciela ma tak ogólny charakter, iż obejmuje wszyst-
kich pracowników spełniających funkcje wychowawcze w zakładach poprawczych i 
schroniskach dla nieletnich, a więc także nauczycieli psychologów i nauczycieli pe-
dagogów. 
 
Kolejnym argumentem przemawiającym za rozróżnieniem określenia wycho-
wawca od wyrażenia nauczyciel jest brzmienie art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela. 
Przepis ten w pkt 1-5 oraz 10-11 posługuje się określeniem nauczyciel, natomiast w 
pkt 6-9 - wychowawca i w zależności od tego normuje tygodniowy wymiar godzin. 
 
Nie można zakładać, że to rozróżnienie jest wynikiem niedokładności lub 
niedopatrzenia - właśnie w odniesieniu do zakładów poprawczych czy schronisk dla 
nieletnich - albo że intencją ustawodawcy było rozumienie przez pojęcie wychowaw-
cy wszystkich innych pracowników tych placówek. Zresztą art. 42 ust. 1 pkt 9c Karty 
Nauczyciela expressis verbis posługuje się określeniem wychowawcy w zakładach 
poprawczych i schroniskach dla nieletnich, a nie określeniem nauczyciela czy innych 
pracowników pedagogicznych mimo jednoznacznego rozróżniania tych grup zawo-
dowych”. 
 
W obecnie obowiązującym art. 42 ust. 7 pkt 3 KN jest mowa o pedagogach, 
psychologach, logopedach i doradcach zawodowych, natomiast w obecnie obowią-
zującym art. 42 ust. 1 pkt 1-3 KN - o nauczycielach przedszkoli i szkół. Zgodnie z 
przedstawionym wyżej ogólnym wywodem z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego, użyte w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN określenia „pedagog”, „psycholog”, „lo-
gopeda” i „doradca zawodowy” nie mogą być rozumiane tak rozciągliwie, aby obej-

 
12
mowały także nauczycieli w ścisłym znaczeniu mających wyżej wskazane specjalno-
ści. Takich nauczycieli obejmuje art. 42 ust. 3 pkt 1-3 KN. 
 
Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1990 r., 
III PZP 51/89. oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 217/98 i z 
dnia 5 lutego 2002 r., I PKN 849/00, zostały powołane zarówno w wyroku Sądu Naj-
wyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06, jak i w wyroku Sądu Najwyższego 
z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10 w celu wsparcia wyrażonych w nich przeciw-
nych poglądów. Powołane orzeczenia wspierają, jak zostało to przedstawione wyżej, 
pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 
195/06. Pogląd wyrażony w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, stanowi 
odejście od poglądu wyrażonego w tych wyrokach, że jeżeli w przepisach Karty Nau-
czyciela jest mowa o wychowawcach lub innych pracownikach pedagogicznych, to 
nie można tymi pojęciami obejmować także nauczycieli w ścisłym znaczeniu.  
 
