III PSKP 39/21

SN
Sygn. akt III PSKP 39/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 października 2021 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)
‎
SSN Leszek Bielecki
‎
SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa U. R.
‎
przeciwko Zespołowi Szkół Integracyjnych w O.  Szkole Podstawowej
‎
o uznanie zmiany warunków stosunku pracy za bezskuteczne,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28 października 2021 r.,
‎
skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.
‎
z dnia 29 marca 2019 r., sygn. akt IV Pa (…),
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K.  do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
W wyroku z dnia 29 marca 2019 r., sygn. akt IV Pa (…), Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. – w sprawie z powództwa U. R. przeciwko Zespołowi Szkół Integracyjnych w O. Szkoła Podstawowa – oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.  z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt IV P (…), w którym Sąd Rejonowy oddalił powództwo U. R.  o uznanie zmiany warunków zatrudnienia za bezskuteczne.
W sprawie ustalono, że na podstawie umowy o pracę z dnia 1 lipca 1991 r. poprzednik prawny pozwanego tj. Szkoła Podstawowa w O. zatrudnił U. R. na stanowisku nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Powódka 1 sierpnia 2005 r. uzyskała stopień nauczyciela dyplomowanego. W pismach z dnia 4 kwietnia 2018 r. na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela (dalej również jako: KN) Wójt Gminy
O. nałożył na powódkę obowiązek podjęcia pracy w wymiarze odpowiednio 4/18 etatu w Zespole Szkół Integracyjnych w S. oraz 5/18 etatu w Szkole Podstawowej w Z.
w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych w roku szkolnym 2018/2019.
Sąd drugiej instancji stwierdził dodatkowo, że powódka swój tygodniowy obowiązkowy wymiar czasu pracy w Zespole Szkół Integracyjnych - Szkoła Podstawowa w O. uzupełniała również w roku szkolnym 2017/2018 pracując 15/18 etatu w tej szkole oraz 3/18 etatu w Szkole Podstawowej w Z.. W dniu 4 kwietnia 2018 r. Zarząd Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego w O. zawiadomił dyrektora Zespołu Szkół Integracyjnych w O., że powódka jest wiceprezesem Zarządu Oddziału ZNP w O. i podlega ochronie stosunku pracy, przewidzianej przepisami art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy o związkach zawodowych w okresie od 1 marca 2018 r. do 28 lutego 2019 r., a po jego upływie dodatkowo przez czas odpowiadający połowie okresu określonego uchwałą. W piśmie tym zawarta została dodatkowa informacja, że ZO ZNP jako międzyzakładowa organizacja związkowa jest organizacją reprezentatywną w rozumieniu art. 241 k.p. Organ prowadzący szkołę przed podjęciem decyzji z dnia 4 kwietnia 2018 r. w przedmiocie uzupełnienia obowiązkowego tygodniowego czasu pracy powódki nie przeprowadził z organizacją związkową konsultacji i na swoje działania nie otrzymał od tej organizacji zgody.
Sąd Okręgowy uznał, że zasadne było „nakazanie” powódce uzupełnienia etatu w innej szkole. Już w roku szkolnym 2017/2018 powódka będąca nauczycielem języka angielskiego nie miała pełnego tygodniowego wymiaru godzin w pozwanej szkole i wymiar ten uzupełniała w szkole w Z.. W roku szkolnym 2018/2019 wymiar godzin języka angielskiego w pozwanej szkole nie zmienił się. Powódka musiała zatem uzupełnienie to uzyskać w innych szkołach. Powódka otrzymując od organu prowadzącego nakaz uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych w szkołach w S. i Z., otrzymała go na tym samym stanowisku. Nie była zatem wymagana zgoda powódki.
