III PZ 13/12

871/II/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2014 r. Sygn. akt Ts 262/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej G.B. w sprawie zgodności: art. 75 § 1, 3 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 427, ze zm.) z: 1) art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 31 ust. 1 i 3, art. 47, art. 52 ust. 1, art. 65 ust. 1 i art. 75 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 20 października 2012 r. G.B. (dalej: skarżący), sędzia Sądu Rejonowego w Wieliczce, zakwestionował zgodność art. 75 § 1, 3 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 427, ze zm.; dalej: p.u.s.p.) z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1, a także z art. 31 ust. 1 i 3, art. 47, art. 52 ust. 1, art. 65 ust. 1 i art. 75 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następująca sprawą. Skarżący wystąpił do Ministra Sprawiedliwości o przeniesienie go na inne miejsce służbowe – na stanowisko sędziego w Sądzie Rejonowym w Rzeszowie lub w Leżajsku, Łańcucie, Kolbuszowej, Nisku, Stalowej Woli lub Przeworsku. Decyzją z 20 lipca 2012 r. (sygn. sprawy DSO-IV-1302-242/12) Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił wniosku. Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji. Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z 31 sierpnia 2012 r. (sygn. sprawy DSO-IV-1302-464/12) zwrócił powyższe odwołanie i wskazał, że od orzeczenia o odmowie uwzględnienia wniosku o przeniesienie nie przysługuje środek zaskarżenia. Skarżący wniósł zażalenie na to zarządzenie do Sądu Najwyższego. Postanowieniem z 26 listopada 2012 r. (sygn. akt III PZ 13/12) Sąd Najwyższy odrzucił zażalenie. W ocenie skarżącego zakwestionowany art. 75 § 1, 3 i 4 p.u.s.p. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości złożenia odwołania od negatywnej decyzji Ministra Sprawiedliwości dotyczącej wniosku sędziego o przeniesienie na inne miejsce służbowe, narusza prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji), a także zasadę dwuinstancyjności (art. 176 ust. 1 Konstytucji). Ponadto skarżący zarzucił, że art. 75 ust. 1, 3 i 4 p.u.s.p. – w zakresie, w jakim nie wskazuje przesłanek, jakimi powinien kierować się Minister Sprawiedliwości przy rozpoznawaniu wniosku sędziego o przeniesienie na inne miejsce służbowe – jest niezgodny z zasadą wolności człowieka i zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 1 i 3 Konstytucji), prawem do ochrony życia prywatnego (art. 47 Konstytucji), zasadą wolności poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu (art. 52 ust. 1 Konstytucji), wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy (art. 65 ust. 1 Konstytucji), zasadą prowadzenia przez władze publiczne polityki sprzyjającej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, a także z przepisem, w myśl którego ochronę praw lokatorów określa ustawa (art. 75 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji inicjuje ona procedurę, której celem jest zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Skarżący kwestionuje art. 75 § 1, 3 i 4 p.u.s.p. w brzmieniu: „Przeniesienie sędziego na inne miejsce służbowe może nastąpić tylko za jego zgodą [§ 1]. O przeniesieniu sędziego w przypadkach określonych w § 1 i 2 wydaje decyzję Minister Sprawiedliwości, z tym że przeniesienie sędziego z przyczyn wymienionych w § 2 pkt 1 może nastąpić, jeżeli uwzględnienie wniosku sędziego co do nowego miejsca służbowego nie jest możliwe [§ 3]. W przypadkach, o których mowa w § 2 pkt 1 i 2 [tj. zniesienia stanowiska wywołanego zmianą w organizacji sądownictwa lub zniesienia danego sądu lub wydziału zamiejscowego albo przeniesienia siedziby sądu albo też niedopuszczalności zajmowania stanowiska sędziego w danym sądzie wskutek zawarcia między sędziami związku małżeńskiego albo powstania powinowactwa, o którym