Przy wykładni art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN w sposób przedstawiony w wy-
roku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06, nie występuje za-
gadnienie walidacji art. 42 ust. 7 pkt 3 KN w analizowanej części. Przepis art. 42 ust. 
7 pkt 3 KN odnosi się w tej interpretacji do pedagogów, psychologów, logopedów i 
doradców zawodowych niebędących nauczycielami w ścisłym znaczeniu, a tym sa-
mym nieobjętych przepisami art. 42 ust. 3 pkt 1-3 KN. Regulacja organu prowadzą-
cego szkołę lub placówkę obowiązkowego tygodniowego wymiaru zajęć tych pra-
cowników może być dla tych pracowników tylko korzystniejsza od ogólnego przepisu 
art. 42 ust. 1 KN, zgodnie z którym czas pracy nauczyciela (w szerokim rozumieniu) 
nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. Swoiste źródła prawa pracy, o których 
mowa jest w art. 9 k.p., tj. układy zbiorowe pracy i inne oparte na ustawie porozumie-
nia zbiorowe, regulaminy i statuty mogą bowiem zawierać korzystniejsze dla pracow-
ników regulacje od przepisów ustawowych. Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN przy oma-
wianej interpretacji jest tylko wadliwie skonstruowany przez to, że odwołuje się do 
aktu podustawowego, wydanego w celu wykonania innej ustawy. Inaczej sprawa się 
przedstawia, gdyby art. 42 ust. 7 pkt 3 KN miał wyłączać nauczycieli w ścisłym zna-
czeniu mających specjalność pedagoga, psychologa, logopedy lub doradcy zawodo-
wego z zakresu zastosowania art. 42 ust. 3 KN. W takiej interpretacji byłby niezgodny 
z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP przede wszystkim przez to, że niekorzystne dla pra-
cowników wyjątki od regulacji ustawowych, byłyby wprowadzane nie rozporządze-
niem, lecz aktem organu prowadzącego publiczną szkołę lub placówkę (aktem prawa 

 
13
miejscowego - uchwałą rady gminy). Konstytucja nie przewiduje innej postaci aktu 
wykonawczego do ustawy od rozporządzenia, a upoważnienie ustawowe do wydania 
rozporządzenia musi spełniać wymagania określone w art. 92 Konstytucji. Okolicz-
ność, że art. 42 ust. 7 pkt 3 odsyła do aktu wykonawczego do innej ustawy, ma w tym 
kontekście drugorzędne znaczenie. 
 
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, stwierdził, 
że art. 42 ust. 3 KN „określa tygodniowe normy zajęć obowiązkowych w różnych ty-
pach szkół zarówno nauczycieli przedmiotów edukacyjnych, jak i nauczycieli prak-
tycznej nauki zawodu, wychowawców, bibliotekarzy bibliotek szkolnych oraz nauczy-
cieli poradni psychologiczno-pedagogicznych”. Z tego stwierdzenia Sąd Najwyższy 
wywiódł wniosek, że nauczyciele o specjalnościach pedagoga, psychologa, logopedy 
i doradcy zawodowego nie są objęci art. 42 ust. 3 KN, gdyż nie są nauczycielami 
„przedmiotów edukacyjnych” (takiego określenia w art. 42 ust. 3 KN nie ma).  
 
W stosunku do powyższego stwierdzenia Pierwszy Prezes zwrócił uwagę, że 
w art. 42 ust. 3 KN w zasadzie wymienieni są ogólnie nauczyciele określonych typów 
szkół i innych placówek oświatowych: „nauczyciele przedszkoli, z wyjątkiem nauczy-
cieli pracujących z grupami dzieci 6-letnich” (pkt 1), „nauczyciele przedszkoli i innych 
placówek przedszkolnych pracujących z grupami dzieci 6-letnich” (pkt 2), „nauczy-
ciele przedszkoli specjalnych, szkół podstawowych, gimnazjów, szkół specjalnych, 
liceów ogólnokształcących, liceów profilowanych i liceów uzupełniających ... (pkt 3). 
Tylko w stosunku do nauczycieli szkół prowadzących szkolenie zawodowe użyte zo-
stało pojęcie „nauczyciele przedmiotów teoretycznych”, a w stosunku do nauczycieli 
szkół artystycznych - pojęcie „nauczyciele przedmiotów artystycznych i ogólnokształ-
cących” (dalsza część pkt 3). Jedyną grupą nauczycieli, która została wyodrębniona 
ze względu na nauczany przedmiot, są „nauczyciele praktycznej nauki zawodu” we 
wszystkich typach szkół (pkt 5). Z punktu widzenia wykładni językowej art. 42 ust. 3 
KN nauczyciele o specjalnościach pedagoga, psychologa, logopedy i doradcy zawo-
dowego zatrudnieni w przedszkolach, szkołach podstawowych, gimnazjach, szkołach 
specjalnych, liceach ogólnokształcących, liceach profilowanych i liceach uzupełniają-
cych są bez żadnych wątpliwości objęci przez ten przepis. Przy wykładni językowej 
art. 42 ust. 3 KN pewne wątpliwości mogłyby się nasuwać, gdy chodzi o takich nau-
czycieli zatrudnionych w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe i szkołach 
artystycznych, ze względu na to, że w stosunku do nauczycieli tych szkół jest mowa 
o „nauczycielach przedmiotów teoretycznych” i „nauczycielach przedmiotów arty-