Według Sądu drugiej instancji przepis art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela uprawnia organ prowadzący do nałożenia na nauczyciela obowiązku podjęcia pracy w innej szkole lub szkołach na tym samym stanowisku w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych w wymiarze nie większym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Obowiązek ten może nałożyć tylko organ prowadzący tj. w tym przypadku wójt. W przypadku pracy na tym samym stanowisku nauczyciel, na którego obowiązek ten nałożono nie musi wyrażać zgody. Podjęcie pracy przez nauczyciela w innej szkole, ale na tym samym stanowisku, jest przywilejem, a nie jego obowiązkiem – nauczyciel odmawiający podjęcia takiej pracy będzie otrzymywał tylko część wynagrodzenia stosownego do wykonywanych zajęć. Podejmując taką decyzję organ prowadzący nie ma żadnych ustawowych ograniczeń w przedmiocie miejsca, do którego nauczyciel może być skierowany celem uzupełnienia etatu. Mogą to być również szkoły w różnych miejscowościach.
Sąd drugiej instancji stwierdził, że w razie zmian organizacyjnych lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, nie stosuje się trybu wypowiedzenia zmieniającego z art. 42 k.p. Nauczyciel w takim przypadku jest uprzywilejowany przepisami ustawy – Karta Nauczyciela. Ustawa ta, jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 marca 2013 r., III PK 37/12, w sposób szczególny i odrębnie wyczerpująco (zupełnie) reguluje ten tryb postępowania w art. 20 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy stwierdził również, że brakuje też podstawy prawnej do uwzględnienia uregulowanej w art. 39 k.p. wzmożonej ochrony trwałości stosunków pracy pracowników w wieku przedemerytalnym. Z tego należy wywieść dalszy wniosek, że stosując te przepisy ustawy - Karta Nauczyciela z takiej wzmożonej ochrony stosunków pracy nie może korzystać nauczyciel szczególnie chroniony przepisem art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Zdaniem Sądu Okręgowego, nauczyciel, którego stosunek pracy jest szczególnie chroniony przepisami art. 20 i 22 Karty Nauczyciela, w świetle których uzyskuje przywileje nieznane innym grupom zawodowym, a którego status został w pełni uregulowany przepisami ustawy – Karta Nauczyciela nie podlega reżimowi w zakresie art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela przepisom Kodeksu pracy i ochronie związkowej. Zastosowanie przez organ prowadzący w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin dydaktycznych nauczycielowi mianowanemu trybu określonego w art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela jest właśnie działaniem w ramach „odrębnych przepisów”, o których mowa w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Nie była wobec tego wymagana zgoda zarządu zakładowej organizacji związkowej. O odrębności tego przepisu przemawia również fakt, że od decyzji organu prowadzącego podjętej w trybie art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela nie przewidziano żadnego środka odwoławczego; nie rodzi ona żadnych roszczeń i nie podlega zaskarżeniu.
Zastosowanie więc przez Wójta Gminy O. przepisu art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela wobec powódki było uzasadnione i w żaden sposób nie naruszało zasad współżycia społecznego, ani też nie było nadużyciem prawa.
W pozwanej szkole nie było wystarczającej ilości godzin dydaktycznych dla dwóch nauczycielek języka angielskiego
i ten stan rzeczy istniał już od roku szkolnego 2017/2018, kiedy to powódka po raz pierwszy w trybie art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela otrzymała obowiązek uzupełnienia tygodniowego pensum, a w roku następnym ilość godzin języka angielskiego nie zwiększyła się.