mowa w art. 6 p.u.s.p.], od decyzji Ministra Sprawiedliwości sędziemu przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego [§ 4]”. Skarżący zarzuca, że art. 75 § 1, 3 i 4 p.u.s.p. – w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości złożenia odwołania od negatywnej decyzji Ministra Sprawiedliwości dotyczącej wniosku sędziego o przeniesienie na inne miejsce służbowe – narusza art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust.1 Konstytucji. Na wstępie Trybunał przypomina, że sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony (art. 179 Konstytucji). W akcie powołania wskazywane jest miejsce służbowe pełnienia funkcji. Status sędziego wiąże się zarówno z określonymi ograniczeniami, jak i gwarancjami. Konstytucja w art. 180 formułuje podstawowe gwarancje niezawisłości sędziowskiej w zakresie odnoszącym się do statusu sędziego. W sposób ogólny przepis ten statuuje zasadę stabilizacji zawodowej sędziego, ujmując ją w trzy, bardziej szczegółowe gwarancje: zakaz pozbawienia sędziego sprawowanego urzędu, zakaz zawieszenia sędziego w sprawowaniu urzędu, a także zakaz przeniesienia sędziego do innej siedziby lub na inne stanowisko (por. L. Garlicki, uwaga 2 do art. 180 Konstytucji, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1999-2007). Po pierwsze, twierdzenie, zgodnie z którym art. 75 § 1, 3 i 4 p.u.s.p. – w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości złożenia odwołania od negatywnej decyzji Ministra Sprawiedliwości dotyczącej wniosku sędziego o przeniesienie na inne miejsce służbowe – narusza art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji – w rzeczywistości odnosi się jedynie do art. 75 § 4 p.u.s.p. Pozostałe przepisy § 1 i 3 art. 75 p.u.s.p. nie dotyczą kwestii zaskarżalności decyzji Ministra Sprawiedliwości. Wobec powyższego sformułowany w skardze zarzut nie ma związku z treścią art. 75 § 1 i 3 p.u.s.p. Po drugie, Trybunał zwraca uwagę, że istnieje konstytucyjny obowiązek każdorazowego określania w akcie powołania rodzaju i szczebla sądu, do którego sędzia został powołany (zob. L. Garlicki, uwagi do art. 178 Konstytucji, [w:] Konstytucja …, op. cit.). Innymi słowy, ratio legis powołania do służby sędziowskiej sprowadza się do nadania prawa jurysdykcji i sprecyzowania jego granic przez wskazanie obejmowanego stanowiska. W orzecznictwie konstytucyjnym podkreśla się, że akt powołania jest aktem kształtującym status sędziego – osoba powołana przez Prezydenta jest bowiem co do zasady uprawniona do orzekania wyłącznie w sądzie określonym w akcie powołania. Tym samym równocześnie z nadaniem sędziemu inwestytury dochodzi do określenia zarówno obszaru wykonywania jurysdykcji, jak i zakresu rzeczowego rozpoznawanych spraw (zob. wyrok z 8 maja 2012 r., K 7/10, OTK ZU nr 5/A/2012, poz. 48). Przyjęta konstrukcja powołania sędziego, prowadząca do nadania prawa jurysdykcji, implikuje konieczność przypisania sędziemu w akcie powołania określonego stanowiska i miejsca służbowego. Bez wskazania tych elementów sprawowanie urzędu sędziowskiego jest niemożliwe. Z treści art. 180 Konstytucji wynika konieczność zagwarantowania sędziom, że po powołaniu przez Prezydenta na stanowisko sędziego będą bez przeszkód wykonywać funkcje orzecznicze w danym sądzie i w danym czasie (zob. wyrok TK z 15 stycznia 2009 r., K 45/07, OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 3). W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał wskazywał, że „powołanie danej osoby przez Prezydenta na stanowisko sędziego stanowi nie tylko mianowanie jej sędzią w ogóle, ale też powołanie na sędziego jedynie określonego sądu, a nie wszystkich sądów polskich. Przez akt powołania osoba ta staje się sędzią, czyli jest uprawniona do orzekania. Może jednak orzekać tylko w sądzie macierzystym. Sędzia może i powinien wykonywać władzę sądowniczą w