 
14
stycznych i ogólnokształcących”. W kontekście art. 42 ust. 3 pkt 5 KN, który dotyczy 
nauczycieli praktycznej nauki zawodu we wszystkich typach szkół należałoby raczej 
opowiedzieć się za tym, że zajęcia prowadzone przez nauczycieli o specjalnościach 
pedagoga, psychologa, logopedy i doradcy zawodowego są „przedmiotami teore-
tycznymi” (szkoły zawodowe) lub „przedmiotami ogólnokształcącymi” (szkoły arty-
styczne). Twierdzenie, że art. 42 ust. 3 KN nie obejmuje nauczycieli o specjalno-
ściach pedagoga, psychologa, logopedy i doradcy zawodowego we wszystkich pu-
blicznych przedszkolach i szkołach, mogłoby mieć podstawę tylko w wykładni funk-
cjonalnej, która przełamywałaby wynik wykładni językowej. Sąd Najwyższy w wyroku 
z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, takiej wykładni nie przeprowadził w przeko-
nujący sposób. W sytuacji, gdy nauczyciele o specjalnościach pedagoga, psycho-
loga, logopedy i doradcy zawodowego w publicznych przedszkolach i szkołach byliby 
objęci przez art. 42 ust. 3 KN, do odpowiedzi na postawione pytanie prawne nie by-
łoby w ogóle potrzeby szczegółowego rozpatrywania art. 42 ust. 7 pkt 3 KN i rozwa-
żania jego konstytucyjności. Przepis art. 42 ust. 2 pkt 1 KN wyraźnie i jednoznacznie 
określa relację między art. 42 ust. 3 a art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Zgodnie z art. 42 ust. 2 
pkt 1 KN w ramach czasu pracy, o którym mowa w ust. 1, oraz ustalonego wynagro-
dzenia nauczycieli obowiązany jest realizować: „zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i 
opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich 
rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo ust. 
7”. Określony nauczyciel (w szerokim rozumieniu) jest objęty albo przepisem art. 42 
ust. 3 KN, albo przepisem art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN nie 
wprowadza wyjątków od zastosowania art. 42 ust. 3 KN. 
 
Na wykładnię przepisów ustawowych nie może w żadnym wypadku wpływać 
treść rozporządzenia wydanego na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie 
oświaty, do którego odsyła art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. To odesłanie może być rozumiane 
tylko w taki sposób, że w tym rozporządzeniu utworzone są stanowiska psychologa, 
pedagoga, logopedy i doradcy zawodowego, niebędące stanowiskami nauczyciel-
skimi w ścisłym znaczeniu. Regulowanie zatrudnienia nauczycieli w ścisłym znacze-
niu tego słowa w oczywisty sposób nie mieści się w granicach ustawowego upoważ-
nienia do wydania rozporządzenia. Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 nie odsyła do całego 
rozporządzenia, lecz tylko do tej jego części, która mówi o wskazanych stanowi-
skach. Dopóki więc takie rozporządzenie, nieskonkretyzowane w odesłaniu, będzie 

 
15
istniało, odesłanie będzie miało rzeczywistą treść. Wszelkie inne rozumienie tego 
odesłania stanowiłoby naruszenie hierarchii źródeł prawa i zasad wykładni prawa.  
 