Powyższy wyrok Sądu Okręgowego powódka zaskarżyła skargą kasacyjną. Skargę oparto na obydwu podstawach kasacyjnych określonych w art. 398
3
§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W ramach podstawy materialnoprawnej (art. 398
3
§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono: 1) błędną wykładnię art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela, art. 220 ust. 1 pkt 3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych przez przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy o związkach zawodowych, a w przypadku wydania przez organ prowadzący szkołę nakazu uzupełniania etatu nauczycielowi podlegającego szczególnej ochronie - powodującego pogorszenie jego warunków pracy i płacy, nie zachodzi obowiązek zwrócenia się przez organ prowadzący lub w jego imieniu pracodawcę o wyrażenie zgody przez związki zawodowe na zmianę warunków pracy, podczas gdy, jak przyjmuje się w orzecznictwie, osoby szczególnie chronione są wyjątkowo narażone na konflikt z pracodawcą i dlatego powinny korzystać z ochrony związkowej w szerokim tego rozumieniu;
2) błędną wykładnię art. 42 § 1 oraz 45 § 1 k.p. w zw. z art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela, art. 220 ust. 1 pkt 3 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe oraz art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych przez błędne uznanie, iż powódce, która podlega szczególnej ochronie nie przysługuje roszczenie o przywrócenie poprzednich warunków pracy i płacy (zastosowanie KP) ze względu na wyczerpujące regulacje zawarte w ustawie Karta Nauczyciela, a w konsekwencji przyjęcie, że przepis art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela, oraz art. 220 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe, którego dotyczy przedmiotowa sprawa nie daje nauczycielowi szczególnie chronionemu podstaw prawnych do możliwości odwołania się od decyzji o uzupełnieniu etatu do Sądu;
3) błędną wykładnię art. 8 k.p. w zw. z art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela, art. 220 ust. 1 pkt 3 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych przez przyjęcie, że organ prowadzący może jednostronną decyzją (dokonując dowolnego wyboru osoby, bez stosowania jakichkolwiek kryteriów i podania jakiegokolwiek uzasadnienia) zmienić warunki pracy i płacy nauczycielowi na niekorzyść, jednocześnie wyłączając stosowanie przepisów ustawy o związkach zawodowych, które to działanie prowadzi do nadużycia prawa, które nie powinno korzystać z ochrony.
W ramach podstawy procesowej (art. 398
3
§ 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono naruszenie art. 227 k.p.c., art. 217 k.p.c. w zw. z art. 381 k.p.c. i art. 382 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. przez zaaprobowanie przez Sąd oddalenia wszystkich zgłoszonych i nie spóźnionych wniosków dowodowych powódki jako bezprzedmiotowych - co w istocie doprowadziło do wyprowadzania wniosków przez Sąd drugiej instancji bez oparcia się na dowodach m.in. arkuszach organizacyjnych szkoły wraz z aneksami, przesłuchaniu stron itd.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w K.  w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; ewentualnie pozostawienie tego rozstrzygnięcia Sądowi drugiej instancji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej jako oczywiście bezzasadnej oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Nie jest kwestionowane w skardze kasacyjnej, że w roku szkolnym 2018/2019 w pozwanej szkole w O. nie było wystarczającej ilości godzin dydaktycznych dla dwóch nauczycielek języka angielskiego. Dyrektor szkoły nie dokonał równomiernego rozdzielania godzin z lekcjami języka angielskiego na dwie nauczycielki, ale młodszej zapewnił całe pensum (18/18), a posiadającej dłuższy staż pracy i korzystającej z ochrony związkowej przed wypowiedzeniem powódce przydzielił tylko połowę pensum (9/18), a – po skorzystaniu z polecenia wójta gminy wydanego w trybie art. 22 ust. 1 KN, kierującej powódkę  do pracy w Zespole Szkół Integracyjnych w S. w wymiarze 4/18 pensum oraz do pracy w Szkole Podstawowej w Z.  w wymiarze 5/18 pensum – w wydanej decyzji stwierdził, że powódka zatrudniona w pozwanym zespole szkół na 18/18 pensum.
Nie ustalono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w sposób jednoznaczny, czy powódka wyraziła zgodę na pracę w innych miejscowościach, chociaż pozew skierowany do Sądu pracy wskazuje, że nie zaakceptowała tego.
W zaskarżonym wyroku Sąd uznał, że „niezasadne i niecelowe jest dzielenie godzin, które nie są wystarczające dla dwóch nauczycieli właśnie tak, aby obydwaj nauczyciele musieli uzupełniać te godziny w innych szkołach. Zasadą jest, że w takim przypadku jeden nauczyciel otrzymuje pełne pensum, a drugi pensum to uzupełnia. Zasadą i celowe też jest, by to uzupełnienie miał nauczyciel, który już w roku poprzednim nie miał pełnego wymiaru godzin w szkole, w której jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy”.
W ocenie Sądu Najwyższego ocena ta nie znajduje żadnego uzasadnienia w przepisach Karty Nauczyciela.
Prima facie
pozostaje w sprzeczności z zasadą równego traktowania wyrażoną w art.