sądzie, w którym ma miejsce służbowe. Prezydent w akcie powołania wyznacza miejsce służbowe (siedzibę) sędziego (art. 55 § 3 u.s.p.). Miejsce służbowe to konkretny sąd (obszar jurysdykcyjny) należący do właściwości sądu (art. 10 u.s.p.), w którym sędzia może sprawować wymiar sprawiedliwości” (wyrok z 15 stycznia 2009 r., K 45/07). Trybunał podkreśla, że zmiana stanowiska sędziowskiego wiąże się ze zmianą dotychczasowego zakresu jurysdykcji lub ze sprawowaniem przez sędziego urzędu w sądzie innego niż do tej pory szczebla (wyrok z 8 maja 2012 r., K 7/10). Przedstawiciele doktryny również stwierdzają jednoznacznie, że „o ile (…) powołanie przez Prezydenta do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim oznacza nadania sędziemu prawa jurysdykcji (wydawania wyroków w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej), o tyle miejsce służbowe (siedziba), wskazywane także przez Prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, określa jej zakres (obszar oraz rodzaj spraw wynikający z przepisów o właściwości rzeczowej)” - por. teza 5 do art. 75 p.u.s.p. [w:] T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa. Komentarz, Warszawa 2009. Skarżący jest sędzią Sądu Rejonowego w Wieliczce, a zatem nadane mu miejsce służbowe obejmuje obszar właściwości Sądu Rejonowego w Wieliczce i rodzaj spraw wynikający z przepisów o właściwości rzeczowej sądów rejonowych. W doktrynie wskazuje się, że przez przeniesienie na „inne miejsce służbowe” w każdym z wypadków opisanych w art. 75 § 2 p.u.s.p. należy rozumieć przeniesienie do innego sądu tej samej rangi, a więc zamianę siedziby w rozumieniu art. 55 § 3 p.u.s.p. i art. 180 ust. 2 Konstytucji, bez zmiany stanowiska sędziego (art. 55 § 2 p.u.s.p.) – por. teza 10 do art. 75 p.u.s.p. [w:] T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Prawo …, op.cit. Trybunał podkreśla, że zarówno stanowisko sędziowskie, jak i miejsce służbowe to podstawowe elementy kreujące byt i zakres jurysdykcji sędziego. Nie może więc budzić wątpliwości, że „miejsce służbowe” nie jest ani zagadnieniem pracowniczym (miejscem pracy), ani problemem organizacji wymiaru sprawiedliwości (rozmieszczenia kadry sędziowskiej), ale problemem władzy sądowniczej sensu stricto. Nie może zatem podlegać zmianom na każde żądanie lub wniosek sędziego. Po trzecie, należy podkreślić, że art. 176 ust. 1 Konstytucji jest nieadekwatnym wzorcem kontroli zakwestionowanych przepisów, ponieważ wyraża zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego w sprawach, które „od początku” są powierzone rozpoznaniu przez sądy, a tymczasem art. 75 § 4 p.u.s.p. przewiduje odwołanie od decyzji Ministra Sprawiedliwości do Sądu Najwyższego. Ponadto, skarżący nie uzyskał orzeczenia wydanego na podstawie art. 75 § 4 p.u.s.p. – Sąd Najwyższy jedynie odrzucił zażalenie na zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 31 sierpnia 2012 r. o zwrocie odwołania od decyzji z 20 lipca 2012 r., które było niedopuszczalnym środkiem zaskarżenia. Zgodnie z art. 3941 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje wyłącznie na wymienione w tym przepisie postanowienia sądów powszechnych. Sąd Najwyższy orzekał natomiast na skutek odwołania od decyzji Ministra Sprawiedliwości z 20 lipca 2012 r. o nieuwzględnieniu wniosku o przeniesienie sędziego. Po czwarte, Trybunał zwraca uwagę, że prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach, wynikające z art. 60 Konstytucji, ma charakter gwarancji formalnej, jako że normy konstytucyjne, poza wymogiem posiadania obywatelstwa polskiego i korzystania z pełni praw publicznych, nie określają przesłanek, które muszą być spełnione przez osoby ubiegające się o stanowisko w służbie publicznej. Z brzmienia tego przepisu nie można jednak wyprowadzić prawa podmiotowego do powołania na określone stanowisko w służbie publicznej (por. W. Sokolewicz, uwaga 14 do art. 60 Konstytucji, [w:] Konstytucja …, op.cit.). Polscy obywatele, korzystający z pełni praw publicznych, nie mają roszczenia o powołanie ich na dane stanowisko w służbie publicznej. Trybunał stwierdza, że w rozpatrywanej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił, aby czynnemu zawodowo sędziemu, mającemu określone w akcie powołania miejsce służbowe pełnienia funkcji, przysługiwało prawo podmiotowe do przeniesienia go na stanowisko sędziego w innym równorzędnym sądzie. Skarżący nie wykazał zatem naruszenia art. 60 Konstytucji. W ocenie Trybunału również niezgodność z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji nie została udowodniona. Skarżący, jak już wskazano, nie uprawdopodobnił, aby czynnemu zawodowo sędziemu, mającemu określone w akcie powołania miejsce służbowe pełnienia funkcji, przysługiwało prawo podmiotowe do przeniesienia go na stanowisko sędziego w innym równorzędnym sądzie. W konsekwencji nie wykazał, że pojęcie sprawy zawarte w art. 45 ust. 1 Konstytucji obejmuje sytuację nieuwzględnienia wniosku sędziego o takie przeniesienie. Ponadto nie wykazał, aby decyzja Ministra Sprawiedliwości była orzeczeniem lub decyzją wydaną w pierwszej instancji w rozumieniu art. 78 Konstytucji. Decyzja Ministra Sprawiedliwości, przenosząca sędziego na inne miejsce służbowe, nie jest bowiem decyzją administracyjną, ale swoistym aktem władczym, właściwym procedurom obowiązującym wewnątrz władzy sądowniczej, kształtującym zakres (terytorialny) tej władzy (teza 6 do art. 75 p.u.s.p. [w:] T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Prawo …, op.cit.). Jedynie na marginesie Trybunał zauważa, że nie tylko sędziom, ale także innym grupom o szczególnej pozycji ustrojowej przepisy prawa nie przyznają ani roszczenia o przeniesienie na inne miejsce służbowe, ani środków odwoławczych od decyzji odmawiającej takiego przeniesienia (zob. np. art. 16a ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze [Dz. U. z 2011 r., Nr 270, poz. 1599, ze zm.]). Skarżący zarzucił, że art. 75 § 1, 3 i 4 p.u.s.p. – w zakresie, w jakim nie wskazuje przesłanek, którymi powinien kierować się Minister Sprawiedliwości przy rozpoznawaniu wniosku sędziego o przeniesienie na inne miejsce służbowe – jest niezgodny z art. 31 ust. 1 i 3, art. 47, art. 52 ust. 1, art. 65 ust. 1 i art. 75 Konstytucji. Trybunał stwierdza, że powołane wzorce kontroli są nieadekwatne do oceny konstytucyjności art. 75 § 4 p.u.s.p. – przepisu o charakterze procesowym, który przewiduje, od jakich decyzji Ministra Sprawiedliwości przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego. W odniesieniu zaś do art. 75 § 1 i 3 p.u.s.p. Trybunał wskazuje, że argumentacja skarżącego opiera się na postulatach de lege ferenda. Skarżący chciałby, żeby zakwestionowane przepisy wskazywały przesłanki, które mogą stanowić przeszkodę do uwzględnienie wniosku sędziego o przeniesienie na inne miejsce służbowe oraz przesłanki, których istnienie byłoby podstawą do obligatoryjnego lub fakultatywnego uwzględnienie takiego wniosku sędziego. Tymczasem zakwestionowane przepisy art. 75 § 1 i 3 p.u.s.p. nie przewidują możliwości przeniesienia sędziego wyłącznie z jego inicjatywy i na jego wniosek. Przedstawione w skardze konstytucjynej argumenty są zatem postulatami adresowanymi do ustawodawcy i pozostają poza zakresem kognicji Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok z 6 maja 1998 r., K 37/97, OTK ZU nr 3/1998, poz. 33; postanowienie z 8 września 2004 r., SK 55/03, OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 86; wyroki z 22 marca 2005 r., K 22/04, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 27 oraz 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 134). Z wyżej przedstawionych powodów, na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.