Należy przy tym zaznaczyć, że w części objętej odesłaniem rozporządzenie 
poprzednio obowiązujące i rozporządzenie obecnie obowiązujące mają treść werbal-
nie podobną, a merytorycznie tożsamą. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodo-
wej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psy-
chologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach 
stanowi w § 4 ust. 2: „Pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolu, szkole i 
placówce udzielają uczniom nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz 
specjaliści wykonujący w przedszkolu, szkole i placówce zadania z zakresu pomocy 
psychologiczno-pedagogicznej, w szczególności psycholodzy, pedagodzy, logopedzi 
i doradcy zawodowi, zwani dalej >>specjalistami<<”. Poprzednio obowiązujące roz-
porządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. stanowiło 
w § 15 ust. 2: „W przedszkolu, szkole lub placówce mogą być zatrudnieni pedagog, 
psycholog i logopeda. W szkole i placówce może być zatrudniony również doradca 
zawodowy”. Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06 oraz 
z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, odwołał się tylko do treści § 15 ust. 2 wyżej 
wymienionego rozporządzenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I 
PK 153/10. odwołał się natomiast do całości regulacji zawartych w wyżej wymienio-
nym rozporządzeniu, a także do art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, bę-
dącego podstawą do wydania tego rozporządzenia i wyprowadził z takiej analizy 
wnioski dotyczące rozstrzygnięcia spornego zagadnienia prawnego. Pierwszy Prezes 
podniósł, że rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego ma bardzo 
istotne znaczenie praktyczne. Od jego rozstrzygnięcia zależy bowiem, czy nauczy-
ciele pedagodzy, psycholodzy, logopedzi i doradcy zawodowi zatrudnieni w publicz-
nych przedszkolach, szkołach i innych placówkach będą podlegali, gdy chodzi o ob-
owiązkowy tygodniowy wymiar zajęć dydaktycznych, opiekuńczych i wychowaw-
czych, jednolitej regulacji Karty Nauczyciela (art. 42 ust. 3 KN), czy też aktom prawa 
miejscowego o różnej treści, wydanym przez organy samorządu terytorialnego na 
podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN, przy braku kryteriów tego zróżnicowania. 
 
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10 jako wyrok 
późniejszy i mający rozbudowaną treść uzasadnienia przyjętej wykładni, zdaje się 
być w praktyce odbierany jako końcowe stanowisko Sądu Najwyższego i ustalenie 
prawidłowej wykładni prawa w sprawie objętej treścią wnoszonego pytania praw-

 
16
nego. Na powołaniu tego wyroku opiera się uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu 
Administracyjnego z dnia 5 października 2011 r., I OSK 1194/11 (opublikowany w 
internetowej bazie orzeczeń NSA i wojewódzkich sądów administracyjnych: http:// 
orzeczenia.nsa.gov.pl), wydanego w sprawie ze skargi na uchwałę rady jednego z 
podwarszawskich miast ustalającą tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć dla nau-
czycieli specjalistów zatrudnionych w szkołach i przedszkolach, podjętą na podstawie 
art. 47 ust. 7 pkt 3 KN. Jest to jedyny wyrok, w którym Naczelny Sąd Administracyjny 
wypowiedział się w sprawie wykładni art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN, gdy chodzi o na-
uczycieli pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych. 
 