18
3a
§ 1 k.p. (pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, w szczególności bez względu na płeć, wiek, przynależność związkową), stosowaną do nauczycieli na podstawie art. 91c Karty Nauczyciela oraz art. 5 k.p. Zasada równego traktowania nakazywałaby, aby – w przypadku braku możliwości zapewnienia pełnego pensum dla dwóch nauczycieli – w jednym roku szkolnym dojeżdżał do innych miejscowości poza macierzystą szkołą jeden nauczyciel, w następnym roku szkolnym – drugi. Gdyby nie było to możliwe – rozważenia mogłoby wymagać równe podzielenie pensum między dwóch nauczycieli.
Brak precyzyjnych ustaleń dotyczących między innymi tego, czy dojazdy do szkół w innych miejscowościach były utrudnione (zwłaszcza w okresach zimowych), czy wiązały się z dłuższym czasem dojazdu do pracy, czy były jakieś okoliczności, które uniemożliwiały naprzemienne skierowanie nauczycieli do pracy w szkołach w innych miejscowościach lub równe podzielenie obowiązków w szkole macierzystej i równomierne podzielenie dojazdów do pracy w innych miejscowościach - uzasadniają słuszność procesowych zarzutów skargi kasacyjnej. Niewątpliwie powódce nie przedstawiono na piśmie żadnych motywów odmiennego potraktowania w porównaniu z młodszą nauczycielką, co mogło wywołać w niej przeświadczenie, że rzeczywistą przyczyną nierównego potraktowania była jej działalność w związku zawodowym na stanowisku wiceprzewodniczącej związku. Działalność związkowa nie może być przyczyną gorszego traktowania, czemu służy – wskazana w skardze kasacyjnej – szczególna ochrona zawarta w art. 32 ustawy o związkach zawodowych.
Artykuł 22 Karty Nauczyciela stał się przedmiotem wykładni w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1991 r., I PR 6/91, OSNCP 1992 nr 11, poz. 208. Zgodnie z jego ówczesną treścią „nauczyciel może być obowiązany do pracy w innej szkole w tej samej miejscowości i na tym samym lub za jego zgodą innym stanowisku w celu uzupełnienia obowiązującego wymiaru zajęć dydaktycznych (wychowawczych) w wymiarze nie większym niż 1/2 etatu. W wypadku niewyrażenia zgody nauczyciel otrzyma wynagrodzenie za odpowiednią część etatu”. W cytowanym wyroku stwierdzono, że poddaje on nauczyciela szczególnym dyspozycjom przełożonych w sytuacji, gdy w szkole, w której jest zatrudniony, nie ma możliwości przydzielenia mu obowiązującego wymiaru zajęć dydaktycznych (wychowawczych). Może być wówczas zobowiązany do pracy w innej szkole w celu uzupełnienia tego wymiaru zajęć. Przepis wprawdzie używa sformułowania "obowiązany do pracy", ale nie oznacza to nawiązania drugiego, odrębnego stosunku pracy. Jest to rodzaj swoistej delegacji służbowej. Między nauczycielem a szkołą, w której uzupełnia on wymiar zajęć, nie powstaje stosunek pracy. Przez cały czas uzupełniania zajęć nauczyciel pozostaje wyłącznie pracownikiem dotychczasowej szkoły i to na pełnym etacie. Wynika to jednoznacznie ze zdania ostatniego art. 22 cyt. ustawy, że gdyby uzupełnienie zależało od jego zgody, a jej nie wyraził, to otrzymywałby wynagrodzenie jedynie za odpowiednią część etatu. (
A contrario
– wyrażenie zgody uzasadniałoby przyjęcie, że w macierzystej szkole jest zatrudniony w pełnym pensum).
Również dwie następne nowelizacje art. 22 Karty Nauczyciela dotyczyły obowiązku podjęcia pracy w innej szkole w tej samej miejscowości i na tym samym lub - za zgodą nauczyciela - na innym stanowisku. Począwszy od nowelizacji z 2000 r. art. 22 ust. 1 stanowi, że „Organ prowadzący szkołę może nałożyć na nauczyciela obowiązek podjęcia pracy w innej szkole lub szkołach i na tym samym lub - za jego zgodą -
na innym stanowisku
, w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w wymiarze nie większym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. W wypadku niewyrażenia zgody nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie za część obowiązkowego wymiaru zajęć”.