W wyżej wskazanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie 
wyrokiem z dnia 25 lutego 2011 r., I SA/Wa 2039/09 (opublikowany w internetowej 
bazie orzeczeń NSA i wojewódzkich sądów administracyjnych: http:// orzecze-
nia.nsa.gov.pl), stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały argumentując analogicz-
nie, jak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06. Naczelny 
Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 października 2011 r., I OSK 1194/11, uchylił 
zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd 
Administracyjny, uzasadniając wyrok, powołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 
styczni 2011 r., I PK 153/10 i powtórzył prawie dosłownie wywód prawny przedsta-
wiony w tym wyroku. W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego 
nie ma jednak żadnego odniesienia do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 
2007 r., I PK 195/06, i przedstawionej w tym wyroku argumentacji uzasadniającej 
odmienną wykładnię przepisów art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN. Te wyroki Wojewódz-
kiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Naczelnego Sądu Administracyjnego 
nie są pomocne w rozstrzygnięciu istniejącej w orzecznictwie Sądu Najwyższego 
rozbieżności w wykładni prawa. Nie dostarczają bowiem żadnych nowych argumen-
tów przemawiających za i przeciw jednej lub drugiej wykładni przepisów art. 42 ust. 3 
i ust. 7 pkt 3 KN. Powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnia 
jednak dodatkowo potrzebę rozstrzygnięcia przez powiększony skład Sądu Najwyż-
szego przedstawionego w pytaniu zagadnienia prawnego. Według Pierwszego Pre-
zesa istnieją przy tym istotne argumenty przemawiające za przyjęciem wykładni 
przedstawionej w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06. 
 
Prokurator wniósł o podjęcie uchwały, że tygodniowy obowiązkowy wymiar 
godzin zajęć dydaktycznych, opiekuńczych i wychowawczych nauczycieli pedago-
gów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych prowadzących zajęcia zwią-

 
17
zane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu zatrudnionych w jednostkach organi-
zacyjnych wymienionych w art. 42 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - 
Karta Nauczyciela (tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) określa 
wyżej powołany przepis. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
 
 
1. Rozważając wątpliwości podniesione w pytaniu prawnym, w pierwszym rzę-
dzie należy odnieść się do zawartego w nim twierdzenia, że wykładnia językowa jed-
noznacznie wskazuje na niestosowanie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN do nauczycieli wyko-
nujących pracę pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych, 
wskutek czego stosuje się do nich art. 42 ust. 3 l.p. 3 KN przewidujący pensum w wy-
miarze 18 godzin zajęć tygodniowo. To stwierdzenie jest nieuzasadnione. 
 
W zakresie wykładni językowej dokonano porównania dwóch grup pracowni-
ków wymienionych art. 42 ust. 7 pkt 3 KN i stwierdzono, że skoro w odniesieniu do 
pierwszej z nich używany jest wyraz „nauczyciel”, a w stosunku do drugiej grupy wy-
raz ten jest pominięty, to oznacza to, że druga grupa (pedagodzy, psycholodzy, logo-
pedzi i doradcy zawodowi) obejmuje tylko te osoby wykonujące wymienione zawody, 
które nie są nauczycielami. Możliwe jest jednak również inne rozumienie tego przepi-
su. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że Karta Nauczyciela nie określa precyzyjnie 
pojęcia „nauczyciel”, wyraźnie wskazując, że ma ono dwa znaczenia: szerokie i wą-
skie. Przepis art. 3 pkt 1 stanowi bowiem, że ilekroć w ustawie jest mowa o nauczy-
cielach bez bliższego określenia - rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i 
innych pracowników zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach wymie-
nionych w art. 1 ust. 1. Pominięcie wyrazu „nauczyciel” przy wymienianiu tych czte-
rech rodzajów pracy może być spowodowane tym, że jeżeli pojęcie „nauczyciel” ro-
zumiane jest wąsko, to nie byłoby podstawy do zatrudniania pedagogów, psycholo-
gów logopedów i doradców zawodowych będących nauczycielami w ścisłym znacze-
niu tego słowa. Można także podnieść, że art. 42 ust. 7 pkt 3 KN dotyczy nauczycieli 
w szerokim rozumieniu, dlatego że zgodnie z art. 42 ust. 2 pkt 1 KN pensum ustala 
się nauczycielowi nie tylko na podstawie art. 42 ust. 3 i 4a, ale także na podstawie 
art. 42 ust. 7. 
 
2. Zarzuty naruszenia Konstytucji przez regulację zawartą w art. 42 ust. 7 pkt 3 
KN są bezpodstawne. 

 
18
 
Odnosząc się do twierdzenia, że art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie 
oświaty narusza art. 92 ust. 1 Konstytucji przez rzekomy brak wytycznych dotyczą-
cych treści rozporządzenia trzeba zauważyć, iż te wytyczne są w nim zawarte. Prze-
pis art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty składa się z dwóch części: pierw-
sza zobowiązuje ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia 
w drodze rozporządzenia „zasad ustalania i organizacji pomocy psychologiczno-pe-
dagogicznej w szkołach i placówkach”, a druga zawiera wytyczne do treści tego roz-
porządzenia, „które powinny tworzyć warunki dla zaspokajania potrzeb rozwojowych i 
edukacyjnych uczniów, w szczególności wspomagać rozwój uczniów i efektywność 
uczenia się”. 
 
Na podstawie tego artykułu Minister Edukacji Narodowej wydał rozporządze-
nie z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psy-
chologicznej i pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach 
(Dz.U. Nr 228, poz. 1487), do którego odsyła art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Nie można po-
dzielić twierdzenia wnioskodawcy, że to odesłanie narusza konstytucyjną hierarchię 
źródeł prawa. Pracownicy podlegający regulacji art. 42 ust. 7 pkt 3 KN są bowiem 
wprost wymienieni w tym artykule, a rozporządzenie jedynie określa szczegółowo ich 
obowiązki. Użyty w art. 42 ust. 7 pkt 3 zwrot „o których mowa w przepisach wyda-
nych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty” odnosi się nie do 
pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych, lecz do zajęć zwią-
zanych z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w 
podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych. 
 
Podnoszone w pytaniu prawnym wątpliwości związane z dopuszczalnością 
regulowania czasu pracy nauczycieli przez radę gminy nie mają podstaw. Uchwała 
rady gminy nie jest aktem wykonawczym do ustawy w rozumieniu art. 92 ust. 1 Kon-
stytucji. Organ samorządu terytorialnego ma odrębne umocowanie w art. 94 Konsty-
tucji do ustanawiania prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnienia 
zawartego w ustawie (tu: art. 42 ust. 7 pkt 3 KN). 
 
3. Wobec bezzasadności zastrzeżeń odnoszących się do zgodności art. 42 
ust. 7 pkt 3 KN z Konstytucją i braku możliwości ustalenia jednoznacznej treści tego 
przepisu na podstawie wykładni językowej, powstaje konieczność posłużenia się in-
nymi metodami interpretacji prawa. 
 
W ramach wykładni historycznej trzeba zauważyć, że przed dniem 1 stycznia 
1999 r. pensum nauczycieli pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawo-

 
19
dowych określało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej wydane na podstawie 
wówczas obowiązującego art. 42 ust. 9 KN. W rozporządzeniu z dnia 18 czerwca 
1997 r. w sprawie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć niektórych 
nauczycieli oraz zasad zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w kształ-
ceniu zaocznym i w systemie kształcenia na odległość (Dz.U. Nr 67, poz. 425) zo-
stało ono określone na 20 godzin tygodniowo (§ 1 ust. 1 pkt 4). Ten sam wymiar 
określony był w § 1 ust. 1 pkt 3 poprzedniego rozporządzenia z dnia 15 września 
1982 r. (Dz.U. Nr 29, poz. 207 ze zm.) w odniesieniu do pedagogów i psychologów 
(stanowiska logopedów i doradców zawodowych nie były wówczas przewidziane). 
Samo przeniesienie z dniem 1 stycznia 1999 r. przez art. 38 pkt 6 lit. c oraz d ustawy 
z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje orga-
nów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, 
poz. 668 ze zm.) upoważnienia do określenia tego pensum z Ministra Edukacji Naro-
dowej na organ prowadzący szkołę, przy braku merytorycznej różnicy treści obecnie 
obowiązującego art. 42 ust. 7 pkt 3 KN w stosunku do treści uchylonego art. 42 ust. 9 
KN nie może mieć wpływu na wykładnię prawa materialnego, będącego podstawą do 
określenia wymiaru pensum. Zmiana wykładni tej podstawy materialnoprawnej była-
by uzasadniona tylko w razie zmiany jej treści (co nie nastąpiło), a nie z powodu 
umiejscowienia jej w innym ustępie art. 42 KN. Trzeba przy tym zauważyć, że także 
po zmianie właściwości organu określającego pensum, Minister Edukacji Narodowej i 
Sportu uważa, iż wymiar pensum w odniesieniu do nauczycieli pedagogów, psycho-
logów logopedów i doradców zawodowych ustala organ prowadzący szkołę lub pla-
cówkę zgodnie z art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Wynika to wprost z odpowiedzi z dnia 15 
grudnia 2004 r. udzielonej w imieniu Ministra na interpelację poselską nr 8861 (IV 
kadencja Sejmu). 
 