W ocenie obecnego składu Sądu Najwyższego, skierowanie nauczyciela do innej szkoły w celu uzupełnienia wymiaru zajęć dydaktycznych jest szczególną instytucją, właściwą dla stosunku pracy nauczycieli. Wprowadzony w 2000 r. ust. 1 art. 22 nie normuje w sposób jednoznaczny skierowania do pracy w innej miejscowości. Konieczność uzyskania zgody nauczyciela zastrzeżono tylko dla pracy na innym stanowisku, natomiast (przez brak takiego warunku w tym przepisie i wykładnię historyczną) skierowanie do pracy w innej miejscowości nie wymaga zgody nauczyciela. Legalność tej ostatniej kwestii jest kontrowersyjna, gdyż nie uwzględnia uciążliwości związanych z dojazdami do różnych miejscowości, które mogą być tak samo niekorzystne dla nauczyciela jak praca na innym stanowisku, która jednak wymaga zgody nauczyciela. W skrajnym przypadku można wyobrazić sobie skierowanie nauczyciela przez wójta gminy do dziewięciu różnych miejscowości po jednej godzinie, co nie może być zaakceptowane. Również skierowanie
in casu
powódki do dwóch różnych miejscowości poza macierzystą szkołą, w zależności od warunków dojazdu, może oznaczać istotną zmianę warunków zatrudnienia nauczyciela.
W tym ostatnim aspekcie przywołać można wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2019 r., I PK 204/17, OSNP 2019 nr 7, poz. 86, w którym zajęto stanowisko, że przepisy art. 20 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela wyczerpująco regulują okoliczności, które uzasadniają zmianę warunków pracy i płacy nauczyciela mianowanego oraz związany z nimi sposób postępowania i dlatego nie ma możliwości posiłkowego stosowania w tym przypadku przepisów Kodeksu pracy, które dotyczą trybu postępowania i sposobu modyfikacji umów o pracę (
a contrario
do art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela), a w konsekwencji niemożliwe jest w tej sytuacji stosowanie przepisów art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 42 § 1 k.p. Sprzeczne z ustawą obniżenie wymiaru zajęć i wynagrodzenia nauczyciela mianowanego w drodze jednostronnej decyzji dyrektora szkoły jest nieważne (art. 10 ust. 5 pkt 6 i art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela w związku z art. 18 § 1 k.p.), zaś nauczycielowi przysługuje roszczenie o wyrównanie wynagrodzenia i o dopuszczenie do pracy w pełnym wymiarze zajęć (art. 18 § 2 k.p.), a nie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy.
Z wyrokiem tym koresponduje wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2018 r., I PK 154/17, stwierdzający, że nauczyciel, który mając uzasadnioną obawę utraty zatrudnienia, wyraził zgodę na ograniczenie zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć w trybie art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela w drodze porozumienia, ale równocześnie kwestionował wystąpienie przesłanek z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, zachowuje uprawnienie do sądowej merytorycznej oceny działań pracodawcy na podstawie tych przepisów, łącznie z weryfikacją kryteriów wytypowania nauczyciela do ograniczenia wymiaru zajęć.
Zdaniem obecnego składu Sądu Najwyższego, nauczyciel powinien znać przyczynę wytypowania go do skierowania do pracy w innych miejscowościach. Z tego obowiązku pracodawca jest zwolniony tylko wtedy, gdy przyczyna wyboru pracownika jest oczywista lub znana pracownikowi z innych źródeł najpóźniej w chwili złożenia mu propozycji pracy w innych miejscowościach.
W myśl art. 18
§
3 k.p. w związku z art. 5 k.p. i art. 91c Karty Nauczyciela postanowienia wójta gminy kierujące – w porozumieniu z dyrektorem macierzystej szkoły - nauczyciela mianowanego bez jego zgody do pracy w innych miejscowościach, naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, mogą być przez sąd pracy uznane za nieważne. Zamiast takich postanowień stosuje się odpowiednie przepisy Karty Nauczyciela, niemające charakteru dyskryminacyjnego. Stosownie do art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może być przeniesiony na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole, w tej samej lub innej miejscowości, na takie same lub inne stanowisko.
Rekapitulując, na podstawie art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela, co do zasady, nie jest wymagana zgoda nauczyciela na pracę w innej szkole w tej samej miejscowości w celu uzupełnienia obowiązującego wymiaru zajęć dydaktycznych (wychowawczych) w wymiarze nie większym niż połowa pensum. Skierowanie do pracy nauczycielskiej do innej szkoły ma charakter
sui generis
delegowania ze szkoły macierzystej do innej szkoły na ściśle określony czas roku szkolnego, z zachowaniem prawa do dotychczasowego wynagrodzenia według dotychczasowego pensum w macierzystej szkole.
Ratio legis
tego unormowania polega na zapewnieniu nauczycielowi możliwości pracy „w pełnym etacie”, bez pogarszania warunków takiego zatrudnienia. Praca w tej samej miejscowości zwykle nie jest związana z większymi uciążliwościami (poza początkowym stresem związanym z pracą w nowym środowisku pracowniczym) i nie generuje zwykle większego czasu dojazdu do pracy i większych kosztów takich dojazdów. Z tych względów skierowanie nauczyciela do pracy w innej szkole w tej samej miejscowości nie wymaga zgody organizacji związkowej.
Warunki zatrudnienia mogą istotnie się pogarszać na skutek konieczności dojazdów do szkół w kilku miejscowościach.  Postanowienia wójta gminy kierujące na podstawie art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela – w porozumieniu z dyrektorem macierzystej szkoły - nauczyciela mianowanego bez jego zgody do pracy w innych miejscowościach, naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, mogą być przez sąd pracy uznane za nieważne w myśl art. 18 § 3 k.p. w związku z art. 5 k.p. i art. 91c Karty Nauczyciela. Zamiast takich postanowień może mieć zastosowanie art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela, implikujący obowiązek uzyskania zgody nauczyciela mianowanego na pracę w innych miejscowościach.
Nie można się w pełni zgodzić ze stanowiskiem zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego, że w każdym przypadku skierowanie nauczyciela do pracy w innej szkole (również w innych miejscowościach) w celu uzupełnienia pensum stanowi przywilej nauczycielski. Wykonanie takiego polecenia (zwłaszcza, gdy stanowi istotne utrudnienie dla nauczyciela) stanowi bardziej obowiązek, gdyż odmowa podjęcia pracy w innej miejscowości powoduje w myśl art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela automatyczne obniżenie wynagrodzenia za pracę w macierzystej szkole. Co do zasady można przyjąć, że skierowanie nauczyciela przez wójta gminy do pracy w szkołach w dwóch różnych miejscowościach poza szkołą macierzystą, wymaga - z uwagi na występujące zwykle utrudnienia dojazdowe - zgody nauczyciela mianowanego.
Decyzja dyrektora szkoły o wytypowaniu nauczyciela, który zostanie skierowany – w porozumieniu z wójtem gminy - do pracy w innych miejscowościach bez jego pisemnej zgody, wymaga uzyskania zgody związku zawodowego w trybie art. 32 ustawy o związkach zawodowych – szczególnie, gdy skierowanie to nie dotyczy tylko jednego roku szkolnego, ale ma charakter trwały (dotyczy co najmniej dwóch lat szkolnych). Nauczyciel, który odmówił podjęcia pracy w innych miejscowościach i na skutek tego doszło do obniżenia jego wynagrodzenia za pracę, jest uprawniony do skorzystania z roszczeń wynikających z zastosowania art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela w związku z art. 22 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela. Nie ma w takiej sytuacji konieczności stosowania – wskazanego w skardze kasacyjnej – art. 8 k.p.
Zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego mogą więc okazać się częściowo uzasadnione, w zależności od dokonania precyzyjnych ustaleń w czasie ponownego rozpoznania sprawy.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
15
§ 1 k.p.c. w związku z art. 108
§
2 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.