Rozważając pytanie prawne z punktu widzenia wykładni systemowej i funkcjo-
nalnej należy zgodzić się z argumentacją przedstawioną w wyroku z dnia 11 stycznia 
2011 r. Karta Nauczyciela przewiduje w art. 42 ust. 3 w 11 punktach różne wymiary 
pensum (od 15 do 30 godzin tygodniowo) w zależności od rodzaju pracy. Stanowisko 
nauczyciela przedmiotu edukacyjnego, którego pensum jest określone w art. 42 ust. 
3 l.p. 3 KN w wymiarze 18 godzin tygodniowo, jest bardziej uciążliwe i pracochłonne 
niż stanowiska pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych. Te 
cztery rodzaje pracy wymagają takich samych kwalifikacji i nakładu pracy niezależnie 

 
20
od tego, czy są zajmowane przez nauczycieli, czy przez pracowników niemających 
tego statusu. 
 
W pytaniu prawnym podniesiono wątpliwości co do przydatności w jego roz-
strzygnięciu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2011 
r., I OSK 1194/11, gdyż wyrok ten nie dostarcza nowych argumentów dla stosowania 
art. 42 ust. 7 pkt 3 KN, a jedynie powtarza wywód Sądu Najwyższego z wyroku z 
dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10. Pomniejszanie znaczenia tego wyroku Naczel-
nego Sądu Administracyjnego nie ma uzasadnienia. Trzeba bowiem zauważyć, że 
zgodność orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego 
jest istotną wartością w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji) oraz 
że stanowi element prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W obecnym systemie 
prawnym nie ma żadnych rozwiązań instytucjonalnych umożliwiających usunięcie 
rozbieżności orzecznictwa między dwoma pionami sądownictwa: powszechnym i 
administracyjnym. Tymczasem obywatele w ramach prawa do sądu mają prawo 
oczekiwać, że ich sprawy będą tak samo rozstrzygane w obu pionach sądownictwa. 
Wykładnia każdej ustawy musi być zgodna z Konstytucją, przy czym chodzi tu nie 
tylko o zgodność z tymi jej przepisami, które odnoszą się bezpośrednio do ustalenia 
właściwego rozumienia poszczególnych przepisów ustaw, ale także o przepisy 
ustrojowe. Uwzględnianie przez sądy jednego pionu sądownictwa poglądów wyrażo-
nych w orzeczeniach wydanych w drugim pionie służy realizacji jednolitości orzecz-
nictwa, wymaganej przez art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Dlatego należy uznać, że 
powołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - mimo że nie zawiera dodat-
kowych, szczegółowych argumentów przemawiających za zajętym stanowiskiem - 
przez sam fakt akceptacji poglądu Sądu Najwyższego z wyroku z dnia 11 stycznia 
2011 r., I PK 153/10 jest istotnym argumentem przemawiającym za udzieleniem od-
powiedzi zgodnej ze stanowiskiem zajętym w tych wyrokach. 
 
Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji. 
========================================